Wygenerowany przez All in One SEO v4.9.6.2, jest to plik llms.txt używany przez LLM do indeksowania witryny.

# Wirtualna wędrówka

Hiking Trails - See the World

## Sitemaps

- [XML Sitemap](https://hikingtrails.eu/sitemap.xml): Contains all public & indexable URLs for this website.

## Wpisy

- [Pawlików Wierch](https://hikingtrails.eu/pawlikow-wierch/) - Druga część widokowej wędrówki po Magurze Spiskiej. Z Przełęczy nad Łapszanką wracamy do Łapsz Wyżnych grzbietem ciągnącym się po zachodniej stronie doliny potoku Łapszanka. Z przełęczy ruszamy niebieskim szlakiem, który doprowadzi nas na szczyt Piłatówki. Następnie, w należącym do Rzepisk przysiółku Pawliki, zmieniamy trasę na szlak czerwony i zdobywamy Pawlików Wierch. Roztacza się stąd szeroka panorama Tatr oraz Beskidu Żywiecko-Orawskiego z dominującą w krajobrazie Babią Górą. Dalej czerwony szlak prowadzi przez las wprost do Łapsz Wyżnych. Tuż po wyjściu z gęstwiny odsłaniają się malownicze, odległe widoki na Gorce, Pieniny oraz Beskid Sądecki.
- [Dudasowski Wierch](https://hikingtrails.eu/dudasowski-wierch/) - Widokowa wędrówka po Magurze Spiskiej. Z miejscowości Łapsze Wyżne ruszamy długim grzbietem górskim w kierunku Przełęczy nad Łapszanką. Po drodze zdobywamy kolejno szczyty: Gacków Wierch, Kurasówkę, Dudasowski Wierch oraz Kopylec. Liczne polany odsłaniają rozległe panoramy na obie strony grzbietu. Z jednej strony możemy podziwiać Tatry oraz Beskid Żywiecko-Orawski, z drugiej zaś doskonale widać Gorce, Pieniny, Beskid Sądecki, a także słowackie Góry Czerchowskie i Lewockie. Zwieńczeniem trasy jest sama Przełęcz nad Łapszanką, z której roztacza się zjawiskowy widok na całe Tatry.
- [Rezerwat Ciechostowice](https://hikingtrails.eu/rezerwat-ciechostowice/) - Jesienna wędrówka do Rezerwatu Przyrody Ciechostowice na Garbie Gielniowskim. Wyruszamy z polany na granicy Sobótki i Mroczkowa-Kapturowa. Wchodzimy w głąb lasu, gdzie obok jodeł, buków i świerków licznie występuje modrzew polski. O tej porze roku jego igły przybierają piękne, żółto-pomarańczowe kolory, wyraźnie odznaczając się na tle pozostałych drzew. Leśnymi ścieżkami docieramy do samego rezerwatu i idziemy wzdłuż jego zachodniej granicy. Następnie okrążamy go leśnymi drogami, by dojść do czarnego szlaku, którym wracamy do Mroczkowa-Kapturowa.
- [Biskupia Kopa](https://hikingtrails.eu/biskupia-kopa/) - Malownicza wędrówka po Górach Opawskich. Z miejscowości Pokrzywna podchodzimy na Biskupią Kopę, najwyższy szczyt w polskiej części tych gór. Wędrówkę zaczynamy na parkingu w Pokrzywnej skąd niebieskim szlakiem wzdłuż Bystrego Potoku dochodzimy do Gwarkowej Perci. Po krótkiej wspinaczce wchodzimy na żółty szlak, którym dochodzimy do Schroniska Pod Biskupią Kopą. Następnie czerwonym szlakiem podchodzimy na Biskupią Kopę. Na szczycie znajduje się wieża widokowa, z której roztaczają się fantastyczne widoki na Góry Opawskie.
- [Stołowa Góra ze Skomielnej Czarnej](https://hikingtrails.eu/stolowa-gora-from-skomielna-czarna-stolowa-gora-ze-skomielnej-czarnej/) - Wiosenna wędrówka po Beskidzie Makowskim. Z miejscowości Skomielna Czarna wchodzimy na Stołową Górę. Początkowo zielony szlak prowadzi północnym stokiem góry przez widokowe polany. Po wejściu do lasu intensywne podejściem dochodzimy do grzbietu Stołowej Góry. Zalesiony szczyt znajduje się kilkadziesiąt metrów od szlaku. Następnie schodzimy na przełęcz pomiędzy Stołową Górą a Groniem, z której roztacza się odległy widok na Beskid Wyspowy, Gorce, Tatry i Beskid Żywiecko-Orawski. Kontynuujemy dalej wędrówkę zielonym szlakiem na zachód do skrzyżowania pod Groniem.
- [Zejście z Stołowej Góry do Skomielnej Czarnej](https://hikingtrails.eu/descent-from-stolowa-gora-to-skomielna-czarna-zejscie-z-stolowej-gory-do-skomielnej-czarnej/) - Zejście ze Stołowej Góry do Skomielnej Czarnej w Beskidzie Makowskim. Na Polanie Na Groniu pod Stołową Górą znajduje się Sanktuarium Pamięci Czynu Żołnierskiego. Łatwa trasa dla każdego turysty z dość intensywnym zejściem do Skomielnej Czarnej.
- [Lubomir](https://hikingtrails.eu/lubomir-lubomir-mountain/) - Wędrówka na najwyższy szczyt Beskidu Makowskiego - Lubomir. Trasa zaczyna się pod Schroniskiem PTTK na Kudłaczach. Następnie podchodzimy na Łysinę, kolejno na Trzy Kopce aż docieramy na Lubomir. Ładny, leśny szlak z pięknym punktem widokowym znajdującym się tuż przed podejściem na Lubomir. Na Lubomirze znajduje się obserwatorium astronomiczne.
- [Polana Sucha](https://hikingtrails.eu/polana-sucha-sucha-glade/) - Wędrówka po Beskidzie Makowskim. Schodzimy z Lubomira leśnym szlakiem przez Łysinę na Polanę Suchą. Malownicza Polana Sucha znajduje się na Przełęczy Suchej pomiędzy Łysiną a Kamiennikiem. Następnie podchodzimy do Schroniska PTTK na Kudłaczach.
- [Kotoń](https://hikingtrails.eu/koton-koton-mountain/) - Wędrówka po Beskidzie Makowskim. Z przepięknie położonej miejscowości Zawadka wchodzimy na Kotoń, najwyższy szczyt w masywie Kotonia. Najpierw czarnym szlakiem podchodzimy na Kotoń Zachodni, niższy jego wierzchołek, a następnie żółtym szlakiem podchodzimy na właściwy szczyt. Na wierzchołek prowadzi leśna dróżka poza szlakiem.
- [Pękalówka](https://hikingtrails.eu/pekalowka-pekalowka-mountain/) - Drugą część wędrówki po Beskidzie Makowskim. Ze szczytu Kotoń schodzimy leśną ścieżką a następnie żółtym szlakiem kierujemy się na Pękalówkę, niższy szczyt w paśmie Kotonia. Przed wejściem na Pękalówkę schodzimy ze szlaku i odwiedzamy Polanę Pękalówka, z której podziwiamy wspaniałe widoki na Beskid Wyspowy a także na Beskid Żywiecki. Po powrocie na szlak podchodzimy na zalesiony szczyt Pękalówka.
- [Makowska Góra](https://hikingtrails.eu/makowska-gora/) - Jesienna wędrówka po Beskidzie Makowskim. Z Suchej Beskidzkiej wchodzimy na Makowską Górę. Wyruszamy z Rynku gdzie znajduje się zabytkowa Karczma Rzym. Niebieskim szlakiem dochodzimy na platformę widokową, z której roztacza się wspaniała panorama Suchej i pobliskich szczytów. Dalej niebieskim szlakiem wchodzimy na Mioduszynę, najdalej na zachód położony szczyt w Paśmie Koskowej Góry. Następnie zdobywamy leżący poza szlakiem szczyt Borysówka. Na skrzyżowaniu pod Makowską Górą skręcamy na północ, idziemy chwilę zielonym szlakiem podziwiając widoki na Beskid Mały i Beskid Żywiecko-Orawski a następnie schodzimy ze szlaku i leśnymi ścieżkami zdobywamy szczyt Makowskiej Góry.
- [Bryndzówka](https://hikingtrails.eu/bryndzowka/) - Druga część jesiennej wędrówki po Beskidzie Makowskim. Z Makowskiej Góry przez Bryndzówkę schodzimy do Makowa Podhalańskiego. Polnymi ścieżkami okrążamy Makowską Górę od północnej strony i dochodzimy na polanę, z której roztacza się widok na Pasmo Chełmu na północną stronę a na południe roztacza się widok na Beskid Żywiecko-Orawski. Za polaną wchodzimy na czarny szlak, którym dochodzimy do Bryndzówki. Sam szczyt leży poza szlakiem i jest w całości porośnięty lasem. Z Bryndzówki schodzimy żółtym szlakiem do Makowa Podhalańskiego.
- [Wątkowa i Magura](https://hikingtrails.eu/watkowa-i-magura/) - Druga część wędrówki po Beskidzie Niskim. Z Rezerwatu Przyrody Kornuty idziemy zielonym szlakiem na Wątkową, najwyższy szczyt Pasma Magury Wątkowskiej, i dalej na Magurę. Na Magurze zaczyna się śnieżyca i ze szczytu schodzimy czerwonym szlakiem w gęsto padającym śniegu. Na Przełęczy Majdan wchodzimy na żółty szlak, który prowadzi nas do Bartnego pod Cerkiew prawosławną Świętych Kosmy i Damiana.
- [Chełmowa Góra](https://hikingtrails.eu/chelmowa-gora/) - Jesienna wędrówka na Chełmową Górę w Górach Świętokrzyskich, która o tej porze roku zamienia się w prawdziwy pokaz kunsztu natury. Czarnym szlakiem zdobywamy szczyt od wschodu, a następnie schodzimy południowym zboczem prosto do granicy Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Las na Chełmowej Górze wyróżnia się unikalnymi stanowiskami modrzewia polskiego, który występuje tu w swojej naturalnej postaci. Na początku listopada ten wyjątkowy las przechodzi spektakularną metamorfozę. Igły modrzewi wybarwiają się wówczas na głębokie, nasycone odcienie żółci i płomiennego pomarańczu. W listopadowym słońcu korony tych drzew dosłownie płoną na tle niebieskiego nieba, a promienie przedzierające się przez gałęzie tworzą hipnotyzującą grę światła i cieni. Po wyjściu z lasu otwiera się przed nami szeroka panorama Łysej Góry, nad którą dominuje klasztor na Świętym Krzyżu.
- [Rezerwat Kornuty](https://hikingtrails.eu/rezerwat-kornuty/) - Zimowa wędrówka po Beskidzie Niskim. Z miejscowości Bartne podchodzimy na szczyt Kornuty i znajdujący się na jego południowych zboczach Rezerwat Przyrody Kornuty. Wędrówkę zaczynamy pod Cerkwią prawosławną Świętych Kosmy i Damiana. Główną drogą prowadzącą przez Bartne dochodzimy do żółtego szlaku, którym podchodzimy na Kornuty. Rezerwat znajduje się kilkaset metrów dalej. W rezerwacie znajdują się skały o wysokości do 10 metrów, zbudowane z odpornego na erozję gruboławicowego piaskowca magurskiego.
- [Rezerwat Pazurek](https://hikingtrails.eu/rezerwat-pazurek/) - Spacer po Rezerwacie Pazurek na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Z parkingu przy drodze wojewódzkiej nr 783 podchodzimy do rezerwatu szlakiem spacerowym niebieskim. Następnie szlakiem spacerowym czerwonym prowadzącym przez różnorodne obszary leśne obchodzimy dookoła rezerwat. W jego środkowej części odwiedzamy Zubowe Skały, grupę wapiennych skał będących główną atrakcją rezerwatu.
- [Klimczok](https://hikingtrails.eu/klimczok/) - Zimowa wędrówka po Beskidzie Śląskim. Ze Szczyrku Biła ruszamy na Klimczok. Początkowo idziemy żółtym szlakiem na widokową Przełęcz Karkoszczonka. Następnie wchodzimy na czerwony szlak i dochodzimy nim na Siodło pod Klimczokiem. Im wyżej wchodzimy tym mgła jest gęściejsza. Brak widoków rekompensuje tajemniczy klimat lasu i polan. z Sidła podchodzimy na Klimczok czarnym szlakiem wzdłuż wyciągu narciarskiego. Ze szczytu schodzimy jeszcze do Schroniska PTTK Klimczok.
- [Ojców](https://hikingtrails.eu/ojcow/) - Wędrówkę po Ojcowskim Parku Narodowym i biegnącej przez całą jego długość malowniczej Dolinie Prądnika rozpoczynamy ze skrzyżowania szlaków w Prądniku Czajowskim. Okolica przyciąga turystów przede wszystkim niepowtarzalnymi walorami przyrodniczo-krajobrazowymi. Następnie mijamy rzekę Prądnik oraz Źródełko Miłości. Dalej podziwiamy zbudowaną z wapieni skalistych Bramę Krakowską. Kolejnym punktem trasy jest Wąwóz Ciasne Skałki, z którego podążamy w kierunku wzgórza Chełmowa Góra. To jedno z najwyższych wzniesień na terenie parku, na którym znajduje się znana w całej Polsce krasowa Jaskinia Łokietka. Dalej schodzimy ze wzgórza czarnym szlakiem w kierunku Ojcowa, wchodząc po drodze na położoną na prawym zboczu Doliny Prądnika skałę Jonaszówka, często nazywaną również Grubym Jankiem. Rozpościera się z niej przepiękny widok na Ojców i całą Dolinę Prądnika. Ze skały schodzimy na parking pod Zamkiem w Ojcowie, nazywanym również Zamkiem Kazimierzowskim, mijając po drodze Potok Sąspówka oraz Prądnik.
- [Góra Okopy](https://hikingtrails.eu/gora-okopy/) - Jesienna wędrówka po Ojcowskim Parku Narodowym. Z parkingu w Ojcowie wyruszamy zielonym szlakiem wzdłuż Doliny Prądnika. Po kilkunastu minutach marszu po asfalcie wchodzimy na Skałę Krukowskiego a następnie kolejne skały przy szlaku. Ze szczytów tych skał podziwiamy fantastyczne widoki na południową część doliny. Po drodze mijamy Jaskinię Ciemną i dochodzimy do Góry Okopy, wzniesienia, na którym znajdowało się dawne grodzisko. Schodząc z Góry Okopy odwiedzamy jeszcze jeden wspaniały punkt widokowy i malowniczym Wąwozem Smardzowickim docieramy do Prądnika Czajowskiego.
- [Dolina Sztoły](https://hikingtrails.eu/dolina-sztoly-sztola-river-valley/) - Spacer po malowniczej Dolinie Sztoły. Wędrówkę zaczynamy przy zbiorniku wodnym „Leśny Dwór” kierując się na wschód. Czerwonym szlakiem edukacyjnym dochodzimy w pobliże źródeł Sztoły, gdzie rzeka o krystalicznie czystej wodzie tworzy piękne meandry. Wracamy do punktu wyjścia drugą stroną rzeki podziwiając wspaniały bór sosnowy.
- [Wąwóz Zbrza](https://hikingtrails.eu/wawoz-zbrza-zbrza-gorge/) - Wędrówka po Dolinkach Krakowskich. Najpierw idziemy żółtym szlakiem przez malowniczą Dolinę Racławki a następnie wchodzimy na ścieżkę edukacyjna czerwoną o tematyce geologicznej. Na zachodnim zboczu góry Zamczysko odwiedzamy Łom Hrabski - niewielki, nieczynny kamieniołom. Następnie obchodzimy górę Zamczysko od północnej strony i schodzimy pięknym Wąwozem Zbrza do miejscowości Dubie.
- [Dolina Racławki](https://hikingtrails.eu/dolina-raclawki-raclawka-valley/) - Spacer po malowniczej Dolinie Racławki. Z parkingu w Dubiu wędrujemy wzdłuż Potoku Racławka najpierw zielonym a następnie żółtym szlakiem turystycznym. Wędrówkę kończymy przy Źródle Bażana.
- [Straszykowe Skały](https://hikingtrails.eu/straszykowe-skaly-straszykowe-rocks/) - Wirtualny spacer po Jurze Krakowsko-Częstochowskiej w miejscowości Ryczów. Tym razem schodzimy z głównych szlaków turystycznych i nieznakowanymi leśnymi drogami odwiedzamy kolejno: malowniczy Wąwóz Ruska z Jaskinią w Straszykowej Górze, Straszykowe Skały z pięknymi widokami na Jurę oraz Jaskinię w Ścianie pod Ruską Górą. Do Ryczowa wracamy przez porośnięte młodym lasem sosnowym dawne pola uprawne.
- [Zamek Bydlin](https://hikingtrails.eu/zamek-bydlin-bydlin-castle/) - Wirtualny spacer po Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Szlakiem Orlich Gniazd z miejscowości Cieślin wędrujemy na Zamek w Bydlinie, a w zasadzie na jego ruiny. Początkowo idziemy przez las, następnie przekraczamy rzekę Tarnówkę i wchodzimy do Bydlina. Na górę zamkową wchodzimy od strony Cmentarza parafialnego. U podnóża góry zamkowej zostały zrekonstruowane okopy z czasów Bitwy pod Krzywopłotami.
- [Diabla Góra](https://hikingtrails.eu/diabla-gora-diabla-hill/) - Spacer po obrzeżach Jury Krakowsko-Częstochowskiej w miejscowości Bukowno. Szlak Diablej Góry prowadzi po rekultywowanych terenach dawnej kopalni piasku. Okrężny szlak łączy malowniczą Dolinę Sztoły oraz wzgórza Diabla Góra i Góra Stoskowa. Wzgórza porasta 250-letni bukowy las a pod szczytem Diablej Góry znajduje się jaskinia.
- [Zamek Pieskowa Skała](https://hikingtrails.eu/zamek-pieskowa-skala/) - Wędrówka po Jurze Krakowsko-Częstochowskiej Szlakiem Orlich Gniazd. Trasa zaczyna się na skrzyżowaniu szlaków w Herniakówce. Wędrujemy lasem przez Ojcowski Park Narodowy na Zamek w Pieskowej Skale. Uroku wędrówce dodaje tajemnicza mgła.
- [Maczuga Herkulesa](https://hikingtrails.eu/maczuga-herkulesa-herculess-mace/) - Wędrówka po Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Ruszamy z parkingu w Pieskowej Skale, następnie podchodzimy pod Maczugę Herkulesa a potem odwiedzamy Zamek w Pieskowej Skale. Z zamku wędrujemy czarnym szlakiem po okolicznych lasach do skrzyżowania szlaków w Herianówce.
- [Dolina Bolechowicka](https://hikingtrails.eu/dolina-bolechowicka-bolechowicka-valley/) - Wędrówka przez Dolinę Bolechowicką z miejscowościach Bolechowice i Karniowice. Trasa prowadzi wzdłuż Potoku Bolechówka przez Bramę Bolechowicką do Wodospadu. Po drodze odbijamy ze szlaku na punkt widokowy na skałkach oraz pod Krzyż Milenijny w Karniowicach skąd rozpościerają się przepiękne widoki. Prosty szlak z niewielkim podejściem.
- [Wąwóz Bolechowicki](https://hikingtrails.eu/wawoz-bolechowicki-bolechowicki-gorge/) - Jesienna wędrówka Wąwozem Bolechowickim. Żółty a następnie czarny szlak prowadzi wzdłuż Potoku Bolechówka przez Bramę Bolechowicką do miejscowości Bolechowice. Po drodze schodzimy ze szlaku na punkt widokowy na skałkach oraz pod Krzyż Milenijny w Karniowicach. Prosty szlak z krótkim podejściem na skałki.
- [Zamek Ogrodzieniec](https://hikingtrails.eu/zamek-ogrodzieniec/) - Wirtualne zwiedzanie Zamku w Ogrodzieńcu z rozległymi widokami na Podzamcze i okolice. Następnie przejście szlakiem Warowni Jurajskich oraz Szlakiem Orlich Gniazd do miejscowości Kocikowa. Zapis wideo ze zwiedzania zamku i wędrówki.
- [Góra Janowskiego](https://hikingtrails.eu/gora-janowskiego/) - Letnia wędrówka Szlakiem Orlich Gniazd. Wyruszamy z miejscowości Kocikowa kierując się na zachód. Szlak w większości prowadzi przez las. Przed parkingami pod hotelem schodzimy ze szlaku (nastąpiła zmiana przebiegu szlaku) i okrążamy szczyt Góry Janowskiego aby wejść na niego od północnej strony. Na szczycie znajdują się liczne skały wapienne. Schodzimy ze szczytu pod Zamek w Ogrodzieńcu.
- [Krucze Skały](https://hikingtrails.eu/krucze-skaly/) - Przejście Szlakiem Warowni Jurajskich spod Łysaka na Krucze Skały w Rezerwacie Góry Zborów. Szlak w większości prowadzi przez las i przez fragment Rezerwatu Przyrody Góra Zborów.
- [Góra Zborów](https://hikingtrails.eu/gora-zborow/) - Wędrówka Szlakiem Orlich Gniazd z Góry Zborów na Górę Popielową. Z Góry Zborów rozpościerają się malownicze widoki na Jurę Krakowsko-Częstochowską. Łatwy, leśny szlak dla każdego turysty.
- [Dolina Wodącej](https://hikingtrails.eu/the-wodaca-valley-dolina-wodacej/) - Letnia wędrówka Szlakiem Orlich Gniazd przez malowniczą Dolinę Wodącej. Wyruszamy ze skrzyżowania szlaków pod Grodziskiem Pańskim. Czarnym szlakiem dochodzimy do zachodniej odnogi doliny i następnie czerwonym szlakiem idziemy w górę doliny po drodze mijając Grodzisko Chłopskie i Zegarowe Skały. Wędrówkę kończymy pod Zamkiem Pilcza w Smoleniu.
- [Zamek Pilcza w Smoleniu](https://hikingtrails.eu/pilcza-castle-zamek-pilcza/) - Letnia wędrówka po Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Czarnym szlakiem wchodzimy na Zamek Pilcza, zbudowany na szczycie Zamkowej Góry. Z wieży zamkowej roztacza się rozległy widok na wzniesienia Jury i na Dolinę Wodącej. Następnie niebieskim szlakiem przechodzimy przez całą Dolinę Wodącej mijając po drodze Zegarowe Skały, Grodzisko Chłopskie i kończąc wędrówkę pod wzgórzem Grodzisko Pańskie.
- [Dolina Szklarki](https://hikingtrails.eu/szklarka-valley-dolina-szklarki/) - Wędrówka po Dolinie Szklarki w Parku Krajobrazowym „Dolinki Krakowskie”. Początkowo przechodzimy przez Rezerwat Doliny Szklarki aby zejść na dno doliny, nad Potok Szklarka. Następnie wspinamy się na drugi brzeg doliny pod Witkowe Skały. Wracamy do doliny kierując się na południe pięknym i widokowym szlakiem.
- [Rezerwat Góra Stołowa](https://hikingtrails.eu/rezerwat-gora-stolowa/) - Wędrówka po Jurze Krakowsko-Częstochowskiej do miejscowości Jaroszowiec. Niebieska ścieżka edukacyjna prowadzi przez Rezerwat Góra Stołowa. Na początku wędrówki podchodzimy przez nieczynny stok narciarski na widokową Skałę Maniakówkę. Dalej wędrując przez bukowy las odwiedzamy Jaskinię Lodową a następnie wchodzimy na wzgórze Pod wieżą, będące najwyższym punktem w rezerwacie. Po zejściu ze wzgórza dochodzimy do nieczynnego kamieniołomu. Wędrówkę kończymy w miejscu wyjścia, czyli pod Sanktuarium Najświętszej Maryi Panny Wspomożenia Wiernych w Jaroszowcu.
- [Pasmo Bukowca](https://hikingtrails.eu/pasmo-bukowca/) - Jesienna wędrówka po Pogórzu Wielickim. Przemierzamy Pasmo Bukowca od zachodu na wschód, idąc przez jesiennie wybarwiony las. Na początku wchodzimy na Lisią Górę – wzgórze całkowicie porośnięte drzewami. Następnie okrążamy je od północnej i zachodniej strony, docierając do widokowych polan, z których roztacza się panorama na Babią Górę, Pasmo Policy, Pasmo Koskowej Góry oraz Pasmo Babicy. Kierując się dalej na wschód, leśnymi ścieżkami zdobywamy kolejne szczyty Pasma Bukowca. Najwyższy z nich to Wielka Góra, a następne to Podgranicznik, Środkowa Góra i wreszcie malownicze wzgórze Wilkówka, ze zboczami stromo opadającymi do potoku Zakrętek.
- [Magura](https://hikingtrails.eu/magura/) - Druga część malowniczej wędrówki po Beskidzie Niskim. Tym razem schodzimy ze Świerzowej przez Magurę do Świątkowej Wielkiej. Czerwony szlak prowadzi nas grzbietem pasma Magury Wątkowskiej, mieniącym się wspaniałymi barwami jesieni. Po drodze zdobywamy zalesiony szczyt Magury – nieco poniżej niego znajduje się polana odsłaniająca przepiękne widoki na Beskid Niski, a przy dobrej widoczności także na Tatry. Za polaną skręcamy na południe i schodzimy na Przełęcz Majdan. Stamtąd, za żółtymi znakami szlaku, wkraczamy do Doliny Potoku Świerzówka. Dawniej tętniła ona życiem, dziś jednak po istniejącej tu wsi Świerzowa Ruska pozostały jedynie ślady. W 1945 roku większość jej mieszkańców wysiedlono na Ukrainę, a pozostałych wywieziono na Ziemie Odzyskane w ramach akcji „Wisła”. Idąc dalej wzdłuż potoku, docieramy ostatecznie do granicy Magurskiego Parku Narodowego.
- [Świniuszka](https://hikingtrails.eu/swiniuszka/) - Jesienna wędrówka po Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Z malowniczo położonej miejscowości Żelazko wędrujemy czarnym szlakiem na Świniuszkę, wzgórze otoczone skałami jurajskimi. Trzeba zejść ze szlaku aby leśną drogą dojść na szczyt wzgórza. Po zejściu ze Świniuszki dochodzimy do Źródła Miłości, cenionego szczególnie ze względu na walory smakowe i dużą czystość wody. Następnie kierujemy się do miejscowości Rodaki, skąd dochodzimy do zielonego szlaku i już szlakiem zmierzamy do Rezerwatu Góra Chełm.
- [Rezerwat Góra Chełm](https://hikingtrails.eu/rezerwat-gora-chelm/) - Jesienny spacer po Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Wędrówkę zaczynamy w Rezerwacie Góra Chełm położonego w miejscowości Hutki-Kanki. Rezerwat porasta piękny las z dominującą las buczyną sudecką, rzadko spotykaną w tej części Polski. Dalej wędrujemy Szlakiem Tysiąclecia prowadzącym przez piękne lasy Jury pomiędzy licznymi wapiennymi skałami do miejscowości Żelazko.
- [Parszywka](https://hikingtrails.eu/parszywka/) - Druga część jesiennej wędrówki po Beskidzie Makowskim. Schodzimy z Przysłopskiego Wierchu przez Parszywkę do Bogdanówki. Leśną drogą dochodzimy do żółtego szlaku a następnie trawersujemy szczyt Koskowej Góry północnym zboczem. Wchodzimy na niebieski szlak, którym docieramy do Kapliczki pod Koskową Górą ufundowaną przez Jana Koska. Na skrzyżowaniu szlaków pod kapliczką skręcamy na wschód i żółtym szlakiem zdobywamy Parszywkę. Do Bogdanówki schodzimy drogami bez szlaku, z których odsłaniają się szerokie widoki na Koskową Górę, Babią Górę i Beskid Wyspowy.
- [Przysłopski Wierch](https://hikingtrails.eu/przyslopski-wierch/) - Malownicza wędrówka wczesną jesienią po Beskidzie Makowskim. Wchodzimy na Przysłopski Wierch, jeden z mniej znanych szczytów Pasma Koskowej Góry. Wyruszamy czarnym szlakiem z miejscowości Bogdanówka. Dochodzimy do niebieskiego szlaku i bocznym grzbietem wchodzimy na Koskową Górę. Z jej szczytu roztaczają się odległe widoki na Beskid Żywiecko-Orawski, Tatry, Gorce, Beskid Wyspowy i Beskid Makowski. Następnie dochodzimy do żółtego szlaku i kierując się na zachód zdobywamy Przysłopski Wierch. Sam szczyt leży poza szlakiem, można do niego dojść leśną drogą i na samym końcu nieoznaczoną na mapie ścieżką.
- [Kolanin](https://hikingtrails.eu/kolanin/) - Malownicza wędrówka po Beskidzie Niskim. Ze Świątkowej Wielkiej wchodzimy na Kolanin, a następnie na Świerzową. Żółtym szlakiem okrążamy Kolanin, aby od wschodniej strony, bardzo stromym podejściem, wejść na jego szczyt. Dalej kierujemy się na północny zachód i czerwonym szlakiem, grzbietem Magury Wątkowskiej, dochodzimy do Świerzowej. Przez całą drogę drzewa mienią się pięknymi kolorami jesieni.
- [Zejście ze Świerzowej](https://hikingtrails.eu/descent-from-swierzowa-to-the-crossroads-of-under-the-three-mounds-zejscie-ze-swierzowej-do-skrzyzowania-szlakow-pod-trzema-kopcami/) - Zejście ze Świerzowej w strugach deszczu pod Trzy Kopy w Beskidzie Niskim. Łatwa trasa leśnym szlakiem dla każdego turysty.
- [Świerzowa](https://hikingtrails.eu/swierzowa-mountain-from-mrukowa-swierzowa-z-mrukowej/) - Wejście na Świerzową z Mrukowej w Beskidzie Niskim. Po drodze mijamy stacje Drogi Krzyżowej, na końcu której znajduje się Kaplica Matki Boskiej Mrukowskiej. Leśny szlak, którego atrakcją są liczne Salamandry plamiste. Łatwa trasa dla każdego turysty.
- [Buczyna](https://hikingtrails.eu/buczyna/) - Druga część jesiennej wędrówki po Paśmie Klonowskim w Górach Świętokrzyskich. Z Bukowej Góry schodzimy zielonym szlakiem do granicy Świętokrzyskiego Parku Narodowego a następnie trawersem południowymi stokami dochodzimy do ścieżki prowadzącej na szczyt Buczyny. Szczyt jest zalesiony a północne zbocza wzgórza zostały zniszczone przez kopalnię kamienia. Z Buczyny schodzimy do doliny nienazwanego potoku a następnie przez polanę Włoska Sosna dochodzimy do żółtego szlaku, którym wracamy na parking w miejscowości Gruszka.
- [Bukowa Góra](https://hikingtrails.eu/bukowa-gora/) - Jesienna wędrówka po Paśmie Klonowskim w Górach Świętokrzyskich. Z parkingu w miejscowości Gruszka żółtym szlakiem wchodzimy na Bukową Górę, najwyższy szczyt tego pasma. Pod drodze zdobywamy trzy inne szczyty. Najpierw wchodzimy na Barczę, szczyt znajdujący się około 300 m od szlaku. Następnie trawersujemy od południowej strony nienazwany szczyt o wysokości 438 m n.p.m. i zdobywamy Wasińskiego Górkę. Skręcamy na północ i wchodzimy na kolejny szczyt leżący poza szlakiem - Czostek. Wracamy na szlak i schodzimy do malowniczo położonej miejscowości Klonów. Odsłania się w niej szeroki widok na Łysogóry z wyraźnie dominującą Łysicą. Z Klonowa wchodzimy do Świętokrzyskiego Parku Narodowego i krótkim podejściem zdobywamy Bukową Górę. W pobliżu szczytu znajdują się liczne bloki skalne tworzące tzw. Wielki Kanion.
- [Groń Jana Pawła II](https://hikingtrails.eu/gron-jana-pawla-ii/) - Druga część letniej wędrówki po Beskidzie Małym. Schodzimy z Leskowca prze Groń Jana Pawła II do Targoszowa. Ze szczytu kierujemy się na Przełęcz Władysława Midowicza, która oddziela Leskowiec od Gronia Jana Pawła II. Mijamy Schronisko PTTK Leskowiec, odwiedzamy Kaplicę Matki Bożej Królowej Gór i zdobywamy szczyt Gronia. Szczyt nie dostarcza żadnych widoków, dopiero Polana Beskid po północnej stronie odsłania widok na Pogórze Śląskie i Pogórze Wilamowickie. Po południowej stronie Polana Bargłowa odsłania widok na Beskid Żywiecko-Orawski, Tatry, Gorce, Beskid Wyspowy i Beskid Makowski. Następnie czerwonym szlakiem schodzimy pod szczyt Gronik, gdzie zmieniamy szlak na zielony i wracamy do Targoszowa.
- [Leskowiec z Targoszowa](https://hikingtrails.eu/leskowiec-z-targoszowa/) - Letnia wędrówka po Beskidzie Małym. Z miejscowości Targoszów wchodzimy na Leskowiec, trzeci co do wysokości szczyt tego Beskidu. Żółty szlak prowadzi początkowo przez przysiółki Targoszowa a następnie wchodzimy do lasu i leśnymi drogami dochodzimy do widokowej polany na szczycie Leskowca. Ze szczytu znajdującego się po północnej stronie polany roztacza się szeroki widok na Beskid Żywiecko-Orawski z dominującą Babią Górą, Beskid Makowski i Gorce z dobrze widocznym Turbaczem.
- [Jaworzynka](https://hikingtrails.eu/jaworzynka/) - Druga część letniej wędrówki po mało znanych zakątkach Beskid Niskiego. Ze szczytu Obycz przez Jaworzynkę schodzimy do Wysowej-Zdroju. Niebieskim szlakiem dochodzimy do punktu węzłowego nr 22 i dalej ścieżką bez szlaku odwiedzamy kolejno dwie platformy widokowe. Z pierwszej platformy roztacza się widok na Lackową i Busov a z drugiej platformy roztacza się widok na Jaworzynę Konieczniańską. Od drugiej platformy idziemy przez las bez ścieżki wzdłuż pozostałości okopów z czasu I wojny światowej. Okopy prowadzą na sam szczyt Jaworzynki. Szczyt porośnięty jest piękną buczyną karpacką. Schodzimy z Jaworzynki beż żadnej ścieżki do drogi trawersującej szczyt od północnej strony. Dalej leśnymi drogami dochodzimy do doliny Potoku Szuwniak, która prowadzi do Parku Zdrojowego w Wysowej-Zdroju.
- [Obycz](https://hikingtrails.eu/obycz/) - Letnia wędrówka po Górach Hańczowskich w Beskidzie Niskim. Z Wysowej-Zdroju wchodzimy na Obycz, szczyt położony na granicy polsko-słowackiej. Wyruszamy spod Cerkwi św. Michała Archanioła i niebieskim szlakiem przechodzimy przez malowniczą dolinę Potoku Mediudek. Po przekroczeniu Rzeki Ropa w jej górnym biegu krótkim grzbietem granicznym wchodzimy na Obycz. Szczyt jest porośnięty piękną buczyną karpacką i nie oferuje żadnych widoków.
- [Mały Krzystonów](https://hikingtrails.eu/maly-krzystonow/) - Druga część zimowej wędrówki po Beskidzie Wyspowym. Schodzimy z Krzystonowa ścieżką oznaczoną na mapie do żółtego szlaku i kierując się na wschód wchodzimy na Mały Krzystonów, niższy wierzchołek Krzystonowa, na którym rozciąga się niewielka polana Brody. Ze szczytu dalej kierując się w stronę Mogielicy schodzimy na Przełęcz Przysłopek, gdzie krzyżuje się żółty i niebieski szlak. Obieramy niebieski szlak w stronę Szczawy i dochodzimy nim do przysiółka Gryblówka położonego nad Kamienicą.
- [Święty Krzyż](https://hikingtrails.eu/swiety-krzyz-holy-cross/) - Trzecia część wędrówki po Górach Świętokrzyskich. Z platformy widokowej na Łysej Górze idziemy do Klasztoru Święty Krzyż. Zwiedzamy Bazylikę pw. Trójcy Świętej i Kaplicę Krzyża Świętego. Następnie Drogą Królewską, niebieskim szlakiem schodzimy do Nowej Słupi. Po drodze jeszcze odwiedzamy przewrócone już drzewo pomnikowe Buk Jagiełły.
- [Łysa Góra](https://hikingtrails.eu/lysa-gora-lysa-mountain/) - Druga część wędrówki po Górach Świętokrzyskich. Najpierw schodzimy czerwonym szlakiem z Kobylej Góry do miejscowości Trzcianka. Po drodze przekraczamy duże rozlewisko potoku Słupianka. Następnie wchodzimy do Świętokrzyskiego Parku Narodowego i nadal czerwonym szlakiem podchodzimy na Łysą Górę. Na szczycie odwiedzamy Bazylikę pw. Trójcy Świętej i Kaplicę Krzyża Świętego. Na koniec schodzimy ze szczytu Łysej Góry na platformę widokową nad gołoborzem.
- [Kobyla Góra](https://hikingtrails.eu/kobyla-gora-kobyla-mountain/) - Pierwsza część wędrówki po Górach Świętokrzyskich. Z Nowej Słupi podchodzimy zielonym szlakiem na Kobylą Górę. Szlak prowadzi przez Malinowską Wólkę gdzie znajduje się pomnik pomordowanych przez hitlerowców mieszkańców tej miejscowości. Po przekroczeniu Potoku Słupianka szlak prowadzi przez las na szczyt Kobylej Góry.
- [Łysica](https://hikingtrails.eu/lysica-lysica-mountain/) - Wchodzimy na Łysicę, najwyższy szczyt Gór Świętokrzyskich, z Przełęczy Świętego Mikołaja. Po drodze schodzimy ze szlaku pod Skałę Agaty i sprawdzamy co widać po jej drugiej stronie. Na Łysicy podziwiamy pięknie ośnieżone gołoborza.
- [Przełęcz Świętego Mikołaja](https://hikingtrails.eu/przelecz-swietego-mikolaja-saint-nicholas-pass/) - Wędrówka po Górach Świętokrzyskich w pięknej zimowej scenerii. Z parkingu w Świętej Katarzynie podchodzimy na Łysicę, najwyższy szczyt Gór Świętokrzyskich, a następnie przez Skałę Agaty schodzimy na Przełęcz Świętego Mikołaja. Po drodze odwiedzamy ośnieżone gołoborza.
- [Grodzisko Pańskie](https://hikingtrails.eu/grodzisko-panskie/) - Wiosenna wędrówka po Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Z Doliny Wodącej podchodzimy na Zegarowe Skały po drodze odwiedzając Jaskinię Zegar. Następnie wchodzimy na szczyt wzniesienia gdzie znajduje się Jaskinia Jasna a nad nią fantastyczny punkt widokowy. Po powrocie na zielony szlak leśnymi drogami dochodzimy do Grodziska Pańskiego, wzniesienia z ciekawymi formami skalnymi tworzącymi skalne miasto. Z Grodziska Pańskiego wracamy do Doliny Wodącej przez Grodzisko Chłopskie.
- [Leskowiec](https://hikingtrails.eu/leskowiec/) - Wejście na Leskowiec w Beskidzie Małym z Tarnawy Górnej. Leśny szlak prowadzi do schroniska PTTK, z którego najpierw podchodzimy na Leskowiec a następnie na Groń Jana Pawła II. Łatwa trasa dla każdego turysty.
- [Łamana Skała z miejscowości Kocoń](https://hikingtrails.eu/lamana-skala-from-kocon-lamana-skala-z-miejscowosci-kocon/) - Wejście na Łamaną Skałę w Beskidzie Małym. Początkowo szlak prowadzi przez widokową Polanę Gałasiówka, następnie mijamy Przełęcz Czarny Dział i dochodzimy do Madohory - malowniczo położonego niższego wierzchołka Łamanej Skały. Stąd już tylko 5 minut podejścia na szczyt Łamanej Skały. Ładny, stosunkowo porsty szlak dla każdego turysty.
- [Madohora](https://hikingtrails.eu/madohora-madohora-mountain/) - Zejście z Łamanej Skały przez Madohorę w Beskidzie Małym do miejscowości Kocoń. Poniżej szczytu Łamanej Skały znajduje się malowniczo położony niższy jej wierzchołek - Madohora. Następnie mijamy Przełęcz Czarny Dział i przechodzimy przez widokową Polanę Gałasiówka. Łatwy szlak dla każdego turysty.
- [Kocierz](https://hikingtrails.eu/kocierz/) - Letnia wędrówka po Beskidzie Małym. Z Przełęczy Targanickiej wyruszamy zielonym szlakiem w kierunku Przełęczy Kocierskiej. Po dojściu do skrzyżowania szlaków przy Zajeździe nad Przełęczą Kocierską wchodzimy na czerwony szlak i podchodzimy najpierw na zalesiony szczyt Beskid a następnie przez Przełęcz Szeroką na Kocierz. Na szczycie znajduje się niewielka polana skąd znakomicie widać Babią Górę. Z Kocierzy schodzimy leśnymi drogami bez szlaku do Wielkiej Puszczy, przysiółka wsi Porąbka.
- [Na Beskidzie](https://hikingtrails.eu/na-beskidzie/) - Wiosenna wędrówka po Beskidzie Małym. Z leśnego parkingu w Targoszowie wyruszamy zielonym szlakiem w kierunku Smrekowicy. Pierwszym szczytem, który zdobywamy w tej wędrówce jest Czarna Góra. Następnie przechodzimy przez Polanę Suwory gdzie spotykamy dwie pasące się sarny. Na skrzyżowaniu szlaków pod Smrekowicą wchodzimy na czerwony szlak i piękną widokową trasą podchodzimy na szczyt Na Beskidzie. Kolejnym zdobytym szczytem jest Potrójna, z której przez Przełęcz Beskidek ścieżką dydaktyczną czerwoną schodzimy do Targoszowa.
- [Wielki Gibasów Groń](https://hikingtrails.eu/wielki-gibasow-gron/) - Widokowa wędrówka po Beskidzie Małym w pięknej, jesiennej scenerii. Z miejscowości Kocierz Rychwałdzki zielonym szlakiem wchodzimy na Wielki Gibasów Groń. Początek szlaku to dość intensywne podejście na Ściszków Groń, na szczycie którego znajduje się osuwisko skalne zwane Zamczyskiem. Tworzy ono wąwóz skalny z pionowymi ścianami, wielkimi głazami i jaskiniami. Dalej szlak prowadzi w większości przez las miejscami odsłaniając rozległe widoki na Beskid Żywiecki, Beskid Śląski i Beskid Mały. Zdobywamy kolejno szczyty Na Płone, Kucówki i Gibasówka dochodząc do rozległej Polany Gibasy na przełęczy Gibasowe Siodło. Z przełęczy intensywnym podejściem wchodzimy na Wielki Gibasów Groń, z którego roztacza się szeroka panorama Beskidu Małego.
- [Łamana Skała i Madohora](https://hikingtrails.eu/lamana-skala-i-madohora/) - Druga część wędrówki po Beskidzie Małym w pięknej, jesiennej scenerii. Schodzimy z Wielkiego Gibasów Gronia na rozstaje pod Mladą Horą a następnie żółtym szlakiem zdobywamy kolejno Madohorę i Łamaną Skałę. Pod Madohorą znajduje się wychodnia skalna, z której roztacza się rozległa panorama Beskidu Małego. Z Łamanej Skały dalej żółtym szlakiem schodzimy przez Przełęcz Na Przykrej do Chatki Pod Potrójną a następnie szlakiem spacerowym żółtym docieramy do przysiółka Basie w Kocierzu Rychwałdzkim.
- [Wielka Cisowa Grapa](https://hikingtrails.eu/wielka-cisowa-grapa/) - Zimowa wędrówka po Beskidzie Małym. Z Międzybrodzia Żywieckiego wchodzimy na Wielką Cisową Grapę. Zielony szlak prowadzi doliną Potoku Głębokiego do Lasu Czarnociego. Następnie przez widokową polanę wchodzimy na Kościelec Mały. Od Kościelca wędrujemy malowniczym grzbietem zdobywając Jaworzynę a następnie za Przełęczą Cisową schodzimy ze szlaku i zdobywamy szczyt Maleckie. Odwiedzamy zarastający już lasem punkt widokowy i leśną drogą wchodzimy na Wielką Cisową Grapę.
- [Kiczera](https://hikingtrails.eu/kiczera/) - Widokowa wędrówka po Beskidzie Małym. Schodzimy z Wielkiej Cisowej Grapy do Międzybrodzia Żywieckiego. Ścieżką bez szlaku cofamy się na Szeroką Przełęcz skąd czerwonym szlakiem kierujemy się na zachód. Za ruinami szałasu kamiennego opuszczamy czerwony szlak i wchodzimy na Wielki Cisownik. Ze szczytu rozciągają się ograniczone widoki na Beskid Mały i Śląski. Następnie schodzimy na Przełęcz Izebnicką, z której roztacza się widok na sąsiednie Pasmo Bukowca. Kolejny szczyt to Kiczera z rozległą polaną po wschodniej stronie, z której rozciąga się rozległa panorama Beskidu Małego. Po drugiej stronie szczytu znajduje się niewielka polana z odległym widokiem na Pasmo Magurki Wilkowickiej w Beskidzie Małym, Pasmo Baraniej Góry i Skrzycznego w Beskidzie Śląskim oraz na Romankę i Pilsko w Beskidzie Żywiecko-Orawskim. Następny szczyt to silnie zagospodarowana Góra Żar, z której również roztaczają się widoki na Beskid Mały i Beskid Śląski. Wzdłuż kolei linowo-terenowej schodzimy malowniczym szlakiem z widokiem na Jezioro Międzybrodzkie i Jezioro Żywieckie.
- [Las Wolski](https://hikingtrails.eu/las-wolski/) - Letni spacer po Lesie Wolskim w Krakowie. Z parkingu na Łysej Górze kierujemy się do najładniejszego wąwozu w Lesie Wolskim, do Wolskiego Dołu. W dolnej części wąwozu mijamy malownicze Panieńskie Skały. Następnie dnem wąwozu wchodzimy na Przełęcz Janasówki, z której krótkim podejściem zdobywamy wzgórze Sowiniec, na którym znajduje się Kopiec Józefa Piłsudskiego. Ze szczytu kopca roztacza się widok na Kraków, na Beskid Wyspowy, Beskid Makowski, Beskid Żywiecko-Orawski i Beskid Mały. Następnie zdobywamy kolejny szczyt - Ostrą Górę. Schodzimy z niej do urokliwego wąwozu Łupany Dół, którym docieramy do punktu widokowego nad Wisłą. Niebieskim szlakiem okrężnym mijamy wąwóz Skowronków Dół i dochodzimy do kolejnego punktu widokowego odsłaniającego panoramę wzgórza Sikornik. Następny wąwóz to Poniedziałkowy Dół, który doprowadza nas do Baby Jagi, miejsca po dawnym, kultowym kiosku gastronomicznym. Spod Baby Jagi wracamy na parking na Łysej Górze.
- [Siwy Zwornik](https://hikingtrails.eu/siwy-zwornik/) - Druga część letniej wędrówki po Tatrach Zachodnich. Przy bardzo silnym wietrze schodzimy ze Starorobocianskiego wierchu przez Siwy Zwornik do Doliny Chochołowskiej. Początkowo czerwony szlak prowadzi dość stromym zejściem na Gaborową Przełęcz. Z przełęczy roztacza się rozległy widok na Dolinę Starorobociańską, pobliskie szczyty Tatr Zachodnich oraz w oddali na Beskidy. Z przełęczy krótkim podejściem zdobywamy szczyt Siwego Zwornika a następnie przez Siwą Przełęcz schodzimy do Doliny Starorobociańskiej. Dolina oferuje atrakcyjne widoki na grzbiet Ornaka, masyw Kominiarskiego Wierchu oraz na olbrzymie osuwisko skalne pod Trzydniowiańskim Wierchem. Czarnym szlakiem wzdłuż Starorobociańskiego Potoku dochodzimy do skrzyżowania szlaków w Dolinie Chochołowskiej.
- [Starorobociański Wierch](https://hikingtrails.eu/starorobocianski-wierch/) - Letnia wędrówka przy bardzo mocnym wietrze po Tatrach Zachodnich. Z Doliny Chochołowskiej wchodzimy na najwyższy szczyt polskiej części Tatr Zachodnich – Starorobociański Wierch. Zielonym szlakiem wzdłuż Potoku Chochołowskiego dochodzimy do Polany Trzydniówka, skąd czerwony szlak prowadzi nas na szczyt Trzydniowiańskiego Wierchu. Roztacza się z niego szeroka panorama Tatr Zachodnich i Beskidów. Następnie zielonym szlakiem przez Przełęcz Nad Szyją i przez Przełęcz Dudową wchodzimy na Kończysty Wierch. Znakomicie widać z niego Tatry Zachodnie, Tatry Wysokie, Niżne Tatry i Beskidy. Kierujemy się na wschód i czerwonym szlakiem, przy wietrze urywającym głowę, zdobywamy Starorobociański Wierch.
- [Kasprowy Wierch [zejście]](https://hikingtrails.eu/kasprowy-wierch-2/) - Druga część letniej wędrówki po Tatrach Zachodnich. Tym razem mniej obleganym szlakiem schodzimy z Kasprowego Wierchu do Kuźnic. Zielony szlak prowadzi północnym grzbietem Kasprowego Wierchu, z którego roztaczają się szerokie widoki na Tatry Zachodnie i na Beskidy. Przechodzimy przez Myślenickie Turnie, gdzie znajduje się stacja przesiadkowa kolei linowej. Dalej Doliną Kasprową wzdłuż Kasprowego Potoku wchodzimy do Doliny Bystrej, która prowadzi do Kuźnic.
- [Kasprowy Wierch [wejście]](https://hikingtrails.eu/kasprowy-wierch-1/) - Letnia wędrówka po Tatrach Zachodnich. Tłumnie obleganym szlakiem z Kuźnic wchodzimy na Kasprowy Wierch. Malowniczą Doliną Jaworzynki dochodzimy na Przełęcz między Kopami, gdzie zmieniamy szlak z żółtego na niebieski. Przez Królową Rówień schodzimy na Halę Gąsienicową pod Schronisko PTTK Murowaniec. Ponownie zmieniamy szlak na żółty, który przez widokową Dolinę Gąsienicową prowadzi na Suchą Przełęcz. Z przełęczy krótkim podejściem zdobywamy szczyt Kasprowego Wierchu. Roztaczają się z niego rozległe widoki na Tatry Wysokie, Tatry Zachodnie, Niżne Tatry, Beskid Żywiecko-Orawski, Gorce i Beskid Sądecki.
- [Rezerwat Kąty Rybackie](https://hikingtrails.eu/rezerwat-katy-rybackie/) - Letnia wędrówka po rezerwacie kormoranów w Kątach Rybackich. Wchodzimy do rezerwatu od wschodniej strony i żółtym szlakiem dochodzimy do miejsc lęgowych kormoranów. Wychodzimy z rezerwatu od zachodniej strony, odwiedzamy piękną plażę w Kątach Rybackich i wracamy do rezerwatu by niebieskim szlakiem przejść na południową stronę. Nieoznaczoną ścieżką przez sosnowy las dochodzimy do parkingu.
- [Świątynia Dumania](https://hikingtrails.eu/swiatynia-dumania/) - Druga część letniej wędrówki po Parku Leśnym Bażantarnia w Elblągu. Idziemy Szlakiem Okrężnym Górskim od Parasola przez wzgórza położone po lewej stronie Srebrnego Potoku do Restauracji Myśliwskiej. Jako pierwszy zdobywamy szczyt Góry Ludowej, z której stromym zboczem schodzimy do doliny nienazwanej strugi uchodzącej do Srebrnego Potoku. Przekraczamy pofałdowane wzgórza i przez malowniczy Czarci Jar wchodzimy na wzgórze Świątynia Dumania. Następnie dość stromym zboczem schodzimy do doliny Srebrnego Potoku, do miejsca dawnego Mostku Elewów. Kolejne wzniesienie to Wzgórze 13 Sosen, z którego lewym zboczem doliny Srebrnego Potoku wracamy na parking przy Restauracji Myśliwskiej.
- [Belweder](https://hikingtrails.eu/belweder/) - Letnia wędrówka po Parku Leśnym Bażantarnia w Elblągu. Z parkingu przy Restauracji Myśliwskiej wyruszamy Szlakiem Jaszczurek do historycznego Parasola znajdującego się w dolinie Srebrnego Potoku. Zielony szlak prowadzi przez wzgórza i malownicze doliny powstałe w wyniku przemieszczania się lądolodu. Od południowej strony stromym zboczem zdobywamy wzgórze Belweder, najwyższy szczyt Bażantarni. Następnie schodzimy krętymi dolinkami i wąwozami do Srebrnego Potoku i dochodzimy do Parasola.
- [Sobel Tylmanowski](https://hikingtrails.eu/sobel-tylmanowski/) - Druga część jesiennej wędrówki po Beskidzie Sądeckim. Schodzimy z Koziarza mało znanymi ale bardzo ciekawymi leśnymi drogami do Tylmanowej. Na Suchy Groń idziemy jeszcze żółtym szlakiem a następnie schodzimy ze szlaku i leśną ścieżką przez piękną grań wchodzimy na Sobel Tylmanowski. Ze szczytu schodzimy leśną drogą docierając do zielonego szlaku i przez rozległą dolinę Dunajca już po zachodzie słońca wchodzimy do Tylmanowej.
- [Koziarz](https://hikingtrails.eu/koziarz/) - Jesienna wędrówka po Beskidzie Sądeckim. Z miejscowości Tylmanowa podchodzimy zielonym i żółtym szlakiem na Koziarz. Po przekroczeniu rzeki Dunajec przechodzimy przez rozległą dolinę malowniczo otoczoną górami. Następnie podchodzimy dość intensywnie przez las na Polanę Kolebisko, z której możemy podziwiać widoki na zarówno na północ jak i na południe, gdzie widać panoramę Tatr. Z polany podchodzimy dalej na Jaworzynę a następnie rozległymi polanami wchodzimy na Koziarz. Na szczycie znajduje się wieża, z której roztaczają się zapierające dech w piersiach widoki.
- [Rysianka](https://hikingtrails.eu/rysianka/) - Wędrówka po Beskidzie Żywiecko-Orawskim. Ze Złatnej Huty podchodzimy na Rysiankę. Czarnym szlakiem dochodzimy do Lasu Złotnice, gdzie wchodzimy na żółty szlak, który prowadzi nas przez piękne, widokowe polany na Halę Lipowską. U góry polany mijamy schronisko PTTK i dalej kierujemy się na Halę Rysiankę. Stąd roztaczają się wspaniałe widoki na Pilsko i w oddali Babią Górę. Ze schroniska PTTK na Hali Rysiance podchodzimy jeszcze na szczyt Rysianki i Halę Koziorka z dalekimi widokami na Beskid Śląski.
- [Połonina Caryńska](https://hikingtrails.eu/polonina-carynska/) - Jesienna wędrówka po jednej z najpiękniejszych polskich połonin. Z parkingu w miejscowości Brzegi Górne wyruszamy czerwonym szlakiem na Połoninę Caryńską. Początkowo podchodzimy przez pięknie wybarwiony jesiennymi kolorami las. Po wyjściu ponad granicę lasu ukazują się wspaniałe widoki na masyw Wielkiej Rawki. Następie wchodzimy na grań, z której widoki mamy już w każdą stronę, na całe Bieszczady. Najwyższy szczyt połoniny to Kruhly Wierch. Schodzimy z niego zielonym szlakiem na Przełęcz Wyżniańską nadal racząc się wspaniałymi widokami.
- [Tarnica](https://hikingtrails.eu/tarnica/) - Jesienna wędrówka na najwyższy szczyt polskich Bieszczad. Z parkingu w miejscowości Wołosate wyruszamy niebieskim szlakiem na Tarnicę. Początkowo przechodzimy przez rozległe polany z widokami na okoliczne szczyty by następnie wejść do pięknego, kolorowego lasu. Po wyjściu z lasu od razu znajdujemy się na bieszczadzkich połoninach i wchodzimy widokową ścieżką na Przełęcz pod Tarnicą. Z przełęczy na szczyt prowadzi ścieżka oznaczona żółtym szlakiem.
- [Krzesanica](https://hikingtrails.eu/krzesanica/) - Widokowa wędrówka po Tatrach Zachodnich. Z Doliny Kościeliskiej wchodzimy na najwyższy szczyt Czerwonych Wierchów - Krzesanicę. Początkowo szlak prowadzi przez las reglowy stopniowo odsłaniając coraz szersze widoki. Mijamy charakterystyczną skałę Piec położoną przy górnej granicy lasu. Następnie przechodzimy przez stopniowo zanikającą kosodrzewinę i odsłoniętym szlakiem dochodzimy do Chudej Przełączki, niewielkiej przełęczy z rozległym widokiem na Tatry Zachodnie. Dalej podchodzimy Twardym Grzbietem przez Twardą Kopę na Ciemniaka, najbardziej na zachód położony szczyt Czerwonych Wierchów. Z Ciemniaka przez Mułową Przełęcz wchodzimy na Krzesanicę. Z Krzesanicy i Ciemniaka roztacza się zapierający dech w piersiach widok na Tatry Wysokie, Tatry Zachodnie a w oddali także na Niżne Tatry, Beskid Żywiecki i Gorce.
- [Ciemniak](https://hikingtrails.eu/ciemniak/) - Druga część widokowej wędrówki po Tatrach Zachodnich. Schodzimy z Krzesanicy na Ciemniaka podziwiając z obu szczytów fantastyczne panoramy widokowe. Schodzimy dalej Twardym Grzbietem na Chudą Przełączkę gdzie rozwidlają się szlaki czerwony i zielony. Kierujemy się na południe zielonym szlakiem, który prowadzi malowniczą ścieżką przez Czerwony Żleb do Doliny Tomanowej. Przez długą Wyżnią Polanę Tomanową i mniejszą Niżnią Polanę Tomanową dochodzimy do Tomanowego Potoku, który płynąc dnem doliny prowadzi nas do Doliny Kościeliskiej. Wzdłuż doliny płynie bystry Kościeliski Potok doprowadzając nas do parkingu w Kościelisku - Kirach.
- [Iwaniacka Przełęcz](https://hikingtrails.eu/iwaniacka-przelecz/) - Letnia wędrówka po Tatrach Zachodnich. Zaczynamy na Polanie Siwej u wylotu Doliny Chochołowskiej. Wędrujemy w górę Potoku Siwa Woda, który przy ujściu Potoku Koryciańska Siklawa zmienia się w Chochołowski Potok. Nieco dalej przechodzimy przez rozległą i widokową Polanę Huciańską. Następnie dolina zwęża się w ciasny wąwóz i przechodzimy przez wrota skalne zwane Niżnią Bramą Chochołowską. Dolina nieco się rozszerza by ponownie zwężyć się w kolejne wrota skalne nazwane Wyżnią Bramą Chochołowską. Za wrotami dolina rozwidla się na 3 odnogi a my kierujemy się żółtym szlakiem do Doliny Starorobociańsiej. Przy dopływie Iwaniackiego Potoku skręcamy w lewo i wchodzimy do widokowej Doliny Iwaniackiej, którą dochodzimy na Iwaniacką Przełęcz.
- [Kopa Kondracka](https://hikingtrails.eu/kopa-kondracka/) - Widokowa wędrówka w słoneczny dzień po Tatrach Zachodnich. Z Kuźnic wchodzimy na Kopę Kondracką przez Kondracką Przełęcz. Początkowo niebieski szlak prowadzi szeroką drogą przez Dolinę Bystrej. Mijamy od dołu rozległą Polanę Kalatówki. Za polaną wchodzimy do Doliny Kondratowej by chwilę później dotrzeć na Polanę Kondratową. Na rozwidleniu szlaków przy schronisku PTTK kierujemy się dalej niebieskim szlakiem do Doliny Małego Szerokiego. Malownicza i widokowa dolina dochodzi do Kondrackiej Przełęczy, która oddziela Giewont od Kopy Kondrackiej. Skręcamy na południe i żółtym szlakiem przez boczny grzbiet Kopy Kondrackiej dochodzimy na jej szczyt. Ze szczytu roztacza się wspaniały widok na Tatry Zachodnie, Tatry Wysokie, Beskid Sądecki, Pieniny, Gorce, Beskid Wyspowy, Beskid Żywiecko-Orawski i Niżne Tatry.
- [Suchy Wierch Kondracki](https://hikingtrails.eu/suchy-wierch-kondracki/) - Druga część widokowej wędrówki po Tatrach Zachodnich. Z Kopy Kondrackiej przez Suchy Wierch Kondracki schodzimy do Kuźnic. Ze szczytu Kopy roztacza się wspaniały widok na Tatry Zachodnie, Tatry Wysokie, Beskid Sądecki, Pieniny, Gorce, Beskid Wyspowy, Beskid Żywiecko-Orawski i Niżne Tatry. Czerwonym szlakiem schodzimy na Przełęcz pod Kopą Kondracką. Sam szczyt Suchego Wierchu jest niedostępny ze względu na erozję turystyczną. Na skrzyżowaniu szlaków obieramy zielony szlak prowadzący przez malowniczą Dolinę Kondratową. W dolnej części doliny znajduje się rozległa Polana Kondratowa a na niej Schronisko PTTK. Wchodzimy na niebieski szlak i mijając piękną Polanę Kalatówki schodzimy Doliną Bystrej do Kuźnic.
- [Durbaszka](https://hikingtrails.eu/durbaszka/) - Druga część malowniczej wędrówki po Pieninach. Schodzimy z Wysokiej na Przełęcz Kapralowa Wysoka i za nią podchodzimy na niewielką grań bez nazwy. Z grani schodzimy na Przełęcz Stachurówki, z której podchodzimy na mało znany szczyt Borsuczyny. Następnie podchodzimy na Durbaszkę, widokowy szczyt, z którego wspaniale widać panoramę Beskidu Sądeckiego z Pasmem Radziejowej. Z Durbaszki schodzimy widokowymi polanami do Jaworek na Parking Pod Homolami.
- [Wąwóz Homole i Wysoka](https://hikingtrails.eu/wawoz-homole-i-wysoka/) - Malownicza wędrówka po Pieninach. Z parkingu w miejscowości Jaworki wyruszamy zielonym szlakiem przez przepiękny Wąwóz Homole w kierunku Wysokiej. Po wyjściu z Wąwozu wchodzimy na widokową polanę Pod Wysoką, na której mijamy Jawor Strażaków i niewielkie źródełko w górnej części polany. Następnie po dość stromym i śliskim podejściu wchodzimy na Wysoką, najwyższy szczyt Pienin.
- [Ujście Wisły](https://hikingtrails.eu/ujscie-wisly/) - Letnia wędrówka do Ujścia Wisły. Z miejscowości Mikoszewo idziemy prawym brzegiem Wisły przez Rezerwat Przyrody Mewia Łacha do samego jej ujścia. Na samym końcu rzeki znajduje się piaszczysta łacha, na której bytuje wiele gatunków ptaków. Regularnie pojawiają się tu także foki. Następnie wzdłuż brzegu morza dochodzimy do plaży w Mikoszewie. Wracamy przez wydmy zdobywając najwyższy szczyt w tym rejonie - Wał Przymorski, zwany także Wzgórzem Księcia Albrechta.
- [Obidowiec](https://hikingtrails.eu/obidowiec/) - Krótka wędrówka po Gorcach. Z Obidowej podchodzimy zielonym szlakiem do Schroniska PTTK Stare Wierchy a następnie czerwonym szlakiem przez Groniki wchodzimy na Obidowiec. Ze szczytu idziemy dalej przez 200 metrów czerwonym szlakiem w kierunku Turbacza a następnie schodzimy ze szlaku i leśnymi drogami dochodzimy do doliny Potoku Obidowiec.
- [Wielki Wierch](https://hikingtrails.eu/wielki-wierch/) - Druga część wędrówki po mało znanych trasach w Gorcach. Schodzimy z Kiczory Kamienickiej na widokową polanę znajdującą się pod szczytem od południowej strony. Następnie wracamy czerwoną ścieżką spacerową na piękną Polanę Jeziorne, z której leśnymi, nieoznakowanymi ścieżkami podchodzimy na Wielki Wierch. Z Wielkiego wierchu schodzimy leśnymi drogami do Szczawy okrążając prawie całą górę. Po drodze jeszcze trafiamy na polanę z widokiem na Mogielicę.
- [Kiczora Kamienicka](https://hikingtrails.eu/kiczora-kamienicka/) - Wędrówka po mało znanych trasach w Gorcach. Ze Szczawy Bukówka podchodzimy na Kiczorę Kamienicką. Początkowo idziemy drogą przez las do osiedla Polany. Następnie wchodzimy na ponownie wyznaczoną w 2020 roku czerwoną ścieżkę spacerową, która przez widokową Polanę Jeziorne prowadzi na Kiczorę Kmaienicką. Szczyt jest położony kilkadziesiąt metrów od szlaku.
- [Góra Krzyżowa](https://hikingtrails.eu/gora-krzyzowa/) - Druga część malowniczej wędrówki po Beskidzie Sądeckim. Z Jaworzyny Krynickiej przez Górę Krzyżową schodzimy do Krynicy-Zdroju. Najpierw schodzimy do Schroniska PTTK Jaworzyna Krynicka po północnej stronie szczytu i dalej zielonym szlakiem odwiedzamy pomnik przyrody nieożywionej Diabelski Kamień. Następnie przechodzimy przez piękny bukowo-jodłowy las mieniący się wszystkimi kolorami jesieni. Za lasem zaczynają się długie stoki narciarskie, którymi schodzimy do Czarnego Potoku. Kierujemy się w stronę Przełęczy Krzyżowej, na której zmieniamy szlak na żółty, prowadzący na szczyt Góry Krzyżowej. Za szczytem przechodzimy przez malowniczo oświetlony zachodzącym słońcem fragment lasu, który prowadzi do Krynicy-Zdroju.
- [Jaworzyna Krynicka](https://hikingtrails.eu/jaworzyna-krynicka/) - Malownicza wędrówka po Beskidzie Sądeckim. Z Krynicy-Zdroju wchodzimy na Jaworzynę Krynicką, najwyższy szczyt Pasma Jaworzyny. Znakowanym na czerwono Głównym Szlakiem Beskidzkim przechodzimy przez Grzbiet Drabiakówki porośnięty mieniącym się wszystkimi kolorami jesieni lasem. Za grzbietem przekraczamy Czarny Potok i widokowymi polanami dochodzimy do stoków narciarskich rozcinających wschodnie zbocza Jaworzyny. Następnie przez piękny bukowo-jodłowy las dochodzimy pod Diabelski Kamień, pomnik przyrody nieożywionej o oryginalnych kształtach. Dalej czerwonym szlakiem wschodnimi zboczami wchodzimy na Jaworzynę Krynicką. Ze szczytu roztaczają się odległe widoki na Beskid Niski, Beskid Sądecki, Góry Czerchowskie, Góry Lewockie, Magurę Spiską a także Tatry.
- [Czupel](https://hikingtrails.eu/czupel/) - Zimowa wędrówka na Czupel, najwyższy szczyt w Beskidzie Małym. Wyruszamy z Przełęczy Przegibek. Niebieski szlak prowadzi grzbietem Magurki Wilkowickiej. Na rozległych polanach pod szczytem Magurki Wilkowickiej odsłaniają się znakomite widoki na Beskid Śląski, Beskid Żywiecko-Orawski, Beskid Żwywiecko-Kysucki, a w oddali także na Tatry. Po minięciu ruin dawnego Schroniska "Widok na Tatry" leśnym podejściem zdobywamy Czupel.
- [Magurka Wilkowicka](https://hikingtrails.eu/magurka-wilkowicka/) - Zimowa wędrówka po Beskidzie Małym. Trasa zaczyna się na szczycie Czupel, następnie podchodzimy na Magurkę Wilkowicką, z której rozpościerają się wspaniałe widoki na Beskid Śląski i Beskid Żywiecki. Z Magurki kierujemy się na Sokołówkę, do której aby dojść trzeba zejść ze szlaku. Z Sokołówki schodzimy na Przełęcz Przegibek. Bardzo ładna trasa z atrakcyjnymi widokami na obie strony Grupy Magurki Wilkowickiej.
- [Hrobacza Łąka](https://hikingtrails.eu/hrobacza-laka/) - Zimowa wędrówkę po Beskidzie Małym. W pięknej zimowej scenerii wchodzimy na Hrobaczą Łąkę z Kóz. Z przystanku turystycznego Kozy Camp żółtym szlakiem podchodzimy na Przełęcz U Panienki. Na przełęczy znajdują się dwa miejsca z fantastycznym widokiem na Beskid Mały, Beskid Żywiecki i Tatry. Następnie wchodzimy na szczyt Hrobaczej Łąki, na którym znajduje się 35 metrowy krzyż oraz platforma z rozległym widokiem na Pogórze Śląskie i w oddali na Jezioro Goczałkowickie. Ze szczytu schodzimy do schroniska turystycznego Hrobacza Łąka. Wędrówkę kontynuujemy zielonym szlakiem schodząc ze szczytu do kamieniołomu w Kozach. Tu również roztaczają się fantastyczne widoki na Pogórze Śląskie. Z kamieniołomu leśnymi drogami bez szlaku wracamy na przystanek turystyczny Kozy Camp.
- [Zamek Udórz](https://hikingtrails.eu/zamek-udorz/) - Letnia wędrówka po Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Doliną Strugi Udorka idziemy na wzgórze Zamczysko, na którym znajdują się ruiny Zamku Udórz. Wyruszamy z miejsca biwakowego u podnóży niewielkich skał jurajskich w miejscowości Kąpiele Wielkie. Na pobliskim skrzyżowaniu dróg wchodzimy na żółty szlak i dochodzimy nim do Skały Udórz znajdującej się na prawym zboczu doliny. Kilkaset metrów dalej schodzimy ze szlaku i stromym podejściem wchodzimy na wzgórze z ruinami zamku. Wzgórze jest w całości porośnięte lasem bukowym, w niewielkich prześwitach dostrzegamy dno doliny i jej zbocza.
- [Kiczora](https://hikingtrails.eu/kiczora/) - Druga część letniej wędrówki po Gorcach. Z Jaworzyny Kamienickiej schodzimy na Knurowską Przełęcz. Wyruszamy z pięknej Polany Jaworzyna Kamienicka, z której roztaczają się widoki na Kudłoń, Gorc Troszacki, Gorc i głęboką dolinę Kamienicy a w oddali na szczyty Beskidu Wyspowego i Pasmo Radziejowej w Beskidzie Sądeckim. Zielonym szlakiem przechodzimy przez zarastające już Polanę Polanczyna i Polanę Gabrowską. Następnie czerwonym szlakiem wchodzimy na Kiczorę a pod nią raczymy się wspaniałym widokiem z Hali Młyńskiej. Widać z niej panoramę Tatr, Magury Spiskiej, Pienin i Beskidu Sądeckiego. Dalej czerwonym szlakiem schodzimy na Knurowską Przełęcz po drodze zdobywając szczyty Stusy, Bukowinę Harklowską i Czerteż.
- [Jaworzyna Kamienicka](https://hikingtrails.eu/jaworzyna-kamienicka/) - Letnia wędrówka po Gorcach. Z Ochotnicy Górnej wchodzimy na Jaworzynę Kamienicką. Wyruszamy z przysiółka Ustrzyk znakowanym na czerwono szlakiem spacerowym. Wędrując długim grzbietem zdobywamy kolejno szczyty Lipowiec, Bartoszówka, Wierch Znaki i Kiczorę. Pod szczytem Kiczory rozciąga się widokowa Hala Młyńska oferująca piękną panoramę Beskidu Sądeckiego, Pienin i Tatr. Następnie zieloną ścieżką edukacyjną przechodzimy przez torfowisko na Trzech Kopcach i trawersując szczyt Jaworzyny Kamienickiej od północnej strony docieramy na jedną z najpiękniejszych gorczańskich polan - Jaworzynę Kamienicką. Roztacza się z niej piękny widok na Kudłoń, Gorc Troszacki, Gorc i głęboką dolinę Kamienicy a w oddali widać szczyty Beskidu Wyspowego i Pasmo Radziejowej w Beskidzie Sądeckim.
- [Majcherkowa](https://hikingtrails.eu/majcherkowa/) - Druga część widokowej wędrówki po Beskidzie Żywiecko-Orawskim. Z Majcherkowej przez Romankę schodzimy do Żabnicy. Niebieskim szlakiem docieramy do Romanki i dalej żółtym szlakiem ze wspaniałymi widokami na Babią Górę, Pilsko, Tatry Zachodnie, Niżne Tatry, Góry Choczańskie, Magurę Orawską i Małą Fatrę schodzimy na Przełęcz Pawlusią. Następnie czerwonym szlakiem trawersujemy Romankę od zachodniej strony przechodząc przez widokową Halę Wieprzska. Roztaczają się z niej zapierające dech w piersiach widoki na Beskid Morawsko-Śląski i Beskid Śląski. Za halą przekraczamy Potok Romanka i pokonujemy osuwisko skalne z zabezpieczeniami w postaci łańcuchów. Przekraczamy kolejne nienazwane potoki i schodzimy ze szlaku do malowniczej doliny Potoku Romanka. Wracamy na parking w Żabnicy-Skałce Ulicą Płone.
- [Romanka](https://hikingtrails.eu/romanka/) - Wiosenna wędrówka po Beskidzie Żywiecko-Orawskim. Z Żabnicy wchodzimy na wybitny szczyt Romanka – najwyższy w Grupie Lipowskiego Wierchu i Romanki. Wędrówkę rozpoczynamy na leśnym parkingu w Żabnicy-Skałce. Czarnym szlakiem, wzdłuż Potoku Suchy, docieramy do Stacji Turystycznej Słowianka. Następnie kierujemy się na południe i zdobywamy Suchy Groń - niewysoki, lecz widokowy szczyt, z którego roztacza się rozległa panorama Beskidu Żywiecko-Orawskiego, Beskidu Śląskiego oraz Beskidu Małego. Dalej niebieski szlak prowadzi nas północnym zboczem Romanki do Rezerwatu Przyrody Romanka. Chroniony tu górnoreglowy bór świerkowy został niestety poważnie uszkodzony przez kornika. W rezerwacie niebieski szlak zawraca na północ, a intensywne podejście prowadzi nas na sam szczyt Romanki.
- [Radziejowa](https://hikingtrails.eu/radziejowa-from-obidza-radziejowa-z-obidzy/) - Wejście na Radziejową, najwyższy szczyt Beskidu Sądeckiego, z Przełęczy Obidza. Po drodze przechodzimy przez Przełęcz Żłobki, z której rozpościerają się fantastyczne widoki na okolicę. Na szycie znajduje się wieża widokowa. Łatwy szlak dla każdego turysty.
- [Kolisty Groń](https://hikingtrails.eu/kolisty-gron/) - Druga część letniej, popołudniowej wędrówki po Beskidzie Żywiecko-Orawskim. Schodzimy z widokowego szczytu Mędralowa czerwonym i żółtym szlakiem na przepiękną Halę Kamińskiego, skąd roztaczają się wspaniałe widoki na Beskid Mały i Beskid Śląski. Następnie podchodzimy na położony kilkaset metrów dalej szczyt Kolisty Groń, zwany także Magurką. Ze szczytu przez Halę Kamińskiego schodzimy zielonym szlakiem na malowniczą Przełęcz Klekociny.
- [Koskowa Góra](https://hikingtrails.eu/koskowa-mountain-from-bienkowka-koskowa-gora-z-bienkowki/) - Wejście na Koskową Górę z miejscowości Bieńkówka. Początkowo szlak prowadzi wzdłuż uroczego Potoku Wenców. Po wyjściu z lasu mijamy Kapliczkę pod Koskową Górą a następnie przez osiedle Koski, podziwiając piękne widoki, wchodzimy na szczyt Koskowej Góry. Łatwy szlak ze średnio intensywnym podejściem.
- [Mędralowa](https://hikingtrails.eu/medralowa/) - Letnia wędrówka po Beskidzie Żywiecko-Orawskim. Z malowniczo położonej Przełęczy Klekociny podchodzimy zielonym szlakiem na Mędralową. Po stosunkowo krótkim podejściu docieramy na widokową Halę Kamińskiego, skąd roztaczają się wspaniałe widoki na Beskid Mały i Beskid Śląski. Następnie łagodnym podejściem żółtym i czerwonym szlakiem wchodzimy na Mędralową. Szczyt nie jest zalesiony i również dostarcza fantastycznych widoków na Beskid Mały i Beskid Śląski.
- [Bukowina Obidowska](https://hikingtrails.eu/bukowina-obidowska/) - Druga część letniej wędrówki po Gorcach. Schodzimy z Hrubego czarnym szlakiem po drodze mijając widokowe polany. Na skrzyżowaniu zielonego i czarnego szlaku wchodzimy na leśną drogę bez szlaku i podchodzimy na Bukowinę Obidowską. Ze szczytu roztacza się wspaniały widok na Podhale i Tatry. Następnie schodzimy leśnymi, zarośniętymi i nieoznakowanymi na mapach drogami do Obidowej.
- [Hrube](https://hikingtrails.eu/hrube/) - Letnia wędrówka po Gorcach. Wchodzimy na Hrube z Obidowej zielonym a następnie czarnym szlakiem. Zielony szlak prowadzi w większości przez las. Po wejściu na czarny szlak mijamy liczne widokowe polany. Szczyt jest częściowo zalesiony, od północnej strony mamy ładny widok na Gorzec, Średni Wierch i Solnisko.
- [Trzebuńska Góra](https://hikingtrails.eu/trzebunska-gora/) - Wczesnowiosenna wirtualna wędrówka po Beskidzie Makowskim. Zaczynamy ją w miejscowości Trzebunia skąd drogą bez szlaku dochodzimy do Rezerwatu Las Gościba. Następnie czerwonym szlakiem wchodzimy na zalesiony szczyt Trzebuńska Góra. Schodząc ze szczytu kierujemy się na wschód i przechodzimy przez widokową polanę, z której roztacza się panorama Beskidu Makowskiego i Beskidu Wyspowego. Idąc dalej czerwonym szlakiem dochodzimy do nieco niższego, również zalesionego szczytu Sularzowa. Schodzimy zielonym, nieco widokowym szlakiem do Trzebuni.
- [Babica](https://hikingtrails.eu/babica-babica-mountain/) - Letnia wędrówka po Beskidzie Makowskim. Wyruszamy z miejscowości Bieńkówka wchodząc niebieskim szlakiem na Babicę Zachodnią. Następnie czerwonym szlakiem wchodzimy na Babicę po drodze podziwiając wspaniałe widoki na sąsiednie Pasmo Koskowej Góry. W oddali widać także Babią Górę i część Beskidu Żywieckiego. Pod zalesionym szczytem znajduje się niewielka widokowa polana. Z Babicy schodzimy leśnymi drogami do Bieńkówki.
- [Łopień](https://hikingtrails.eu/lopien-lopien-mountain/) - Letnia wędrówka po Beskidzie Wyspowym. Z Przełęczy Edwarda Śmigłego-Rydza wchodzimy zielonym szlakiem na Łopień. Ze szczytu schodzimy na niewielką ale za to bardzo widokową Polanę Widny Zrąbek. Następnie przez rozległą Polanę Jaworze dochodzimy do skrzyżowania zielonego i czarnego szlaku na Polanie Myconiówka. Kilkaset metrów dalej schodzimy z czarnego szlaku i leśną drogą dochodzimy na Bagna Łopieńskie. Po powrocie na szlak docieramy do Chaty Koła Łowieckiego „Hubert”, skąd leśnymi drogami schodzimy z powrotem na Przełęcz Edwarda Śmigłego-Rydza.
- [Kamień Grzyb](https://hikingtrails.eu/kamien-grzyb-stone-mushroom/) - Letnia wędrówka po Pogórzu Wiśnickim. Z Nowego Wiśnicza wędrujemy niebieskim szlakiem do Rezerwatu Przyrody Kamień-Grzyb. Po drodze przechodzimy przez malowniczo położoną miejscowość Leksandrowa a po wejściu do Rezerwatu podchodzimy na zalesione wzniesienie Bukowiec. Ze szczytu Bukowca schodzimy pod Kamień Grzyb - osobliwy pomnik przyrody nieożywionej.
- [Zamek Wiśnicz](https://hikingtrails.eu/zamek-wisnicz-wisnicz-castle/) - Krótka wędrówka po Nowym Wiśniczu. Najpierw zwiedzamy Rynek a następnie ulicami miasta i niebieskim szlakiem idziemy na Zamek. Z Zamku podchodzimy jeszcze pod Dom Jana Matejki.
- [Gancarz](https://hikingtrails.eu/gancarz-gancarz-mountain/) - Letnia wędrówka po Beskidzie Małym. Z parkingu w miejscowości Rzyki wyruszamy Szlakiem Białych Serc podziwiając w górnej jego części wspaniałe widoki. Po dojściu do skrzyżowania z niebieskim i zielonym szlakiem schodzimy na Przełęcz pod Gancarzem. Z przełęczy zielonym szlakiem wchodzimy najpierw na Czoło a następnie na Gancarz. Z Gancarza schodzimy leśną drogą bez szlaku do Rzyk na osiedle Urbanki.
- [Glichowiec](https://hikingtrails.eu/glichowiec-glichowiec-hill/) - Druga część wędrówki po Pogórzu Wiśnickim, którą zaczynamy na Kaczej Górze. Pokonujemy krótki odcinek żółtym szlakiem schodząc z niego na skrzyżowaniu leśnych dróg. Nieoznakowaną drogą dochodzimy do niebieskiego szlaku, którym wchodzimy na szczyt Glichowca. Po drodze odwiedzamy niewielką polanę z widokiem na Jezioro Dobczyckie. Z Glichowca schodzimy na Przełęcz Zasańską.
- [Dolina Eliaszówki](https://hikingtrails.eu/dolina-eliaszowki/) - Wiosenna wędrówka po Dolinie Eliaszówki. Od Źródła św. Józefa żółtym szlakiem dochodzimy do Klasztoru Karmelitów Bosych w Czernej. Przechodzimy przez Drogę Krzyżową ze stacjami zawierającymi 2 metrowe rzeźby wykonane z pińczowskiego kamienia. Z klasztoru schodzimy do znajdującego się w dolinie Źródła Eliasza a następnie malowniczym Wąwozem Kulenda wchodzimy na szczyt lewego zbocza doliny. Przechodzimy przez piękny Rezerwat Przyrody Dolina Eliaszówki chroniący rosnącą tu buczynę karpacką i buczynę ciepłolubną. Wzdłuż kamieniołomu schodzimy ponownie do doliny pod zabytkowy Diabelski Most nad Potokiem Eliaszówka, gdzie kończymy wędrówkę.
- [Słowiec](https://hikingtrails.eu/slowiec/) - Druga część wiosennej wędrówki po Paśmie Orłowińskim w Górach Świętokrzyskich. Schodzimy z najwyższego szczytu pasma, ze wzgórza Kieł, do nieistniejącej już miejscowości Orłowiny. Opuszczamy oznaczoną na mapie drogę i ścieżkami nieoznaczonymi na mapie a miejscami nawet bez ścieżki wchodzimy na Górę Perlikową. Następnie grzbietem Perlikowej schodzimy na płytką przełęcz i od strony północno-wschodniej wchodzimy na Słowiec. Na szczyt nie prowadzi żadna ścieżka. Szczyt porasta gęsty las mieszany, nie oferuje żadnych widoków. Ze Słowca schodzimy południowym zboczem do doliny Potoku Łukawka. Wzdłuż potoku dochodzimy do miejscowości Widełki, gdzie kończymy wędrówkę.
- [Kieł](https://hikingtrails.eu/kiel/) - Wiosenna wędrówka po Paśmie Orłowińskim w Górach Świętokrzyskich. Niebieskim szlakiem z miejscowości Nowa Huta wchodzimy na Zamczysko. Wzgórze ma dwa wierzchołki, niższy jest odsłonięty i roztacza się z niego widok na Pasmo Ociesęckie a wyższy wierzchołek jest całkowicie porośnięty lasem. Z Zamczyska schodzimy do nieistniejącej już miejscowości Wojteczki a następnie zdobywamy najwyższy szczyt Pasma Orłowińskiego - Kieł.
- [Bukowa Góra](https://hikingtrails.eu/bukowa-gora-bukowa-mountain/) - Zejście z Bukowej Góry do miejscowości Nielepice na Garbie Tenczyńskim. Początek wędrówki rozpoczyna się na szczycie Bukowej Góry w Lesie Zwierzyniec, następnie schodzimy przez Kubińcowe Skały do wąwozu Pierunkowy Dół. W Nielepicach odwiedzamy jeszcze Kaplicę Świętego Józefa. Łatwy, widokowy szlak dla każdego turysty.
- [Zamkowa Góra](https://hikingtrails.eu/zamkowa-gora-zamkowa-mountain/) - Zejście z Trzech Koron przez Zamkową Górę do Krościenka nad Dunajcem. Po drodze podziwiamy przepiękną Polanę Kosarzyska oraz rozległą Polanę Wyrobek. Trasa dla średnio zaawansowanych turystów. Wirtualna wędrówka w formie filmu wideo.
- [Trzy Korony](https://hikingtrails.eu/trzy-korony-three-crowns/) - Wejście na Trzy Korony z Krościenka nad Dunajcem przez Bańków Gronik, Polanę Wyrobek i Przełęcz Szopka. Po drodze podziwiamy piękne pienińskie polany. Trasa dla średnio zaawansowanych turystów z dużym podejściem około 600 m. Zapis wędrówki w formie filmu wideo.
- [Góra Wojciecha](https://hikingtrails.eu/wojciech-mountain-gora-wojciecha/) - Góra Wojciecha malowniczo położona w sercu Wysoczyzny Elbląskiej. Zapis wideo wędrówki leśnym szlakiem przez Bażantarnię, po drodze mijamy słynny Parasol oraz przekraczamy uroczy Potok Srebrny. Łatwa trasa dla każdego turysty.
- [Bażantarnia](https://hikingtrails.eu/pheasantry-bazantarnia/) - Letnia wędrówka leśnymi szlakami Bażantarni w Elblągu. Wyruszamy z parkingu pod Restauracja Myśliwska i wchodzimy do malowniczej Doliny Srebrnego Potoku. Potok wyżłobił tu głębokie jary i utworzył liczne zakola. Mijamy zniszczony Mostek Elewów i dochodzimy do słynnego Parasola. Zmieniamy szlak z czerwonego na zielony i Ścieżką Jaszczurek zdobywamy Górę Wojciecha.
- [Turbacz](https://hikingtrails.eu/turbacz-turbacz-mountain/) - Wędrówka po Gorcach. Z Oleksówki w Nowym Targu wchodzimy zielonym szlakiem na Turbacz. Po drodze mijamy widokowe polany Łukusowa, Brożek, Sralówki. Na Hali Bukowina Waksmundzka schodzimy na chwilę ze szlaku aby wejść na szczyt Bukowiny Waksmundzkiej. Po powrocie na szlak mijamy polany Solnisko, Wisielakówka, Świderowa i Długie Młaki a następnie dochodzimy do Schroniska PTTK Turbacz. Od schroniska na szczyt Turbacza prowadzi czerwony szlak.
- [Gorc](https://hikingtrails.eu/gorc/) - Zimowa wędrówka po Gorcach. Z miejscowości Zasadne wchodzimy czerwonym szlakiem na Gorc. Asfaltową drogą dochodzimy na przełęcz Wierch Młynne, na której rozciąga się duża polana Cyrla. Dalej szlak prowadzi przez las na widokową polanę Tokarka a następnie przez Wierch Bystrzaniec do skrzyżowania szlaków pod Gorcem. Niebieskim szlakiem, krótkim podejściem w chodzimy na szczyt Gorca. Znajduje się tu wieża widokowa, z której można podziwiać wspaniałą panoramę Gorców, Tatr, Pienin, Beskidu Sądeckiego, Beskidu Niskiego, Pogórza Rożnowskiego i Beskidu Wyspowego.
- [Gorc Kamienicki](https://hikingtrails.eu/gorc-kamienicki/) - Druga część widokowej wędrówki po Gorcach. Ze szczytu Gorc przez polanę Gorc Kamienicki schodzimy do miejscowości Zasadne. Z wieży widokowej na Gorcu roztacza się fantastyczna panorama Gorców, Tatr, Pienin, Beskidu Sądeckiego, Beskidu Niskiego, Pogórza Rożnowskiego i Beskidu Wyspowego. Ze szczytu niebieskim szlakiem dochodzimy do polany Gorc Kamienicki, jednej z najbardziej widokowych polan w Gorcach. Tu również podziwiamy fantastyczne panoramy na sąsiednie pasma górskie. Następnie czerwonym szlakiem schodzimy do miejscowości Zasadne po drodze jeszcze odwiedzając punkt widokowy Nowa Polana z rozległą panoramą Beskidu Sądeckiego i Beskidu Niskiego.
- [Zejście z Baraniej Góry do Fajkówki](https://hikingtrails.eu/descent-from-barania-gora-to-fajkowka-zejscie-z-baraniej-gory-do-fajkowki/) - Zejście z Baraniej Góry czarnym szlakiem do osiedla Fajkówa we wsi Kamesznica. Dzięki rozległym wiatrołomom nie tylko ze szczytu ale również przez większość szlaku można podziwiać wspaniałe widoki na okoliczne góry i doliny. Szlak dla średnio zaawansowanych turystów.
- [Diable Skały](https://hikingtrails.eu/diable-skaly-devilss-rocks/) - Wędrówka po Pogórzu Rożnowskim. Wędrujemy malowniczą doliną potoku Paleśnianka niebieskim szlakiem z parkingu Pod Jamną do Rezerwatu Przyrody Diable Skały w Bukowcu. W rezerwacie podchodzimy pod skały Głaz, Kapa, Diabeł i na końcu pod Bloki Skalne.
- [Pustelnia św. Urbana](https://hikingtrails.eu/szpilowka-i-pustelnia-sw-urbana-szpilowka-hill-and-the-hermitage-of-st-urban/) - Zejście ze Szpilówki do miejscowości Tymowa Górna na Pogórzu Rożnowskim. Z wieży widokowej na Szpilówce można podziwiać wspaniałe widoki na okolice. Po drodze odwiedzamy Pustelnię św. Urbana, która znajduje się na zboczach góry Bukowiec. Łatwy szlak dla każdego turysty.
- [Szpilówka](https://hikingtrails.eu/szpilowka-hill-from-tymowa-gorna-szpilowka-z-tymowej-gornej/) - Wejście na Szpilówkę z miejscowości Tymowa Górna na Pogórzu Rożnowskim. Na szczycie Szpilówki znajduje się wieża widokowa, z której można podziwiać wspaniałe widoki na okolicę. Łatwy, leśny szlak dla każdego turysty.
- [Zejście z Lubania do Grywałdu](https://hikingtrails.eu/descent-from-luban-to-grywald-zejscie-z-lubania-do-grywaldu/) - Zejście z Lubania zielonym szlakiem do miejscowości Grywałd. Na szczycie podziwiamy panoramę z wieży widokowej. Pod szczytem mijamy Źródełko pod Lubaniem a następnie na skrzyżowaniu szlaków ruiny dawnego schroniska. Leśny szlak z pięknymi widokami w pod koniec wędrówki. Trasa dla średnio zaawansowanych turystów.
- [Lubań z Przełęczy Snozka](https://hikingtrails.eu/luban-from-snozka-pass-luban-z-przeleczy-snozka/) - Wejście na Lubań w Gorcach z Przełęczy Snozka. Najpierw omijamy górę Wdżar a następnie pniemy się w górę niebieskim szlakiem. Dochodzimy do ruin dawnego schroniska PTTK, przy którym krzyżują się szlaki. Nieco wyżej odwiedzamy źródło Krośnicy. Pod szczytem przechodzimy przez rozległą Polanę Wierch Lubania, na której funkcjonuje w lecie baza namiotowa. Po jej zachodniej stronie znajduje się wierzchołek Lubania z wieżą widokową. Z wieży podziwiać można panoramę Gorców, Tatr, Pienin i Beskidu Sądeckiego.
- [Dolina Aleksandrowicka](https://hikingtrails.eu/dolina-aleksandrowicka/) - Wiosenna wędrówka po malowniczej Dolinie Aleksandrowickiej. Zaczynamy w Aleksandrowicach przy dużym stawie od strony ulicy Jurajskiej. Okrążamy staw od południowej strony, przekraczamy Potok Aleksandrówka i czarnym szlakiem dochodzimy do znakowanego na czerwono szlaku spacerowo-edukacyjnego "Dolina Aleksandrowicka". Wchodzimy na prawe zbocze doliny gdzie znajduje się skała Krzywy Sąd. Roztacza się z niej widok na Beskid Wyspowy, Beskid Makowski, Pomost Krakowski i Pogórze Wielickie. Następnie schodzimy do doliny i wchodzimy na jej lewe zbocze, grzbietem którego wyznaczono Drogę Krzyżową. Schodzimy ze zbocza pod mały staw i tu kończymy wędrówkę.
- [Kiczorka](https://hikingtrails.eu/kiczorka/) - Wiosenna wędrówka po Beskidzie Żywiecko-Orawskim. Z Przełęczy Krowiarki wchodzimy na Kiczorkę (Cyl Hali Śmietanowej). Po drodze zdobywamy kilka mniejszych szczytów. Najpierw zdobywamy Sychlec a następnie Głowniak, za którym schodzimy ze szlaku i odwiedzamy widokową Polanę Brożki. Z polany wchodzimy na szczyt Brożki i po nim wracamy na czerwony szlak. Przechodzimy przez szczyt Pólko i łagodnym podejściem zdobywamy Kiczorkę. Tuż obok szczytu znajduje się skała Bocianie Gniazdo, z której roztacza się rozległy widok na szczyty Beskidu Żywiecko-Orawskiego i Beskidu Śląskiego.
- [Smrek](https://hikingtrails.eu/smrek/) - Druga część wiosennej wędrówki po Górach Złotych. Schodzimy z Postawnej do granicy polsko-czeskiej i przez Przełęcz Bielskie Siodło zdobywamy szczyt Brusek, najbardziej widokowy w Górach Złotych. Roztacza się z niego odległy widok na Góry Złote, Masyw Śnieżnika i Jesioniki. Następnie przez Torfowiska na Smreku zdobywamy najwyższy szczyt Gór Złotych - Smrek. Na szczycie rośnie ciekawy górnoreglowy las świerkowy na torfowiskach. Ze Smreka schodzimy do Bielic granicznym grzbietem przez szczyty Smrek Trójkrajny, Klonowiec, Karkulka i Pasieczna.
- [Postawna](https://hikingtrails.eu/postawna/) - Wiosenna wędrówka po Górach Złotych. Z Bielic wchodzimy na najwyższy szczyt w polskiej części Gór Złotych. Początkowo niebieski szlak prowadzi przez malowniczą dolinę Białej Lądeckiej. Rzeka tworzy tu meandry i liczne kaskady. Po dojściu do granicy polsko-czeskiej schodzimy ze szlaku i nartostradą wzdłuż granicy dochodzimy do ścieżki prowadzącej na szczyt. Po przejściu około 350 metrów zdobywamy Postawną.
- [Ostrysz](https://hikingtrails.eu/ostrysz-ostrysz-hill/) - Wędrówka po Pogórzu Wiśnickim. Z Przełęczy Zasańskiej wchodzimy żółtym szlakiem na Ostrysz, wzniesienie wznoszące się nad miejscowościami Zasań i Kornatka. Następnie żółtym szlakiem wędrujemy na Kaczą Górę. Tuż przed szczytem schodzimy ze szlaku i leśną ścieżką zdobywamy to wzniesienie.
- [Bukowina Miejska](https://hikingtrails.eu/bukowina-miejska-bukowina-miejska-mountain/) - Druga część wędrówki po Gorcach. Schodzimy z Turbacza czerwonym szlakiem a następnie wchodzimy żółtym szlakiem na Bukowinę Miejską. Pod Turbaczem mijamy Schronisko PTTK. Na Polanie Rusnakowej odwiedzamy Kaplicę Matki Boskiej Leśnej Królowej Gorców. Na widokowej Hali Bukowina Miejska schodzimy z żółtego szlaku i wchodzimy na zalesiony szczyt Bukowiny Miejskiej. Ze szczytu schodzimy dalej żółtym szlakiem w kierunku Oleksówki. Za Polaną Dziubasówki schodzimy ze szlaku i leśnymi dróżkami robimy skrót do Oleksówki.
- [Wierzbanowska Góra](https://hikingtrails.eu/wierzbanowska-gora-wierzbanowska-mountain/) - Wędrówka po Beskidzie Wyspowym. Z Przełęczy Wielkie Drogi wchodzimy czerwony szlakiem na Wierzbanowską Górę po drodze odwiedzając Bacówkę. Po zejściu ze szczytu opuszczamy szlak i leśną dróżką podchodzimy na niższy wierzchołek Wierzbanowskiej Góry - Łazy. Następnie wracamy na Przełęcz Wielkie Drogi przez przepięknie położone przysiółki wsi Węglówka: Marki, Hrasty, Jaski i Ciastonie.
- [Kopacz](https://hikingtrails.eu/kopacz/) - Druga część wiosennej wędrówki po Pogórzu Dynowskim. Schodzimy z Grodziska Horodna do Doliny Sanu a następnie Brzozową Doliną od południowej strony wchodzimy na Kopacz, najwyższy szczyt Masywu Kopacza. Dalej kierujemy się na północ i zdobywamy dwa kolejne wzgórza: Banną Górę i Husakówkę. Z Husakówki leśnymi drogami wracamy do Falejówki.
- [Horodyszcze i Horodna](https://hikingtrails.eu/horodyszcze-i-horodna/) - Wiosenna wędrówka po Pogórzu Dynowskim. Wędrujemy leśnymi drogami i ścieżkami bez szlaku na dwa starożytne grodziska Horodyszcze i Horodna. Wyruszamy z parkingu przy cmentarzu w Falejówce. Kierujemy się na południowy-wschód, przekraczamy Potok Pijawka, mijamy Wąwóz Rzyczki i łagodnym podejściem wchodzimy na nienazwany szczyt w zewnętrznym grzbiecie Masywu Kopacza. Następnie wchodzimy na nieco niższy szczyt Niuchowa porośnięty piękną, podgórską buczyną karpacką. Grzbietem Niuchowej dochodzimy do wzgórza Horodyszcze, na szczycie którego znajdują się pozostałości starożytnego grodziska i wczesnośredniowiecznej świątyni. Wędrówkę kończymy na sąsiednim wzgórzu Horodna, na którym również znajdują się pozostałości dawnego grodziska.
- [Kamienna Góra](https://hikingtrails.eu/kamienna-gora/) - Druga część wiosennej wędrówki po Puszczy Świętokrzyskiej na Płaskowyżu Suchedniowskim. Schodzimy z Łysej Góry wchodzimy pod Pomnik Myśliwych i Leśników i następnie przechodzimy przez Rezerwat Przyrody Dalejów. Za rezerwatem zdobywamy Czerwoną Górę i przechodzimy starotorzem kolei wąskotorowej. Na skrzyżowaniu szlaków skręcamy na północ i czerwonym szlakiem dochodzimy w pobliże Kamiennej Góry. Na szczyt nie prowadzi żaden szlak turystyczny ani nawet ścieżka. Znajdują się tu ciekawe skałki rozrzucone na długości około 100 metrów. Schodzimy z Kamiennej góry leśnymi drogami do czarnego szlaku i wracamy do przysiółka Kruk.
- [Piekło Dalejowskie](https://hikingtrails.eu/pieklo-dalejowskie/) - Wiosenna wędrówka po Puszczy Świętokrzyskiej na Płaskowyżu Suchedniowskim. Czarnym szlakiem z przysiółka Kruk przemierzamy znaczną część puszczy. Wchodzimy na zalesiony szczyt Czerwonej Góry i dalej czerwonym szlakiem dochodzimy do malowniczych skałek Piekło Dalejowskie. Tworzą one ciekawy ciekawy labirynt skalny urozmaicony półkami, ściankami, progami, grotami, schroniskami i jaskiniami skalnymi. Następnie kierujemy się na zachód i odwiedzamy pomnik przyrody nieożywionej nazwany Bramą Piekielną. Jest to szczelina o szerokości około 1,5 m przykryta masywnym blokiem skalnym. Wędrówkę kończymy na wzniesieniu Łysa Góra znajdującym się już poza szlakiem turystycznym.
- [Dolina Kluczwody](https://hikingtrails.eu/dolina-kluczwody/) - Wiosenna wędrówka po Dolinie Kluczwody. Z Zelkowa-Gacki schodzimy ul. Krakowską do doliny i na wysokości Krawusiówki wchodzimy na czarny szlak. Dochodzimy nim do ujęcia wody w Zelkowie, gdzie szlak się kończy a Kluczwoda skręca na wschód. Ze względu na tereny prywatne nie ma obecnie tędy przejścia. Przekraczamy potok i wspinamy się na wschodnie zbocze doliny, gdzie znajduje się skała Leśna Baszta. Roztacza się z niej malowniczy widok na dolinę. Następnie leśną ścieżką dochodzimy do środkowej, najbardziej interesującej części doliny. Kluczwoda tworzy tu malownicze zakola mijając kolejne skały. Po dojściu do skrzyżowania szlaków w Wieszczym Dole wchodzimy na Zamkową Skałę, na szczycie której znajdują się ruiny zamku z XIV wieku. Po zejściu do doliny wchodzimy do leśnego Rezerwatu Przyrody Dolina Kluczwody. Wędrówkę kończymy na parkingu przy granicy Zelkowa i Wierzchowia.
- [Wysokie Bereście](https://hikingtrails.eu/wysokie-berescie/) - Ciekawa wędrówka poza szlakami po Pogórzu Popradzkim. Z miejscowości Wojkowa wchodzimy na Wysokie Bereście. Na początku zdobywamy szczyt Pusta wznoszący się nad Wojkową. Prowadzi na niego nieoznaczona na mapie ścieżka. Następnie schodzimy do malowniczej Doliny Potoku Pusta, którą dochodzimy do przełęczy pomiędzy Wysokim Bereściem a drugim szczytem o nazwie Pusta. Z przełęczy kierujemy się na zachód drogą oznaczoną na mapie i kilkaset metrów przed szczytem schodzimy z drogi i na przełaj przez las zdobywamy Wysokie Bereście. Na szczycie odsłaniają się ograniczone widoki na Jaworzynę Krynicką.
- [Wysokie Bereście Południowe](https://hikingtrails.eu/wysokie-berescie-poludniowe/) - Druga część wędrówki po Pogórzu Popradzkim. Schodzimy z Wysokiego Bereścia ścieżkami i drogami oznaczonymi na mapie na przełęcz pomiędzy Wysokim Bereściem a szczytem o nazwie Pusta. Z przełęczy wchodzimy na Wysokie Bereście Południowe i dalej żółtym szlakiem kierujemy się na południowy-zachód do kolejnego szczytu Kamienny Horb. Następnie przez rozległe i widokowe polany wracamy do miejscowości Wojkowa.
- [Śnieżnica](https://hikingtrails.eu/snieznica-snieznica/) - Wędrówka po Beskidzie Wyspowym. Z Przełęczy Gruszowiec podchodzimy niebieskim szlakiem na Śnieżnicę. Pod szczytem znajduje się widokowa polana, z której rozpościera się zapierający dech w piersiach widok na Beskid Wyspowy i Beskid Makowski oraz na Pogórza Wielickie i Wiśnickie. W oddali widać także Kraków. Następnie schodzimy zielonym szlakiem na Przełęcz Gruszowiec po drodze mijając stację kolei linowej z Kasiny Wielkiej i odwiedzając piękną, drewnianą Kaplicę pw. Matki Boskiej Śnieżnej.
- [Twierdza Kraków [7]](https://hikingtrails.eu/twierdza-krakow-krakow-fortress-7/) - Siódma część wędrówki Szlakiem Twierdzy Kraków. Tą część zaczynamy na skrzyżowaniu ulic Reduty, Węgrzeckiej, ks. Józefa Meiera i Batowickiej. Szlak prowadzi ulicą Batowicką w Krakowie a następnie wchodzimy do miejscowości Węgrzce i kolejno ulicami B4, A9, Przy Forcie i Forteczną dochodzimy do Fortu 47 Łysa Góra. Pod fortem zawracamy i ulicą Forteczną dochodzimy do Baterii B1 Węgrzce. Następnie odwiedzamy sąsiadujący Ostróg Fortu 47 Łysa Góra i dalej ulicą Forteczną docieramy do Fortu 47a Węgrzce.
- [Jamna](https://hikingtrails.eu/jamna-jamna/) - Spacer po Pogórzu Rożnowskim. Zaczynamy pod Diablą Skałą w Rezerwacie Przyrody Diable Skały w Bukowcu. Zielonym szlakiem dochodzimy do Jamnej, gdzie najpierw odwiedzamy Kaplicę Męczeństwa, kolejno zwiedzamy Sanktuarium Matki Bożej Niezawodnej Nadziei w Jamnej a następnie wchodzimy na wieżę widokową przy Bacówce w Jamnej, skąd wspaniale widać Tatry. Od wieży widokowej schodzimy żółtym szlakiem na parking pod Jamną.
- [Jasionik](https://hikingtrails.eu/jasionik/) - Druga część wędrówki po mało znanych trasach Beskidu Wyspowego. Ze Zbludzkich Wierchów wracamy na czerwony szlak, którym kierujemy się na północ. Zdobywamy nienazwany szczyt o wysokości 808 m n.p.m. i zaraz za nim schodzimy ze szlaku. Leśnymi drogami docieramy do rozległej polany położonej na wschodnich stokach Jasionika z pięknymi widokami na Modyń, Ostrą i Cichoń. Przechodzimy przez polanę i wchodzimy na szczyt Jasionika, który jest już pokryty lasem. Z Jasionika schodzimy do Zbludzy leśnymi drogami przez przysiółki Polanka i Świnka.
- [Zbludzkie Wierchy](https://hikingtrails.eu/zbludzkie-wierchy/) - Ciekawa wędrówka po mało znanej części Beskidu Wyspowego. Z Kamienicy wchodzimy na Zbludzkie Wierchy, najwyższy szczyt Pasma Zbludzkich Wierchów. Czerwony szlak początkowo prowadzi przez pola uprawne przysiółka Szczeltów zapewniając odległe widoki na Beskid Wyspowy i Beskid Sądecki. Przed wejściem do lasu schodzimy ze szlaku i leśnymi drogami wchodzimy na Górę Bystrą. Przez płytką przełęcz wracamy na czerwony szlak i zdobywamy kolejny szczyt - Kamienne. Następnie czerwony szlak prowadzi przez urozmaicony las na najwyższy szczyt pasma - Zbludzkie Wierchy. Na sam szczyt prowadzi nieznakowana ścieżka.
- [Bąków](https://hikingtrails.eu/bakow/) - Widokowa wędrówka po Pasmach Pewelsko-Krzeczowskich. Przechodzimy głównym grzbietem Pasma Pewelskiego z Jeleśni do Huciska. Pierwszym szczytem, który zdobywamy jest Beskid, na mapie błędnie oznaczony jako Janikowa Grapa. Przed szczytem znajduje się widokowa polana z panoramą Beskidu Żywiecko-Orawskiego. Wędrując dalej żółtym szlakiem zdobywamy kolejno Madeje, Garlejów Groń i Gracówka. Pomiędzy szczytami odsłaniają się widoki na Babią Górę i Pilsko. Schodzimy ze szlaku aby zdobyć Zawaliska, szczyt porośnięty ponad 100-letnim lasem świerkowo-jodłowym. Kolejny szczyt to Bigosy, również leżący poza szlakiem. Następnie zdobywamy Bąków (Czeretnik), najwyższy szczyt Pasma Pewelskiego. Za szczytem Ubocz wchodzimy na niebieski szlak i zdobywamy ostatni szczyt tej wędrówki Baków Groń (Gachowizna). Za szczytem skręcamy na południe i schodzimy do Huciska.
- [Magurki](https://hikingtrails.eu/magurki/) - Widokowa wędrówka Ścieżką Edukacyjną "Dolina Potoku Jaszcze" w Gorcach. Z przysiółka Jaszcze w Ochotnicy Górnej wchodzimy na Magurki. Zatrzymujemy się przy punkcie widokowym Zagroniówka, gdzie podziwiamy się piękną panoramę Pasma Lubania. Następnie szlak prowadzi przez las miejscami odsłaniając kolejne widoki na sąsiednie szczyty. Docieramy na rozległą Polanę Magurki, z której rozciąga się odległy widok na Tatry. Na szczycie Magurek znajduje się wieża widokowa, z której roztacza się szeroki widok na Tatry, Gorce, Beskid Niski, Beskid Sądecki i Pieniny. Ze szczytu schodzimy malowniczą Doliną Potoku Jaszcze po drodze odwiedzając miejsce katastrofy Bombowca Liberator z 1944 r.
- [Twierdza Kraków [6]](https://hikingtrails.eu/twierdza-krakow-krakow-fortress-6/) - Szósta część wędrówki Szlakiem Twierdzy Kraków. Zaczynamy pod Fortem 48 Batowice w Krakowie. Następnie schodzimy ze wzniesienia, na którym znajduje się fort do Cmentarza Batowickiego. Po drodze przekraczamy Potok Sudół Dominikański. Za cmentarzem przy ulicy Powstańców znajduje się Fort 47 1/2 Sudół. Dalej po przejściu około 1 km ulicą Powstańców przekraczamy tory klejowe, schodzimy ze szlaku i ulicą Węgrzycką dochodzimy do Schronu amunicyjnego Łysa Góra. Ze schronu podchodzimy jeszcze do Szańca IS V-5. Następnie wracamy na szlak przy skrzyżowaniu ulic Reduty, Węgrzeckiej, ks. Józefa Meiera i Batowickiej.
- [Góry Pieprzowe](https://hikingtrails.eu/gory-pieprzowe/) - Wiosenna wędrówka po Górach Pieprzowych na Wyżynie Sandomierskiej. Z parkingu w miejscowości Kamień Plebański kierujemy się czerwonym szlakiem na wschód, do Rezerwatu Góry Pieprzowe. Jeszcze przed rezerwatem, przy pierwszym podejściu na wzniesienie możemy podziwiać łupki kambryjskie, z których zbudowane są Góry Pieprzowe. W trakcie dalszej wędrówki natrafimy na łupki jeszcze kilka razy. Schodzimy ze wzniesienia nad brzeg starorzecza Wisły i po wejściu do rezerwatu wchodzimy na kolejne wzniesienie, na szczycie którego znajduje się punkt widokowy z rozległą panoramą. Następnie wędrujemy skrajem wzniesienia podziwiając odległe widoki i pięknie kwitnące krzewy róż. Przy krzyżu szlak skręca w prawo i stromym zejściem ponownie dochodzimy do starorzecza Wisły. Jego brzegiem wracamy na parking, po drodze jeszcze odwiedzając ukryte w lesie łupki kambryjskie.
- [Grodzisko w Okradzionowie](https://hikingtrails.eu/grodzisko-w-okradzionowie-grodzisko-hill-in-okradzionow/) - Wiosenna wędrówka po Pagórach Jaworznickich. Wchodzimy czerwonym szlakiem na Górę Grodzisko w Okradzionowie, dzielnicy Dąbrowy Górniczej. Wędrówkę zaczynamy w Dolinie Białej Przemszy, pod Lipami Dobieckimi.
- [Kajasówka](https://hikingtrails.eu/kajasowka/) - Wiosenna wędrówka po Rezerwacie Przyrody Kajasówka. Z leśnego parkingu w Przegini Duchownej czerwonym szlakiem spacerowym dochodzimy do punktu widokowego z rozległą panoramą miejscowości Rybna i Czułówek. Po wejściu do rezerwatu od wschodniej strony widokowym grzbietem zrębu tektonicznego dochodzimy do rozwidlenia szlaków, skąd niebieski szlak spacerowy schodzi do Jaskini Przegińskiej. Następnie mijamy niższy wierzchołek wzgórza - Kajasówkę i po powrocie na czerwony szlak spacerowy zdobywamy najwyższy punkt wzgórza - Bystrzyk. Idąc dalej na zachód schodzimy do Przegini Duchownej i wracamy na parking.
- [Dolina Białej Przemszy](https://hikingtrails.eu/dolina-bialej-przemszy-biala-przemsza-river-valley/) - Wędrówka po Dolinie Białej Przemszy. Z Błędowa, dzielnicy Dąbrowy Górniczej, rozpoczynamy wędrówkę żółtym szlakiem. Następnie wchodzimy na ścieżkę dydaktyczną - "Dolina Białej Przemszy", która prowadzi po malowniczych rozlewiskach rzeki. Pierwszą atrakcją wędrówki jest przejście po drewnianych pomostach nad bagnami. Potem kolejno wchodzimy na dwie wieże widokowe, z których wspaniale widać rozlewiska Białej Przemszy. Następnie wchodzimy na groblę oddzielającą bagna i dochodzimy do meandrującej rzeki. Na koniec wędrówki odwiedzamy Kapliczkę Dobieckich oraz pomnik przyrody Lipy Dobieckie.
- [Twierdza Kraków [5]](https://hikingtrails.eu/twierdza-krakow-krakow-fortress-5/) - Piąta część wędrówki Szlakiem Twierdzy Kraków. Zaczynamy pod Fortem 48a Mistrzejowice na Osiedlu Piastów w Krakowie. Następnie schodzimy ze szlaku do miejsca, w którym istniał Schron Amunicyjny Mistrzejowice. Po powrocie na szlak przechodzimy przez Planty Mistrzejowickie i docieramy do Fortu 48 Batowice. Następnie dwukrotnie schodzimy ze szlaku, najpierw aby zobaczyć miejsce, w którym istniał Szaniec IS V-7 a na koniec dochodzimy do Parku Reduta, w którym znajduje się Szaniec IS V-6.
- [Ostry Wierch](https://hikingtrails.eu/ostry-wierch-ostry-wierch-mountain/) - Wędrówka po Beskidzie Niskim. Z Wysowej-Zdroju ruszamy zielonym szlakiem na widokową Przełęcz Cegiełka, na której krzyżuje się zielony i czerwony szlak. Następnie czerwonym szlakiem podchodzimy na szczyt Cegiełka i dalej wędrujemy w na Ostry Wierch - drugi co do wysokości szczyt po polskiej stronie Beskidu Niskiego. Idąc czerwonym a następnie żółtym szlakiem po lewej stronie cały czas towarzyszy nam charakterystyczny widok Lackowej.
- [Cegiełka](https://hikingtrails.eu/cigielka-cigielka-mountain/) - Druga część wędrówki po Beskidzie Niskim. Schodzimy z Ostrego Wierchu przez szczyt Cegiełka do Wysowej-Zdroju. Żółty i czerwony szlak prowadzi malowniczym grzbietem i dzięki braku liści na drzewach można obserwować ładne widoki na obie strony, w tym na Lackową. Schodząc zielonym szlakiem z Przełęczy Cegiełka podziwiamy wspaniałe widoki na Wysową-Zdrój.
- [Twierdza Kraków [4]](https://hikingtrails.eu/twierdza-krakow-krakow-fortress-4/) - Czwarta część wędrówki Szlakiem Twierdzy Kraków. Wędrówkę zaczynamy pod Fortem 49a Dłubnia, następnie schodzimy ze szlaku aby zobaczyć miejsce, w którym istniał Szaniec S1 Dłubnia, po powrocie na krótko na szlak znowu z niego schodzimy pod dobrze zachowany Schron Amunicyjny Dłubnia, następnie przekraczamy rzekę Dłubnia i za nią znowu schodzimy ze szklaku aby zobaczyć miejsce, w którym istniała Bateria FB-VI-1. Po ponownym powrocie na szlak docieramy do Fortu 48a Mistrzejowice i zaglądamy do jego wnętrz.
- [Wiertalówka](https://hikingtrails.eu/wiertalowka-wiertalowka-mountain/) - Druga część wirtualnej wędrówki po Beskidzie Żywieckim (Beskidzie Żywiecko-Kysuckim). Schodzimy z Wielkiej Rycerzowej na Halę Rycerzową a następnie podchodzimy zielonym szlakiem na zalesiony szczyt Wiertalówka. Z Wiertalówki przez Przełęcz Kotarz schodzimy do dolnej części przysiółka Młada Hora.
- [Wielka Rycerzowa](https://hikingtrails.eu/wielka-rycerzowa-wielka-rycerzowa/) - Wirtualna wędrówka po Beskidzie Żywieckim a właściwie po Beskidzie Żywiecko-Kysuckim, paśmie górskim wydzielnym z Beskidu Żywieckiego według nowej regionalizacji fizycznogeograficznej Polski z 2018 roku. Z Mładej Hory, przysiółka wsi Soblówka, podchodzimy czerwonym szlakiem najpierw na Małą Rycerzową a następnie przez widokową Halę Rycerzową na Wielką Rycerzową.
- [Twierdza Kraków [3]](https://hikingtrails.eu/twierdza-krakow-krakow-fortress-3/) - Trzecia część wędrówki Szlakiem Twierdzy Kraków. Zaczynamy pod Fortem 49 1/4 Grębałów, skąd szlak prowadzi ulicą Architektów do odnowionego Fortu 49 Krzesławice, w którym mieści się Młodzieżowy Dom Kultury. Po drodze schodzimy ze szlaku aby ulicą Zielony Jar dojść do miejsca, w którym istniał Schron Amunicyjny Krzesławice. Po powrocie na szlak kierujemy się w do Fortu 49a Dłubnia znajdującego się przy ul. Sándora Petőfiego.
- [Twierdza Kraków [2]](https://hikingtrails.eu/twierdza-krakow-krakow-fortress-2/) - Drugą część wędrówki Szlakiem Twierdzy Kraków. Z miejsca, w którym istniał Szaniec S1 Mogiła ruszamy żółto-czarnym szlakiem do Fortu 49 1/4 Grębałów. Po drodze mijamy Dworek Jana Matejki.
- [Twierdza Kraków [1]](https://hikingtrails.eu/twierdza-krakow-krakow-fortress-1/) - Pierwsza część wędrówki Szlakiem Twierdzy Kraków. Szlak zaczyna się na przystanku tramwajowym Fort Mogiła. Następnie zwiedzamy z zewnątrz odnowiony Fort 49 1/2a Mogiła. Kolejno wchodzimy na Kopiec Wandy, który był obudowany Fortem 49 1/2 Kopiec Wandy, schodzimy na krótko ze szlaku aby zobaczyć Schron Amunicyjny Mogiła i kończymy wędrówkę w miejscu gdzie istniał Szaniec S1 Mogiła.
- [Stożek i Wnyki](https://hikingtrails.eu/stozek-i-wnyki/) - Druga część ciekawej wędrówki po Beskidzie Niskim. Schodzimy z Białej Skały żółtym szlakiem na Przełęcz Perehyba, na której opuszczamy szlak i ścieżką oznaczoną na mapie zdobywamy szczyt Stożek. Następnie bez żadnych ścieżek, idąc na przełaj przez las zdobywamy sąsiedni szczyt Wnyki. Na szczycie odnajdujemy leśną drogę, którą schodzimy do doliny Potoku Lipka i czerwonym szlakiem wracamy do Izb.
- [Ostry Wierch i Biała Skała](https://hikingtrails.eu/ostry-wierch-i-biala-skala/) - Jesienna wędrówka po Beskidzie Niskim. Z miejscowości Izby wchodzimy na Ostry Wierch i Białą Skałę, odpowiednio drugi i trzeci najwyższy szczyt Beskidu Niskiego. Początkowo idziemy malowniczą doliną Rzeki Biała przez tereny nieistniejącej już łemkowskiej miejscowości Bieliczna. Na Przełęczy Pułaskiego wchodzimy na czerwony szlak i kierujemy się na północ. Dość strome podejście prowadzi do skrzyżowania szlaków, na którym zmieniamy szlak na żółty prowadzący na szczyt Ostrego Wierchu. Kontynuujemy wędrówkę na zachód i po przejściu grzbietem górskim około 600 m zdobywamy Białą Skałę. Oba szczyty są porośnięte lasem bukowym ale dzięki opadniętym liściom miejscami pojawiają się ciekawe widoki na Lackową.
- [Zielony Kopiec](https://hikingtrails.eu/zielony-kopiec-zielony-kopiec-mountain/) - Wędrówka po Beskidzie Śląskim. Z Malinowskiej Skały przy bardzo silnym wietrze podchodzimy zielonym szlakiem na Zielony Kopiec. Po drodze w obie strony rozpościerają się wspaniałe widoki. Aby wejść na Zielony Kopiec trzeba zejść ze szlaku i ścieżką długości około 100 metrów podejść na szczyt. Tu również czekają na nas piękne widoki. Następnie schodzimy z Zielonego Kopca przez Przełęcz Pod Malinowem na Przełęcz Salmopolską pod drodze jeszcze wspinając się na Malinów.
- [Malinowska Skała](https://hikingtrails.eu/malinowska-skala-malinowska-rock/) - Wędrówka po Beskidzie Śląskim. Przy bardzo silnym wietrze z Przełęczy Salmopolskiej podchodzimy na Malinowską Skałę. Po drodze wchodzimy na Malinów, płaski i zalesiony szczyt. Zaraz potem możemy podziwiać wspaniałe widoki na cały Beskid Śląski. Pod szczytem Malinowskiej Skały znajduje się wychodnia skalna, która jest atrakcją turystyczną i jest objęta ochroną jako pomnik przyrody nieożywionej.
- [Skrzyczne [ascent]](https://hikingtrails.eu/skrzyczne-ascent/) - Wirtualna wędrówka po Beskidzie Śląskim. Z parkingu pod gondolą w Szczyrku wchodzimy na Skrzyczne. Początkowo żółty szlak prowadzi nas na widokową Halę Skrzyczeńską i dalej na Małe Skrzyczne. Następnie zielonym szlakiem wchodzimy na Skrzyczne, a jeszcze przed szczytem z punktu widokowego podziwiamy fantastyczną panoramę Beskidu Śląskiego.
- [Skrzyczne [descent]](https://hikingtrails.eu/skrzyczne-descent/) - Druga część wędrówki po Beskidzie Śląskim. Schodzimy ze Skrzycznego niebieskim i zielonym szlakiem do Szczyrku. Początkowo trasa prowadzi stokami narciarskimi pozwalając podziwiać fantastyczną panoramę Trzech Kopców, Klimczoka, Szyndzielni i Magury. Następnie wchodzimy na zielony szlak, który prowadzi przez las i widokowe polany do Szczyrku.
- [Kościelec](https://hikingtrails.eu/koscielec/) - Zapraszam na drugą część wędrówki po Beskidzie Śląskim. Z Malinowskiej Skały schodzimy zielonym i żółtym szlakiem na przełęcz pod Kościelcem. Na przełęczy schodzimy ze szlaku i leśnymi ścieżkami wchodzimy na Kościelec, szczyt na którym znajdują się wychodnie skalne o wysokości kilkunastu metrów. Roztacza się z nich szeroka panorama na główne pasmo Beskidu Śląskiego - od Malinowskiej Skały do Skrzycznego. Wracamy do rozwidlenia leśnych dróg pod Kościelcem i kierując się na wschód schodzimy zarastającymi już polanami do doliny Leśnianki. Mijamy źródełko, Pomnik Pamięci Pomordowanych Podczas II Wojny Światowej i dochodzimy do parkingu przy Ścieżce Dydaktycznej Dolina Zimnika.
- [Barania Góra](https://hikingtrails.eu/barania-gora/) - Wiosenne wejście na Baranią Górę czarnym szlakiem z osiedla Fajkówa we wsi Kamesznica. Szlak prowadzi wschodnimi stokami w większości przez las. Omijamy od wschodniej i północnej strony szczyt Skałka i intensywnym podejściem wchodzimy na Wierch Wisełka. Następnie dość płaskim grzbietem wchodzimy na szczyt Baraniej Góry. Dzięki rozległym wiatrołomom ze szczytu roztaczają się odległe widoki na Beskid Mały, Beskid Żywiecko-Orawski, Beskid Żywiecko-Kysucki a w oddali widać także Tatry.
- [Lackowa (Lacková)](https://hikingtrails.eu/lackowa/) - Letnia wędrówka po Beskidzie Niskim. Z miejscowości Izby podchodzimy na Przełęcz Beskid, gdzie dołączamy do czerwonego szlaku. Następnie bardzo stromym podejściem, tzw. "ścianą płaczu", wchodzimy na Lackową, najwyższy szczyt polskiej części Beskidu Niskiego. Ze szczytu wracamy do Izb przez Przełęcz Pułaskiego i doliną rzeki Biała po drodze zwiedzając Cerkiew Świętego Michała Archanioła w Bielicznej.
- [Kozie Żebro](https://hikingtrails.eu/kozie-zebro/) - Zimowa wędrówka po Beskidzie Niskim. Z Hańczowej wchodzimy na Kozie Żebro i na Skałkę. Zaczynamy pod Cerkwią p.w. Opieki Bogurodzicy, za którą przekraczamy rzekę Ropa i wchodzimy na czerwony szlak. Początkowo szlak prowadzi uroczą doliną potoku Markowska Woda by następnie przez piękny bukowy las doprowadzić nas na szczyt Koziego Żebra. Ze szczytu roztaczają się rozległe widoki na pobliskie szczyty Beskidu Niskiego: Busov, Lackową, Ostry Wierch i Białą Skałę. Z Koziego Żebra wracamy na skrzyżowanie szlaków, skąd zielonym szlakiem podchodzimy na Skałkę, niższy szczyt w paśmie Koziego Żebra. Ze Skałki schodzimy na Przełęcz pod Kiczerką, gdzie kończymy wędrówkę.
- [Malinowska Skała z Lipowej](https://hikingtrails.eu/malinowska-skala-z-lipowej/) - Letnia wędrówka na Malinowską Skałę w Beskidzie Śląskim. Z miejscowości Lipowa wzdłuż potoku Leśnianka, zwanym także Zimnik, dochodzimy do rozwidlenia dróg w przysiółku Łukaśne. Żółty szlak skręca w prawo i intensywnym podejściem prowadzi na widokową przełęcz pod Kościelcem. Następnie szlak skręca na południowy-zachód i doprowadza nas do skrzyżowania Pod Malinowską Skałą. Zielonym szlakiem wchodzimy na szczyt Malinowskiej Skały, skąd roztacza się rozległa panorama na Beskid Śląski, Beskid Żywiecki a w oddali na Beskid Mały i po czeskiej stronie Beskid Śląsko-Morawski. Nieco poniżej szczytu znajduje się wychodnia skalna, która jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli Beskidu Śląskiego.
- [Cztery Kopce](https://hikingtrails.eu/cztery-kopce-four-mounds/) - Wędrówka przez cztery kopce Krakowa. Zaczynamy wejściem na Kopiec Wandy w Nowej Hucie, następnie podjeżdżamy na Przystanek PKP Kraków Podgórze, skąd pochodzimy na Kopiec Krakusa. Ze szczytu widać wspaniałą panoramę Krakowa. Następnie podjeżdżamy na Salwator skąd już zielonym szlakiem (Szlak Dwóch Kopców) idziemy najpierw na Kopiec Kościuszki a potem przez Las Wolski podchodzimy na Kopiec Piłsudskiego.
- [Runek](https://hikingtrails.eu/runek-runek-mountain/) - Wirtualna wędrówka po Beskidzie Sądeckim w przepięknej zimowej scenerii. Z Wierchomli Małej podchodzimy na Runek. Początkowo idziemy czarnym szlakiem. Za Wierchomlą dla urozmaicenia trasy schodzimy ze szlaku i podchodzimy leśną drogą do schroniska PTTK na Polanie nad Wierchomlą. Od schroniska podchodzimy już niebieskim szlakiem przez malowniczą Polanę Gwiaździstą na Runek. Przed szczytem można zza drzew podziwiać widoki na okolicę.
- [Polana Nad Wierchomlą](https://hikingtrails.eu/polana-nad-wierchomla-nad-wierchomla-glade/) - Wirtualny spacer po Beskidzie Sądeckim w przepięknej zimowej scenerii. Schodzimy niebieskim szlakiem ze szczytu Runek (1080 m n.p.m.) przez malowniczą Polanę Gwiaździstą na Polanę nad Wierchomlą, na której znajduje się Schronisko PTTK Bacówka nad Wierchomlą. Z polany rozpościerają się przepiękne widoki na Beskid Sądecki a także na Tatry. Następnie spod bacówki schodzimy czarnym szlakiem w blasku zachodzącego słońca do Wierchomli Małej.
- [Hala Łabowska](https://hikingtrails.eu/hala-labowska/) - Wirtualna wędrówka po Beskidzie Sądeckim. Z miejscowości Łabowiec podchodzimy niebieskim szlakiem na Halę Łabowską. Początkowo idziemy doliną malowniczo wijącego się Łabowczańskiego Potoku. Następnie szlak prowadzi przez Rezerwat Przyrody Łabowiec, z którego wchodzimy na Halę Łabowską. Najlepszy punkt widokowy znajduje się w pobliżu Schroniska PTTK – widać stąd wzniesienia Beskidu Niskiego i pobliskie szczyty Beskidu Sądeckiego.
- [Wargulszańskie Góry](https://hikingtrails.eu/wargulszanskie-gory/) - Druga część wędrówki po Beskidzie Sądeckim. Ze schroniska na Hali Łabowskiej podchodzimy żółtym szlakiem na Wargulszańskie Góry. Następnie wracamy na Halę Łabowską, gdzie podziwiamy rozległe widoki na Beskid Niski i Beskid Sądecki. Dalej schodzimy niebieskim szlakiem na parking w miejscowości Łabowiec. Szlak prowadzi przez Rezerwat Przyrody Łabowiec i malowniczą doliną Łabowczańskiego Potoku.
- [Zadnie Góry](https://hikingtrails.eu/zadnie-gory/) - Zimowa wędrówka po Beskidzie Sądeckim. Z parkingu na Zazamczu w Rytrze wchodzimy czerwonym szlakiem na Zadnie Góry. Intensywnym podejściem po oblodzonych drogach dochodzimy na widokową polanę Kretówki, skąd roztaczają się dalekie widoki na Beskid Wyspowy i Gorce. Idąc dalej zalesionym grzbietem docieramy do uroczego Schroniska Cyrla, położonego na południowym zboczu polany Cyrla. Ze schroniska przez Rozdroże pod Makowicą dochodzimy do najwyższego wierzchołka Zadnich Gór.
- [Makowica](https://hikingtrails.eu/makowica/) - Druga część zimowej wędrówki po Beskidzie Sądeckim. Schodzimy czerwonym szlakiem z Zadnich gór na Rozdroże pod Makowicą, gdzie krzyżują się szlaki czerwony, niebieski i zielony. Następnie niebieskim szlakiem podchodzimy na Makowicę, zalesiony szczyt z niewielkimi wychodniami skalnymi. Z Makowicy schodzimy na Polanę Makowica, z której roztacza się szeroki widok na Beskid Wyspowy, Gorce oraz na Pasmo Radziejowej. Dalej niebieskim szlakiem dochodzimy do przysiółka Podmakowica, z którego również można podziwiać piękne, górskie panoramy. Żółtym szlakiem spacerowym dochodzimy do Rytra.
- [Uszczawne Wyżne](https://hikingtrails.eu/uszczawne-wyzne/) - Druga część letniej wędrówki po Beskidzie Żywiecko-Orawskim. Schodzimy z Pilska przez Uszczawne Wyżne do Korbielowa. Ze szczytu dochodzimy zielonym szlakiem do Góry Pięciu Kopców, przez szczyt której przebiega polsko-słowacka granica. Na rozdrożu szlaków skręcamy w prawo i żółtym szlakiem przez piękny Rezerwat Pilsko schodzimy na Halę Miziową. Z hali zielonym szlakiem dochodzimy do Przełęczy Buczynka, po drodze odwiedzając formację skalną Górowa Skała i przechodząc przez rozległą Halę Jodłowcową. Z przełęczy ścieżką bez szlaku wchodzimy na Uszczawne Wyżne. Wracamy na czarny szlak i przez widokową Halę Uszczawne zdobywamy kolejny szczyt o nazwie Malorka. Do Korbielowa schodzimy niebieskim szlakiem przez Przełęcz Przysłopy.
- [Pilsko](https://hikingtrails.eu/pilsko/) - Widokowa wędrówka po Beskidzie Żywiecko-Orawskim. Z Korbielowa wchodzimy na Pilsko, drugi co do wysokości szczyt Beskidów Zachodnich. Początkowo żółty szlak prowadzi zachodnim zboczem Szlakówki, nad doliną Potoku Buczynka. W przerzedzeniach lasu pojawia się widok na Uszczawne Wyżne i Uszczawne Niżne. Na skrzyżowaniu szlaków Czarny Groń skręcamy w lewo i dochodzimy do Hali Kamieniańskiej a następnie do Hali Miziowej. Na rozległej hali znajduje się schronisko PTTK a na wschód i północ rozciąga się szeroki widok na Beskid Mały i Masyw Babiej Góry. Z Hali Miziowej czarny szlak prowadzi do granicy polsko-słowackiej a następnie zielony szlak na szczyt Pilska. Ze szczytu roztacza się szeroki widok na Beskid Żywiecko-Orawski, Beskid Żywiecko-Kysucki, Małą Fatrę, Orawską Magurę, Góry Choczańskie, Tatry, Beskid Mały i Beskid Śląski.
- [Grodzisko](https://hikingtrails.eu/grodzisko-grodzisko-hill/) - Spacer po Pagórach Jaworznickich w Jaworznie. Wędrówka na zmianę czerwonym i niebieskim szlakiem dookoła wzniesienia Grodzisko. Na szczyt prowadzi leśna ścieżka. Droga powrotna niebieskim szlakiem prowadzi przez Źródło Byczynki w Lesie Byczyna a następnie doliną tej rzeki w jej górnym biegu.
- [Polana Skalne](https://hikingtrails.eu/polana-skalne-skalne-glade/) - Druga część wędrówki po Beskidzie Wyspowym. Schodzimy z Jasienia na przepiękną Polanę Skalne, z której rozpościerają się wspaniałe widoki. Następnie przechodzimy przez Kutrzycę, szczyt leżący po drugiej stronie Polany Skalne i dalej schodzimy żółtym szlakiem w kierunku szczytu Krzysztonów. Przechodzimy przez grań, z której można podziwiać widoki na obie strony Beskidu Wyspowego! Na skrzyżowaniu szlaków Pod Krzystonowem skręcamy w prawo na zielony szlak i przez Polanę Wały schodzimy do Szczawy Białe.
- [Jasień](https://hikingtrails.eu/jasien-jasien-mountain/) - Wędrówka po Beskidzie Wyspowym. Ze Szczawy Białe podchodzimy zielonym i żółtym szlakiem na Jasień. Po drodze przechodzimy przez Polanę Wały, na której znajduje się studencka baza namiotowa a następnie idąc granią w kierunku Kutrzycy podziwiamy wspaniałe widoki, raz na wschód, raz na zachód. Prawdziwą wisienką na torcie jest jednak Polana Skalne, z której rozpościerają się zapierające dech w piersiach widoki. Jasień to już płaski, zalesiony szczyt niedaleko Polany Skalne.
- [Las Zabierzowski](https://hikingtrails.eu/las-zabierzowski-the-zabierzowski-forest/) - Zimowy spacer po Lesie Zabierzowskim porastającym Garb Tenczyński, który stanowi jeden z czterech mezoregionów wchodzących w skład Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Wędrówka rozpoczyna się w Zabierzowie przy ulicy Podleśnej i niebieskim szlakiem dochodzimy do leśnej drogi prowadzącej do miejscowości Burów.
- [Ostry Kamień](https://hikingtrails.eu/ostry-kamien-ostry-kamien-hill/) - Wędrówka zielonym szlakiem po Pogórzu Ciężkowickim z Brzanki na Ostry Kamień, jednak nie bezpośrednio a przez Wielką Górę Uniszowską. Przy Bacówce wchodzimy na wieżę widokową a następnie schodzimy ze szlaku na drogę w kierunku Ryglic. Po przejściu nieco ponad kilometra wracamy na zielony szlak, na jego północną część. Podejście na Liwecką Górę to najpiękniejsza część wędrówki. W blaskach zachodzącego słońca podziwiamy wspaniałe widoki na okolicę. Z Liweckiej Góry już tylko krótkie podejście na Ostry Kamień. Bardzo ładna, widokowa trasa.
- [Liwocz](https://hikingtrails.eu/liwocz/) - Wiosenna wędrówka po Pogórzu Ciężkowickim. Zielonym szlakiem wchodzimy na Liwocz, najwyższy szczyt tego pogórza. Zaczynamy na leśnym parkingu w Czermnej. Na skrzyżowaniu szlaków pod Kamińską Górą dołączamy do żółtego szlaku i wchodzimy na szczyt. Z platformy widokowej nad Sanktuarium Chrystusowego Krzyża i Matki Bożej Królowej Pokoju roztacza się rozległy widok na Beskid Niski, Pogórze Dynowskie, Pogórze Strzyżowskie, Pogórze Rożnowskie oraz znakomicie widać Pasmo Brzanki. Z Liwocza schodzimy tą samą drogą do skrzyżowania szlaków pod Kamińską Górą a dalej kontynuujemy wędrówkę żółtym szlakiem przez pozostałe wzniesienia Pasma Liwocza. I tak, kolejno zdobywamy Kamieńską Górę, Suchą Górę i Mały Liwocz. Po wyjściu z lasu schodzimy ze szlaku i przez przysiółki Czermnej wracamy na parking.
- [Brzanka](https://hikingtrails.eu/brzanka-brzanka-hill/) - Wędrówka po Parku Krajobrazowym Pasma Brzanki na Pogórzu Ciężkowickim. Z leśnego parkingu spod Ostrego Kamienia wędrujemy żółtym szlakiem najpierw na wieżę widokową znajdującą się obok Bacówki pod Brzanką a następnie podchodzimy na szczyt Brzanki, który znajduje się około 100 m od szlaku. Przyjemny leśny szlak z pięknymi widokami na Beskid Niski i Beskid Sądecki.
- [Trzy Kopce](https://hikingtrails.eu/trzy-kopce/) - Druga część wędrówki po Beskidzie Żywiecko-Orawskim. Ze szczytu Rysianki schodzimy na widokową Halę Rysiankę pod schronisko PTTK podziwiając panoramę Pilska i Babiej Góry. Następnie czerwonym szlakiem wchodzimy na zalesiony szczyt Trzy Kopce. Stąd schodzimy przez Przełęcz Bory Orawskie do Doliny Bystrego Potoku i dalej czarnym szlakiem do Złatnej Huty.
- [Zejście z Radziejowej do Obidzy](https://hikingtrails.eu/descent-from-radziejowa-to-obidza-zejscie-z-radziejowej-do-obidzy/) - Zejście z Radziejowej, najwyższego szczytu Beskidu Sądeckiego, do miejscowości Obidza. Po drodze można podziwiać wspaniałe widoki z Przełęczy Żłobki. Łatwy szlak dla każdego turysty.
- [Bendoszka Wielka](https://hikingtrails.eu/bendoszka-wielka/) - Zimowa wędrówka po Beskidzie Żywiecko-Kysuckim. Z Rycerki Górnej wchodzimy zielonym szlakiem na Przełęcz Przegibek. Szlak prowadzi widokową ścieżką z rozległą panoramą Pasma Wielkiej Raczy. Ze schroniska PTTK na Przełęczy Przegibek kierujemy się niebieskim szlakiem na szczyt Bendoszki Wielkiej. Ze szczytu roztacza się wspaniały widok na cały Beskid Żywiecki, Beskid Śląski, Beskid Mały, Beskid Śląsko-Morawski, Małą Fatrę, Orawską Magurę a w oddali na Gorce, Tatry i Góry Choczańskie. Następnie z Bendoszki Wielkiej schodzimy rozległą polaną rozciągającą się na północnych stokach góry do czerwonego szlaku spacerowego, którym wracamy do Rycerki Górnej.
- [Świniarki](https://hikingtrails.eu/swiniarki/) - Druga część wędrówki po mało znanych ścieżkach Beskidu Sądeckiego. Schodzimy ze szczytu Bukowinki bocznym grzbietem przez Świniarki do Jaworek. Schodzimy z czerwonego szlaku na ścieżkę prowadzącą na zarastającą lasem Polanę Młaki. Z odsłoniętych miejsc polany roztaczają się rozległe widoki na Gorce, Tatry, Pieniny, Magurę Spiską, Góry Lewockie i Góry Czerchowskie a w oddali widać także Beskid Żywiecko-Orawski z Babią Górą i Pilskiem oraz Niżne Tatry z Kráľovą hoľą. Poniżej polany mijamy Rezerwat Przyrody Nad Kotelniczym Potokiem i leśną drogą dochodzimy do szczytu Świniarki. Schodzimy dalej grzbietem Świniarki do rozległych polan znajdujących się już poza granicami Popradzkiego Parku Krajobrazowego, z których roztaczają się malownicze widoki na Pieniny. Wędrówkę kończymy w Jaworkach pod remizą strażacką.
- [Bukowinki](https://hikingtrails.eu/bukowinki/) - Letnia wędrówka po mało znanych ścieżkach Beskidu Sądeckiego. Z parkingu pod kościołem w Jaworkach drogami i ścieżkami bez szlaku wchodzimy na Bukowinki, trzeci pod względem wysokości szczyt Beskidu Sądeckiego. Ulicą Czarna Woda dochodzimy do granicy Popradzkiego Parku Krajobrazowego. Przekraczamy po raz ostatni Potok Czarna Woda i leśną drogą wchodzimy na Mokrą, szczyt o wysokości 990 m n.p.m. w bocznym grzbiecie odchodzącym od Bukowinek. Mijamy niewielkie polany i zatrzymujemy się na skrzyżowaniu dróg poniżej szczytu, skąd roztacza się wspaniały widok na Tatry, Pieniny, Magurę Spiską, Góry Lewockie i Góry Czerchowskie. Ścieżką oznaczoną na mapie dołączamy do czerwonego szlaku i zdobywamy zalesiony szczyt Bukowinki.
- [Jaskinia w Dziadowej Skale](https://hikingtrails.eu/jaskinia-w-dziadowej-skale/) - Druga część letniej wędrówki po Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Wyruszamy spod Zamku Bąkowiec położonego na szczycie wzniesienia Łężec. Czarnym szlakiem przez piękny las dochodzimy do Jaskini w Dziadowej Skale. Następnie schodzimy ze szlaku i leśnymi ścieżkami dochodzimy do czerwonego szlaku w miejscowości Piaseczno. Szlakiem Orlich Gniazd wracamy na parking pod Wielkim Okiennikiem.
- [Zamek Bąkowiec](https://hikingtrails.eu/zamek-bakowiec/) - Letnia wędrówka Szlakiem Orlich Gniazd na Zamek Bąkowiec. Na początku odwiedzamy grupę skał Okiennik Wielki z charakterystyczną wysoką skałą mającą otwór w kształcie okna. Wędrując dalej dochodzimy do kolejnej grupy skalnej Jamnicze Skały położonej w lesie tuż obok szlaku. Po powrocie na szlak przechodzimy przez wzgórze porośnięte pięknym bukowym lasem. Na skrzyżowaniu szlaków skręcamy w lewo i dochodzimy do ruin Zamku Bąkowiec.
- [Luboń Wielki](https://hikingtrails.eu/lubon-wielki/) - Zimowe wejście na Luboń Wielki z Przełęczy Glisne. Czerwony szlak początkowo prowadzi widokową drogą wśród pól uprawnych. Po wejściu do lasu rozpoczynana się krótkie ale intensywne podejście. Na szczycie znajduje się Schronisko PTTK Luboń Wielki, w kierunku północnym roztacza się rozległa panorama Beskidu Wyspowego i Beskidu Makowskiego.
- [Żurawnica i Kozie Skały](https://hikingtrails.eu/zurawnica-i-kozie-skaly-zurawnica-and-goat-rocks/) - Wędrówka zielonym szlakiem z Gołuszkowej Góry, przez Przełęcz Carchel na Żurawnicę, na której grzbiecie znajdują się malownicze Kozie Skały. Najpierw podziwiamy Kozie Skały z góry a następnie z dołu. Widokowo bardzo atrakcyjny szlak.
- [Gołuszkowa Góra](https://hikingtrails.eu/goluszkowa-gora-goluszkowa-mountain/) - Wędrówka w poszukiwaniu szczytu Gołuszkowej Góry. Trasa rozpoczyna się w Krzeszowie Górnym, wędrujemy najpierw czerwonym szlakiem przez Kozie Skały na grzbiecie Żurawicy a następnie podchodzimy zielonym szlakiem pod Gołuszkową Górę. Aby dojść do szczytu trzeba zejść ze szlaku.
- [Dróżki Pana Jezusa - Droga Krzyżowa](https://hikingtrails.eu/drozki-pana-jezusa-droga-krzyzowa-pathways-of-our-lord-jesus-the-way-of-the-cross/) - Wędrówka Dróżkami Pana Jezusa w Kalwarii Zebrzydowskiej. Dróżki Pana Jezusa to kaplice i kościoły ułożone w ciągu narracyjnym, które opowiadają historię ukrzyżowania Pana Jezusa od wyjścia w Wielki Czwartek z Wieczernika, aż do śmierci i pogrzebu w Wielki Piątek.
- [Łopusze](https://hikingtrails.eu/lopusze/) - Letnia i widokowa wędrówka po Beskidzie Wyspowym. Z miejscowości Rozdziele wchodzimy na Łopusze, górę o trzech wierzchołkach. Po dojściu do niebieskiego szlaku dość łagodnym podejściem zdobywamy Łopusze Zachodnie, najwyższy szczyt Pasma Łopusza i Kobyły. Schodzimy na niżej położony wierzchołek Łopusze Środkowe, za którym otwierają się widoki na Beskid Wyspowy i Beskid Niski. Kierując się dalej na wschód dochodzimy do Łopusza Zachodniego, drugiego co do wysokości szczytu pasma. Mijamy zabytkowy młyn wiatrakowy i drogą bez szlaku schodzimy widokową drogą do Rozdziela.
- [Wielki Kopieniec](https://hikingtrails.eu/wielki-kopieniec/) - Wirtualna wędrówka po Tatrach Reglowych. Z Jaszczurówki zielonym szlakiem wzdłuż malowniczego Olczyskiego Potoku podchodzimy na Polanę Kopieniec. Z polany krótkim ale intensywnym podejściem wchodzimy na szczyt Wielki Kopieniec. Z każdym krokiem w górę cieszymy się coraz szerszymi widokami na Tatry. Ze szczytu roztacza się piękna panorama najwyższych gór w Polsce. Z Wielkiego Kopieńca schodzimy zielonym i czerwonym szlakiem do Toporowej Cyrhli.
- [Grodzisko na Bukowej Górze](https://hikingtrails.eu/grodzisko-na-bukowej-gorze/) - Wirtualny spacer po wzgórzach w miejscowości Biskupice koło Wieliczki. Wędrówkę rozpoczynamy na parkingu pod Kościołem pw. Świętego Marcina, skąd roztacza się wspaniały widok na Pogórza Bocheńskie, Wiśnickie i Rożnowskie. Następnie leśnymi drogami podchodzimy na Bukową Górę, na której odnaleziono ślady grodziska datowanego na przełom epoki brązu i żelaza. Z Bukowej Góry schodzimy do Biskupic odwiedzając po drodze Grób Nieznanego Żołnierza.
- [Dębowa Góra](https://hikingtrails.eu/debowa-gora-debowa-mountain/) - Wędrówka na Dębową Górę w Nielepicach. Na początku odchodzimy odnogą zielonego szlaku na Skałę z Krzyżem. Następnie wchodzimy na Skałę na Dębowej Górze, z której roztacza się piękny widok na okolice. Miejscem docelowym wędrówki jest zalesiony szczyt Bukowa Góra. Łatwa trasa dla każdego turysty.
- [Lachów Groń](https://hikingtrails.eu/lachow-gron/) - Wiosenna wędrówka po Beskidzie Żywiecko-Orawskim. Z parkingu w Koszarawie wyruszamy na Lachów Groń, szczyt w Paśmie Jałowieckim. Początkowo zielony szlak prowadzi leśną drogą wzdłuż niewielkiego strumyka. Po przejściu jednego kilometra schodzimy ze szlaku i leśnymi drogami oznaczonymi na mapie dochodzimy do żółtego szlaku, tuż przed Halą Janoszkowa. Mijamy szałas pasterski i widokową halą wchodzimy na szczyt Lachów Gronia. Ze szczytu roztacza się rozległa panorama na Beskid Żywiecko-Orawski i Beskid Śląski a także częściowo na Beskid Mały. Przy dobrej widoczności widać także Wielkiego Chocza w Górach Choczańskich na Słowacji.
- [Śnieżnik](https://hikingtrails.eu/snieznik/) - Wiosenna wędrówka na Śnieżnik, najwyższy szczyt Masywu Śnieżnika. Wyruszamy z parkingu w Kamienicy i żółtym szlakiem prowadzącym wzdłuż malowniczo meandrującej Kamienicy, przez rzadki dolnoreglowy las świerkowy dochodzimy do przełęczy Głęboka Jama. Na przełęczy zmieniamy szlak na zielony i kierując się na zachód, wzdłuż granicy polsko-czeskiej dochodzimy do Przełęczy Stříbrnická, gdzie zielony szlak krzyżuje się z czeskim czerwonym szlakiem. Dalej zielonym szlakiem przechodzimy przez mało wyraźny szczyt Sadzonki, mijamy torfowisko o tej samej nazwie i dość intensywnym podejściem wspinamy się na szczyt. Powyżej górnej granicy lasu odsłaniają się fantastyczne widoki na pobliskie szczyty Masywu Śnieżnika a także na Góry Bialskie, Jaseniki, Góry Bystrzyckie, Góry Orlickie a w oddali także Karkonosze. Na szczycie znajduje się wybudowana w 2022 roku wieża widokowa.
- [Rezerwat Śrubita](https://hikingtrails.eu/rezerwat-srubita/) - Druga część letniej wędrówki po Beskidzie Żywiecko-Kysuckim. Schodzimy z Wielkiej Raczy przez Rezerwat Śrubita do Rycerki Górnej. Na szczycie Wielkiej Raczy znajduje się wieża widokowa, z której rozciąga się fantastyczna panorama Małej Fatry, Orawskiej Magury, Beskidu Żywiecko-Kysuckiego, Beskidu Żywiecko-Orawskiego, Beskidu Morawsko-Śląskiego i Beskidu Śląskiego. Czerwonym szlakiem schodzimy na piękną Halę na Małej Raczy a następnie idąc wzdłuż granicy polsko-słowackiej zdobywamy kolejno szczyty Małej Raczy i Orła. Po zejściu na Przełęcz Śrubita przechodzimy jeszcze przez widokową Halę Śrubita a następnie pięknym, dolnoreglowym lasem dochodzimy do Rezerwatu Przyrody Śrubita. W rezerwacie podziwiamy starodrzew stanowiący fragment dawnej Puszczy Karpackiej. Rosnące tu jodły, świerki i buki osiągają rekordowe rozmiary dla polskich Karpat. Z rezerwatu drogą wzdłuż Potoku Śrubita dochodzimy na parking w Rycerce Górnej.
- [Wielka Racza](https://hikingtrails.eu/wielka-racza/) - Letnia wędrówka po Beskidzie Żywiecko-Kysuckim. Z Rycerki Górnej wchodzimy żółtym szlakiem na Wielką Raczę. Wyruszamy z parkingu położonego przy Rycerskim Potoku. Szlak prowadzi w większości leśną drogą po wschodnich zboczach masywu Wielkiej Raczy. Miejscami odsłaniają się widoki na sąsiednie szczyty Kołyski Groń i Bendoszkę Wielką. Tuż przed szczytem wchodzimy we fragment górnoreglowego lasu przechodzącego tu w nisko położoną górną granicę lasu. Na szczycie rozciąga się naturalna hala górska z platformą widokową. Roztacza się z niej rozległa panorama Małej Fatry, Orawskiej Magury, Beskidu Żywiecko-Kysuckiego, Beskidu Żywiecko-Orawskiego, Beskidu Morawsko-Śląskiego i Beskidu Śląskiego.
- [Rusinowa Polana](https://hikingtrails.eu/rusinowa-polana/) - Druga część letniej wędrówki po Tatrach Reglowych. Schodzimy z widokowego szczytu Gęsia Szyja zielonym szlakiem na Rusinową Polanę. Szlak prowadzi w większości po schodkach przez górnoreglowy bór świerkowy. Z górnej części Rusinowej Polany roztacza się odległy widok na Magurę Spiską, Beskid Sądecki, Gorce i Beskid Wyspowy. Z dolnej części polany możemy podziwiać przepiękną panoramę Tatry Wysokich i Tatr Bielskich. Następnie niebieskim szlakiem dochodzimy do lasu Wiktorówki, gdzie odwiedzamy się Sanktuarium Matki Bożej Jaworzyńskiej Królowej Tatr. Wracamy na szlak i dolinką malowniczego Złotego Potoku schodzimy na parking w Zazadniej.
- [Gęsia Szyja](https://hikingtrails.eu/gesia-szyja/) - Letnia wędrówka po Tatrach Reglowych. Z Brzezin wchodzimy na Gęsią Szyję, szczyt z pięknymi widokami na Tatry Wysokie. Czarnym szlakiem wzdłuż suchego o tej porze roku potoku Sucha Woda dochodzimy do Psiej Trawki. Mijajmy po drodze liczne osuwiska utworzone przez okresowo wezbrane wody potoku. Wchodzimy do doliny Pańszczyckiego Potoku odwiedzając kolejno dwa interesujące torfowiska: Wielką Pańszczycką Młakę i Wyżnią Pańszczycką Młakę. Dalej czerwonym szlakiem dochodzimy do rozległej Waksmundzkiej Polany i zdobywamy widokową Przełęcz Waksmundzką. Z przełęczy zielonym szlakiem wchodzimy na wierzchołek Gęsiej Szyi skąd raczymy się doskonałą panoramą najwyższych szczytów Tatr Wysokich.
- [Bardo](https://hikingtrails.eu/bardo/) - Druga część wiosennej wędrówki po Pogórzu Strzyżowskim. Schodzimy z Klonowej Góry ścieżkami oznaczonymi na mapie do niebieskiego szlaku, którym wchodzimy na Bardo, najżywszy szczyt Pogórza Strzyżowskiego. Następnie schodzimy z Barda do doliny oddzielającej główny grzbiet Pasma Klonowej Góry od pasma Góry Chełm. Dolina porozcinana jest przez liczne strumyki malowniczo meandrujące po zboczach wzniesień. Mijamy wyższy, zachodni wierzchołek Góry Chełm i podchodzimy na wschodni wierzchołek, na którym znajduje się kapliczka z obrazem Matki Boskiej Leżajskiej. Z Góry Chełm schodzimy do miejscowości Stępina.
- [Mogielica z Przełęczy Rydza Śmigłego](https://hikingtrails.eu/mogielica-z-przeleczy-rydza-smiglego/) - Wczesnowiosenna wędrówka po Beskidzie Wyspowym. Wchodzimy na Mogielicę z Przełęczy Rydza Śmigłego. Najkrótsza droga prowadzi zielonym szlakiem przez widokową polanę Wyśnikówka, z której roztacza się piękna panorama Gorców, Beskidu Wyspowego i Tatr. Na szczycie Mogielicy znajduje się wieża widokowa, z jedną z najpiękniejszych panoram w Beskidach. Schodzimy żółtym szlakiem prowadzącym wschodnimi i północnymi zboczami Mogielicy. Skracamy drogę schodząc ze szlaku przy Czarnej Rzece i wracamy na Przełęcz Rydza Śmigłego.
- [Las Luboński](https://hikingtrails.eu/las-lubonski/) - Zejście z Lubonia Wielkiego w Beskidzie Wyspowym zielonym szlakiem do Rabki Zaryte. Pod schroniskiem mijamy Kaplicę Matki Bożej Lubońskiej a następnie schodzimy leśnym szlakiem do Rabki. Łatwy szlak dla każdego turysty.
- [Hala Krupowa z Sidziny](https://hikingtrails.eu/hala-krupowa-from-sidzina-hala-krupowa-z-sidziny/) - Podejście do schroniska PTTK na Hali Krupowej w Beskidzie Żywieckim z Sidziny Wielka Polana. Przez większość trasy podziwiamy wspaniałe widoki na Czyrniec, Policę, Złotą Grapę i Jasną Górę. W górnej części szlaku mijamy piękny, bukowy las, z którego wchodzimy na Przełęcz Kucałową. Widok na Tatry zapiera dech w piersiach. Kilkaset metrów poniżej znajduje się schronisko. Łatwa trasa dla każdego turysty.
- [Rezerwat Parkowe](https://hikingtrails.eu/rezerwat-parkowe/) - Wirtualna wędrówka po Rezerwacie Parkowe na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Zaczynamy ją pod skałą Ostrężnik, skąd Szlakiem Orlich Gniazd dochodzimy do skał Diabelskie Mosty. Idąc dalej czerwonym szlakiem docieramy do wczesnośredniowiecznego grodziska Wały. Następnie przy skrzyżowaniu szlaków odwiedzamy osobliwą Grotę Niedźwiedzią. Z groty kontynuujemy wędrówkę Doliną Wiercicy zielonym szlakiem. Przy zalewie Amerykan przechodzimy mostkiem na drugą stronę rzeki i brzegiem zalewu dochodzimy do parkingu w Złotym Potoku.
- [Szyndzielnia](https://hikingtrails.eu/szyndzielnia/) - Druga część letniej wędrówki po Paśmie Klimczoka i Szyndzielni w Beskidzie Śląskim. Schodzimy z Klimczoka żółtym szlakiem na płytką i płaską przełęcz, z której niewielkim podejściem wchodzimy na Szyndzielnię. Poniżej szczytu po północnej stronie znajduje się Schronisko PTTK Szyndzielnia z pięknym widokiem na Babią Górę. Idąc dalej na północ dochodzimy do górnej stacji Kolei Linowej Szyndzielnia, obok której znajduje się wieża widokowa. Ze szczytu wieży roztacza się rozległa panorama Beskidu Małego, Beskidu Żywiecko-Orawskiego, Beskidu Śląskiego i Beskidu Morawsko-Śląskiego. W dole przepięknie widać całe miasto Bielsko-Biała. Cofamy się do żółtego szlaku i przez głęboką Przełęcz Kołowrót schodzimy do Bystrej Śląskiej.
- [Klimczok przez Magurę](https://hikingtrails.eu/klimczok-przez-magure/) - Letnia wędrówka po Beskidzie Śląskim. Wchodzimy na Klimczok przez Magurę. Zaczynamy w Bystrej Śląskiej nad Potokiem Białka. Czerwony szlak prowadzi do Lanckorony, gdzie znajduje się usytuowana na wiekowym buku kapliczka. Dalej północno-wschodnim grzbietem Magury dochodzimy do skrzyżowania szlaków przy ruinach dawnego kąpieliska. Następnie żółtym i czerwonym szlakiem wchodzimy na Magurę a w prześwitach pomiędzy drzewami odsłaniają się widoki okoliczne pasma górskie. Z Magury schodzimy na Przełęcz Kowiorek odwiedzając po drodze Schronisko PTTK Klimczok. Z przełęczy czarny szlak intensywnym podejściem prowadzi na szczyt Klimoczoka. Ze szczytu roztacza się rozległa panorama Beskidu Żywiecko-Orawskiego, Beskidu Małego i Beskidu Śląskiego.
- [Zejście z Barnasiówki do Myślenic](https://hikingtrails.eu/descent-from-barnasiowka-to-myslenice-zejscie-z-barnasiowki-do-myslenic/) - Zejście z Barnasiówki przez Dalin do Myślenic. Barnasiówka to najwyższy szczyt Pogórza Wielickiego w całości porośnięty lasem. Po wyjściu z lasu roztaczają się przepiękne widoki na Myślenice i okolice. Łatwy, leśny szlak dla każdego turysty.
- [Barnasiówka](https://hikingtrails.eu/barnasiowka-from-myslenice-barnasiowka-z-myslenic/) - Wejście na Barnasiówkę z Myślenic. Przed wejściem do lasu podziwiamy przepiękne widoki na Myślenice i okolice. Po drodze zdobywamy na Dalin. Barnasiówka to najwyższy szczyt Pogórza Wielickiego w całości porośnięty lasem. Łatwy, leśny szlak dla każdego turysty.
- [Zejście z Gorca Troszackiego na Polanę Trusiówka](https://hikingtrails.eu/descent-from-gorc-troszacki-to-trusiowka-glade-zejscie-z-gorca-troszackiego-na-polane-trusiowka/) - Zejście z Gorca Troszackiego na Polanę Trusiówka przez malowniczą Polanę Stawieniec oraz wzdłuż Potoku Kamienickiego, którego szum wypełnia całą dolinę pomiędzy zboczami Mostownicy i Jaworzyny Kamienickiej. Intensywny szlak dla średnio zaawansowanych turystów.
- [Gorc Troszacki](https://hikingtrails.eu/gorc-troszacki-from-przyslop-pass-gorc-troszacki-z-przeleczy-przyslop/) - Wejście na Gorc Troszacki z Przełęczy Przysłop. Po drodze przechodzimy przez Polanę Pod Jaworzynką oraz jedną z najpiękniejszych gorczańskich polan - Polanę Podskały. Z Gorca Troszackiego podziwiamy widoki na Tatry. Szlak z intensywnym podejściem dla średnio zaawansowanych turystów.
- [Zejście z Trawnej Góry do Przełęczy Zapusta](https://hikingtrails.eu/descent-from-trawna-gora-to-the-zapusta-pass-zejscie-z-trawnej-gory-do-przeleczy-zapusta/) - Zejście z Trawnej Góry na Przełęcz Zapusta. Obok szczytu znajduje się punkt widokowy. Łatwy, leśny szlak dla każdego turysty.
- [Magura Małastowska](https://hikingtrails.eu/magura-malastowska/) - Wiosenno-zimowa wędrówka po Beskidzie Niskim. Z miejscowości Owczary wchodzimy na Magurę Małastowską, najwyższy szczyt Pasma Magury Małastowskiej. Zaczynamy pod Cerkwią Opieki Matki Bożej w Owczarach skąd początkowo asfaltową, a następnie gruntową drogą dochodzimy na piękną, widokową Przełęcz Owczarską. Z przełęczy niebieskim szlakiem najpierw podchodzimy na Ostry Dział a następnie na Magurę Małastowską. Przez przerzedzone drzewa bez liści możemy podziwiać piękne widoki na Magurę, Wierch i Sołtysią Górę.
- [Lubogoszcz](https://hikingtrails.eu/lubogoszcz/) - Widokowa wędrówka po Beskidzie Wyspowym. Z Mszany Dolnej podchodzimy zielonym szlakiem na Lubogoszcz. Startujemy na Rynku w Mszanie, następnie szlak prowadzi przez widokowe osiedla Gruszówka i Podlesie. Jeszcze przed wejściem do lasu podziwiamy piękną panoramę Beskidu Wyspowego i Gorców a w oddali widać także Tatry Zachodnie. Dalej szlak prowadzi leśną drogą na szczyt porośnięty lasem. Od wschodniej strony szczytu dzięki wiatrołomom pojawiły się punkty widokowe, z których pięknie widać Śnieżnicę, Łopień, Ćwilin, Mogielicę i inne szczyty Beskidu Wyspowego.
- [Trawna Góra](https://hikingtrails.eu/trawna-gora-from-zapusta-pass-trawna-gora-z-przeleczy-zapusta/) - Wejście na Trawną Górę z Przełęczy Zapusta leśnym szlakiem. Ze szczytu można podziwiać wspaniałe widoki na okolicę. Łatwa wędrówka dla każdego turysty.
- [Zejście z Mogielicy do Szczawy Bukówka](https://hikingtrails.eu/descent-from-mogielica-to-szczawa-bukowka-zejscie-z-mogielicy-do-szczawy-bukowka/) - Zejście z Mogielicy przez przepiękną Polanę Stumorgową, z której roztaczają się wspaniałe widoki na Beskid Wyspowy, Gorce i Tatry do miejscowości Szczawa Bukówa. W dolnej części szlaku na polanach można usłyszeć wspaniałe koncerty świerszczy. Szlak dla średnio zaawansowanych turystów.
- [Mogielica ze Szczawy Bukówka](https://hikingtrails.eu/mogielica-from-szczawa-bukowka-mogielica-ze-szczawy-bukowka/) - Wejście na najwyższy szczyt Beskidu Wyspowego - Mogielicę. Z miejscowości Szczawa Bukówka niebieskim szlakiem dochodzimy na Przełęcz Pod Małym Krzystonowem. Szlak na tym odcinku początkowo prowadzi przez las a później odsłoniętą drogą z widokiem na Mogielicę. Z przełęczy dość intensywnym podejściem zdobywamy Polanę Stumorgową, najpięknieszą polanę w całym Beskidzie Wyspowym. Roztacza się z niej rozległa panorama Beskidu Wyspowego i Gorców a w oddali widać Tatry. Z polany wchodzimy na szczyt Mogielicy, na którym znajduje się wieża widokowa z widokami na Beskid Wyspowy, Beskid Sądecki, Pieniny, Gorce i Tatry.
- [Maciejowa z Jasionowa](https://hikingtrails.eu/maciejowa-from-jasionow-maciejowa-z-jasionowa/) - Zimowe wejście na Maciejową zielonym szlakiem z Jasionowa. Oblodzony szlak utrudniał wędrówkę. Trasa w większości prowadzi przez las. Wspaniałe widoki z hali na Maciejowej na Tatry. Prosta wycieczka dla początkujących turystów, również z dziećmi.
- [Dolina Będkowska](https://hikingtrails.eu/dolina-bedkowska/) - Malownicza i widokowa wędrówka po Dolinie Będkowskiej. Z parkingu w Kobylanach-Łączkach wchodzimy najpierw na skałę Babka, stojącą u wejścia do doliny. Z punktów widokowych na szczycie skały roztaczają się odległe widoki na Beskid Śląski, Beskid Żywiecko-Orawski i Beskid Mały. Następnie schodzimy przez las bez żadnej ścieżki do skrzyżowania Łączki Kobylańskie. Niebieskim szlakiem wzdłuż Potoku Będkówka dochodzimy do Bramy Będkowskiej, która zamyka Wąwóz Będkowicki będący lewym odgałęzieniem doliny. Żółtym szlakiem dochodzimy do górnego końca wąwozu i dalej ścieżkami oznaczonymi na mapie zdobywamy kolejno Rogatą Grań, Wysoką a na końcu Sokolicę, na której znajdują się pozostałości dawnego grodziska. Z wszystkich skał roztacza się piękny widok na dolinę. Z Sokolicy schodzimy bardzo stromym zejściem przy skale Czarcie Igły na dno doliny i odwiedzamy najwyższy na Jurze wodospad Szum. Wracamy doliną do skrzyżowania Łączki Kobylańskie.
- [Dolina Brzoskwinki](https://hikingtrails.eu/dolina-brzoskwinki/) - Wiosenna wędrówka po niewielkiej, ale uroczej Dolinie Brzoskwinki. Wędrujemy Ścieżką Dydaktyczno-Widokową "Chrośnianeczka" w górę Potoku Brzoswkinka. Przy zabudowaniach w dolnej części doliny wchodzimy w las i odwiedzamy kolejno Lisie Skały, Skałę Obchodnia, Skałę Położna, Skałę Mysiura, Żmijową Skałę, Żmijową Płetwę i Brzusznią Skałę. Schodzimy z powrotem do malowniczego Potoku Brzoskwinka aby na rozwidleniu szlaków skręcić w lewo i zdobyć Brzusznią Skałę. Wracamy na ścieżkę spacerową i kierując się na zachód zdobywamy widokowe wzniesienie Spalisko. W kilku miejscach pojawiają się odległe widoki na Beskid Żywiecko-Orawski, Beskid Makowski, Beskid Wyspowy i Gorce a także na Kraków i Bielany. Wracamy do Chrosnej kończąc wędrówkę przy przystanku autobusowym.
- [Pasmo Cisowskie](https://hikingtrails.eu/pasmo-cisowskie/) - Wiosenna wędrówka po Paśmie Cisowskim w Górach Świętokrzyskich. Z miejscowości Cisów kierujemy się na najbardziej wysunięty na wschód szczyt - Małzna. Prowadzą na niego leśne drogi nieoznaczone na mapie. Schodzimy ze szczytu na punkt widokowy i dalej niebieskim szlakiem kierujemy się na zachód zdobywając najwyższy szczyt pasma - Włochy. Dochodzimy do ścieżki historyczno-przyrodniczej, która prowadzi nas przez piękny Rezerwat Przyrody Cisów. Z rezerwatu grzbietem pasma zdobywamy dwa następne szczyty - górę Stołowa o urozmaiconej rzeźbie terenu i dwuwierzchołkową górę Września. Wracamy do rezerwatu północną odnogą ścieżki historyczno-przyrodniczej opowiadającej o losach powstańców styczniowych.
- [Kamionna](https://hikingtrails.eu/kamionna/) - Widokowa wędrówka po Beskidzie Wyspowym. Wchodzimy na Kamionną i Pasierbiecka Góra z Pasierbca. Żółty szlak początkowo prowadzi przez las aby w górnych partiach masywu Kamionnej na licznych polanach odsłonić wspaniałe widoki na Beskid Wyspowy, Gorce a nawet Tatry. Na przełęczy oddzielającej Kamionną od Pasierbieckiej Góry wchodzimy do Rezerwatu Kamionna z dobrze zachowanym zespołem buczyny karpackiej. Przed podejściem na szczyt odwiedzamy górną stację wyciągu narciarskiego Laskowa-Kamionna, z której roztacza się odległy widok na Pogórze Rożnowskie, Pogórze Ciężkowickie, Beskid Niski i Beskid Sądecki. Na szczycie Kamionna zbudowano wieżę widokową, z której roztacza się fantastyczna panorama Beskidu Niskiego, Beskidu Sądeckiego, Gorców, Tatr, Beskidu Żywiecko-Orawskiego, Beskidu Wyspowego, Beskidu Makowskiego, Pogórza Wielickiego, Pogórza Wiśnickiego, Pogórza Rożnowskiego i Pogórza Ciężkowickiego! Z Kamionnej wracamy starym szlakiem na przełęcz po drodze zaglądając na torfowisko. Następnie zdobywamy Pasierbiecką Górę, której szczyt jest całkowicie zalesiony. Ale już kawałek dalej z polan po zachodniej stronie szczytu otwierają się kolejne wspaniałe widoki na Beskid Wyspowy. Schodzimy niebieskim szlakiem do Kisielówki i wracamy do Pasierbca na parking.
- [Zejście z Policy do Przełęczy Zubrzyckiej](https://hikingtrails.eu/descent-from-polica-to-zubrzycka-pass-zejscie-z-policy-do-przeleczy-zubrzyckiej/) - Zejście z Policy do Przełęczy Zubrzyckiej przez zalesiony szczyt Czyrniec. Z Policy można podziwiać wpaniałe widoki na Babią Górę oraz na Tatry. Dość intensywne zejście dla średnio zaawansowanych turystów.
- [Polica](https://hikingtrails.eu/polica-from-zubrzycka-pass-polica-z-przeleczy-zubrzyckiej/) - Wiosenna wędrówka po Beskidzie Żywiecko-Orawskim. Z Przełęczy Zubrzyckiej wchodzimy na Policę. Początkowo niebieski szlak prowadzi intensywnym podejściem na Czyrniec, szczyt sąsiadujący z Policą od południa. Schodzimy na wąską przełęcz pomiędzy tymi szczytami i rozległymi wiatrołomami z widokami na Babią Górę i Tatry zdobywamy szczyt Policy.
- [Skamieniałe Miasto](https://hikingtrails.eu/skamieniale-miasto/) - Letnia wędrówka po Rezerwacie Skamieniałe Miasto na Pogórzu Ciężkowickim. Wyruszamy niebieskim szlakiem z parkingu przy drodze wojewódzkiej nr 977. Mijamy kolejno malownicze skały zbudowane z gruboziarnistych piaskowców ciężkowickich. Procesy wietrzenia fantazyjnie uformowały skały, którym nadano nazwy odpowiadające im kształtom: Orzeł, Pieczarki, Borsuk, Piramidy, Ambona, Pustelnia, Cyganka, Grzybek i wiele innych. Po wschodniej stronie rezerwatu znajduje się przepiękny Wąwóz Ciężkowicki zakończony Wodospadem Czarownic.
- [Dolina Żabnika](https://hikingtrails.eu/dolina-zabnika/) - Letni spacer po pięknym zakątku Pagórów Jaworznickich. Z parkingu przy ulicy Zdrojowej w Jaworznie dochodzimy do Doliny Żabnika. Potok w dolinie tworzy malownicze rozlewisko oraz liczne zabagnienia i zastoiska wodne. Okrążamy rozlewisko ścieżką natrafiając na liczne powalone do wody sosny. W połowie rozlewiska znajduje się zwężenie z mostkiem, z którego dobrze widać charakterystyczną wodną i bagienną roślinność. Wracamy do drogi i po jej drugiej stronie kierujemy się w dół Żabnika. Dochodzimy do sąsiedniego potoku Kozi Bród, wzdłuż którego wracamy na parking.
- [Hałda Marta Waleska](https://hikingtrails.eu/halda-marta-waleska/) - Wirtualną wędrówka po Wyżynie Katowickiej. Ruszamy ze skrzyżowania ulic Marta Waleska i Wspólna. Na początku wchodzimy do nieczynnego kamieniołomu na Wierzysku. Obok kamieniołomu odwiedzamy dwa bunkry Obszaru Warownego „Śląsk”. Następnie wchodzimy na Górę św. Jana skąd przez las na Wierzysku dochodzimy do kolejnego bunkra. Z lasu wchodzimy na Hałdę Marta Waleska, ze szczytu której roztacza się panorama Łazisk Dolnych oraz Łazisk Średnich, a przy dobrej pogodzie widać Beskid Śląski i Żywiecki.
- [Dolina Kobylańska](https://hikingtrails.eu/dolina-kobylanska/) - Widokowa wędrówka po Dolinie Kobylańskiej. Wyruszamy z parkingu w Karniowicach i podążając żółtym szlakiem dochodzimy do Bramy Kobylańskiej, skalnej bramy u wejścia do doliny. Przekraczamy dwukrotnie Potok Kobylanka i na rozległej polanie schodzimy ze szlaku aby wejść na Sikornik, wzniesienie po zachodniej stronie doliny, z którego roztacza piękny widok na dolinkę z jednej strony a z drugiej można podziwiać szeroką panoramę Beskidów i Tatr. Wracamy do doliny i schodami podchodzimy do wykutej w skale Kapliczki Matki Boskiej. Następnie kierujemy się wzdłuż Potoku Kobylanka w górę doliny mijając kolejne okazałe skały. Przy Słonecznej Turni schodzimy ze szlaku i leśnymi drogami wracamy do Karniowic. Przy wyjściu z lasu odsłania się kolejna piękna i rozległa panorama Beskidu Wyspowego, Gorców, Beskidu Makowskiego, Beskidu Żywiecko-Orawskiego z wyniosłą Babią Górą, Beskidu Małego i Beskidu Śląskiego. W oddali widać także Tatry.
- [Średniak](https://hikingtrails.eu/sredniak/) - Druga część wiosennej wędrówki po Masywie Śnieżnika. Ze szczytu Śnieżnika przez Średniak schodzimy do Kamienicy. Zielonym, widokowym szlakiem dochodzimy do Schroniska PTTK na Śnieżniku, gdzie krzyżują się szlaki. Mijamy schronisko i kierujemy się na północ czerwonym szlakiem. 200 m za schroniskiem schodzimy ze szlaku i leśnymi ścieżkami wchodzimy na Średniak, czwarty co do wysokości szczyt masywu. Ze szczytowej polany roztacza się rozległa panorama na Śnieżnik i Mały Śnieżnik. Wracamy pod schronisko i niebieskim szlakiem, biegnącym wzdłuż granicy Rezerwatu Śnieżnik Kłodzki schodzimy do Kamienicy.
- [Sarnia Skała](https://hikingtrails.eu/sarnia-skala/) - Jesienna wędrówka po Tatrach Reglowych. Doliną Strążyską podchodzimy na Sarnią Skałę, jeden z najbardziej widokowych szczytów w tej części Tatr. Na Polanie Strążyskiej schodzimy na chwilę z obranej drogi i odwiedzamy Wodospad Siklawica. Po powrocie na polanę czarnym szlakiem dochodzimy na Czerwoną Przełęcz, z której czarnego odnogą szlaku zdobywamy Sarnią Skałę. Ze szczytu w kierunku północnym roztacza się daleki widok na Beskid Żywiecki, Gorce i Beskid Sądecki a w kierunku południowym doskonale widać na masyw Giewontu i po jego bokach pozostałe szczyty Tatr. Z Sarniej skały schodzimy Doliną Białego do granicy Tatrzańskiego Parku Narodowego.
- [Wyspa Chrząszczewska](https://hikingtrails.eu/wyspa-chrzaszczewska/) - Letnia wędrówka po Wyspie Chrząszczewskiej położonej na cieśninie Dziwna. Zaczynamy w miejscowości Chrząszczewo, skąd czarnym szlakiem kierujemy się na północ. Dochodzimy do Głazu Królewskiego znajdującego się nad Zalewem Kamińskim. Następnie wzdłuż wybrzeża wyspy wędrujemy widokową trasą do miejscowości Buniewice. Wracamy do Chrząszczewa od zachodniej strony nadal podążając czarnym szlakiem.
- [Srebrna Kopa](https://hikingtrails.eu/srebrna-kopa/) - Druga część malowniczej wędrówki po Górach Opawskich. Schodzimy z Biskupiej Kopy czerwonym szlakiem na Przełęcz pod Kopą a następnie podchodzimy na Srebrną Kopę podziwiając po drodze fantastyczne widoki w każdym kierunku. Ze Srebrnej Kopy schodzimy przez Przełęcz pod Zamkową Górą do miejscowości Pokrzywna.
- [Hałda Popłuczkowa](https://hikingtrails.eu/halda-popluczkowa/) - Wiosenna wędrówka po terenach dawnych kopalń dolomitu w Tarnowskich Górach i Bytomiu. Na początku odwiedzamy nieistniejącą już Kopalnię Dolomitu Bobrowniki w Tarnowskich Górach. Kamieniołom częściowo jest porośnięty lasem, w południowo-wschodniej części powstał malowniczy staw zasilany niewielkim strumieniem. Wychodzimy z kopalni ścieżką po zachodniej stronie i wchodzimy na Hałdę Popłuczkową, duże usypisko skały płonnej w Tarnowskich Górach, powstałe z nagromadzenia odpadów dolomitowych z procesu wydobycia rud ołowiu, srebra i cynku. Z hałdy wchodzimy do Rezerwatu Przyrody Segiet, gdzie ochronie podlega ponad stuletni bukowy las. Wędrówkę kończymy w nieczynnej Kopalni Dolomitu Blachówka w Bytomiu.
- [Lubogoszcz Zachodni](https://hikingtrails.eu/lubogoszcz-zachodni/) - Druga część widokowej wędrówki po Beskidzie Wyspowym. Schodzimy z Lubogoszcza przez Lubogoszcz Zachodni do Mszany Dolnej. Zaczynamy w punkcie widokowym poniżej szczytu, przechodzimy przez Lubogoszcz i dalej czerwonym szlakiem dochodzimy do Lubogoszcza Zachodniego. Nieco dalej schodzimy z czerwonego szlaku i leśną ścieżką docieramy na trzeci, najniższy wierzchołek masywu Lubogoszcza - Zapadliska. Wracamy na szlak i po wyjściu z lasu pojawia się fantastyczna panorama Gorców i Beskidu Wyspowego. Czerwonym szlakiem dochodzimy do ul. Spadochroniarzy w Mszanie Dolnej.
- [Czubatka](https://hikingtrails.eu/czubatka/) - Jesienna wędrówka po Górach Świętokrzyskich. Z miejscowości Bocheniec wchodzimy na Czubatkę, szczyt z okazałym grzbietem wapiennych wychodni skalnych. Do niebieskiego szlaku z drogi wojewódzkiej nr 762 dochodzimy leśną ścieżką przez malowniczy, jesienny las. Następnie niebieskim szlakiem wchodzimy na porośnięty lasem szczyt. Ze szczytu schodzimy do doliny Wiernej Rzeki, gdzie znajduje się Zalew Zakrucze. Na parking w Bocheńcu wracamy kolorowym lasem po drugiej stronie doliny.
- [Sanktuarium Matki Bożej Licheńskiej / Sanctuary Our Lichen'S Mother](https://hikingtrails.eu/lichen-sanktuarium-matki-bozej-lichenskiej/) - Letni spacer po Sanktuarium w Licheniu. Wędrówkę zaczynamy przy Jeziorze Licheńskim, skąd kierujemy się do Kościoła Świętej Doroty. Następnie odwiedzamy symboliczny grób Tomasza Kłossowskiego i wchodzimy na Golgotę, sztucznie utworzone wzgórze, w które wkomponowano labirynt ścieżek, kaplic i rzeźb, związanych z męką Chrystusa. Z Golgoty przez błonia licheńskie dochodzimy do Bazyliki Najświętszej Maryi Panny Licheńskiej, w której zwiedzamy kościół główny i liczne kaplice. Kolejno wchodzimy na wieżę widokową, z której roztacza się rozległa panorama okolic Lichenia. Wędrówkę kończymy przy stawie z nenufarami.
- [Góra Chełm](https://hikingtrails.eu/gora-chelm/) - Wiosenna wędrówka po Pogórzu Strzyżowskim. Wyruszamy ze Stępiny na szlaki Pasma Klonowej Góry. Czerwonym szlakiem spacerowym dochodzimy do dawnego kamieniołomu, gdzie wchodzimy na ścieżkę edukacyjną Góra Chełm. Ścieżka najpierw okrąża wzniesienie południowo-zachodnim zboczem a następnie łączy się z niebieskim szlakiem prowadzącym na wschodni, niższy szczyt Góry Chełm. Następnie wchodzimy na wyższy, zachodni wierzchołek Góry Chełm i dołączamy do żółtego szlaku. Wchodzimy nim na najwyższe wzniesienie Pogórza Strzyżowskiego - Bardo. Kontynuujemy wędrówkę niebieskim szlakiem a później ścieżkami oznaczonym na mapie dochodzimy do Klonowej Góry.
- [Wąwóz Królowej Jadwigi](https://hikingtrails.eu/wawoz-krolowej-jadwigi/) - Wiosenna wędrówka po Sandomierzu. Schodzimy ze Wzgórza Zamkowego ulicą Staromiejską, okrążamy Zamek i wchodzimy na malowniczo położony nad Wisłą Bulwar Józefa Piłsudskiego. Następnie przechodzimy dwoma pięknymi wąwozami: Wąwozem Królowej Jadwigi i Wąwozem Św. Jacka Odrowąża. Schodami przez Furtę Dominikańską dochodzimy na Stare Miasto, gdzie okrążamy Rynek i ulicą Mariacką docieramy pod Bazylikę katedralną Narodzenia Najświętszej Maryi Panny.
- [Wzgórza Tynieckie](https://hikingtrails.eu/wzgorza-tynieckie/) - Wiosenna wędrówka po Wzgórzach Tynieckich w Krakowie. Wyruszamy z leśnego parkingu przy ulicy Obrony Tyńca i wchodzimy na zielony szlak prowadzący wokół Tyńca. Pierwszym wzgórzem, które zdobywamy jest Ostra Góra z rozległym widokiem na lasy tynieckie. Po zejściu ze szczytu okrążamy leśną osadę Bagno z jej szerokimi polanami. Kolejne wzniesienie to Guminek (294 m n.p.m.), najwyższy szczyt Wzgórz Tynieckich. Następnie podchodzimy na charakterystyczne wzgórze Grodzisko znajdujące się w pobliżu Wisły. Z Grodziska schodzimy na wały wiślane, którymi dochodzimy do Wzgórza Klasztornego, na którym znajduje się Opactwo Benedyktynów w Tyńcu. Ulicami w centrum Tyńca dochodzimy do Wzgórza Wielkanoc, ze szczytu którego roztacza się rozległy widok na pobliskie wzgórza. Następnym wzgórzem z najpiękniejszym widokiem na całej trasie jest Kowadza. Idąc dalej przechodzimy przez polanę Strzelnica, odwiedzamy Kapliczkę z Figurą Maryi i wracamy na leśny fragment ul. Obrony Tyńca.
- [Wzgórze Zielonka](https://hikingtrails.eu/wzgorze-zielonka/) - Widokowa wędrówka po Wyspie Wolin. Zaczynamy przy Jeziorze Turkusowym w Wapnicy, skąd wchodzimy najpierw na Piaskową Górę z pięknym widokiem na jezioro, Wapnicę, Dolinę Trzciągowską i pasmo wzniesień Wyżnicy, a następnie wchodzimy na Wzgórze Zielonka z rozległym widokiem na Wsteczną Deltę Świny, Jezioro Wicko Wielkie i Świnoujście. Ze wzgórza schodzimy do Lubina gdzie odwiedzamy Grodzisko - fantastyczny punkt widokowy na Zalew Szczeciński i Wsteczną Deltę Świny. Wracamy nad Jezioro Turkusowe leśnymi ścieżkami prowadzącymi po drugiej jego stronie.
- [Księża Góra](https://hikingtrails.eu/ksieza-gora/) - Drugą część letniej wędrówki po Beskidzie Wyspowym. Zaczynamy na widokowej polanie paralotniarzy, z której wchodzimy na szczyt Cietnia. Następnie niebieskim szlakiem schodzimy na niewielką przełęcz, z której podchodzimy ścieżką bez szlaku na szczyt Księżej Góry. Wracamy na przełęcz i żółtym szlakiem z pięknymi widokami na Pasmo Łysiny schodzimy do Wiśniowej.
- [Jałowiec](https://hikingtrails.eu/jalowiec/) - Trzecia część wiosennej wędrówki po Beskidzie Żywiecko-Orawskim. Tym razem schodzimy z Czerniawy Suchej i podchodzimy na Jałowiec. Zielonym szlakiem dochodzimy do Czerniawy Suchej Zachodniej, gdzie wchodzimy na żółty szlak, którym schodzimy na Przełęcz Suchą. Nieco nad przełęczą swój początek ma rozległa i widokowa Hala Trzebuńska, która ciągnie się aż na sam szczyt Jałowca. Ze szczytu roztacza się rozległa panorama widokowa Beskidu Żywiecko-Orawskiego i w oddali Beskidu Śląskiego. Z Jałowca schodzimy niebieskim szlakiem przez piękny, bukowy las na Polanę Krawcową i dalej wzdłuż potoku Roztoka do Koszarawy.
- [Modyń](https://hikingtrails.eu/modyn/) - Styczniowa wędrówka po Beskidzie Wyspowym. Z miejscowości Młyńczyska niebieskim szlakiem podchodzimy na Modyń, górę zakochanych. Początkowo szlak prowadzi widokową drogą przez przysiółki Młyńczysk. Dochodzimy nią do pięknej przełęczy Cisowy Dział, z której roztaczają się dalekie widoki na Beskid Wyspowy, Gorce i Beskid Sądecki. Następnie szlak prowadzi leśną drogą na szczyt Modyni. Z wieży widokowej można podziwiać fantastyczne widoki nie tylko na Beskid Wyspowy ale także na Gorce, Pieniny, Tatry, Beskid Sądecki i Beskid Niski. Ze szczytu schodzimy czarnym szlakiem na osiedle Pod Modynią i drogą bez szlaku wracamy na parking do Młyńczysk.
- [Rezerwat Prządki](https://hikingtrails.eu/rezerwat-przadki/) - Letnia wędrówka po Pogórzu Dynowskim. Z miejscowości Odrzykoń czarnym szlakiem dochodzimy do Rezerwatu Prządki. W rezerwacie znajdują się malownicze skałki zbudowane z piaskowca ciężkowickiego. Dalej czarnym szlakiem schodzimy do miejscowości Czarnorzeki a następnie podchodzimy na Suchą Górę, najwyższe wzniesienie pogórza. Po drodze odwiedzamy dawną Sztolnię nad Czają oraz Źródło Mieczysław.
- [Sołtysia Góra](https://hikingtrails.eu/soltysia-gora/) - Druga część wiosenno-zimowej wędrówki po Beskidzie Niskim. Z Magury Małastowskiej zielonym szlakiem kierujemy się na Sołtysią Górę, dwuwierzchołkowy szczyt w północnej części Pasma Magury. Szlak prowadzi przez las, miejscami przez przerzedzone drzewa odsłaniają się widoki na sąsiednie pasmo Ubocza. Po zejściu z Magury niewielkim podejściem podchodzimy na Wierch, zalesiony szczyt położony poza szlakiem. Następnie mijamy szczyt bez nazwy i wchodzimy na Sołtysią Górę, również w całości zalesiony szczyt. Pół kilometra dalej schodzimy ze szlaku i leśnymi drogami wracamy do Owczar.
- [Hałda Skalny](https://hikingtrails.eu/halda-skalny/) - Wirtualna wędrówka po Wyżynie Katowickiej. Z Amfiteatru w Łaziskach Górnych wchodzimy na jedną z największych hałd w Europie, na Hałdę Skalny. Leśną ścieżką dochodzimy najpierw do nieczynnego kamieniołomu w Kamiennej Górze a następnie wchodzimy na Hałdę Skalny. Ze szczytu roztacza się szeroka panorama na Tychy, Katowice, Elektrownie Halemba i Rybnik a przy dobrej widoczności także na Beskid Śląski.
- [Kiczory (Kyčera)](https://hikingtrails.eu/kiczory-kycera/) - Druga część zimowej wędrówki po Beskidzie Śląskim. Czerwonym szlakiem schodzimy ze Stożka Wielkiego w kierunku Kyrkawicy. Przez obumarłe drzewa pojawia się rozległa panorama Beskidu Śląsko-Morawskiego w Czechach z dobrze widoczną Łysą Górą. Z Krykawicy wchodzimy na Kiczory, drugi co do wysokości szczyt w Paśmie Czantorii. Ze szczytu schodzimy na Przełęcz Łączecko po drodze podziwiając dalekie widoki na Tatry i Beskid Żywiecki. Z przełęczy niebieskim szlakiem dochodzimy do Osiedla Mrożków, z którego lokalnymi drogami wracamy do Wisły na parking przy ulicy Turystycznej.
- [Jaworzyna Konieczniańska [ascent]](https://hikingtrails.eu/jaworzyna-koniecznianska-javorina/) - Zimowa wędrówka po Beskidzie Niskim. Z Regietowa wchodzimy na Jaworzynę Konieczniańską, szczyt na granicy polsko-słowackiej. Początkowo żółty szlak prowadzi przez nieistniejącą już wieś Regietów Wyżny, która w ramach "Akcji Wisła" w 1947 roku została całkowicie wyludniona. Wędrując w górę potoku Regietówka mijamy dawny cmentarz parafialny z Kaplicą Przeniesienia Relikwii św. Mikołaja Cudotwórcy a nieco dalej dawną dzwonnicę. Następnie dochodzimy do przełęczy Regetowskiej, na której krzyżują się polskie szlaki niebieski i żółty oraz słowacki szlak czerwony. Z przełęczy niebieskim i czerwonym szlakiem podchodzimy na szczyt Jaworzyny. Powyżej 800 m n.p.m. pojawia się szadź, pięknie przyozdabiając drzewa.
- [Zębolowa](https://hikingtrails.eu/zebolowa/) - Wirtualna wędrówka po Beskidzie Wyspowym. Wyruszamy z Tokarni czarnym szlakiem początkowo wchodząc na Urbanią Górę, na której zboczu znajduje się wspaniała Kalwaria Tokarska, zespół kilkunastu rzeźb plenerowych autorstwa Józefa Wrony. Na szczyt Urbaniej Góry wchodzimy nieoznakowaną na mapie leśną ścieżką. Po powrocie na czarny szlak mijamy widokową polanę i dość stromym podejściem wchodzimy na szczyt Golec. Następnie już nieco łagodniejszym podejściem zdobywamy Zębolową, najwyższy szczyt masywu Zębolowej.
- [Hałda Kostuchna](https://hikingtrails.eu/halda-kostuchna/) - Wirtualna wędrówka po Wyżynie Katowickiej. Ruszamy z parkingu przy ul. Szarych Szeregów w Katowicach przez Las Murckowski, częściowo czarnym szlakiem (Szlak Ochojski). Przekraczamy dwukrotnie Rów Murckowski i mamy szczęście spotkać po drodze pędzące stado saren. Po wyjściu z lasu podchodzimy od wschodniej strony na Hałdę Kostuchna. Ze szczytu roztaczają się rozległe widoki na Katowice.
- [Suchogórski Labirynt Skalny](https://hikingtrails.eu/suchogorski-labirynt-skalny/) - Wiosenna wędrówka po Suchogórskim Labiryncie Skalnym i Dołach Piekarskich znajdujących się na granicy Bytomia i Tarnowskich Gór. Zaczynamy w Parku Grota gdzie okrążamy malowniczy staw Grota i kierujemy się do północnej części zespołu przyrodniczo-krajobrazowego Doły Piekarskie. Wąskimi wąwozami przechodzimy do Suchogórskiego Labiryntu Skalnego po stronie Bytomia i wchodzimy na Suchą Górę, wzniesienie otoczone z dwóch stron przez głębokie wąwozy. Z Suchej Góry ponownie dochodzimy do północnej części parku i kolejnym wąwozem wracamy na południe odwiedzając kapliczkę przy wejściu do labiryntu. Wędrówkę kończymy po zachodniej stronie pod Górą Cipiorg.
- [Dąbrowska Góra](https://hikingtrails.eu/dabrowska-gora/) - Widokowa wędrówka po Pogórzu Rożnowskim. Z Dąbrowy podchodzimy zielonym szlakiem spacerowym na najwyższy szczyt tego pogórza - Dąbrowską Górę. Początkowo szlak prowadzi krętą drogą przez Dąbrowę odsłaniając w miarę wzrostu wysokości coraz ciekawsze widoki. Przed wejściem do lasu podziwiamy rozległą panoramę Beskidu Niskiego, Beskidu Sądeckiego, Beskidu Wyspowego, Gorców a w oddali także Tatr. Szczyt jest odsłonięty i dodatkowo pojawia się rozległy widok na północną stronę, na Jezioro Rożnowskie i Pogórze Rożnowskie. Kierując się na wschód schodzimy widokową drogą do miejscowości Ubiad a następnie wzdłuż potoku Ubiadek dochodzimy do miejscowości Wielogłowy.
- [Wzgórza wokół Sobolowa [1]](https://hikingtrails.eu/wzgorza-wokol-sobolowa-1/) - Wirtualny spacer po wzgórzach wokół Sobolowa na Pogórzu Wiśnickim. Część pierwszą wędrówki rozpoczynamy w centrum Sobolowa na parkingu, z którego podchodzimy pod drewniany Kościół pw. Wszystkich Świętych pochodzący z końca XVI w. Następnie szlakiem spacerowym niebieskim podchodzimy na rozległe wzniesienie w miejscowości Buczyna, z którego roztacza się obszerny widok na Beskid Wyspowy i na Beskid Makowski. Ze wzniesienia schodzimy do Grabiny, gdzie odwiedzamy pomnik upamiętniający pacyfikację tej miejscowości w 1944 r. Stąd podchodzimy na wzniesienie, skąd również roztaczają się pięknie widoki w kierunku południowym. Kierując się na wschód dochodzimy do widokowej miejscowości Nieprześnia, z której schodzimy do doliny potoku Polanka. Tu kończy się pierwsza część wędrówki.
- [Uklejna](https://hikingtrails.eu/uklejna/) - Wirtualna wędrówka po Beskidzie Makowskim. Z Myślenickiego Zarabia czerwonym szlakiem podchodzimy na Uklejnę. Już na samym początku czeka nas duża atrakcja, przechodzimy przez niewielki ale przepiękny Rezerwat Zamczysko nad Rabą. Następnie dochodzimy leśnym szlakiem do punku widokowego pod Krzyżem. Dalej grzbietem Uklejny wchodzimy na jej szczyt, gdzie przez nieco przerzedzony las możemy cieszyć się widokami na Jezioro Dobczyckie. Schodzimy na widokową polanę przysiółka Styrek, skąd roztacza się fantastyczny widok na Kamiennik Północny i Południowy oraz na Łysinę. Niebieskim szlakiem prowadzącym w większości przez las wracamy do Myślenic na Zarabie.
- [Kamiennik](https://hikingtrails.eu/kamiennik/) - Wrześniowa wędrówka po Beskidzie Makowskim. Z miejscowości Poręba wyruszamy zielonym szlakiem na Kamiennik. Po początkowym, intensywnym podejściu docieramy na punkt widokowy, z którego roztacza się rozległa panorama na Jezioro Dobczyckie i Pogórze Wiśnickie. Po powrocie na szlak wchodzimy na niższy wierzchołek Kamienika - Kamiennik Północy. Następnie po przejściu płytkiej przełęczy zdobywamy Kamiennik Południowy, najwyższy szczyt tego masywu. Idąc dalej schodzimy na malowniczą Przełęcz Suchą z widokiem na Łysinę. Z przełęczy wracamy piękną doliną Kamieniczanki do Poręby.
- [Ciecień](https://hikingtrails.eu/ciecien/) - Letnia wędrówka po Beskidzie Wyspowym. Z Wiśniowej podchodzimy zielonym szlakiem na Ciecień. Początkowo szlak prowadzi drogą z rozległymi widokami na Beskid Wyspowy i Beskid Makowski. Po wejściu do lasu łagodnym podejściem wchodzimy na szczyt. Nieco poniżej szczytu znajduje się polana paralotniarzy, z której roztaczają się fantastyczne widoki ma Pasmo Łysiny, Beskid Wyspowy a w oddali na Beskid Żywiecki i Babią Górę.
- [Cubla Góra i Grodzisko](https://hikingtrails.eu/cubla-gora-i-grodzisko/) - Wirtualna wędrówka po najbardziej wysuniętych na północ rubieżach Beskidu Wyspowego. Z parkingu w Krzesławicach wchodzimy najpierw na Diabelski Kamień, pomnik przyrody pod którym znajduje się dawna pustelnia. Następnie czarnym i niebieskim szlakiem podchodzimy na Cublą Górę, skąd przez bezlistne jeszcze drzewa przebijają się atrakcyjne widoki. Ze szczytu wracamy na niebieski szlak i kierujemy się na północ. Dochodzimy na widokową polanę, skąd roztacza się piękny widok na Beskid Makowski i Beskid Wyspowy. Podchodzimy na górę Grodzisko, na szczycie której znajdują się pozostałości grodu z czasów kultury łużyckiej. Z Grodziska wędrujemy dalej na północ, schodzimy ze szlaku i leśną ścieżką wchodzimy na Borek, najdalej na północ wysunięty szczyt Beskidu Wyspowego. Schodzimy do doliny Stradomki w miejscowości Poznachowice Górne.
- [Wzgórza wokół Sobolowa [3]](https://hikingtrails.eu/wzgorza-wokol-sobolowa-3/) - Trzecia część wirtualnego spaceru po wzgórzach wokół Sobolowa na Pogórzu Wiśnickim. Wędrówkę kontynuujemy od przystanku autobusowego w dolinie Stradomki w miejscowości Kamyk. Podchodzimy na zalesioną Chrostowską Górę, zwaną także Zamczyskiem. Następnie przez przysiółek Chrostowej - Kopaliny, dochodzimy do Ścieżki przyrodniczej "Z leśniczym przez las". Ze wzgórza schodzimy drogą leśną do Zespołu Szkół w Dąbrowicy, po drodze podziwiając wiekowe dęby. Dalej kierujemy się na północ wędrując wzdłuż rzeki Stradomka. Za kościołem w Stradomce skręcamy na południe i pochodzimy na widokowe wzgórze Borek. Ze wzgórza schodzimy ścieżką do potoku Polanka i wracamy do Sobolowa na parking kończąc całą wędrówkę.
- [Ślęża [ascent]](https://hikingtrails.eu/sleza-ascent/) - Jesienna wędrówka po Masywie Ślęży. Z Przełęczy Tąpadła wchodzimy na Ślężę, najwyższy szczyt masywu. Zielonym szlakiem dochodzimy do Ścieżki przyrodniczej "Skalna", która malowniczym gołoborzem prowadzi do punktu widokowego Skalne Capki. Roztacza się stąd rozległy widok na Góry Sowie i Góry Wałbrzyskie. Dalej ścieżką przyrodniczą dochodzimy na szczyt Skalne. Za szczytem wchodzimy na niebieski szlak, którym przez piękną Skalną Perć i dochodzimy na kolejny punkt widokowy. Następnie wchodzimy na szczyt Ślęży, na którym znajduje się wieża widokowa z fantastycznym widokiem na Sudety i Przedgórze Sudeckie.
- [Ćwilin](https://hikingtrails.eu/cwilin/) - Wędrówka w upalny dzień po Beskidzie Wyspowym. Z Kasiny Wielkiej, z Kolonii Wydarte dochodzimy polnymi i leśnymi drogami do żółtego szlaku prowadzącego z Mszany Dolnej na Ćwilin. Szlakiem wchodzimy na widokową Polanę Michurową a następnie zdobywamy Ćwilin, z którego roztaczają się rozległe widoki na Beskid Wyspowy i Gorce. Ze szczytu schodzimy niebieskim szlakiem na Przełęcz Gruszowiec.
- [Babia Góra](https://hikingtrails.eu/babia-gora/) - Jesienna wędrówka po Beskidzie Żywiecko-Orawskim. Z Polany Stańcowej zielonym szlakiem wchodzimy na Babią Górę. Początkowo idziemy przez las dochodząc do malowniczego potoku wypływającego ze zboczy Babiej Góry. Nieco dalej dochodzimy do granicy Babiogórskiego Parku Narodowego, skąd na szczyt prowadzi Pański Chodnik. Po minięciu górnej granicy lasu odsłaniają się fantastyczne widoki na Tatry. Przed szczytem odwiedzamy jeszcze ruiny dawnego schroniska, mijamy źródło Głodna Woda a na samej górze podziwiamy niesamowitą panoramę Beskidów, Tatr, Gór Choczańskich, Wielkiej i Małej Fatry a w oddali widać nawet Kraków.
- [Zgórskie Góry](https://hikingtrails.eu/zgorskie-gory/) - Wiosenna wędrówka po Górach Świętokrzyskich. Z miejscowości Zagrody w pobliżu Kielc wędrujemy przez Pasmo Zgórskie nazywane także Zgórskimi Górami, w którym znajduje się duża ilość pięknych wąwozów, niespotykana gdzie indziej w Górach Świętokrzyskich. Początkowo czerwonym szlakiem dochodzimy do skrzyżowania pod Patrolem, a następnie zdobywamy Patrol - najżwawszy szczyt Pasma Zgórskiego. Dalej kierujemy się na wschód niebieskim szlakiem i zdobywamy kolejny szczyt Trupień. Schodzimy z niego wąwozem do miejscowości Zalesie. Okrążamy żółtym szlakiem spacerowym Trupień i czerwonym szlakiem od drugiej strony wracamy na skrzyżowanie pod Patrolem. Szlak prowadzi tu przepięknym wąwozem porozcinanym licznymi strumieniami. Na skrzyżowaniu wchodzimy na niebieski szlak i zdobywamy jeszcze dwa kolejne szczyty Zielona i Pruskowa. Schodzimy do miejscowości Szewce pod Pomnik Pamięci Partyzantów.
- [Krzystonów](https://hikingtrails.eu/krzystonow/) - Zimowa wędrówka po Beskidzie Wyspowym. Wyruszamy ze Szczawy zielonym szlakiem na Krzystonów. Przekraczamy rzekę Kamienicę i wzdłuż Białego Potoku dochodzimy do przysiółka Klince. Kawałek dalej wchodzimy do lasu i dość intensywnym podejściem docieramy na turystyczną Polanę Wały. Nieco powyżej polany znajduje się skrzyżowanie szlaków, na którym obieramy żółty szlak w stronę Mogielicy. Po 400 metrach schodzimy ze szlaku i leśną ścieżką zdobywamy zalesiony szczyt Krzystonowa.
- [Dobańce](https://hikingtrails.eu/dobance/) - Druga część wędrówki Ścieżką przyrodniczo-historyczną "Olchowiec" po Beskidzie Niskim. Schodzimy ze szczytu Baranie kierując się na północ grzbietem Masywu Baraniego. Początkowo szlak prowadzi ścieżką o łagodnym spadku do niewielkiej kumulacji o nazwie Dobańce. Szczyt leży około 200 metrów od ścieżki. Następnie ścieżka skręca w prawo i prowadzi bardziej nachylonym zejściem do zabytkowej chyży łemkowskiej. Idąc dalej dochodzimy do doliny potoku Wilsznia, która doprowadza nas do Olchowca.
- [Baranie / Stávok](https://hikingtrails.eu/baranie-stavok/) - Letnia wędrówka Ścieżką przyrodniczo-historyczną "Olchowiec" po Beskidzie Niskim. Szlak zaczyna się w miejscowości Olchowiec i prowadzi malowniczą doliną potoku Olchowczyk. Po wejściu do Magurskiego Parku Narodowego łagodnym podejściem wchodzimy na Przełęcz Szarbowską. Ścieżka przyrodnicza i żółty szlak łączą się tu ze słowackim czerwonym szlakiem zwanym Magistralą Karpat Wschodnich i niebieskim szlakiem im. Kazimierza Pułaskiego. Z przełęczy krótkim ale dość intensywnym podejściem dochodzimy na przełęcz pod Baraniem (Sedlo pod Stavkom) a następnie zdobywamy szczyt Baranie.
- [Jaworzyna](https://hikingtrails.eu/jaworzyna/) - Druga część letniej wędrówki po Pieninach. Schodzimy ze Smerekowej, trzeciego co do wysokości szczytu Pienin i wchodzimy na Jaworzynę, drugi co do wysokości szczyt tego pasma górskiego. Na szczyt nie prowadzi żadna ścieżka, nie jest on oznaczany na mapach. Następnie schodzimy drogami i ścieżkami bez szlaku do doliny Skalskiego Potoku. Przechodzimy przez Rezerwat Zaskalskie-Bodnarówka po wodzie, korytem Skalskiego Potoku. Wędrówkę kończymy przy stacji Kolei Linowej Homole.
- [Smerekowa (Vysoká)](https://hikingtrails.eu/smerekowa-vysoka/) - Letnia wędrówka po Pieninach. Wchodzimy na Smerekową, leżący po słowackiej stronie trzeci co do wysokości szczyt Pienin. Wyruszamy z Jaworek i przechodzimy przez malowniczy Rezerwat Biała Woda. Po wyjściu z rezerwatu podchodzimy widokowym podejściem na Przełęcz Rozdziela. Z przełęczy wzdłuż polsko-słowackiej granicy wchodzimy na szczyt Wierchliczka. Wędrując dalej wzdłuż granicy dochodzimy do Smerekowej, szczyt położony jest poza szlakiem po słowackiej stronie.
- [Styrki](https://hikingtrails.eu/styrki/) - Letnia wędrówka po Pogórzu Rożnowskim. Wyruszamy spod Dworu Ignacego Paderewskiego w Kąśnej Dolnej i kierujemy się niebieskim szlakiem na wieżę widokową w Bruśniku. W Zagórzu wchodzimy na zielony szlak, którym dochodzimy do okazałego głazu Diable Boisko. Wracamy na niebieski szlak i dochodzimy do wzgórza Styrki, na szczycie którego znajduje się wieża.
- [Góra Konieczna](https://hikingtrails.eu/gora-konieczna/) - Widokowa wędrówka poza szlakami turystycznymi po Beskidzie Sądeckim. Schodzimy ze Złomistego Wierchu na Złomisty Wierch Północny podziwiając rozległe panoramy na Beskid Sądecki, Beskid Wyspowy, Gorce, Pieniny a w oddali także Tatry. Następnie schodzimy na malowniczą Polanę Konieczną, z której wchodzimy na nieoznaczoną na mapie Perć Sosnowskiego. Dochodzimy na skalisty szczyt Góry Koniecznej i dalej ścieżką przez grzbiet perci schodzimy do skrzyżowania dróg Borsuczyny. Mijamy Rezerwat Stary Kamieniołom i niebieskim szlakiem docieramy na parking do Roztoki Ryterskiej.
- [Złomisty Wierch](https://hikingtrails.eu/zlomisty-wierch/) - Piękna i widokowa wędrówka po Beskidzie Sądeckim. Z parkingu w Roztoce Ryterskiej wyruszamy niebieskim szlakiem w kierunku Przehyby. Początkowo szlak prowadzi wzdłuż malowniczego potoku Wielka Roztoka. Przy Starym Kamieniołomie skręcamy w prawo i dość intensywnym podejściem wchodzimy na Wdżary Niżne. Dalej szlak już łagodniejszym podejściem prowadzi na Wdżary Wyżne. Miejscami pojawiają się już widoki na Beskid Sądecki i na Beskid Wyspowy. Kolejnym szczytem są Wietrzne Dziury z ciekawym zapadliskiem poniżej wierzchołka. Nieco dalej las się przerzedza i w każdą stronę możemy podziwiać rozległe panoramy. Mijamy kolejno rozdroża Zwornik i Pod Wielką Przehybą, gdzie wchodzimy na czerwony szlak. Mijamy Wielką Przehybę i piękną, widokową ścieżką wchodzimy na Złomisty Wierch.
- [Jaroszowicka Góra](https://hikingtrails.eu/jaroszowicka-gora/) - Wiosenny spacer po Beskidzie Małym. Z miejscowości Łękawica czarnym szlakiem wchodzimy na Jaroszowicką Górę, jeden z najbardziej wysuniętych na wschód szczytów tego pasma górskiego. Początkowo wędrujemy przez wyżej położone przysiółki Łękawicy i z jednej strony podziwiamy dalekie widoki na Beskid Żywiecko-Orawski oraz Beskid Makowski a z drugiej strony roztacza się rozległa panorama Pogórza Wielickiego. Po wejściu do lasu podchodzimy na Jaroszowicką Górę porośniętą piękną buczyną. Ze szczytu kierując się na południe dochodzimy do punktu widokowego nad zaporą Świnna Poręba. Schodzimy ze szlaku i drogami oznaczonymi na mapie przez przysiółek Leśniówka wracamy do Łękawicy.
- [Czerniawa Sucha](https://hikingtrails.eu/czerniawa-sucha/) - Druga część wiosennej wędrówki po Beskidzie Żywiecko-Orawskim. Schodzimy z Lachów Gronia i podchodzimy na Czerniawę Suchą. Żółty szlak prowadzi przez Halę Janoszkową a następnie wschodnim grzbietem Lachów Gronia do niewielkiej przełęczy oddzielającej go od Czerniawy Suchej. Z przełęczy wchodzimy na Czerniawę Suchą Zachodnią (sic!), niższy wierzchołek Czerniawy po jej północnej stronie. Roztacza się stąd panorama na Beskid Mały i na północno-wschodnią część Beskidu Żywiecko-Orawskiego. Kierujemy się na południe, po przejściu kilkuset metrów zielonym szlakiem schodzimy z niego i leśną drogą wchodzimy na Czerniawę Suchą. Tu cieszymy oko pięknym widokiem na Babią Górę, Pilsko i pozostałą część Beskidu Żywiecko-Orawskiego.
- [Jaworz](https://hikingtrails.eu/jaworz/) - Druga część wędrówki po Beskidzie Wyspowym. Z Sałasza przez Jaworz schodzimy do miejscowości Męcina. Grzbietem Pasma Łososińskiego dochodzimy na Jaworz, który jest w całości zalesiony. Dopiero kilkaset metrów na wschód od szczytu, na Kretówce znajduje się wieża widokowa. Z platformy widokowej roztacza się rozległy widok na Beskid Wyspowy, Pogórze Rożnowskie, Beskid Niski, Beskid Sądecki, Gorce, a przy dobrej widoczności również na Tatry oraz Pieniny. Następnie niebieski szlak prowadzi widokowymi polanami do skrzyżowania na Stolarzówce. Schodzimy ze szlaku i asfaltową drogą dochodzimy do Kopalni piaskowca Wolimex, gdzie kończymy wędrówkę.
- [Sałasz](https://hikingtrails.eu/salasz/) - Wiosenna wędrówka po Beskidzie Wyspowym. Z miejscowości Męcina podchodzimy na Sałasz, szczyt w Paśmie Łososińskim. Czerwony szlak łagodnym podejściem i widokową drogą prowadzi do przełęczy pomiędzy Jaworzem a Wielką Górą, z której w kierunku południowo-wschodnim roztaczają się dalekie widoki na Beskid Wyspowy i Gorce. Z przełęczy schodzimy do doliny potoku Smolnik a następnie podchodzimy na przełęcz pod Dziedzicem, gdzie szlak czerwony łączy się ze szlakiem zielonym. Z przełęczy krótkim, ale dość intensywnym podejściem wchodzimy na Sałasz.
- [Kobylnica](https://hikingtrails.eu/kobylnica/) - Wiosenna, widokowa wędrówka po Pogórzu Rożnowskim. Z miejscowości Jelna wchodzimy na wzniesienie Kobylnica, drugie co do wysokości na tym pogórzu. Wędrówkę zaczynamy w pobliżu potoku Jelnianka i kierujemy się na północny wschód doliną potoku Targowiszczanka. Z przysiółka Niwa we wsi Miłkowa podchodzimy widokowymi drogami na Kobylnicę. Ze szczytu roztaczają się rozległe widoki na Pogórze Rożnowskie, Beskid Niski, Beskid Sądecki, Gorce, Beskid Wyspowy a w oddali także na Tatry. Schodzimy do przysiółka Kąty i kierujemy się na zachód. Na rozdrożu przy kapliczce wchodzimy na czerwony szlak i wracamy nim przez Przełęcz pod Kobylnicą do Jelnej.
- [Chełm Wschodni](https://hikingtrails.eu/chelm-wschodni/) - Druga część marcowej wędrówki po Beskidzie Makowskim. Z Chełmu kierujemy się czerwonym szlakiem na Chełm Wschodni, niższy wierzchołek Pasma Chełmu. Zalesiony szczyt leży poza szlakiem i nie prowadzi na niego żadna ścieżka. Ze szczytu schodzimy zielonym szlakiem na widokową Przełęcz Wrotkowską, z której roztacza się rozległy widok na Pasmo Koskowej Góry i Pasmo Babicy. Z przełęczy wchodzimy na nieco wyższy od Chełmu Wschodniego szczyt Mysia Góra i dalej zielonym szlakiem przez Przełęcz Mysią schodzimy do Budzowa.
- [Chełm](https://hikingtrails.eu/chelm-stryszowski/) - Marcowa wędrówka po Beskidzie Makowskim. Z Zembrzyc podchodzimy czerwonym szlakiem na Chełm, najwyższy szczyt w Paśmie Chełmu. Zaczynamy przy potoku Paleczka kierując się na północny-wschód. Szlak początkowo prowadzi przez las do widokowo położonego przysiółka Pilchówka. Można stąd podziwiać Beskid Żywiecki, szczyty Pasm Pewelsko-Krzeczowskich oraz Beskid Makowski. Po minięciu przysiółków Obaldówka i Bałdyse docieramy na polanę, skąd roztacza się rozległy widok na Beskid Makowski, Beskid Żywiecki, Pasma Pewelsko-Krzeczowskie oraz na Beskid Mały. Z polany wchodzimy na zalesiony szczyt Starowidz, dalej mijamy przysiółki Zalesie i Kramarki z widokami na Beskid Mały, Jezioro Mucharskie i Pogórze Wielickie a następnie przez las wchodzimy na Chełm.
- [Stożek Wielki (Velký Stožek)](https://hikingtrails.eu/stozek-wielki-velky-stozek/) - Zimowa wędrówka przy pięknej pogodzie po Beskidzie Śląskim. Z Wisły Łabajów wchodzimy zielonym, bardzo widokowym szlakiem na Stożek Wielki. Początkowo szlak prowadzi przez wyżej położone osiedla Wisły. Mniej więcej od wysokości 800 m n.p.m. pojawiają się fantastyczne panoramy Beskidu Śląskiego. Przed schroniskiem widać także Babią Górę, Pilsko i Tatry. Na sam szczyt prowadzi nieoznaczona ścieżka, z której przez przerzedzone drzewa można podziwiać również panoramy czeskiego Beskidu Śląsko-Morawskiego z dominującą Łysą Górą. Pierwszą część wędrówki kończymy pod Schroniskiem PTTK na Stożku.
- [Jaworzyna Konieczniańska [descent]](https://hikingtrails.eu/jaworzyna-koniecznianska-descent/) - Druga część zimowej wędrówki po Beskidzie Niskim. Z Jaworzyny Konieczniańskiej północnym stokiem schodzimy do Regietowa. Ze szczytu szlak prowadzi dość stromym zboczem. U podnóża Jaworzyny schodzimy ze szlaku i uroczą doliną potoku Sidławka okrążamy górę Dział. Następnie rozległą polaną wchodzimy do Regietowa i żółtym szlakiem wracamy pod bazę namiotową.
- [Przysłopek](https://hikingtrails.eu/przyslopek/) - Druga część jesienno-zimowej wędrówki po Gorcach. Z Kudłonia schodzimy na piękną polanę Pustak z rozległym widokiem na Gorce i Tatry. Dalej żółtym szlakiem schodzimy na polanę Przysłopek, z której niewielkim podejściem wchodzimy na szczyt o tej samej nazwie. Po powrocie na szlak dochodzimy na Przełęcz Borek, na której krzyżują się szlaki. Czerwonym szlakiem spacerowym, prowadzącym dawną Brukowaną Drogą schodzimy na Polanę Potasznią i na parking przy granicy Gorczańskiego Parku Narodowego.
- [Kudłoń](https://hikingtrails.eu/kudlon/) - Jesienno-zimowa, widokowa wędrówka po Gorcach. Z Koniny podchodzimy czarnym szlakiem na Kudłoń, czwarty co do wysokości szczyt tego pasma górskiego. Po intensywnym podejściu przez las docieramy na Polanę Cyrla Hanulowa, na której znajduje się dawny szałas pasterski z dużym okapem nad wejściem. Nieco dalej wchodzimy na rozległą Polanę Kopa, z której roztacza się fantastyczna panorama Beskidu Wyspowego. Kolejno mijamy polany Figurki Niżne, Figurki Średnie, Figurki Wyżnie i wchodzimy na piękną polanę Pustak z rozległym widokiem na Gorce i Tatry. W oddali widać także Beskid Sądecki. Z polany niewielkim podejściem docieramy na szczyt Kudłonia.
- [Góra Zelejowa](https://hikingtrails.eu/gora-zelejowa/) - Jesienna wędrówka po Górach Świętokrzyskich. Z parkingu w miejscowości Zelejowa przez Las Łazerowicza dochodzimy do Jaskini Piekło Skibskie. W okolicy jaskini znajdują się ciekawe rzeźby diabłów. Następnie niebieskim szlakiem docieramy do Góry Zelejowej, na szczyt której prowadzi Świętokrzyski szlak Archeo-Geologiczny czarny. W pobliżu szczytu znajduje się rozległy punkt widokowy na Góry Świętokrzyskie a ze szczytu możemy podziwiać panoramę Chęcin. Do Zelejowej schodzimy czerwonym szlakiem, prowadzącym ciekawą wapienną granią.
- [Ślęża [descent]](https://hikingtrails.eu/sleza-descent/) - Druga część jesiennej wędrówki po Masywie Ślęży. Z polany, na której znajduje się Kościół Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny na Ślęży schodzimy czerwonym szlakiem na Rozdroże Holtei'a. Szlak prowadzi przez ozdobiony kolorami las, porastający dawne gołoborza. Na rozdrożu wchodzimy na czarny szlak, który prowadzi na Przełęcz Tąpadła.
- [Lasek Łęgowski [jesień]](https://hikingtrails.eu/lasek-legowski-jesien/) - Jesienna wędrówka po Lasku Łęgowskim w Krakowie. Ruszamy z parkingu przy ulicy Ogłęczyzna. Wędrujemy alejką wśród licznych olch i dębów, z których jeden jest pomnikiem przyrody z pniem o obwodzie 331 cm. Z lasu podchodzimy na brzeg Wisły i podziwiamy spokojną taflę wody w rzece. Wracamy tą samą drogą na parking.
- [Lasek Mogilski [jesień]](https://hikingtrails.eu/lasek-mogilski-jesien/) - Jesienna wędrówka po Lasku Mogilskim w Krakowie - Nowej Hucie. Zaczynamy od południowej strony przy ulicy Longinusa Podbipienty. Wędrujemy alejkami pomiędzy licznymi wiązami szypułkowymi i dębami szypułkowymi, z których niektóre sięgają wieku 160 lat. Pozostawione obumarłe drzewa tworzą naturalne środowisko dla całego szeregu ptaków, owadów, roślin naczyniowych i grzybów. Prawie jak w parku narodowym. Po wschodniej stronie lasu mijamy Kaplicę Matki Boskiej Częstochowskiej.
- [Czechówka](https://hikingtrails.eu/czechowka/) - Druga część wrześniowej wędrówki po Beskidzie Wyspowym. Ze Szczebla schodzimy na widokową polanę, z której roztacza się rozległy widok na Beskid Makowski i Beskid Wyspowy. Następnie opuszczamy czarny szlak i leśnymi drogami dochodzimy Czechówki, najdalej na zachód wysuniętego wierzchołka w masywie Szczebla. Z Czechówki kontynuujemy zejście leśnymi drogami w kierunku Lubnia po drodze wchodząc jeszcze na niewielki wierzchołek Działek. Pod koniec wędrówki przekraczamy potok płynący malowniczą doliną i dochodzimy czarnym szlakiem do Lubnia.
- [Szczebel](https://hikingtrails.eu/szczebel/) - Wrześniowa wędrówka po Beskidzie Wyspowym. Z Lubnia podchodzimy czarnym szlakiem na Szczebel. Początkowo szlak prowadzi doliną potoku mającego źródła na zachodnich zboczach Szczebla. Stosunkowo łagodnym podejściem dochodzimy do Jaskini Zimna Dziura. Następnie już dość stromym podejściem zdobywamy Mały Szczebel. Dalej szlak prowadzi bardzo stromym podejściem na widokową polanę pod szczytem. Roztacza się stąd rozległy widok na Beskid Makowski i Beskid Wyspowy. Dwieście metrów dalej znajduje się szczyt Szczebla.
- [Dolina Lepietnicy](https://hikingtrails.eu/dolina-lepietnicy/) - Druga część letniej wędrówki po mniej znanych rejonach Gorców. Zaczynamy na Solnisku gdzie podziwiamy piękne widoki na Gorce oraz w oddali na najwyższe szczyty Beskidu Wyspowego. Ze szczytu schodzimy na Polanę Kałużna, z której roztaczają się rozległe widoki na Tatry, Beskid Żywiecki i Beskid Wyspowy a w oddali widać także Wielki Chocz w Górach Choczańskich na Słowacji. Następnie leśnymi drogami schodzimy do Podsolniska i dalej Doliną Lepietnicy dochodzimy do Obidowej.
- [Solnisko](https://hikingtrails.eu/solnisko/) - Letnia wędrówka po Gorcach. Z Obidowej podchodzimy leśnymi drogami na Solnisko. Początkowo idziemy przez las a po wyjściu powyżej 1000 m n.p.m. wędrujemy już pięknymi, chociaż zarastającymi lasem polanami. Przechodzimy przez Polanę Nalewajki, Polanę Gorzec po czym wchodzimy na Średni Wierch. Przed wejściem na Solnisko przechodzimy przez Polanę Kałużna, z której roztaczają się rozległe widoki na Tatry, Beskid Żywiecki i Beskid Wyspowy. Na szczycie podziwiamy piękną panoramę Gorców z najwyższym szczytem - Turbaczem.
- [Królewska Góra](https://hikingtrails.eu/krolewska-gora/) - Druga część letniej wędrówki po Pogórzu Dynowskim. Z Suchej Góry, najwyższego szczytu pogórza, schodzimy czarnym szlakiem do miejscowości Węglówka. Następnie polnymi i leśnymi drogami bez szlaku podchodzimy na Królewską Górę, drugi co do wysokości szczyt Pogórza Dynowskiego. Ze szczytu zielonym szlakiem schodzimy do miejscowości Odrzykoń pod Zamek Kamieniec.
- [Rezerwat Zimny Dół](https://hikingtrails.eu/rezerwat-zimny-dol/) - Letnia wędrówka po wzgórzach i dolinach Garbu Tenczyńskiego. Z parkingu pod kościołem w Czułowie ruszamy drogami i ścieżkami oznaczonym na mapie do górnej części wąwozu Rezerwatu Zimny Dół. Po wejściu na czerwony szlak schodzimy wąwozem do rezerwatu. Na jego terenie wyznaczona została ścieżka dydaktyczna prowadząca pomiędzy najciekawszymi obiektami skalnymi. Atrakcją przyrodniczą są wiekowe bluszcze pnące się po skałach i drzewach. Następnie wracamy do Czułowa na parking pod skałami.
- [Las Grąbliński](https://hikingtrails.eu/las-grablinski/) - Letni spacer po Lesie Grąblińskim w pobliżu Lichenia. Słynący z objawień Matki Bożej Bolesnej Królowej Polski las to miejsce sprzyjające zadumie i wyciszeniu. Odwiedzamy kolejno Kaplicę z Kamieniem, Kaplicę Sosny, Kaplicę Wieczernika, Kaplicę pierwszego objawienia i Kaplicę Jubileuszowa. Wzdłuż szlaku pątników ustawione są stacje drogi krzyżowej.
- [Lasek Łęgowski [lato]](https://hikingtrails.eu/lasek-legowski-lato/) - Letni spacer po Lasku Łęgowskim w Krakowie. Ruszamy z parkingu przy ulicy Ogłęczyzna. Wędrujemy alejką wśród licznych olch i dębów, z których jeden jest pomnikiem przyrody z pniem o obwodzie 331 cm. Z lasu podchodzimy na brzeg Wisły i podziwiamy spokojną taflę wody w rzece.
- [Lasek Mogilski [lato]](https://hikingtrails.eu/lasek-mogilski-lato/) - Letni spacer po Lasku Mogilskim w Krakowie - Nowej Hucie. Zaczynamy od południowej strony przy ulicy Longinusa Podbipienty. Wędrujemy alejkami pomiędzy licznymi wiązami szypułkowymi i dębami szypułkowymi, z których niektóre sięgają wieku 160 lat. Pozostawione obumarłe drzewa tworzą naturalne środowisko dla całego szeregu ptaków, owadów, roślin naczyniowych i grzybów. Prawie jak w parku narodowym. Po wschodniej stronie lasu mijamy Kaplicę Matki Boskiej Częstochowskiej.
- [Wąwóz Ostryszni](https://hikingtrails.eu/wawoz-ostryszni/) - Letnia wędrówka po Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Wyruszamy z Glanowa czarnym szlakiem przez Wąwóz Ostryszni do Imbramowic. Początkowo wędrujemy przez Las Glanowski a następnie wchodzimy do wąwozu, na którego lewych zboczach znajdują się liczne skały wapienne. Wąwozem dochodzimy do Imbramowic, gdzie znajduje się średniowieczny Klasztor Sióstr Norbertanek.
- [Dolina Dłubni](https://hikingtrails.eu/dolina-dlubni/) - Wirtualna wędrówka po Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Z parkingu pod Klasztorem Sióstr Norbertanek w Imbramowicach wędrujemy Doliną Dłubni w górę rzeki. Odwiedzamy cenne przyrodniczo i krajobrazowo Źródło Hydrografów, Skałę z Krzyżem i wchodzimy na punkt widokowy z rozległą panoramą Doliny Dłubni. Okrążamy polami wąwóz prowadzący z powrotem do doliny i dalej wzdłuż rzeki dochodzimy do Glanowa.
- [Szczob (Grúnik)](https://hikingtrails.eu/szczob-grunik/) - Druga część wirtualnej wędrówki po Pogórzu Popradzkim. Schodzimy z Eliaszówki zielonym szlakiem do granicy Polsko-Słowackiej i rozległą, widokową polaną przechodzimy przez Słowację. Wracamy do Polski na niebieski szlak, którym kolejno zdobywamy szczyty pogórza: Szczob i Syhła. Wracamy tym samym szlakiem na Przełęcz Gromadzką.
- [Eliaszówka (Eliášovka)](https://hikingtrails.eu/eliaszowka-eliasovka/) - Wirtualna wędrówka po Pogórzu Popradzkim. Z Przełęczy Gromadzkiej zielonym szlakiem podchodzimy na Eliaszówkę, najwyższy szczyt tego pogórza. Po drodze mijamy polany z rozległymi widokami na Beskid Sądecki. Na szczycie Eliaszówki znajduje się wieża widokowa, skąd można podziwiać fantastyczną panoramę Beskidu Sądeckiego, Gorców, Pienin oraz Tatr.
- [Jasiennik](https://hikingtrails.eu/jasiennik/) - Druga część ciekawej wędrówki po Beskidzie Sądeckim. Ze schroniska na Przehybie idziemy zielonym szlakiem pod pomnik przyrody nieożywionej Krzesło Świętej Kingi. Następnie schodzimy ze szlaku i leśną drogą dochodzimy na Przełęcz Minkowską. Z przełęczy wchodzimy na Jasiennik przez las bez żadnej ścieżki. Ze szczytu wracamy przez Przełęcz Minkowską na zielony szlak i dalej schodzimy nim na Polanę Będzikówka. Kolejny raz schodzimy ze szlaku i leśnymi drogami docieramy do doliny Jaworzynki i na parking w miejscowości Gaboń.
- [Wielka Przehyba](https://hikingtrails.eu/wielka-przehyba/) - Widokowa wędrówka po Beskidzie Sądeckim. Wyruszamy z parkingu w miejscowości Gaboń w kierunku Wielkiej Przehyby. Początkowo idziemy drogą bez szlaku wzdłuż potoku Jaworzynka. Po przejściu około kilometra schodzimy z głównej drogi i leśną drogą dochodzimy do żółtego szlaku. Pięknym, widokowym szlakiem dochodzimy do rozdroża Zwornik, gdzie żółty szlak łączy się z niebieskim. Niebieskim i czerwonym szlakiem obchodzimy Wielką Przehybę aby ścieżką od wschodniej strony wejść na szczyt. Schodzimy od zachodniej strony całkowicie zarośniętą ścieżką z powalonymi drzewami. Trudy tego zejścia wynagradzają wspaniałe widoki na Pieniny i Tatry. Następnie wchodzimy na nieco niższy szczyt Przehyba i kończymy wędrówkę pod schroniskiem PTTK.
- [Lasek Łęgowski [wiosna]](https://hikingtrails.eu/lasek-legowski-wiosna/) - Wiosenny spacer po Lasku Łęgowskim w Krakowie. Ruszamy z parkingu przy ulicy Ogłęczyzna. Wędrujemy alejką wśród licznych olch i dębów, z których jeden jest pomnikiem przyrody z pniem o obwodzie 331 cm. Z lasu podchodzimy na brzeg Wisły i podziwiamy spokojną taflę wody w rzece.
- [Lasek Mogilski [wiosna]](https://hikingtrails.eu/lasek-mogilski-wiosna/) - Wiosenny spacer po Lasku Mogilskim w Krakowie - Nowej Hucie. Zaczynamy od południowej strony przy ulicy Longinusa Podbipienty. Wędrujemy alejkami pomiędzy licznymi wiązami szypułkowymi i dębami szypułkowymi, z których niektóre sięgają wieku 160 lat. Pozostawione obumarłe drzewa tworzą naturalne środowisko dla całego szeregu ptaków, owadów, roślin naczyniowych i grzybów. Prawie jak w parku narodowym. Po wschodniej stronie lasu mijamy Kaplicę Matki Boskiej Częstochowskiej.
- [Ostrężnik](https://hikingtrails.eu/ostreznik/) - Wiosenna wędrówka po Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Zaczynamy w Złotym Potoku przy Stawie Amerykan. Zielonym szlakiem dochodzimy do Groty Niedźwiedziej. Następnie żółtym i ponownie zielonym szlakiem przez Rezerwat Parkowe docieramy do Bramy Twardowskiego. Dalej zielonym i ponownie żółtym szlakiem wchodzimy do Rezerwatu Ostrężnik, w którym znajduje się Skała Ostrężnik z ruinami zamku na szczycie. W skale znajduje się krasowa Jaskinia Ostrężnicka.
- [Cymbałowa](https://hikingtrails.eu/cymbalowa/) - Druga część wirtualnej wędrówki po Beskidzie Wyspowym. Schodzimy ze szczytu Zębolowa leśną ścieżką do żółtego szlaku. Kierujemy się na północny wschód i po przejściu około 800 m schodzimy ze szlaku i nieoznaczonymi ścieżkami podchodzimy na ukryty w lesie szczyt Cymbałowa. Następnie wracamy na żółty szlak i dochodzimy nim do szczytu Klimas. Kawałek dalej schodzimy ze szlaku i leśną drogą dochodzimy do przysiółka Cyrla w miejscowości Krzczonów. Dalej drogą wzdłuż potoku Ostoje docieramy do Krzczonowa pod kościół.
- [Hałda Murcki](https://hikingtrails.eu/halda-murcki/) - Wirtualna wędrówka po Wyżynie Katowickiej. Ruszamy z parkingu przy ul. Bielskiej w Katowicach. Przechodzimy przez Park Murckowski i dalej szlakiem spacerowym czerwonym przez Las Murckowski wchodzimy na Wzgórze Wandy. Następnie wędrujemy przez Rezerwat Przyrody Las Murckowski i wchodzimy na Hałdę Murcki skąd roztaczają się szerokie widoki na Wyżynę Katowicką.
- [Wąwóz Półrzeczki](https://hikingtrails.eu/wawoz-polrzeczki/) - Wirtualna wędrówka po wzgórzach Garbu Tenczyńskiego. Pierwsza część wędrówki to przejście niebieskim szlakiem przez Wąwóz Półrzeczki i wizyta w Jaskini na Łopiankach. Następnie schodzimy ze szlaku i widokowymi wniesieniami w miejscowości Brzoskwinia dochodzimy do Szlaku Tenczyńskiego. Druga część wędrówki to przejście tym szlakiem przez zalesione wzgórza i wąwozy Garbu Tenczyńskiego i powrót na parking do miejscowości Mników.
- [Wzgórza wokół Sobolowa [2]](https://hikingtrails.eu/wzgorza-wokol-sobolowa-2/) - Druga część wirtualnego spaceru po wzgórzach wokół Sobolowa na Pogórzu Wiśnickim. Wędrówkę kontynuujemy od przystanku autobusowego w dolinie potoku Polanka w Nieprześni. Mijając gospodarstwo rybackie podchodzimy na zalesione wzniesienie Łysa Góra. Za wzgórzem odwiedzamy Cmentarz z I wojny światowej a następnie kierujemy się na zachód do miejscowości Zonia, obecnie przysiółek Sobolowa. Droga prowadzi wierzchowiną, więc roztaczają się dalekie widoki na południe i północ. Za kamienną kapliczka, za ostatnimi zabudowaniami skręcamy w lewo w leśną ścieżkę. Wędrujemy w dół przez las aż dochodzimy polany, z której roztaczają się rozległe widoki na Beskid Wyspowy i Beskid Makowski. Schodzimy do szerokiej doliny Stradomki i na przystanku w miejscowości Kamyk kończymy tą część wędrówki.
- [Przykra](https://hikingtrails.eu/przykra/) - Druga część zimowej wędrówki po Beskidzie Śląskim. Schodzimy z widokowego szczytu Błatnia i wchodzimy na sąsiedni szczyt Przykra, który jest częściowo zalesiony ale przez brak liści na drzewach gdzieniegdzie pojawiają się ciekawe widoki. Następnie szlakiem spacerowym niebieskim schodzimy piękną doliną potoku Jasionka do miejscowości Jaworze.
- [Błatnia](https://hikingtrails.eu/blatnia/) - Wirtualna wędrówka po Beskidzie Śląskim. W przepięknej zimowej scenerii z miejscowości Jaworze podchodzimy czerwonym szlakiem na Błatnią. Początkowo szlak prowadzi przez las, miejscami racząc nas pięknymi widokami. Pierwszy szczyt na który wchodzimy to zalesiony Czupel. Następnie wędrujemy zasypanymi śniegiem polanami wchodząc kolejno na Mały Cisowy i na widokowy szczyt Wielka Cisowa. Z Wielkiej Cisowej schodzimy na niewielką przełęcz i następnie mijając Schronisko PTTK wchodzimy na Błatnią. Ze szczytu roztacza się dookolna panorama Beskidu Śląskiego.
- [Winnica](https://hikingtrails.eu/winnica/) - Wirtualny spacer po Podgórzu Krakowskim, nowym mezoregionie fizycznogeograficznym Polski. Wędrówkę rozpoczynamy przy stacji PKP w Staniątkach, skąd kierujemy się w stronę Puszczy Niepołomickiej. Przy linii kolejowej Kraków-Tarnów odwiedzamy Miejsce Pamięci wysadzenia pociągu Hansa Franka w 1944 r. Następnie rozległymi i widokowymi polami dochodzimy do wzgórza Winnica. Na szczyt wchodzimy przez las bez oznakowanej ścieżki. Do Staniątek wracamy Drogą Królewską wzdłuż potoku Podłężanka.
- [Ostra](https://hikingtrails.eu/ostra/) - Wirtualna wędrówka po Beskidzie Wyspowym. Z miejscowości Młyńczyska podchodzimy na Ostrą, szczyt o wysokości 925 m n.p.m. W pięknej zimowej scenerii przecieramy leśny szlak najpierw na Jeżową Wodę (895 m n.p.m.) a następnie wędrujemy w kierunku Ostrej granią, z której co jakiś czas przez przecinki leśne pojawiają się atrakcyjne widoki. Z Ostrej schodzimy na przepiękną Przełęcz pod Ostrą, z której wracamy do Młyńczysk lokalnymi dróżkami mijając od południa szczyt Modyń.
- [Góra Jeleniowska](https://hikingtrails.eu/gora-jeleniowska/) - Drugą część wirtualnej wędrówki po Górach Świętokrzyskich. W przepięknej zimowej scenerii schodzimy ze Szczytniaka czerwonym szlakiem na Przełęcz Jeleniowską a następnie podchodzimy na szczyt Jeleniowska. Świeży śnieg na drzewach tworzy bajeczną atmosferę tej wędrówki. Ze szczytu schodzimy ponownie na Przełęcz Jeleniowską i dalej wracamy widokowymi drogami do miejscowości Nowy Skoszyn.
- [Szczytniak](https://hikingtrails.eu/szczytniak/) - Wirtualna wędrówka po Górach Świętokrzyskich w przepięknej zimowej scenerii. Z miejscowości Nowy Skoszyn podchodzimy czarnym szlakiem na Szczytaniak, najwyższy szczyt Pasma Jeleniowskiego. Przed wejściem na sam szczyt wchodzimy do Rezerwatu Przyrody Szczytniak, w którym największą atrakcją jest gołoborze.
- [Rezerwat Długosz Królewski](https://hikingtrails.eu/rezerwat-dlugosz-krolewski/) - Wirtualna wędrówka po Puszczy Niepołomickiej. Wyruszamy z parkingu w Stanisławicach i zielonym szlakiem dochodzimy do Rezerwatu Długosz Królewski. Schodzimy ze szlaku i leśną ścieżką przechodzimy przez fragment rezerwatu. Po powrocie na szlak dochodzimy do Cmentarzu Żołnierzy Polskich, gdzie ponownie schodzimy ze szlaku i leśnymi ścieżkami wracamy na parking do Stanisławic.
- [Lasek Łęgowski [zima]](https://hikingtrails.eu/lasek-legowski/) - Wirtualny spacer w zimowej scenerii po Lasku Łęgowskim w Krakowie. Ruszamy z parkingu przy ulicy Ogłęczyzna. Wędrujemy alejką wśród licznych olch i dębów, z których jeden jest pomnikiem przyrody z pniem o obwodzie 331 cm. Z lasu podchodzimy na brzeg Wisły i podziwiamy piękną taflę wody bez żadnej fali.
- [Lasek Mogilski [zima]](https://hikingtrails.eu/lasek-mogilski/) - Zimowy wirtualny spacer po Lasku Mogilskim w Krakowie - Nowej Hucie. Zaczynamy od południowej strony przy ulicy Longinusa Podbipienty. Wędrujemy alejkami pomiędzy licznymi wiązami szypułkowymi i dębami szypułkowymi, z których niektóre sięgają wieku 160 lat. Po wschodniej stronie lasu znajduje się Kaplica Matki Boskiej Częstochowskiej.

## Strony

- [Home Example 2](https://hikingtrails.eu/)
- [Mapa](https://hikingtrails.eu/mapa/) - Szukaj wirtualnych wędrówek Hiking Trails na mapie. Kliknij w wybraną lokalizację aby przejść do zapisu danej wędrówki.
- [Region](https://hikingtrails.eu/region/)
- [O nas](https://hikingtrails.eu/o-nas/) - Hiking Trails to wirtualne wędrówki pokazujące szlaki turystyczne oraz ciekawe drogi i ścieżki poza szlakami. Filmy zawierają zapis całej trasy zachowując ciągłość od punktu początkowego do końcowego. Dzięki temu oddają przestrzeń i pomagają odbiorcy w dobrej orientacji w terenie. Nagrania o różnych porach roku pokazują zmienność przyrody i krajobrazów. Wirtualne wędrówki Hiking Trails mogą być
- [Polityka prywatności](https://hikingtrails.eu/polityka-prywatnosci/) - Kim jesteśmy Adres naszej strony internetowej to: http://hikingtrails.eu. Jakie dane osobiste zbieramy i dlaczego je zbieramy Komentarze Kiedy odwiedzający witrynę zostawia komentarz, zbieramy dane widoczne w formularzu komentowania, jak i adres IP odwiedzającego oraz podpis jego przeglądarki jako pomoc przy wykrywaniu spamu. Zanonimizowany ciąg znaków stworzony na podstawie twojego adresu email (tak zwany hash) może
- [Kontakt](https://hikingtrails.eu/kontakt/) - Hiking Trailsul. Albatrosów 130-716 KrakówPoland ☎️ +48 12 222 00 25
- [Home1](https://hikingtrails.eu/home/)
- [Przykładowa strona](https://hikingtrails.eu/przykladowa-strona/) - To jest przykładowa strona. Strony są inne niż wpisy na blogu, ponieważ nie tylko znajdują się zawsze w jednym miejscu, ale także pojawiają się w menu witryny (w większości motywów). Większość użytkowników zaczyna od strony z informacjami o sobie, która zapozna ich przed odwiedzającymi witrynę. Taka strona może zawierać na przykład taki tekst: Cześć! Za
- [Blocks (WP 5.0+ / Gutenberg)](https://hikingtrails.eu/blocks-wp-5-0-gutenberg/) - Blocks are an awesome new way of creating rich content in WordPress. We've made sure that our theme is fully compatible with the new editor. On this page you can see a complete list of blocks and how they are styled. Heading 1 This is how a paragraph block looks like. Proactively target e-business opportunities for
- [Home Example 5](https://hikingtrails.eu/home-example-5/)
- [Shop](https://hikingtrails.eu/shop/)
- [Cart](https://hikingtrails.eu/cart/) - [woocommerce_cart]
- [Checkout](https://hikingtrails.eu/checkout/) - [woocommerce_checkout]
- [My Account](https://hikingtrails.eu/my-account/) - [woocommerce_my_account]
- [Submit  a video or an article](https://hikingtrails.eu/submit-a-video-or-article/) - Vlog theme provides support for User Submitted Posts WordPress plugin which you can install and easily add a front-end submission form to your website. This is just an example of a very simple form to allow website visitors to create guest videos or articles. Feel free to try it out, for example, enter the title and
- [Text Modules](https://hikingtrails.eu/text-modules/)
- [Layout H](https://hikingtrails.eu/layout-h/)
- [Layout G](https://hikingtrails.eu/layout-g/)
- [Layout F](https://hikingtrails.eu/layout-f/)
- [Layout E](https://hikingtrails.eu/layout-e/)
- [Layout D](https://hikingtrails.eu/layout-d/)
- [Layout C](https://hikingtrails.eu/layout-c/)
- [Layout B](https://hikingtrails.eu/layout-b/)
- [Layout A](https://hikingtrails.eu/layout-a/)
- [Custom Widgets](https://hikingtrails.eu/custom-widgets/) - Completely harness team driven e-services via functionalized information. Monotonectally whiteboard backend content with bricks-and-clicks meta-services. Completely orchestrate long-term high-impact infomediaries through web-enabled initiatives. Distinctively drive installed base metrics via parallel applications. Continually engineer premium infomediaries with multifunctional core competencies. Intrinsicly facilitate client-centric leadership skills for market-driven users. Seamlessly create magnetic materials after fully tested value.
- [All Layouts](https://hikingtrails.eu/all-layouts/)
- [Home Example 4](https://hikingtrails.eu/home-example-4/)
- [Home Example 3](https://hikingtrails.eu/home-example-3/)
- [Home Example 1](https://hikingtrails.eu/home-example-1/)
- [Page Right Sidebar](https://hikingtrails.eu/page-right-sidebar/) - Compellingly develop compelling internal or "organic" sources after resource maximizing quality vectors. Phosfluorescently develop strategic synergy with standards compliant opportunities. Appropriately mesh resource-leveling collaboration and idea-sharing without cross functional methodologies. Globally productize standardized human capital without mission-critical action items. Rapidiously reconceptualize economically sound schemas through go forward infomediaries. Globally drive optimal schemas vis-a-vis distributed growth
- [Page No Sidebar](https://hikingtrails.eu/page-no-sidebar/) - Professionally procrastinate end-to-end opportunities rather than extensive users. Progressively supply frictionless interfaces for B2B value. Conveniently deploy client-based testing procedures through enterprise results. Energistically deliver team building models for plug-and-play experiences. Progressively transition frictionless models with standards compliant functionalities. Efficiently productize emerging experiences via open-source interfaces. Dramatically coordinate high standards in applications rather than principle-centered
- [Page Left Sidebar](https://hikingtrails.eu/page-left-sidebar/) - Compellingly reconceptualize out-of-the-box content via excellent services. Professionally formulate inexpensive benefits whereas client-centric deliverables. Collaboratively productivate fully researched ideas after tactical bandwidth. Completely expedite wireless architectures rather than granular convergence. Intrinsicly plagiarize highly efficient models vis-a-vis alternative channels. Rapidiously extend focused leadership rather than go forward communities. Appropriately create team building potentialities after dynamic e-tailers.
- [Styleguide](https://hikingtrails.eu/styleguide/) - Lorem ipsum Id tempor laborum in consequat ut in eu id eu incididunt ut sed elit quis veniam sint id sit Duis sunt laborum in consequat tempor laborum in consequat Excepteur consectetur reprehenderit culpa deserunt cillum aute dolor dolor dolor qui. Id tempor laborum in consequat Ut in eu id eu. Shoreditch gastropub whatever. Reprehenderit quis polaroid aben digeth
- [Shortcodes](https://hikingtrails.eu/shortcodes/) - Theme comes with full support for our Meks Flexible Shortcodes WordPress plugin. Check out some of the examples of what you can create inside the page/post content with our shortcodes. You can add some columns... Perhaps some progress bars? Awesome font icons? Or some nice buttons? Perhaps some social icons? Dropcaps? xcepteur adipisicing try-hard kale

## Moje szablony

- [Zestaw domyślny](https://hikingtrails.eu/?elementor_library=zestaw-domyslny)

## Markers

- [Turbacz](https://hikingtrails.eu/marker/4186/)

## Kategorie

- [Bez kategorii](https://hikingtrails.eu/region/bez-kategorii/)
- [Gorce](https://hikingtrails.eu/region/gorce/) - Gorce – pasmo górskie w południowej Polsce należące do Beskidów Zachodnich. Od północy graniczą z Beskidem Wyspowym, od wschodu z Beskidem Sądeckim, od południa z Pieninami i Kotliną Orawsko-Nowotarską, od zachodu z Pogórzem Orawsko-Jordanowskim. Długość z zachodu na wschód wynosi 33 km, szerokość 15 km a łączna powierzchnia około 550 km². Gorce zbudowane są z fliszu karpackiego, który powstał na dnie morza, a potem uległ wypiętrzeniu. Spływające z gór wody wyrzeźbiły głębokie V-kształtne doliny z licznymi wodospadami, progami i gruzowiskami dużych i mniejszych głazów. Na stromych zboczach znajdują się liczne osuwiska, głębokie wąwozy, wychodnie skalne i liczne źródła. Występuje tu kilkanaście jaskiń, powstałych głównie w wyniku przesunięć skalnych. Największe z nich to Jaskinia w Kleninie, Zbójnicka Jama, Tęczowa Jama, Jaskinia Goszczyńskiego, Przepastna Jama, Jaskinia Łopuszańska i Jaskinia Kiczorska. W piętrze regla dolnego występują głównie gleby brunatne, w reglu górnym głównie gleby bielicowe. Przeważającymi utworami glebowymi na terenie Gorców są gliny piaszczysto-ilaste. Charakterystyczne dla Gorców są długie i rozchodzące się w różnych kierunkach grzbiety. Jest to tzw. rozróg, którego najlepszym przykładem jest Turbacz. W wielu kierunkach odbiega od niego 6 grzbietów górskich o różnej długości: Pasmo Gorca w kierunku północno-wschodnim, Czoło Turbacza w kierunku północnym, Suchy Groń w kierunku północno-zachodnim, Obidowiec na zachód do Przełęczy Sieniawskiej, Średni Wierch również na zachód, Bukowina Obidowska w kierunku południowo-zachodnim. Szczyty Gorców są łagodne, kopulaste, wznoszą się wysoko nad otaczającymi je dolinami. W Gorcach jest 11 ważniejszych dolin, z czego pod Turbacz podchodzi pięć. Najdłuższa jest dolina Kamienicy (33 km), a najobszerniejsza – dolina Ochotnicy (109 km²). Najwyższe szczyty to: Turbacz (1310 m n.p.m.), Jaworzyna Kamienicka (1288 m n.p.m.), Kiczora (1282 m n.p.m.), Trzy Kopce (1281 m n.p.m), Kudłoń (1276 m n.p.m.), Czoło Turbacza (1259 m n.p.m.), Mostownica (1251 m n.p.m.), Gorc Troszacki (1235 m n.p.m.), Gorc (1228 m n.p.m.), Lubań (1225 m n.p.m.). Klimat Gorców jest chłodny, typowo górski powyżej 1100 m n.p.m. Średnia temperatura roczna wynosi 3 °C, roczna suma opadów 1200 mm, a okres wegetacyjny trwa zaledwie 160 dni. Grubość pokrywy śnieżnej w niektórych miejscach sięga 1,5 m, w głębokich dolinach potoków w wyższych partiach utrzymuje się ona bardzo długo, szczególnie na północnych zboczach. Gorce są w większości pokryte lasem z wyraźnym układem pięter roślinności. Wyróżniamy tu trzy piętra roślinności: piętro pogórza z lasem mieszanym i rozlegle występującymi grądami (poniżej 650 n.p.m.), regiel dolny z buczyną karpacką (650-1100 m n.p.m.) i regiel górny z charakterystycznym borem świerkowym (powyżej 1100 m n.p.m.). Bardzo charakterystycznym elementem przyrodniczo-krajobrazowym są liczne polany reglowe, w ogromnej większości będące dziełem człowieka. Rozciągają się z nich rozległe widoki na Tatry, Pieniny, Beskid Wyspowy i Sądecki. Wiosną pokrywają się łanami krokusów. Powstały w XIV w. w wyniku działalności przybyłych z Półwyspu Bałkańskiego Wołochów, którzy tutaj przynieśli swoją kulturę pasterską, później kontynuowaną przez mieszkańców tych terenów. Polany te, przez miejscową ludność nazywane halami, powstały w wyniku wypalania lasu, a następnie poszerzane były poprzez wyręby. Wypasanie i koszenie zapobiegało ich zarastaniu lasem. Na obszarze centralnego pasma Gorców, obejmującego m.in. masywy Turbacza i Gorca, utworzony został w 1981 roku Gorczański Park Narodowy. Powstał w celu ochrony praborów karpackich szczególnie dobrze zachowanych na obszarze Gorców, ochrony rodzimych zbiorowisk roślinnych i ochrony fauny gorczańskiej. Wędrówki po Gorcach:
- [Beskid Makowski](https://hikingtrails.eu/region/beskid-makowski/) - Beskid Makowski – pasmo górskie w południowej Polsce będące częścią Beskidów Zachodnich. Od północy sąsiaduje z Pogórzem Wielickim, od wschodu Pogórzem Wiśnickim i Beskidem Wyspowym, od południa z Pogórzem Orawsko-Jordanowskim a od zachodu z Beskidem Żywiecko-Orawskim i na krótkich odcinakach z Pasmami Pewelsko-Krzeczowskimi oraz Beskidem Małym. Beskid Makowski zbudowany jest z piaskowców magurskich przełożonych warstwami łupków. Składa się z wielu rozczłonkowanych pasm górskich i wzniesień, pomiędzy którymi wyrzeźbione zostały doliny górskie. Największe pasma to: Pasmo Lubomira i Łysiny, Pasmo Koskowej Góry, Pasmo Babicy, Pasmo Chełmu. Krajobraz Beskidu Makowskiego tworzą niewysokie góry, w wyższych partiach pokryte dolnoreglowym lasem mieszanym. Na zboczach gór i w dolinach rozmieszczone są liczne przysiółki z zabudową zagrodową. Pola i łąki często dochodzą aż po same szczyty. Najwyższe szczyty to Lubomir 904 m n.p.m., Trzy Kopce 894 m n.p.m., Łysina 891 m n.p.m., Koskowa Góra 866 m n.p.m., Kotoń 857 m n.p.m., Parszywka 849 m n.p.m., Stołowa Góra 841 m n.p.m., Pękalówka 839 m n.p.m., Kamiennik Południowy 827 m n.p.m., Sołtysia Góra 816 m n.p.m., Groń 809 m n.p.m., Przysłopski Wierch 793 m n.p.m., Gorylka 783 m n.p.m., Kotoń Zachodni 766 m n.p.m., Patryja 763 m n.p.m., Przykiec 741 m n.p.m., Babica 727 m n.p.m., Kiczora 725 m n.p.m., Kamienna Góra 721 m n.p.m., Łysa Góra 717 m n.p.m., Balinka 708 m n.p.m., Ostrysz 708 m n.p.m., Bryndzówka 703 m n.p.m., Mosorowa Góra 697 m n.p.m., Uklejna 680 m n.p.m. Wędrówki po Beskidzie Makowskim:
- [Beskid Żywiecko-Orawski](https://hikingtrails.eu/region/beskid-zywiecko-orawski/) - Beskid Żywiecko-Orawski – pasmo górskie na pograniczu polsko-słowackim, będące częścią Beskidów Zachodnich. Słowacka część tego beskidu nosi nazwę Oravské Beskydy. Wydzielony jako mezoregion w ramach regionalizacji fizycznogeograficznej Polski z 2018 roku. Stanowi wschodnią cześć Beskidu Żywieckiego według wcześniejszej regionalizacji. Obejmuje masywy Babiej Góry, Pilska, Romanki, Lipowskiego Wierchu, Mędralowej, Jałowca oraz Policy. Jest drugim co do wysokości pasmem górskim w Polsce. Region ma powierzchnię 939 km², z czego 73,3% (tj. 688 km²) przypada na terytorium Polski. Od zachodu graniczy z Kotliną Żywiecką Beskidem Śląskim, Międzygórzem Jałonkowsko-Koniakowskim, od południa z Beskidem Żywiecko-Kysuckim i Działami Orawskimi, od wschodu z Pogórzem Orawsko-Jordanowskim i Beskidem Makowskim, od północny z Pasmami Pewelsko-Krzeczowskimi. Beskid Żywiecko-Orawski zbudowany jest ze skał fliszowych w strefie jednostki magurskiej. Rzeźba terenu ma charakter średniogórski, choć na Babiej Górze są formy podobne do wysokogórskich utworów polodowcowych. Stoki bywają strome i podatne na osuwiska, występują wychodnie skalne i gołoborza. Występują tu wyraźnie zarysowane piętra roślinności typowe dla Beskidów. Do wysokości 900 m n.p.m. stoki porastają lasy mieszane, od 900 do 1150 m występują lasy regla dolnego, składające się głównie jodły i buka z domieszką świerka, od 1150 do 1360 m znajduje się piętro regla górnego, tworzone przez świerk. Piętro kosodrzewiny na Babiej Górze dochodzi do 1650 m a w najwyższych partiach występują łąki wysokogórskie (hale). W celu ochrony przyrody po słowackiej stronie utworzono Obszar Chronionego Krajobrazu „Horná Orava”, a po polskiej stronie istnieją Żywiecki Park Krajobrazowy i Babiogórski Park Narodowy. Najwyższe szczyty: Babia Góra (Diablak) 1725 m n.p.m., Gówniak 1617 m n.p.m, Pilsko 1557 m n.p.m., Kępa 1521 m n.p.m., Mała Babia Góra 1515 m n.p.m., Kopiec 1401 m m n.p.m., Polica 1369 m n.p.m., Sokolica 1367 m n.p.m, Romanka 1366 m n.p.m., Majcherkowa 1358 m n.p.m., Munczolik 1356 m n.p.m., Palenica 1343 m n.p.m., Lipowski Wierch 1324 m n.p.m., Tanecznik 1324 m n.p.m., Rysianka 1322 m n.p.m., Czyrniec 1318 m n.p.m. Wędrówki po Beskidzie Żywiecko-Orawskim:
- [Beskid Mały](https://hikingtrails.eu/region/beskid-maly/) - Beskid Mały – pasmo górskie w południowej Polsce, stanowiące część Beskidów Zachodnich o długośc ok. 35 km i szerokości 10–15 km. Od północny graniczy z Pogórzem Śląskim, od wschodu z Pogórzem Wielickim i Beskidem Makowskim, od południa z Pasmami Pewelsko-Krzeczowskimi, od południa i zachodu z Kotliną Żywiecką. Przełom rzeki Soły dzieli Beskid Mały na część zachodnią (Grupa Magurki Wilkowickiej) i wschodnią (tzw. Beskid Andrychowski) lub Góry Zasolskie. W części wschodniej wyróżnia się jeszcze: Pasmo Bliźniaków, Grupę Kocierza, Pasmo Łamanej Skały, Masyw Leskowca. Beskid Mały zbudowany jest z trzech jednostek tektonicznych: płaszczowiny podśląskiej, śląskiej i magurskiej. Płaszczowina podśląska występuje na północy Beskidu (ciągnie się od Kóz w rejony Andrychowa) i w Kotlinie Żywieckiej. Wyróżnia się w niej jeszcze dwie podjednostki; płaszczowiną godulską i cieszyńską. Zbudowany jest z niej sam trzon Beskidu Małego. Na niej, nieco bardziej na południe nasunięta jest płaszczowina śląska, zaś płaszczowina magurska znajduje się w części południowej i wschodniej. Na grzbietach występują liczne wychodnie skalne zbudowane z bardziej odpornych na wietrzenie piaskowców i zlepieńców istebniańskich. Spotykamy je na grzbiecie Magurki Wilkowickiej, Czupla, Żaru, Kiczery, Jaworzyny i Kościelca, Roczenki, Kiczory, Łamanej Skały, Smrekowicy i Kamienia. Najbardziej charakterystyczne z nich to: Wędrujące Kamienie na Smrekowicy, Zamczysko na Łysinie, Zbójeckie Okno na Beskidzie, Znalezisko na Łamanej Skale, mur skalny na Kamieniu. Beskid Mały ma urozmaiconą rzeźbę terenu, główny grzbiet i jego odnogi głęboko wcinają się w doliny rzeczne, zbocza są strome (czasem przekraczają nachylenie 30 stopni), deniwelacje przekraczają 500 m. Występują małe jaskinie, schrony, baszty i ostańce skalne. Na stromych stokach występują typowe dla Karpat osuwiska. Jednym z nich jest Osuwisko w Czarnych Działach. Beskid Mały znajduje się w dorzeczu Wisły, a dokładniej jej trzech dopływów – rzek Biała, Soła i Skawa. Soła dokonała przełomu przez Beskid Mały dzieląc go na część zachodnią i wschodnią. Przełom ten powstał podczas jednego z okresów międzylodowcowych w plejstocenie, w wyniku erozji wstecznej prawobrzeżnego dopływu Wisły, który wypływał niegdyś w okolicy Porąbki. Dawniej Soła płynęła przez Bramę Wilkowicką, świadczą o tym znajdujące się na jej obszarze pokłady żwiru. W wyniku działalności człowieka przyroda Beskidu Małego została silnie przekształcona. Obszary leśne to obszary typu dolnoreglowego. Wyjątkiem są szczytowe partie Łamanej Skały, gdzie występuje naturalny, porośnięty świerkiem regiel górny. Przyczyną jest bardzo tutaj skaliste i ubogie w glebę podłoże. Dawniej przeważały lasy bukowe, zniszczone zostały jednak na skutek wypalań i wyrębów. Obecnie jest to las wtórny, w którym przeważają zespoły świerkowo-bukowo-jodłowe. Pozostałości pierwotnej buczyny ostały się jeszcze w niektórych miejscach, głównie w obrębie rezerwatów przyrody. Na terenie Beskidu Małego znajduje się Park Krajobrazowy Beskidu Małego, obszar Natura 2000 oraz trzy rezerwaty przyrody: Madohora, Szeroka i Zasolnica. Najwyższe szczyty w metrach n.p.m.: Czupel 930 m, Łamana Skała 929 m, Leskowiec 918 m, Madohora 915 m, Magurka Wilkowicka 909 m, Rogacz (k.Czupla) 899 m, Wielik Gibasów Groń 890 m, Smrekowica 885 m, Potrójna (Czarny Groń) 887 m, Groń Jana Pawła II 885 m, Kocierz 884 m, Mlada Hora 873, Na Beskidzie 863 m, Jaworzyna 861 m, Wielka Cisowa Grapa 853 m, Sokołówka 853 m, Góra Potrójna 847 m, Maleckie 844 m, Gibasówka 842, Groniczki 833 m, Kucówki 833 m, Jawornica 830 m, Hrobacza Łąka 828 m, Rogacz 828 m, Kiczera 827 m, Beskid 826 m, Magurka Ponikiewska 818 m, Gaiki 816 m, Pietraszowa 814, Wielki Cisownik 806. Wędrówki po Beskidzie Małym:
- [Beskid Wyspowy](https://hikingtrails.eu/region/beskid-wyspowy/) - Beskid Wyspowy – mezoregion fizyczno-geograficzny w południowej Polsce, pasmo górskie będące częścią Beskidów Zachodnich. Od północy sąsiaduje z Pogórzem Wiśnickim, od wschodu z Pogórzem Rożnowskim i Kotliną Sądecką, od południa z Gorcami a od zachodu z Beskidem Makowski i Pogórzem Orawsko-Jordanowskim. Zajmuje powierzchnię ok. 1000 km². Odosobnione góry Beskidu Wyspowego tworzą charakterystyczne wyspy – stąd pochodzi jego nazwa. Góry Beskidu Wyspowego są denudacyjnymi ostańcami piaskowców magurskich, pod którymi znajdują się głębiej położone serie skalne płaszczowiny śląskiej. Dawniej układ tych warstw był odwrotny: wklęsłe formy terenu, tzw. synkliny, utworzone były ze skał twardych, natomiast wypukłe (antykliny) z miękkich. Obecne szczyty stanowiły więc zagłębienia terenu, zaś dzisiejsze doliny były wzniesieniami. W wyniku fałdowania i wypiętrzania terenu na przełomie starszego i młodszego trzeciorzędu nastąpiło odwrócenie rzeźby terenu. Te niżej obecnie położone cienkoławicowe warstwy piaskowcowo-łupkowe, margle i łupki ilaste są bardziej podatne na wietrzenie, stąd też tworzą one słabiej nachylone stoki oraz duże obniżenia między górami. Procesy fałdowania i wypiętrzania terenu trwają również obecnie, choć z mniejszą intensywnością, a ważną rolę w dynamice tego procesu odgrywają aktywne do dzisiaj osuwiska. Największe występują na Lubogoszczy (w rejonie Zapadlisk i Żabiego Oczka), Ćwilinie (na północnym stoku) i Luboniu Wielkim (gołoborze na Perci Borkowskiego). Charakterystyczną cechą Beskidu Wyspowego jest występowanie odosobnionych, sięgających do 1170 m n.p.m. szczytów, które niczym wyspy wznoszą się 400–500 m ponad typowo podgórskie zrównanie sfalowane łagodnymi wzgórzami. Wiele szczytów Beskidu Wyspowego wyróżnia się dużą wybitnością, stąd też wiele z nich znajduje się na liście najwybitniejszych szczytów Polski. Szczyty te mają strome, czasem nawet bardzo spadziste stoki. Zazwyczaj północne są bardziej nachylone od południowych, wierzchowina jednak z reguły jest płaska, wylesiona i zajęta pod pola uprawne i zabudowania. Beskid Wyspowy łączy w sobie cechy krajobrazu podgórskiego i górskiego. Góry zasadniczo nie tworzą tutaj długich pasm, lecz szereg oddzielnych szczytów otoczonych szerokimi i rozległymi dolinami. Głębokie doliny rzeczne oddzielające poszczególne szczyty górskie od dawien dawna wykorzystywane były jako trakty komunikacyjne, dzisiaj biegną nimi drogi łączące poszczególne miejscowości tego regionu. Istnieją tu liczne, zbudowane z piaskowca wychodnie i formy skałkowe. Najbardziej znane to Diabli Kamień koło Szczyrzyca i Wielki Kamień na Krzywickiej Górze. Występuje również wiele innych form ukształtowania terenu. Na Luboniu Wielkim znajduje się duże gołoborze, na stokach Ćwilina, Mogielicy, Łopienia, Szczebla i Zęzowa skalne osuwiska. Występują także jaskinie i rowy, na ogół pochodzenia osuwiskowego. Obecnie większość terenu Beskidu Wyspowego pokrywają pola uprawne i obszary zabudowane. Większe zwarte kompleksy leśne ostały się dopiero powyżej wysokości 700–800 m n.p.m., ale i one zostały przeobrażone w wyniku gospodarki człowieka, często rabunkowej. Zachowany jest tu charakterystyczny dla gór piętrowy układ roślinności, ale występują tylko 2 piętra: do wysokości ok. 450 m jest to piętro pogórza, powyżej, aż po najwyższe szczyty regiel dolny. Jedynie pod wierzchołkiem Mogielicy występuje szczątkowy regiel górny. Skład gatunkowy roślin jest nieco uboższy od sąsiednich Gorców czy Beskidu Sądeckiego właśnie z powodu braku regla górnego oraz mniejszej wysokości szczytów. Najwyższe szczyty to: Mogielica (1170 m n.p.m.), Ćwilin (1072 m n.p.m.), Jasień (1063 m n.p.m.), Kutrzyca (1058 m n.p.m.), Modyń (1029 m n.p.m.), Luboń Wielki (1022 m n.p.m.), Krzystonów (1012 m n.p.m.), Śnieżnica (1007 m n.p.m.), Mały Krzystonów (984 m n.p.m.), Szczebel (977 m n.p.m.), Miznówka (969 m n.p.m.), Lubogoszcz (968 m n.p.m.), Łopień (961 m n.p.m.), Lubogoszcz Zachodni (953 m n.p.m.), Cichoń (925 m n.p.m.), Ostra (928 m n.p.m.), Jaworz (918 m n.p.m.), Hala (912 m n.p.m.), Wyrębiska Szczawskie (907 m n.p.m.), Sałasz (905 m n.p.m.), Kiczora (901 m n.p.m.). Wędrówki po Beskidzie Wyspowym:
- [Beskid Sądecki](https://hikingtrails.eu/region/beskid-sadecki/) - Beskid Sądecki – pasmo górskie w Beskidach Zachodnich, w południowej Polsce. Od południa graniczy z Pogórzem Popradzkim, od zachodu z Pieninami i Gorcami, od północny z Kotliną Sądecką a od wschodu z Beskidem Niskim. Rozciąga się pomiędzy Dunajcem na zachodzie a dolinami Kamienicy, Mochnaczki, Muszynki i Przełęczą Tylicką na wschodzie. W skład Beskidu Sądeckiego wchodzą dwa pasma: Jaworzyny i Radziejowej. Rozdziela je przełomowa Dolina Popradu. Obydwie części Beskidu Sądeckiego mają charakter podłużnych pasm górskich złożonych z grzbietu głównego oraz odbiegających od niego grzbietów bocznych. Szczyty, z wyjątkiem Radziejowej i Jaworzyny, charakteryzują się niewielką wybitnością. Beskid Sądecki zbudowany jest z wyraźnie uławicowanych skał osadowych, takich jak piaskowce, zlepieńce i łupki, obejmowanych wspólną nazwą fliszu karpackiego. Zaliczane są one do wielkiej płaszczowiny magurskiej. Najwyższe partie gór, czyli partie wierzchowinowe grup Radziejowej i Jaworzyny Krynickiej, budują szczególnie odporne piaskowce magurskie. Jego obszar charakteryzuje się ukształtowaniem terenu typowym dla gór średniej wysokości, zbudowanych z materiału fliszowego. Obie grupy Radziejowej i Jaworzyny Krynickiej mają postać niezbyt długich pasm, od których odchodzą liczne grzbiety boczne, rozgałęziające się kolejno w formie wielkich rozrogów. Grzbiety te, osiągające wysokości maksymalne w granicach 1100-1200 m n.p.m., stosunkowo wąskie, rozdzielane są głębokimi, krętymi dolinami o stromych stokach. W partiach szczytowych występują miejscami oryginalne formy skalne, zbudowane z twardych piaskowców magurskich, w których możemy obserwować interesujące struktury sedymentacyjne i wietrzeniowe. Najbardziej znane z nich to Diabelski Kamień pod Jaworzyną Krynicką, Diabelskie Skały w rejonie Hali Łabowskiej czy też skałki w pobliżu Wierchu nad Kamieniem. W wielu miejscach spotkamy różnego rozmiaru formacje osuwiskowe, przy czym obok starych osuwisk, liczących sobie setki lat, możemy obserwować wciąż osuwiska tworzące się współcześnie. Największe z nich możemy obserwować m.in. w okolicach Zadnich Gór, Wierchu nad Kamieniem oraz Wietrznych Dziur. Z osuwiskami związane są również niewielkie jeziorka osuwiskowe – największym z nich, znajdującym się już w fazie zanikania, jest staw Czarna Młaka nad Powroźnikiem. Beskid Sądecki porastała pierwotna puszcza. W górach była to głównie buczyna karpacka, w której dominował buk zwyczajny, domieszkę tworzyła jodła pospolita i jawor. Dzięki działalności człowieka tylko w niektórych miejscach ostały się fragmenty tej niezmienionej pierwotnej puszczy. Jawory są już rzadkie, jednak dawniej musiały występować znacznie częściej. Świadczą o tym pochodzące od jawora liczne nazwy geograficzne, nawet w takich miejscach, gdzie obecnie w ogóle już nie ma tego gatunku. Buk natomiast występuje w dużych ilościach. Fragmenty buczyny karpackiej chronione są w kilku rezerwatach. Tereny po wyciętych lasach obsadzano potem drzewami iglastymi, głównie świerkiem, który w reglu dolnym jest gatunkiem wprowadzonym przez człowieka. Za naturalne drzewostany świerkowe uważa się tylko lasy w szczytowych partiach Radziejowej, Złomistego Wierchu i Wielkiego Rogacza. Nad potokami i rzekami występują lasy łęgowe, a na stromych skarpach nad Popradem i Dunajcem niewielkie fragmenty grądów. Wielką rzadkością jest zachowany naturalny fragment lasu lipowego, chroniony w rezerwacie przyrody Las Lipowy Obrożyska. Ze względu na zróżnicowanie wysokości terenu, wykształciły się tu trzy piętra roślinne: pogórze do 550–600 m n.p.m., regiel dolny do 1100 m n.p.m., regiel górny powyżej 1100 m n.p.m. Znaczącą część powierzchni Beskidu Sądeckiego zajmuje piętro pogórzy, które jest najbardziej przekształcone przez człowieka. Dominują w nim pola uprawne, łąki kośne i pastwiska. Wśród nich spotkamy jednak szereg większych połaci lasów, liczne zagajniki i zadrzewienia śródpolne, tworzone przez grądy – lasy mieszane z udziałem lipy (szeroko- i drobnolistnej), grabu, buka, brzozy, jesionu i in. Wśród roślin kwiatowych ok. 100 gatunków to rośliny kserotermiczne. Porastają one nasłonecznione i zaciszne stoki głównie w partii pogórzy, tworząc murawy i zarośla kserotermiczne. W dolinach Popradu i Dunajca oraz na obrzeżach większych potoków wykształciły się łęgi olchowe oraz zarośla szuwarowe z mozgą trzcinowatą, manną fałdowaną, skrzypem bagiennym oraz trzciną pospolitą. Regiel dolny budują głównie lasy bukowe. Wśród nich wyróżnia się żyzna buczyna karpacka, w której oprócz buka spotkamy domieszki jodły pospolitej, jawora i wiązu górskiego, a w wyższych położeniach również świerka. Regiel górny, występujący wyłącznie w Paśmie Radziejowej, zajmuje stosunkowo ubogi w gatunki bór świerkowy z borówczyskami. Obszar Beskidu Sądeckiego należy do dorzecza Dunajca w zlewisku Morza Bałtyckiego. Jedyną większą rzeką przepływającej przez region jest Poprad, natomiast Dunajec opływa go od zachodu i północy, będąc jego granicą. Większość cieków stanowią spływające z gór liczne potoki, płynące dolinami usytuowanymi najczęściej pomiędzy bocznymi grzbietami górskimi. Uchodzą one bezpośrednio do Dunajca lub Popradu bądź za pośrednictwem mniejszych rzek znajdujących się na granicy regionu, takich jak Grajcarek, Kamienica Nawojowska, czy Muszynka. Beskid Sądecki jest jednym z najbardziej cenionych w Europie regionów pod względem naturalnych wód mineralnych. Wody tych okolic, źródełka w Tyliczu, wody mineralne Krynicy: Kryniczanka, Słotwinka, Jan, Tadeusz, Mieczysław, Zuber zawdzięczają swoje walory budowie geologicznej skał, spośród których są wydobywane. Krążąc setki lat pomiędzy ułożonymi naprzemiennie warstwami gruboziarnistych piaskowców i łupków, z cienkimi pokładami margli oraz wapieni, woda nasyciła się minerałami i osiągnęła krystaliczną czystość. Najwyższe szczyty: Radziejowa (1266 m n.p.m.), Złomisty Wierch (1224 m n.p.m.), Bukowinki (1218 m n.p.m.), Mała Radziejowa (1207 m n.p.m.), Wielka Przehyba (1191 m n.p.m.), Złomisty Wierch Północny (1189 m n.p.m.), Wielki Rogacz (1176 m n.p.m.), Przehyba (1173 m n.p.m.), Skałka (1163 m n.p.m.), Mały Rogacz (1162 m n.p.m.), Jasiennik (1158 m n.p.m.), Mała Przehyba (1155 m n.p.m.), Czeremcha (1146 m n.p.m.), Jaworzyna (1128 m n.p.m.), Zgrzypy (1124 m n.p.m.), Jaworzyna Krynicka (1114 m n.p.m.), Wielka Bukowa (1104 m n.p.m.). Wędrówki po Beskidzie Sądeckim:
- [Pogórze Wiśnickie](https://hikingtrails.eu/region/pogorze-wisnickie/) - Pogórze Wiśnickie – mezoregion fizycznogeograficzny stanowiący wschodnią część Pogórza Zachodniobeskidzkiego, położony między dolinami Raby i Dunajca. Od zachodu sąsiaduje z Pogórzem Wielickim i Beskidem Makowskim, od wschodu z Pogórzem Rożnowskim, od północy z Podgórzem Bocheńskim a od południa z Beskidem Wyspowym. Pogórze Wiśnickie zbudowane jest z typowych skał fliszowych, należących do płaszczowiny śląskiej. Składa się ono z naprzemianległych warstw piaskowców, zlepieńców i mułowców (łupków), a także podrzędnie margli. Skały te powstawały głównie w okresie od górnej kredy do oligocenu (około 90-30 mln lat temu) w głębokim morzu, jakie znajdowało się na tym terenie. Występuje tu charakterystyczny fałdowy układ warstw skalnych z synklinami (wklęsły fałd wypełniony coraz młodszymi utworami) i antyklinami (wypukły fałd z wnętrzem wypełnionym starszymi utworami) o przebiegu z północnego zachodu na południowy wschód. Woda i wiatry stale zmieniają ukształtowanie terenu w wyniku procesów erozyjnych, takich jak deflacja i spłukiwanie, oraz akumulacji materiału. Zaniechanie upraw wraz ze wzrostem powierzchni lasów i łąk zahamowały dostawę materiału do potoków, co powodowało wzrost energii potoków i silniejsze erodowanie dolin rzecznych. W dolinach i na części bardziej pochyłych stoków występuje kilku do kilkunastometrowa warstwa osadów najmłodszych – czwartorzędowych. Są to gliny pylaste i utwory lessopodobne. Charakterystyczną cechą wzniesień Pogórza Wiśnickiego jest występowanie licznych wystających z ziemi skałek, ostańców wierzchołkowych i wychodni. Najbardziej znane to Kamienie Brodzińskiego, Nowa Muchówka, Kamień-Grzyb w Połomiu Dużym, Kamień-Grzyb w Zegartowicach, Kamień Żółw w Tarnawie, Skałki Chronowskie, Diabelski Kamień w Kornatce, Skałki w Drogini, Diabelski Kamień w Trzcianie i Diabelski Kamień w Szyku. Szata roślinna pogórza ma charakter przejściowy pomiędzy górską a nizinną. Dominują tu tereny nieleśne, jednakże coraz większa część gruntów jest zalesiana co prowadzi do naturalizacji krajobrazu. Występuje tu duża rozmaitość siedlisk przyrodniczych, od łąk i pastwisk, zarośli i śródpolnych zadrzewień, aż po różne zespoły leśne, o składzie gatunkowym charakterystycznym dla Pogórza Karpat Zachodnich. Zbiorowiska leśne pogórza to: kwaśna buczyna niżowa, wyżynny jodłowy bór mieszany, żyzna buczyna karpacka i grąd subkontynentalny. Wzdłuż cieków wodnych występują łęgi: olszowo – jesionowy oraz podgórski, a także bagienna olszyna górska. Często występującymi zbiorowiskami nieleśnymi są łąki świeże, rajgrasowe oraz łąki ostrożeniowe. Wilgotne łąki bogate są w storczyki np.: kukułka plamista i szerokolistna, a także buławnik mieczolistny. Gatunki górskie we florze pogórza to m. in.: ciemiężyca zielona, bodziszek żałobny, przywrotnik prawie nagi, goryczka trojeściowa oraz przetacznik górski. Występują tu również subendemity karpackie: żywiec gruczołowaty i żywokost sercowaty. W celu ochnrony utworzono na terenie pogórza Wiśnicko-Lipnicki Park Krajobrazowy oraz Rezerwat Przyrody Kamień Grzyb i Rezerwat Przyrody Panieńska Góra. Najwyższe szczyty Pogórza Wiśnickiego: Żabia Góra (526 m n.p.m.), Ostra Góra (523 m n.p.m.), Ostrysz (505 m n.p.m.), Trupielec (476 m n.p.m.), Glichowiec (464 m n.p.m.). Wędrówki po Pogórzu Wiśnickim:
- [Beskid Niski](https://hikingtrails.eu/region/beskid-niski/) - Beskid Niski – pasmo górskie w Karpatach Zachodnich. Wschodnia granica Beskidu Niskiego jest zarazem granicą Karpat Wschodnich i Zachodnich. Leży na terenie dwóch państw: Polski i Słowacji. Polska część Beskidu Niskiego od zachodu graniczy z Beskidem Sądeckim i Kotliną Sądecką, od północy z Pogórzem Rożnowskim, Pogórzem Ciężkowickim, Obniżeniem Gorlickim, Pogórzem Jasielskim i Pogórzem Bukowskim, od wschodu z Bieszczadami, od południa graniczy ze słowacką częścią Beskidu Niskiego (Nízke Beskydy). Najwyższy szczyt po polskiej stronie to Lackowa (997 m n.p.m.), a po słowackiej Busov (1002 m n.p.m.), który jako jedyny przekracza 1000 m. Beskid Niski zbudowany jest z fliszu karpackiego. Są to naprzemiennie ułożone ławice zlepieńców, piaskowców i łupków ilastych. Powstanie ich związane jest z osadzaniem się w śródgórskich zbiornikach wodnych gruntów, pochodzących z erozji starszych gór. Osady te w trakcie sedymentacji zostały następnie przeobrażone w naprzemianległe warstwy piaskowców i łupków, a w dalszych procesach górotwórczych podlegały wypiętrzeniu, sfałdowaniu i przesunięciu w kierunku północno-wschodnim, tworząc układ płaszczowin wzajemnie nachodzących na siebie. Powstały trzy tzw. płaszczowiny, które nasunęły się na siebie. Najniższa jest płaszczowina śląska, środkowa – dukielska, a najwyższa – magurska. Wychodnie piaskowców magurskich często mają postać fantastycznych form skalnych. Najbardziej znane są Kornuty na Magurze Wątkowskiej i Diabli Kamień koło Folusza. Występuje też wiele jaskiń. Największe ich skupiska to Kilanowska Góra k. Lipowicy (około 70 jaskiń – najdłuższą z nich jest Jaskinia Słowiańska-Drwali o długości korytarzy 601 m i głębokości blisko 24 m) oraz Cergowa (11 jaskiń). Znana jest Jaskinia Mroczna w Kornutach, której łączna długość korytarzy sięga prawie 200 m, a głębokość 15,5 metrów. Według stanu z 2004 r. w Beskidzie Niskim znanych było 188 jaskiń i schronisk podskalnych o łącznej długości korytarzy 2720 m. Natomiast według stanu na 8 czerwca 2010 r. było to już 238 takich obiektów. Beskid Niski będący poprzecznym obniżeniem w łuku Karpat tworzy szereg równoległych grzbietów i pojedynczych garbów rozdzielonych szerokimi obniżeniami, dolinami rzek i potoków. Dzieli się na: Góry Grybowskie, Góry Hańczowskie, Beskid Gorlicki, Pasmo Magurskie, Beskid Dukielski, Pasmo Bukowicy i Kamienia, Gniazdo Jawornika, Pasmo graniczne, Wzgórza Rymanowskie. W Beskidzie Niskim występują dwa piętra roślinne: pogórza i regiel dolny. Piętro pogórza, sięgające do 530 m n.p.m., tworzą fragmenty naturalnych zbiorowisk leśnych lasy dębowo – grabowe, olcha i zarośla wikliny w dolinach rzek. Dominują jednak drzewostany sztuczne z przewagą sosny. Na terenach nieleśnych występują stosunkowo licznie zbiorowiska łąk i pastwisk oraz torfowiska niskie. Piętro regla dolnego, rozciągające się od 530 m po szczyty, występuje w formie wyspowej, obejmując wyższe części wzniesień. Jedynie w masywie Magury Wątkowskiej tworzy ono większy kompleks. W reglu dolnym dominują lasy, głównie bukowe. Mniejszy udział mają jedliny oraz sztuczne drzewostany sosnowe i mieszane, a świerk jest niemal nieobecny. Do bardzo wartościowych zbiorowisk należą rzadkie w Karpatach Polskich lasy jaworowe, reprezentowane tu przez trzy zespoły. Jaworzyna karpacka występuje tylko na skałkach szczytowych Kamienia, jaworzyna górska z języcznikiem znaleziona została na Kamieniu i Suchani w przełomie Wisłoki, jedynie jaworzyna z miesiącznicą trwałą jest częściej spotykana. Do stosunkowo rzadkich zespołów należy grąd, który zachował się przeważnie na stromych skarpach i niższych częściach zboczy dolin nad rzekami oraz potokami. Lasy bukowe reprezentowane są przez dwa zespoły, niezbyt częstą kwaśną buczynę górską i żyzną buczynę karpacką, zróżnicowaną na 4 podzespoły. Do szczególnie cennych należy podzespół z kostrzewą górską o wyraźnie wschodniokarpackim charakterze oraz podzespoły wilgotne z czosnkiem niedźwiedzim i miesiącznicą trwałą. Z grupy lasów jodłowych stwierdzono niewielki fragment acidofilnego boru dolnoreglowego oraz jedliny żyzne z panującą w runie jeżyną gruczołowatą. Na terenie Beskidu Niskiego utworzono w 1995 roku Magurski Park Narodowy, w 1992 roku Jaśliski Park Krajobrazowy oraz 14 rezerwatów przyrody: Cisy w Mogilnie, Jelenia Góra, Kornuty, Łysa Góra, Wadernik, Igiełki, Modrzyna, Cisy w Nowej Wsi, Rezerwat Tysiąclecia na Cergowej Górze, Przełom Jasiołki, Kamień nad Jaśliskami, Źródliska Jasiołki, Bukowica i Kamień nad Rzepedzią. Wędrówki po Beskidzie Niskim:
- [Beskid Śląski](https://hikingtrails.eu/region/beskid-slaski/) - Beskid Śląski – pasmo górskie w Polsce i Czechach, będące częścią Beskidów Zachodnich w Karpatach Zachodnich. Większa jego część znajduje się po polskiej stronie, po czeskiej stronie znajduje się zachodnia część Pasma Czantorii. Od zachodu graniczy z Beskidem Morawsko-Śląskim, od północy z Pogórzem Śląskim, od wschodu z Kotliną Żywiecką i Beskidem Żywiecko-Orawskim a od południa z Międzygórzem Jabłonkowsko-Koniakowskim. Beskid Śląski zbudowany jest z masywnych piaskowców godulskich i istebniańskich. W części południowej góry zbudowane są z fliszu magurskiego. Występują tu złoża mineralne: piaskowce, wapienie i kruszywa naturalne. Duże znaczenie mają piaskowce godulskie, które występują tu w dwóch rodzajach: godulskie środkowe (wydobywane w dwóch kamieniołomach w Brennej) oraz godulskie dolne (wydobywane w kamieniołomie w Wiśle). W Beskidzie Śląskim licznie występują wychodnie skalne, miejscami dość rozbudowane. Do najbardziej charakterystycznych należą: Dorkowa Skała, Malinowska Skała, wychodnie skalne na szczycie Kościelca, Krzakoska Skała, wychodnie skalne w Dolinie Potoku Malinka, wychodnie skalne na stokach szczytu Cieńków, wychodnie skalne na stokach szczytu Malinów. Ponadto znajduje się tu największa na terenie polskich Beskidów koncentracja jaskiń, wśród których znajdują się dwie największe jaskinie polskiego fliszu karpackiego: Jaskinia Wiślańska – długość korytarzy 2275 m oraz Jaskinia Miecharska – długość korytarzy 1838 m. W polskim Beskidzie Śląskim doliczono się 415 jaskiń i schronisk skalnych. Beskid Śląski składa się z dwóch rozciągniętych pasm górskich ułożonych południkowo. Na zachodzie znajduje się Pasmo Czantorii, przez które przebiega granica polsko-czeska, natomiast na wschodzie Pasmo Wiślańskie, w skład którego wchodzi kilka mniejszych pasm górskich: Pasmo Baraniej Góry i Skrzycznego, Pasmo Równicy, Beskid Węgierski, Pasmo Klimczoka i Szyndzielni. Lasy na terenie Beskidu Śląskiego uległy znacznym przekształceniom wskutek eksploatacji. Prawie całkowicie zanikły grądy, które pierwotnie występowały w piętrze pogórza. Wzrósł areał borów jodłowo-świerkowych oraz świerczyn. Zmniejszona została powierzchnia dolnoreglowych lasów bukowych. W dolinach potoków w piętrze pogórza występują obecnie podgórski łęg jesionowy, nadrzeczna olszynka górska oraz dolnoreglowy świerkowy bór na torfie. W reglu dolnym dominują świerczyny. Miejscami spotyka się lasy bukowe: kwaśną buczynę górską i żyzną buczynę karpacką. Strome stoki porastają jaworzyny górskie, fragmentarycznie jaworzyny karpackie. W wyższych partiach regla dolnego występuje bór jodłowo-świerkowy. Regiel górny porastają świerczyny, najlepiej wykształcone w rezerwacie przyrody na Baraniej Górze. W grzbiecie od Malinowskiej Skały do Skrzycznego występują niewielkie obszary porośnięte kosodrzewiną, sztucznie tu nasadzoną. Na stokach Baraniej Góry znajdują się źródliska największej rzeki Polski – Wisły. Wykapy źródliskowe Czarnej Wisełki znajdują się na wysokości 1107 m n.p.m., czyli wyżej niż Białej Wisełki (1080 m n.p.m.). Przepływ Czarnej Wisełki jest dłuższy, stąd uznany został za główny, źródliskowy potok Wisły. Najwyższe szczyty Beskidu Śląskiego: Skrzyczne 1257 m n.p.m., Barania Góra 1215 m n.p.m., Małe Skrzyczne 1211 m n.p.m., Wierch Wisełka 1197 m n.p.m., Kopa Skrzyczeńska 1189 m n.p.m., Malinowska Skała 1152 m n.p.m., Zielony Kopiec 1152 m n.p.m., Magurka Wiślańska 1140 m n.p.m., Klimczok 1117 m n.p.m., Malinów 1115 m n.p.m., Magura 1109 m n.p.m., Magurka Radziechowska 1108 m n.p.m., Trzy Kopce 1082 m n.p.m., Gawlasi 1076 m n.p.m., Stołów 1035 m n.p.m., Cebula 1035 m n.p.m., Glinne 1034 m n.p.m., Przysłup 1029 m n.p.m., Szyndzielnia 1028 m n.p.m., Kościelec 1022 m n.p.m., Skałka 1020 m n.p.m., Muronka 1017 m n.p.m., Przypiór 1008 m n.p.m. Wędrówki po Beskidzie Śląskim:
- [Dolinki Krakowskie](https://hikingtrails.eu/region/dolinki-krakowskie/) - Park Krajobrazowy Dolinki Krakowskie – to jeden z najpiękniejszych parków krajobrazowych w Małopolsce. Składa się z jarowych dolin położonych na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Zajmuje obszar Wyżyny Olkuskiej i ciągnie się aż do Rowu Krzeszowickiego. Od wschodu sąsiaduje z Ojcowskim Parkiem Narodowym. Usłany jest potokami i licznymi dolinami z formami rzeźby krasowej. W skład parku wchodzą następujące dolinki: Wąwóz Podskalański, Dolina Kluczwody, Dolina Bolechowicka, Dolina Kobylańska, Dolina Będkowska, Dolina Szklarki, Dolina Racławki, Dolina Eliaszówki, Dolina Czernki, Dolina Miękini, Dolina Kamienic. Ponadto na terenie parku leży wschodnia część Doliny Sztoły oraz mniej znane Jary Dulowskie i Wąwóz Sztuczki. Najwyższym wzniesieniem na terenie parku i równocześnie najwyższym wzniesieniem całej Wyżyny Olkuskiej jest Grodzisko, zwane również Wzgórzem lub Skałą. Położone jest w miejscowości Jerzmanowice i wznosi się na wysokość 513 m n.p.m. W obrębie parku utworzono pięć rezerwatów przyrody: Dolina Kluczwody, Wąwóz Bolechowicki, Dolina Szklarki, Dolina Racławki i Dolina Eliaszówki. Oryginalny krajobraz tego obszaru, o dużej wartości przyrodniczej, tworzą krasowe doliny, przez które w większości przepływają potoki. Zarówno w dolinach jak i na wierzchowinie znajdują się liczne jaskinie oraz ostańce skalne. W okresie średniowiecza powstało na tym terenie wiele zamków i warowni, po których w większości pozostały ruiny wkomponowane w wapienne skały. Wędrówki po Dolinkach Krakowskich:
- [Jura Krakowsko-Częstochowska](https://hikingtrails.eu/region/jura-krakowsko-czestochowska/) - Wyżyna Krakowsko-Częstochowska (Jura Krakowsko-Częstochowska) – makroregion geograficzny znajdujący się w południowej Polsce, który tworzą następujące mezoregiony fizycznogeograficzne: Wyżyna Częstochowska, Wyżyna Olkuska, Rów Krzeszowicki i Garb Tenczyński. Znajduje się w dorzeczu górnej Wisły oraz górnej Warty. Tworzy pas długości ok. 80 km, pomiędzy Krakowem a Częstochową. Obszar wyżyny był wielokrotnie dnem morza, przez co powstało tu wiele warstw skał dolomitowych, marglowych i wapiennych. Dominują wapienie górnojurajskie, które widoczne są poprzez wystające ponad powierzchnię liczne wapienne ostańce osiągające wysokość do kilkudziesięciu metrów. Powstały w wyniku procesów krasowych, których wynikiem są również krasowe doliny, liczne jaskinie i schroniska ze stalaktytami, stalagmitami oraz stalagnatami. Wapienna płyta budująca wyżynę opada w kierunku północno-wschodnim, gdzie zapada pod piaskowce i iły z okresu kredy. Teren wyżyny wznosi się na wysokość około 300 m n.p.m., po wschodniej stronie Częstochowy, do około 500 m w części południowej. W dwóch miejscach wyżyna wznosi się powyżej 500 m n.p.m. Najwyższe wzniesienie to Góra Zamkowa o wysokości 516 m n.p.m. znajdująca się na terenie wsi Podzamcze w gminie Ogrodzieńca. Wyżyna przekracza także 500 m n.p.m. w Jerzmanowicach – wzgórze Grodzisko (Skałka) o wysokości 513 m n.p.m. Ku zachodowi opada stromo do Wyżyny Śląskiej ok. 100-metrową krawędzią, tzw. kuestą jurajską, na wschodzie przechodzi łagodnie w Nieckę Nidziańską. Południowa część Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej tworzy Garb Tenczyński, który jest oddzielony od pozostałej jej części Rowem Krzeszowickim. Obszar wyżyny pokrywają przeważnie mało urodzajne gleby, powstałe głównie na polodowcowych piaskach bielice lub na wapieniach szkieletowe rędziny. Oprócz nich występują powstałe na lessach gleby brunatnoziemne. Lasy zajmują około 20% powierzchni. W zbiorowiskach leśnych występują głównie grądy, mieszane bory sosnowo-dębowe z domieszką jodły lub buka, świetliste dąbrowy. Do rzadkich i cennych przyrodniczo zespołów należą typowe dla gór: buczyna karpacka z domieszką jodły, kwaśna buczyna sudecka, jaworzyna górska oraz ciepłolubna buczyna storczykowa porastająca skaliste, wapienne, silnie nasłonecznione zbocza. W zabagnionych dolinach rzek występują niewielkie fragmenty łęgów. Poza obszarami leśnymi występują tu charakterystyczne dla Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej murawy kserotermiczne porastające strome, skaliste i suche zbocza. Rosną w nich rzadkie gatunki roślin ciepłolubnych. Na rozległych piaskach Pustyni Błędowskiej występuje roślinność pustynna. W poprzek Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej przebiega dział wód Odry i Wisły. Między Zawierciem a Kromołowem, oddzielone jedynie nasypem kolejowym wypływają Warta uchodząca do Odry i Czarna Przemsza należąca do zlewni Wisły. Oprócz nich na wyżynie początek mają rzeki i potoki: Biała Przemsza, Pilica, Dłubnia, Szreniawa, Prądnik, Wiercica, Rudawa, Chechło, Dulówka, Kluczwoda, Sanka, Rudno, Będkówka, Kozi Bród. Porowate wapienne podłoże powoduje, że liczba cieków jest niewielka, a niektóre doliny (np. Dolina Wodącej) są suche – woda płynie ich dnem tylko po większych opadach. Rejon jest ubogi w wody powierzchniowe. Liczne i głębokie doliny, parowy i wąwozy wskazują jednak, że dawniej rejon wyżyny był zasobniejszy w wodę. Dość licznie występują wywierzyska i źródła. Ich silne natlenienie i duża zawartość dwutlenku węgla, sprzyjają bujnemu rozwojowi roślinności pokrywającej dna potoków. Na Wyżynie zbudowano system średniowiecznych zamków – Orle Gniazda, niegdyś strzegących granicy Królestwa Polskiego przed najazdami z Górnego Śląska. Większość z zamków na tym obszarze została wybudowana na trudno dostępnych wapiennych skałach. Wędrówki po Jurze Krakowsko-Częstochowskiej:
- [Pogórze Wielickie](https://hikingtrails.eu/region/pogorze-wielickie/) - Pogórze Wielickie – mezoregion fizycznogeograficzny w południowej Polsce, należący do makroregionu Pogórza Zachodniobeskidzkiego. Położony jest pomiędzy dolinami Skawy i Raby i zajmuje obszar o powierzchni 530 km2. Od południa graniczy z Beskidem Małym, Beskidem Makowskim i Pogórzem Wiśnickim, od wschodu graniczy z Podgórzem Bocheńskim, od północy graniczy z Podgórzem Krakowskim i Rowem Skawińskim a od zachodu z Doliną Górnej Wisły i Pogórzem Śląskim. Ukształtowanie Pogórza Wielickiego stanowią równoleżnikowe szerokie garby o wysokości przekraczającej 550 m np.m., porozcinane dolinami licznych dopływów Wisły. W jego skład wchodzą pasma wzniesień: Pasmo Draboża, Pasmo Barnasiówki, Wzgórza Lanckorońskie, Pasmo Bukowca, Pasmo Bronaczowa i Wzgórza Hucisko. Pogórze Wielickie zbudowane jest osadów fliszowych czyli naprzemianległych zlepieńców, piaskowców i łupków ilastych. Osady te tworzyły się w morzu w okresie kredy i starszego trzeciorzędu, następnie zostały sfałdowane i przesunięte na północ w formie płaszczowin. W czwartorzędzie w okresie plejstoceńskim osady te zostały przykryte warstwą lessu o miąższności około 10 m. Na stokach, gdzie less został zmyty fragmentarycznie można spotkać utwory fliszowe. Najniższe tarasy w dolinie rzeki Raby zbudowane są z utworów holoceńskich w późniejszym okresie. Są to współczesne aluwia rzeczne wytworzone z glin, piasków i iłów. W dnach dolin nieckowatych, obniżeniach terenowych i u podnóży stoków wytworzyły się i tworzą nadal deluwia. Wypełnione są przeważnie materiałem lessowym zmytym z otaczających stoków. Pogórze Wielickie to region gęsto zaludniony, o charakterze rolniczym. W wyższych partiach wzniesień pojawia się roślinność charakterystyczna dla piętra pogórza. Występują tam lasy mieszane z dużym udziałem gatunków liściastych, w szczególności dębów, buków, graba i innych, początkowo gęsto jeszcze przemieszanych z sosną. W południowej części istnieją dobrze zachowane obszary buczyny karpackiej. Na Pogórzu Wielickim znajdują się dwa rezerwaty. Rezerwat Przyrody Kozie Kąty to leśny rezerwat w gminie Skawina, w północno-zachodniej części kompleksu leśnego o nazwie Las Bronaczowa. Został utworzony w celu ochrony fragmentu drzewostanu mieszanego o charakterze naturalnym z udziałem jodły. Rezerwat Przyrody Cieszynianka to florystyczny rezerwat przyrody w gminie Mogilany. Położony jest w lesie bukowo-brzozowym, porastającym północne stoki mogilańskiego wzgórza. Obejmuje ochroną wyspowe stanowisko cieszynianki wiosennej. Najwyższe szczyty pogórza: Barnasiówka 566 m n.p.m., Lanckorońska Góra 545 m n.p.m., Żar 527 m n.p.m., Dalin 506 m n.p.m., Wielka Góra 455 m n.p.m., Bukowiec 455 m n.p.m., Lisia Góra 438 m n.p.m., Podgranicznik 431 m n.p.m., Draboż 432 m n.p.m., Niedzwiedź 426 m n.p.m., Jurczakowa Góra 423 m n.p.m., Sumerowa Góra 420 m n.p.m., Trawna Góra 417 m n.p.m., Środkowa Góra 416 m n.p.m., Wierzchogóra 414 m n.p.m. Wędrówki po Pogórzu Wielickim:
- [Wysoczyzna Elbląska](https://hikingtrails.eu/region/wysoczyzna-elblaska/) - Wysoczyzna Elbląska – izolowana kępa morenowa na Pobrzeżu Gdańskim. Pod względem morfologicznym Wysoczyzna Elbląska jest rozległym płatem falistej moreny dennej. Jej północno-zachodnia krawędź stromo opada ku Zalewowi Wiślanemu przyjmując w niektórych miejscach charakter brzegu klifowego. Swoją kulminację Wysoczyzna osiąga na Srebrnej Górze (198 m n.p.m.). Znaczna wysokość bezwzględna a także duże lokalnie różnice wysokości wytworzyły dogodne warunki do powstania na jej zboczach głębokich jarów i wąwozów, będących wynikiem erozyjnej działalności potoków spływających promieniście z Wysoczyzny w kierunku Zalewu Wiślanego i Jeziora Drużno. Wysoczyznę porastają w większości lasy mieszane z przewagą buka. Górski charakter terenu sprzyja występowaniu rzadkich w północnej Polsce roślin górskich i wyżynnych. Wędrówki po Wysoczyźnie Elbląskiej:
- [Pieniny](https://hikingtrails.eu/region/pieniny/) - Pieniny – pasmo górskie w Karpatach, położone w południowej Polsce i północnej Słowacji. Od północy sąsiadują z Kotliną Orawsko-Nowotarską, Gorcami i z Beskidem Sądeckim, od wschodu sąsiadują z Pogórzem Popradzkim w Polsce a na Słowacji z Górami Lubowelskimi, od południa z Międzygórami Spisko-Szaryskimi, od zachodu z Magurą Spiską. Stanowią część ciągnącego się na długości ok. 550 km pienińskiego pasa skałkowego, oddzielającego zewnętrzne Karpaty fliszowe od Karpat wewnętrznych tzw. krystalicznych. Pieniny tworzą pasmo górskie o długości ok. 35 km i szerokości do 6 km podzielone przełomami Dunajca na trzy części: – Pieniny Spiskie między Dursztynem a Niedzicą z najwyższą kulminacją Żaru (883 m n.p.m.), – Pieniny Właściwe leżące między Czorsztynem a Szczawnicą, ze szczytem Okrąglicy (982 m. n.p.m.) w masywie Trzech Koron, – Małe Pieniny rozciągające się między Dunajcem na wysokości Szczawnicy a przełęczą Rozdziele na wschodzie. Najwyższą kulminacją tej części pasma jest Wysoka (1050 m n.p.m.) Ponadto Pieniny Właściwe dzielą się na trzy jednostki fizjograficzne: – Pieniny Czorsztyńskie – rozciągające się między Czorsztynem a przełęczą Chwała Bogu (Szopka) i Wąwozem Szopczańskim. Najwyższe wzniesienia: Nowa Góra (902 m n.p.m.) i Macelak (856 m n.p.m.). – Masyw Trzech Koron – wznoszący się między przełęczą Szopka na zachodzie a doliną Pienińskiego Potoku na wschodzie. – Pieninki – malownicza grań ciągnąca się od doliny Potoku Pienińskiego na zachodzie, po dolinę Dunajca koło Szczawnicy na wschodzie. Najwyższe szczyty to Sokolica (747 m n.p.m.) i Czerteż (774 m n.p.m.). Skały budujące Pieniny powstały na dnie mórz w kilku epokach geologicznych. W górnej kredzie zostały sfałdowane i wydźwignięte. Na początku trzeciorzędu nastąpiła druga fala ruchów tektonicznych powodująca kolejne przesunięcia płaszczowin. Trzecia fala ruchów górotwórczych w okresie paleogenu i neogenu spowodowała powstanie bardzo skomplikowanej struktury tektonicznej pasa skałkowego. Równocześnie zachodząca erozja zdarła zewnętrzny płaszcz skał i wymodelowała skomplikowaną rzeźbę terenu. Szczyty i turnie zbudowane są z odpornych na wietrzenie skał jurajskich, głównie wapieni rogowcowych, bulastych i krynoidowych. Doliny i przełęcze powstały w miękkich i podatnych na wietrzenie skałach z okresu kredy i paleogenu. Zjawiska krasowe rozwinięte są dość słabo, jaskinie i wywierzyska są nieliczne i nieduże. Natomiast rzeki i potoki są często głęboko wcięte w skały i tworzą ok. 15 wąwozów i przełomów. Najbardziej znane pienińskie wąwozy to Wąwóz Szopczański i Wąwóz Homole. Wulkanicznego pochodzenia są andezytowe wzgórza wzdłuż północnej granicy Pienin: Wdżar nad przełęczą Snozka, Bryjarka nad Szczawnicą, Jarmuta nad Szlachtową. Urozmaicony krajobraz Pienin przede wszystkim tworzą lasy i łąki. Dzięki bogatej rzeźbie terenu i rozmaitości podłoża pienińskie lasy nie są jednorodne gatunkowo. Nie występuje tu wyraźnie rozgraniczenie pięter roślinności. Lasy w Pieninach tworzą głównie regiel dolny. Jedynie na szczycie Wysokiej pojawia się fragment regla górnego. Nie występuje tu również piętro pogórza, które w wyniku działalności człowieka zostało wylesione i obecnie zajmują je pola uprawne i łąki. Lasy Pienin tworzy głównie buczyna karpacka. Drzewostan opanowały buk zwyczajny i jodła pospolita, a domieszkę stanowi zwykle świerk pospolity oraz jawor, wiąz górski, lipa szerokolistna. W obrębie buczyny karpackiej spotykane są niewielkie enklawy jaworzyny górskiej, która rozwija się na wapiennym rumoszu w głębokich, ocienionych i wilgotnych miejscach na silnie nachylonych zboczach. Największe i najlepiej wykształcone płaty jaworzyny spotykane są w Pieninach Centralnych (Góra Zamkowa, Trzy Korony). Ciepłe i suche zbocza południowe, gdzie dominuje roślinność kserotermiczna, zajęły laski sosnowe rozwijające się na skalnych grzebieniach i niedostępnych półkach w partiach szczytowych Pienin Centralnych. Wyparte przez jodłę i buka tworzą reliktowe zbiorowisko z okazami osiągającymi wiek ponad 500 lat. Strome i nasłonecznione zbocza południowe zajmują ciepłolubne buczyny i jedliny. Charakterystyczną cechą ciepłolubnej buczyny jest wielogatunkowy drzewostan z dużym udziałem buka zwyczajnego i towarzyszącymi mu jodłą, lipą szerokolistną, jaworem, klonem zwyczajnym, grabem i świerkiem. Jedlina ciepłolubna rozwija się na wapnistych łupkach osłony skałkowej, na kamienistych glebach brunatnych lub pararędzinach. Jest zespołem bardziej monotonnym niż ciepłolubna buczyna. Prawie jednogatunkowy drzewostan tworzy jodła. Buk, świerk i jawor stanowią niewielką domieszkę. Grądy będące typowym zespołem piętra pogórza spotyka się jedynie w formie zubożałej, na silnie nasłonecznionych stokach w przełomie Dunajca do wysokości 500 m n.p.m. Przetrwały niewielkie fragmenty wielogatunkowego i wielowarstwowego drzewostanu, z dobrze odnawiającymi się skupiskami grabu zwyczajnego i lipy drobnolistnej. Bory świerkowe i jodłowo-świerkowe rozwijają się w Pieninach głównie na glebach skrytobielicowych lub brunatnych silnie wyługowanych i zakwaszonych. W większości są efektem dawnej (XIX, początek XX wieku), nieracjonalnej gospodarki leśnej człowieka – intensywna eksploatacja i preferowanie jednego gatunku. Drzewostan stanowi monokultura świerka pospolitego. W celu ochrony przyrody w 1932 r. utworzono Pieniński Park Narodowy. Zajmuje najcenniejsze pod względem krajobrazowym i przyrodniczym obszary Pienin Właściwych: Masyw Trzech Koron, Pieniny Czorsztyńskie, Pieninki, Pieniński Przełom Dunajca. Wędrówki po Pieninach:
- [Garb Tenczyński](https://hikingtrails.eu/region/garb-tenczynski/) - Garb Tenczyński – mezoregion fizycznogeograficzny będący południowym fragmentem Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej, oddzielony od zasadniczej części wyżyny zapadliskiem tektonicznym Rowu Krzeszowickiego. Od północy sąsiaduje z Rowem Krzeszowickim, od zachodu z Pomostem Krakowskim i Obniżeniem Cholerzyńskim a od południa z Rowem Skawińskim i Doliną Górnej Wisły. Garb Tenczyński to zrąb tektoniczny o dość skomplikowanej budowie geologicznej, upadający uskokami do Kotliny Oświęcimskiej i Bramy Krakowskiej. Spod górnojurajskich wapieni odsłaniają się starsze, dewońskie i karbońskie skały oraz permskie wulkaniczne porfiry i melafiry. Region jest silnie zalesiony, ponad 1/3 obszaru zajmują lasy (buczyny karpackie, bory mieszane sosnowo-dębowe, łęgi olszowe oraz lasy grądowe). W jego urozmaiconym krajobrazie znajdują się m.in. liczne ostańce z wapieni górno-jurajskich podlegające procesom krasowym, niewielkie jaskinie i paleozoiczne skały pochodzenia wulkanicznego. Na terenie Garbu Tenczyńskiego znajdują się rezerwaty przyrody: Rezerwat Bukowica, Rezerwat Lipowiec, Rezerwat Zimny Dół, Rezerwat Dolina Mnikowska, Rezerwat Skała Kmity, Rezerwat Kajasówka. Najwyższym wzniesieniem o wysokości 411 m n.p.m. jest Góra Zamkowa w Rudnie koło Tenczynka. Wędrówki po Garbie Tenczyńskim:
- [Kalwaria Zebrzydowska](https://hikingtrails.eu/region/kalwaria-zebrzydowska/) - Kalwaria Zebrzydowska – miasto w południowej Polsce założone w pierwszej poł. XVII w. przez wojewodę krakowskiego Mikołaja Zebrzydowskiego. Miasto położone jest na Pogórzu Wielickim, na wysokości 335–400 m n.p.m., u stóp góry Żar, nad rzeką Cedron. Sanktuarium Pasyjno-Maryjne oo. Bernardynów w Kalwarii Zebrzydowskiej to jedno z najciekawszych w Polsce założeń krajobrazowo-architektonicznych i jedno z najczęściej uczęszczanych polskich miejsc pielgrzymkowych. W skład zespołu wchodzi bazylika i klasztor położone u szczytu góry Żar a na południe i wschód od nich znajdują się 42 kaplice i kościoły dróżek. W 1999 roku Sanktuarium w Kalwarii Zebrzydowskiej (bazylika, klasztor i dróżki) zostało wpisane na listę Światowego Dziedzictwa Kultury i Natury UNESCO. Wędrówki po Kalwarii Zebrzydowskiej:
- [Pasma Pewelsko-Krzeczowskie](https://hikingtrails.eu/region/pasma-pewelsko-krzeczowskie/) - Pasma Pewelsko-Krzeczowskie – mezoregion fizycznogeograficzny w Beskidach Zachodnich, w południowej Polsce. W jego skład wchodzą Pasmo Pewelskie i Grupa Żurawnicy. Tworzy niewielkie powierzchniowo (123 km²), ale wyraziście zaznaczające się w rzeźbie terenu obniżenie pomiędzy Beskidem Małym od północy a Beskidem Żywiecko-Orawskim od południa, w strefie nasunięcia skał płaszczowiny magurskiej na śląską. Od zachodu graniczy z Kotliną Żywiecką a od wschodu na krótkim odcinku z Beskidem Makowskim. Najwyższym szczytem jest Baków (Czeretnik) o wysokości 766 m n.p.m. Krajobraz regionu w przeważającej części tworzą obszary rolnicze, przede wszystkim użytki zielone, w wyższych partiach występują lasy świerkowo-jodłowe i bukowe. Główne grzbiety porozcinane są przez liczne doliny z bystrymi potokami. Pasma Pewelsko-Krzeczowskie zostały wyodrębnione jako mezoregion oznaczony numerem 513.57 w ramach regionalizacji fizycznogeograficznej Polski z 2018 roku wykonanej przez międzyuczelniany zespół geografów pod kierownictwem Jerzego Solona. Wcześniej ten obszar należał do dwóch mezoregionów: Beskidu Małego i Beskidu Makowskiego. Wędrówki po Pasmach Pewelsko-Krzeczowskich:
- [Pogórze Ciężkowickie](https://hikingtrails.eu/region/pogorze-ciezkowickie/) - Pogórze Ciężkowickie – mezoregion geograficzny w południowo-wschodniej Polsce położony pomiędzy dolinami Białej na zachodzie i Wisłoki na wschodzie. Grzbiety Pogórza, rozdzielone szerokimi obniżeniami, mają przeważnie przebieg równoleżnikowy. Pogórze charakteryzuje się krajobrazem podgórskim, pola, łąki i sady przeplatają się z lasami mieszanymi z dominacją jodły, sosny i dębu. Liczne wzniesienia poprzecinane są przez rzeki i strumienie, które płyną dość stromymi zboczami. Najwyższe wzniesienia pogórza to Liwocz (562 m n.p.m.), Brzanka (534 m n.p.m.), Ostry Kamień (527 m n.p.m.), Wał (523 m n.p.m.), Kamionka (513 m n.p.m.), Kamińska Góra (508 m n.p.m.), Gilowa Góra (502 m n.p.m.). Wędrówki po Pogórzu Ciężkowickim:
- [Góry Świętokrzyskie](https://hikingtrails.eu/region/gory-swietokrzyskie/) - Góry Świętokrzyskie – pasmo górskie leżące w centralnej Polsce na Wyżynie Kieleckiej należące do najstarszych łańcuchów górskich w Europie. Od północy sąsiaduje z Płaskowyżem Suchedniowskim, od wschodu sąsiaduje z Wyżyną Sandomierską, od południa sąsiaduje z Pogórzem Szydłowskim a od zachodu na krótkich odcinkach sąsiaduje z Doliną Nidy, z Pasmem Przedborsko-Małogoskim oraz ze Wzgórzami Łopuszańskimi. Najwyższym szczytem jest Agata 614 m n.p.m. Góry Świętokrzyskie to jeden z najbardziej różnorodnych geologicznie obszarów w Europie. Ich historia obejmuje ponad 500 mln lat, podczas których region był wielokrotnie zalewany przez morza, wypiętrzany (orogenezy: kaledońska, hercyńska, alpejska) i niszczony przez erozję. Góry Świętokrzyskie w znacznej części porośnięte są lasami. Jedną z cech występującej tu roślinności jest występowanie na tym terenie lasów o charakterze górskim, oraz lasów wyżynnych i nizinnych. Przyjmuje się, że granica między lasami górskimi a wyżynnymi pokrywa się z poziomicą 350 m n.p.m., na stromych stokach północnych, oraz przebiega poziomicą 450 m n.p.m. na łagodniejszych stokach południowych. W niższym piętrze występują lasy sosnowe, sosnowo-dębowe i dębowo-sosnowe. W wyższych położeniach panują lasy jodłowe i bukowe. Lasy wyższych położeń swoim składem przypominają lasy dolnego piętra w Beskidach. W Górach Świętokrzyskich występują Gołoborza. Są to obszary bezleśne (gołe od boru) znajdujące się na stokach pasm górskich. Gołoborza zbudowane są z bloków kambryjskiego piaskowca kwarcytowego powstałych ponad 500 mln lat temu. Na terenie gór świętokrzyskich wytyczono wiele szlaków turystycznych, spacerowych oraz ścieżek edukacyjnych. Wędrówki po Górach Świętokrzyskich:
- [Pagóry Jaworznickie](https://hikingtrails.eu/region/pagory-jaworznickie/) - Pagóry Jaworznickie – mezoregion fizycznogeograficzny znajdujący się w południowej Polsce, należący do Wyżyny Śląskiej. Od zachodu sąsiaduje z Wyżyną Katowicką, od północny sąsiaduje z Garbem Tarnogórskim i Kotliną Siewierza, od wschodu sąsiaduje z Wyżyną Olkuską a od południa z Rowem Krzeszowickim i Równiną Pszczyńską. Krajobraz regionu tworzą pojedyncze pagóry i garby zbudowane z wapieni i dolomitów triasowych, w których podłożu występują węglonośne skały karbońskie. Dominującym zbiorowiskiem leśnym są bory sosnowe, ale dość powszechne są bory mieszane i buczyny. Jest to obszar o zróżnicowanym zagospodarowaniu – tereny zurbanizowane i przemysłowe przeplatają się z terenami rolnymi i leśnymi. Duży wpływ na ukształtowanie powierzchni miały osiadania powierzchni terenu spowodowane podziemnym górnictwem węgla kamiennego. Wędrówki po Pagórach Jaworznickich:
- [Kraków](https://hikingtrails.eu/region/krakow/) - Kraków – miasto położone w południowej Polsce nad rzeką Wisłą, drugie pod względem liczby mieszkańców i powierzchni miasto kraju, formalna stolica Polski do 1795 r. i miasto koronacyjne oraz nekropolia królów Polski. Na terenie miasta znajduje się wiele bezcennych zabytków, w tym najważniejsze wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO – Stare Miasto wraz z Zamkiem na Wawelu oraz Kazimierz. Wędrówki po Krakowie:
- [Kotlina Siewierza](https://hikingtrails.eu/region/kotlina-siewierza/) - Kolina Siewierza – nowy mezoregion fizycznogeograficzny w południowej Polsce wyodrębniony w regionalizacji fizycznogeograficznej w 2018 r. Od wschodu graniczy z Wyżyną Częstochowską, od południowego-wschodu graniczy z Wyżyną Olkuską, od zachodu graniczy z Pagórami Jaworznickimi a od północy graniczy z Progiem Woźnickim i Obniżeniem Górnej Warty. Rozciąga się z północnego zachodu na południowy wschód obszarem o długości ok. 40 km i szerokości 7–15 km, zajmując powierzchnię 302 km². Ważniejsze cieki to Czarna Przemsza, Biała Przemsza i Mitręga. Obniżenie kotliny wykształciły procesy denudacyjne w mało odpornych skałach, głównie ilastych, okresu górnego triasu i dolnej jury. Rzeźba terenu jest zróżnicowana – na północy pojawiają się wzgórza ostańcowe z wychodniami wapiennymi, na południu teren jest bardziej zrównany. Wysokości bezwzględne mieszczą się w przedziale ok. 290–440 m n.p.m. W pokryciu powierzchni lasy dominują (ok. 60% obszaru) nad areałem rolniczym (ok. 30%) i zabudowanym (ok. 10%). Wśród gleb przeważają nieurodzajne formacje bielicowe i rdzawe, sprzyjające siedliskom sosny, wytworzone na piaskach i żwirach pochodzących z akumulacji rzeczno-lodowcowej. Osobliwością przyrody kotliny są antropogeniczne pustynie: Błędowska oraz Starczynowska. Wędrówki po Kotlinie Siewierza:
- [Beskid Żywiecko-Kysucki](https://hikingtrails.eu/region/beskid-zywiecko-kysucki/) - Beskid Żywiecko-Kysucki – pasmo górskie położone na pograniczu polsko-słowackim (żywiecko-kisuckim), w zachodniej części Beskidu Żywieckiego według wcześniejszej regionalizacji. Pasmo obejmuje masywy Wielkiej Raczy, Wielkiej Rycerzowej, Oszusa i Krawców Wierchu. Beskid Żywiecko-Kysucki został wyodrębniony jako mezoregion należący do Beskidów Zachodnich regionalizacją fizycznogeograficzną Polski z 2018 roku przez zespół geografów pod przewodnictwem Jerzego Solona. Region zajmuje powierzchnię 490,8 km², z czego 36,1% (tj. 177 km²) przypada na część północną w granicach Polski, gdzie układ dolin żłobionych przez potoki źródłowe Soły przybiera charakterystyczną strukturę drzewiastą. Zbudowany jest ze skał fliszowych płaszczowiny magurskiej. W odróżnieniu od sąsiedniego Beskidu Żywiecko-Orawskiego występują tu mniejsze wysokości bezwzględne i mniej jest pięter roślinności – górną granicę regla dolnego stanowią skarłowaciałe buki, typowy regiel górny zaznacza się śladowo, wyższych pięter brak. Odmienny jest też układ grzbietów – Beskid Żywiecko-Kisucki to długie i wyrównane wierzchowiny, z rozległymi ramionami bocznymi. W pokryciu terenu dominują lasy. Naturalne siedliska bukowe i jodłowe regla dolnego zostały znacznie przekształcone w wyniku gospodarki leśnej człowieka, poprzez sztuczne nasadzenia świerka. Pozostałości karpackiego lasu pierwotnego są chronione w kilku rezerwatach, m.in. Śrubita, Muńcoł, Oszast. Z wielkoobszarowych form ochrony przyrody funkcjonuje tutaj Żywiecki Park Krajobrazowy po polskiej stronie, a po słowackiej Obszar Chronionego Krajobrazu „Kysuce” i Obszar Chronionego Krajobrazu „Horná Orava”. Najwyższymi szczytami są Wielka Racza (1236 m n.p.m.), Wielka Rycerzowa (1226 m n.p.m.), Mała Rycerzowa (1207 m n.p.m.), Jaworzyna (1173 m n.p.m.), Muńcuł (1165 m n.p.m.). Wędrówki po Beskidzie Żywiecko-Kysuckim:
- [Pogórze Rożnowskie](https://hikingtrails.eu/region/pogorze-roznowskie/) - Pogórze Rożnowskie – mezoregion fizycznogeograficzny w południowej Polsce. Od północy graniczy z Pogórzem Wiśnickim, od wschodu z Pogórzem Ciężkowickim, od południa z Beskidem Niskim i Kotliną Sądecką a od zachodu z Beskidem Wyspowym. Najwyższym wzniesieniem jest Dąbrowska Góra o wysokości 583 m n.p.m. położona w południowej części pogórza. Region posiada urozmaiconą rzeźbę terenu z wysokimi wzniesieniami oraz głęboko wciętymi dolinami. Wysokość wierzchowin przekracza 500 m n.p.m. Niektóre ze wzniesień na tych wierzchowinach mają charakter małych gór, np. Dąbrowska Góra (583 m n.p.m.), Kobylnica (582 m n.p.m.). Największe wierzchowiny to: Rozróg Wału, Pasmo Mogiły, Styru i Suchej Góry, Grupa Rosulca, Bukowca i Jamnej, Pasmo Żebraczki, Masyw Majdanu nad Jeziorem Rożnowskim i Pasmo Ostryża. Większość szczytów i wierzchowin nie jest zalesiona, dzięki czemu roztaczają się rozległe panoramy na Pogórze Rożnowskie, Pogórze Ciężkowickie, Beskid Wyspowy, Beskid Sądecki i Beskid Niski. W Dolinie Dunajca utworzono dwa sztuczne zbiorniki wodne Jezioro Rożnowskie i Jezioro Czchowskie, które tworzą charakterystyczny krajobraz pogórza. Ponadto krajobraz tworzą mocno wcięte doliny pomiędzy stromo opadające stoki zielonych wzgórz. Dominują pola uprawne, łąki i niewielkie kępy drzew, lasy zachowały się na bardzo stromych stokach. Na najlepiej zachowanych przyrodniczo obszarach regionu utworzono Ciężkowicko-Rożnowski Park Krajobrazowy. Ustanowiono dwa rezerwaty przyrody. Rezerwat przyrody Diable Skały znajdujący się w miejscowości Bukowiec utworzono w 1953 r. w celu ochrony grup skalnych piaskowca ciężkowickiego oraz powstałej na skutek procesów tektonicznych o znacznych rozmiarach jaskini szczelinowej Diablej Dziury w Bukowcu. Leśny rezerwat przyrody Styr utworzono w 1998 r. w celu zachowania ze względów naukowych, dydaktycznych i krajobrazowych typowych dla Pogórza Karpackiego naturalnych zbiorowisk leśnych, składających się z żyznej buczyny karpackiej, kwaśnej buczyny górskiej, żyznych jedlin i grądów. Wędrówki po Pogórzu Rożnowskim:
- [Bieszczady](https://hikingtrails.eu/region/bieszczady/) - Bieszczady – dwa pasma górskie należące do Beskidów Wschodnich, które są częścią Zewnętrznych Karpat Wschodnich. Dzielą się na: Bieszczady Zachodnie (na terenie Polski, Ukrainy i Słowacji) i Bieszczady Wschodnie (na terenie Ukrainy). Najwyższy szczyt Bieszczadów to Pikuj (1405 m n.p.m., na Ukrainie) zaś na terytorium Polski – Tarnica (1346 m n.p.m.). Słowacka część Bieszczadów Zachodnich nazywana jest Górami Bukowskimi (Bukovské vrchy) z najwyższym szczytem Kremenec (1221 m n.p.m.). Bieszczady Zachodnie rozciągająca się od Przełęczy Użockiej (853 m n.p.m.) na wschodzie po Przełęcz Łupkowską (640 m n.p.m.) na zachodzie. Od zachodu na terenie Polski sąsiadują z Beskidem Niskim, od północy sąsiadują z Górami Sanocko-Turczańskimi a od południa sąsiadują z Beskidem Niskim na Słowacji. Bieszczady tworzą równoległe, długie, ciągnące się z północnego zachodu na południowy wschód pasma górskie, których wysokość stopniowo wzrasta z zachodu na wschód. Ich Charakterystyczny krajobraz tworzą połoniny, czyli zbiorowiska subalpejskie i alpejskie, rozciągające się od górnej granicy lasu po najwyższe szczyty. Jest to piętro roślinności o charakterze naturalnym, którego zasięg poszerzony został przez działalność człowieka (wypas owiec i bydła). Bieszczady dzielą się na cztery pasma górskie: Pasmo Graniczne (od Przełęczy Łupkowskiej po Przełęcz Użocką), Pasmo Połonin (Połonina Wetlińska, Połonina Caryńska, Bukowe Berdo, gniazdo Tarnicy i Połonina Bukowska), Wysoki Dział (pomiędzy dolinami rzek: Osławica, Solinka i potoku Hoczewka), Pasmo Łopiennika i Durnej (od przełęczy, po której biegnie droga Cisna – Jabłonki po Dołżycę). Grzbiety pasm górskich w Bieszczadach zbudowane są najczęściej z twardszych piaskowców, natomiast w dolinach przeważają szybciej wietrzejące, bardziej miękkie łupki. Bieszczady tworzą skały osadowe, łupki ilaste i margliste oraz piaskowce, które określane są ogólnie fliszem karpackim. Osady te utworzone zostały w okresie kredy do starszego trzeciorzędu (paleogenu), a następnie wypiętrzone i sfałdowane w okresie młodszego trzeciorzędu (neogenu). Najstarszymi utworami geologicznymi obszaru Bieszczadów są tzw. wkładki skał dolnokredowych znajdujących się w okolicach Baligrodu, Wetliny i Ustrzyk Górnych, jak również łupki i piaskowce górnej kredy zwane piaskowcami inoceramowymi. Najwyższe szczyty Bieszczadów zbudowane są głównie z piaskowców i łupków krośnieńskich. Obniżenia terenu i dna dolin rzecznych zajmują utwory aluwialne i deluwialne. W Bieszczadach, na terenie Polski, znajduje się 27 niewielkich jaskiń, z których najdłuższe są: Jaskinia w Nasicznem II i Jaskinia w Nasicznem I. W Bieszczadach występuje piętrowy układ roślinności jednak ze względu na specyficzne warunki klimatyczne jest on inny niż w wysokich pasmach karpackich. Wyróżnia się tu trzy piętra roślinności: piętro pogórza (do 500 m), piętro regla dolnego (pomiędzy 500 a 1150 m) i piętro połonin (powyżej 1150 m). Brak jest piętra regla górnego i kosodrzewiny. Bieszczady są atrakcyjnym obszarem turystycznym. Wytyczono tu liczne szlaki turystyczne, rozwija się baza noclegowa, w wyższych partiach górskich znajdują się schroniska turystyczne i chaty górskie. Wędrówki po Bieszczadach:
- [Góry Opawskie](https://hikingtrails.eu/region/gory-opawskie/) - Góry Opawskie (cz. Zlatohorská vrchovina) – pasmo górskie w Sudetach Wschodnich, na terenie Czech i Polski. W Polsce Góry Opawskie od północy sąsiadują z Przedgórzem Paczkowskim, w Czechach sąsiadują od zachodu z Przedgórzem Paczkowskim (cz. Žulovská pahorkatina) i Górami Złotymi (cz. Rychlebské hory), od południowego zachodu z Wysokim Jesionikiem (cz. Hrubý Jeseník) i od południa z Niskim Jesionikiem (cz. Nízký Jeseník). Najwyższym szczytem jest Příčný vrch o wysokości 975 m n.p.m. położony na terenie Czech. W polskiej części Gór Opawskich najwyższym szczytem jest Biskupia Kopa, której wierzcholek znajduje się po czeskiej stronie na wysokości 890 m n.p.m. a po polskiej stronie najwyższy punkt Biskupiej Kopy znajduje się na wysokości 887 m n.p.m. Góry Opawskie oraz ich czeska część, Příčný vrch i pasmo Zlatohorská vrchovina, to unikalny, transgraniczny obszar o fascynującej budowie geologicznej. Region ten należy do strefy morawsko-śląskiej orogenu hercyńskiego, a jego podłoże tworzą głównie paleozoiczne skały osadowe i metamorficzne. W zachodniej części pasma dominują starsze, silnie zmetamorfizowane formacje dewońskie, takie jak błyszczące łupki fyllitowe oraz odporne na wietrzenie kwarcyty, budujące m.in. Górę Parkową. Z kolei wschodnią i wyższą część, z masywem Biskupiej Kopy na czele, tworzy młodsze piętro dolnokarbońskie z charakterystycznym fliszem morawsko-śląskim, składającym się z naprzemiennych warstw twardych szarogłazów, mułowców i łupków ilastych. Ostateczny kształt rzeźbie terenu nadała orogeneza hercyńska, która pofałdowała i popękała te osady, a stopień ich przeobrażenia systematycznie maleje w kierunku wschodnim. Specyficzne procesy hydrotermalne doprowadziły do powstania bogatych żył kwarcowych i złóż polimetalicznych, co zapoczątkowało trwającą od średniowiecza historię górnictwa złota, której monumentalne ślady w postaci korytarzy i zapadlisk są widoczne zwłaszcza po stronie czeskiej. W czwartorzędzie krajobraz został ostatecznie zmodyfikowany przez lądolód skandynawski, który pozostawił po sobie gliny zwałowe, głazy narzutowe oraz grube pokrywy lessowe u podnóża gór. Współczesna szata roślinna tego zalesionego w ponad trzech czwartych pasma ściśle nawiązuje do ukształtowania podłoża, tworząc bogaty ekosystem na styku flory sudeckiej i karpackiej. Choć w przeszłości naturalne lasy liściaste w dużej mierze zastąpiono podatnymi na kornika monokulturami świerkowymi, wciąż zachowały się tu cenne enklawy pierwotnej przyrody. Po stronie polskiej najcenniejsze fragmenty starodrzewu bukowego, podgórskich łęgów oraz lasów mieszanych chronią rezerwaty takie jak Las Bukowy czy Cicha Dolina. Bogate runo tych lasów obfituje w gatunki górskie i chronione, wśród których wiosną masowo zakwita czosnek niedźwiedzi, a na wilgotnych stanowiskach rosną liczne storczyki, lilie złotogłów oraz wawrzynki wilczełyko. Czeska część pasma ma charakter bardziej górski, z lepiej zachowanymi borami świerkowo-jodłowymi objętymi ochroną w ramach Obszaru Chronionego Krajobrazu Jesioniki. Bezsprzecznie największym i najbardziej unikalnym skarbem botanicznym całego pogranicza jest czeski Narodowy Rezerwat Przyrody Rejvíz. To liczące siedem tysięcy lat torfowisko mszarne porasta reliktowy bór bagienny z sosną błotną. Wilgotne, kwaśne podłoże tego rezerwatu stanowi idealne siedlisko dla rzadkich roślin torfowiskowych, w tym owadożernej rosiczki okrągłolistnej, wełnianki, żurawiny błotnej oraz grubych kobierców mchów torfowców, co czyni ten region jednym z najważniejszych sanktuariów przyrodniczych w Europie Środkowej. Wędrówki po Górach Opawskich:
- [Nizina Nadwiślańska](https://hikingtrails.eu/region/nizina-nadwislanska/) - Nizina Nadwiślańska – mezoregion fizycznogeograficzny w południowej Polsce będący częścią Kotliny Sandomierskiej, na pograniczu Wyżyny Małopolskiej i Podkarpacia Północnego. Tworzy szeroką dolinę w górnym biegu Wisły. Region obejmuje również dolinę dolnego Dunajca i końcowy odcinek rzeki Wisłoki. Na północno-zachodnich rubieżach regionu rzeka Wisła wycina swą doliną wyraźny próg zwany terasem nad zalewowym. Ku wschodowi Nizina przechodzi w rozległy obszar wypełniony utworami piaszczystymi z widocznymi nieraz w krajobrazie pasmami wydm. To głównie obszar międzyrzecza Wisły i Raby, kraina bagnista na północy wskutek minimalnego spływu wód i piaszczysta w części południowej, o niewielkich różnicach wysokościowych terenu. Powierzchnię tą zajmuje w znacznym stopniu, zwłaszcza w części bocheńskiej Niziny Puszcza Niepołomicka, środowisko lasów o różnorodnym składzie gatunkowym, z zachowanymi enklawami roślinności pradawnej puszczy. Wędrówki po Nizinie Nadwiślańskiej:
- [Podgórze Bocheńskie](https://hikingtrails.eu/region/podgorze-bochenskie/) - Podgórze Bocheńskie – mezoregion geograficzny będący częścią Kotliny Sandomierskiej. Stanowi pas wzgórz ciągnący się wzdłuż brzeżnej strefy Karpat o wysokości 260 – 300 m n.p.m., charakteryzujący się łagodną rzeźbą terenu i stosunkowo głębokimi wcięciami w podłoże potoków tu płynących czy lokalnych dróg, tzw. holwegów. W północnej strefie Podgórza Bocheńskiego, przebiega pas wyniosłych w stosunku do Niziny Nadwiślańskiej wzniesień, do których zalicza się Grodzisko (268 m) wznoszące się nad zakolem Raby w Chełmie, górne partie Moszczenicy i Łapczycy, Bochni oraz Uzbornia i Gorzków. Wędrówki po Podgórzu Bocheńskim:
- [Podgórze Krakowskie](https://hikingtrails.eu/region/podgorze-krakowskie/) - Podgórze Krakowskie – mezoregion fizycznogeograficzny będący częścią Kotliny Sandomierskiej. Rozciąga się od od Skawiny na zachodzie po Szarów i Gdów na wschodzie. Od północy graniczy z Pomostem Krakowskim, Niziną Nadwiślańską i Podgórzem Bocheńskim a od południa z Pogórzem Wielickim. Podgórze Krakowskie, podobnie jak Pomost Krakowski, ma charakter przejściowy. Stanowi go pas szerokich garbów i pagórów, niekiedy przekraczających wysokość 300 m n.p.m. (kulminacja przy forcie Rajsko – 349 m n.p.m.), silnie rozczłonkowanych przez sieć dolin rzecznych, stale i epizodycznie odwadnianych. Wędrówki po Podgórzu Krakowskim:
- [Wyżyna Katowicka](https://hikingtrails.eu/region/wyzyna-katowicka/) - Wyżyna Katowicka – mezoregion geograficzny znajdujący się w centralnej części Wyżyny Śląskiej. Średnia wysokość wyżyny to 250 – 300 m n.p.m., miejscami powyżej 320 – 340 m n.p.m. Najwyższe wzniesienia to Góra Św. Doroty – 382 m n.p.m., Wzgórze Wandy w Katowicach – 357 m n.p.m. i Góra Św. Wawrzyńca w Orzeszu – 355 m n.p.m. Rzeźbę terenu kształtują zrębowe płaskowyże, garby i wzgórza, oddzielone od siebie kotlinami zapadliskowymi. Cechą charakterystyczną Wyżyny Katowickiej jest duże przeobrażenie środowiska przyrodniczego, głównie przez górnictwo i przemysł, ale także w wyniku rozwoju transportu i urbanizacji. Niekorzystne zmiany w środowisku przyrodniczym obejmują przeobrażenia rzeźby, zanieczyszczenie powietrza atmosferycznego, zmiany stosunków wodnych, zanieczyszczenie wód powierzchniowych i podziemnych oraz degradację gleb i szaty roślinnej. W krajobrazie wyróżniają się liczne zwałowiska odpadów górniczych i przeróbczych, wyrobiska po eksploatacji piasków podsadzkowych, glinianki, kamieniołomy oraz wysokie nasypy komunikacyjne. Wędrówki po Wyżynie Katowickiej:
- [Pomost Krakowski](https://hikingtrails.eu/region/pomost-krakowski/) - Pomost Krakowski – mezoregion fizycznogeograficzny w południowej Polsce, we wschodniej części makroregionu Brama Krakowska. Graniczy od zachodu i północy z Obniżeniem Cholerzyńskim, od północnego wschodu z Płaskowyżem Proszowickim, od wschodu z Niziną Nadwiślańską a od południa z Rowem Skawińskim. Region jest systemem wzgórz zbudowanym z wapieni jurajskich (m.in. Wawel, Wzgórza Tynieckie, Pychowice, Sowiniec, Krzemionki). Wędrówki po Pomoście Krakowskim:
- [Tatry Reglowe](https://hikingtrails.eu/region/tatry-reglowe/) - Tatry Reglowe – mezoregion fizycznogeograficzny położony w Karpatach Zachodnich, w północnej części Tatr. Region rozpościera się wąskim pasem o powierzchni 88 km² w Polsce i na Słowacji, z czego 65 km² przypada na teren Polski, pomiędzy miastem Zakopane a wysokogórskim trzonem Tatr. Zajmuje 11% powierzchni całego masywu tatrzańskiego i jest położony na obszarze Tatrzańskiego Parku Narodowego oraz jego słowackiego odpowiednika. Tatry Reglowe to góry o rzeźbie średniogórskiej zbudowane ze skał osadowych uformowanych w postaci płaszczowin reglowych oraz, na północnym obrzeżu regionu, także fliszu podhalańskiego. Mozaika skał bardziej odpornych na procesy erozyjne i denudację (wapienie i dolomity) i mniej odpornych (łupki i margle) umożliwiła rozczłonkowanie północnych stoków Tatr i powstanie kop reglowych z otaczającymi je obniżeniami i dolinkami. Ślady przekształceń glacjalnych noszą tu jedynie duże doliny tranzytowe biegnące do partii wysokogórskich (Dolina Chochołowska, Kościeliska, Suchej Wody). Mniejsze doliny (tzw. doliny reglowe – Lejowa, Strążyska, Filipka) nie były zlodowacone i są młodymi dolinami rzecznymi, często w formie jarów. Rzeźba krasowa i jaskinie występują jedynie śladowo. Tatry Reglowe zostały wyróżnione jako mezoregion w regionalizacji fizycznogeograficznej Polski z 2018 roku wykonanej przez międzyuczelniany zespół geografów pod kierownictwem Jerzego Solona. W regionalizacji fizycznogeograficznej Polski według Jerzego Kondrackiego tem region nie jest wyosobniony. Wędrówki po Tatrach Reglowych:
- [Pogórze Popradzkie](https://hikingtrails.eu/region/pogorze-popradzkie/) - Pogórze Popradzkie – mezoregion fizycznogeograficzny położony na terenie Polski i Słowacji obejmujący swoim zasięgiem Pasmo Lubowelskie oraz Pasmo Leluchowskie. Graniczy z Beskidem Sądeckim, Beskidem Niskim, Pogórzem Ondawskim, Górami Czerchowskimi, Pieninami i Międzygórzem Spisko-Szaryskim. W granicach Polski znajdują się dwie izolowane części wchodzące w skład Popradzkiego Parku Krajobrazowego. W regionalizacji Słowacji pogórze jest zdefiniowane jako mezoregion o nazwie Ľubovnianska vrchovina. Wędrówki po Pogórzu Popradzkim:
- [Licheń](https://hikingtrails.eu/region/lichen/) - Licheń Stary – wieś położona we wschodniej części województwa wielkopolskiego, w powiecie konińskim, w gminie Ślesin, nad Jeziorem Licheńskim. Stary Licheń uzyskał lokację miejską przed 1458 rokiem, zdegradowany przed 1700 rokiem. Od połowy XIX wieku znajdujące się tutaj Sanktuarium Matki Bożej Licheńskiej, które jest miejscem pielgrzymowania o znaczeniu ogólnopolskim oraz światowym. Wędrówki po Licheniu:
- [Wybrzeże Trzebiatowskie](https://hikingtrails.eu/region/wybrzeze-trzebiatowskie/) - Wybrzeże Trzebiatowskie – mezoregion fizycznogeograficzny Pobrzeża Szczecińskiego, obejmujący pas wybrzeża nad Zatoką Pomorską o długości 60 km od cieśniny Dziwny po Kołobrzeg. Od południa przylega do Równiny Gryfickiej, a od wschodu graniczy z Wybrzeżem Słowińskim. Na zachód znajduje się mezoregion wysp Uznam i Wolin. Wybrzeże obejmuje obszar o powierzchni ok. 290 km², a długość linii brzegowej wynosi ok. 60 km. Wzdłuż brzegu nad Dziwną oraz od ujścia Regi po ujście Parsęty w Kołobrzegu ciągnie się pas wydm nadmorskich. Wędrówki po Wybrzeżu Trzebiatowskim:
- [Pogórze Dynowskie](https://hikingtrails.eu/region/pogorze-dynowskie/) - Pogórze Dynowskie – mezoregion fizycznogeograficzny w południowej Polsce, od zachodu graniczy z Pogórzem Strzyżowskim, od wchodu z Pogórzem Przemyskim. Najwyższym wzniesieniem jest Sucha Góra (591 m n.p.m.). Pogórze Dynowskie dysponuje bogatymi walorami przyrodniczymi, krajobrazowymi, wypoczynkowymi i uzdrowiskowymi. Krajobraz tworzą tereny podgórskie z dużymi kompleksami leśnymi. Dominującym zbiorowiskiem roślinnym jest podgórska forma buczyny karpackiej. W jej drzewostanie obok buka występuje dość licznie jodła, świerk, jawor oraz wiąz górski. Szczególnie cenne jest występowanie roślin takich jak: cebulica dwulistna i lilia złotogłów. Można tutaj zaobserwować unikalne siedliska bobra, borsuka, orlika krzykliwego, bociana czarnego, kruka i kumaka. Wędrówki po Pogórzu Dynowskim:
- [Masyw Ślęży](https://hikingtrails.eu/region/masyw-slezy/) - Masyw Ślęży – mezoregion fizycznogeograficzny będący najbardziej na północ wysuniętym fragmentem Przedgórza Sudeckiego. Masyw Ślęży od północy graniczy z Równiną Kącką, od wschodu i południowego wschodu ze Wzgórzami Niemczańsko-Strzelińskimi, od południa z Obniżeniem Podsudeckim i od zachodu z Równiną Świdnicką. Najwyższym szczytem jest Ślęża (718 m n.p.m.) będąca jednocześnie najwyższym wzniesieniem Przedgórza Sudeckiego. Wędrówki po Masywie Ślęży:
- [Masyw Śnieżnika](https://hikingtrails.eu/region/masyw-snieznika/) - Masyw Śnieżnika (czes. Králický Sněžník) – drugie co do wysokości pasmo górskie w polskich Sudetach, położone po obu stronach polsko-czeskiej granicy, na południowy wschód od Kłodzka. Masyw Śnieżnika położony jest w Sudetach Wschodnich i stanowi najwyższą część Ziemi Kłodzkiej. Od zachodu Masyw ograniczony jest rowem Górnej Nysy i Przełęczą Międzyleską od Gór Bystrzyckich. Od północy i północnego wschodu Biała Lądecka oddziela Masyw Śnieżnika od Gór Złotych, a od wschodu Morawka od Gór Bialskich. Po czeskiej stronie pasmo graniczy z Hanušovicką vrchoviną. Najwyższym szczytem jest Śnieżnik (1426 m n.p.m.). Masyw ma postać rozległego rozrogu o rozpiętości południkowej ok. 20, a równoleżnikowej ok. 30 km. Jego punktem zwornikowym jest centralnie usytuowany Śnieżnik, od którego odchodzi sześć obszernych, spłaszczonych ramion, oddzielonych wyraźnie zarysowanymi, głębokimi dolinami erozyjnymi. Na południowy zachód ciągnie się najwyższy z grzbietów ze szczytami: Mały Śnieżnik (1326 m), Puchacz (1175 m) i Trójmorski Wierch (1145 m). Południowy grzbiet Sušiny i Podbělki, położony w całości w Czechach, jest to najdłuższe ramię w masywie i jednocześnie historyczna granica między Czechami a Morawami. Na wschód odchodzi krótki grzbiet kończący się na Przełęczy Płoszczyna (czeskie Kladské sedlo), za którą ciągną się już Góry Bialskie. Kolejny krótki grzbiet, w całości położony na terenie Polski, biegnie w kierunku północnym i kulminuje w Stromej (1167 m). Najbardziej rozgałęziony, jest najdłuższy grzbiet północno-zachodni Czarnej Góry. Od niej grzbiet opada do Przełęczy Puchaczówka i dalej ciągnie się jako Krowiarki do doliny Nysy Kłodzkiej w okolicach Krosnowic i Żelazna. Najkrótsze ramię to zachodni grzbiet Średniaka (1210 m). Zbudowany jest w większości z gnejsów (gnejsy śnieżnickie i gnejsy gierałtowskie) i łupków łyszczykowych serii strońskiej. Powstały z osadów dna morskiego, jakie istniało tutaj w górnym proterozoiku i kambrze, a więc ok. 650-550 milionów lat temu. Dzisiejszy ich obraz jest wynikiem późniejszych wielokrotnych przeobrażeń i kolejnych fałdowań. W Krowiarkach i okolicach Kletna występują zmetamorfizowane skały węglanowe – soczewy marmurów kalcytowych i dolomitowych. Wśród łupków łyszczykowych występują ponadto wkładki łupków łyszczykowych z granatami, łupków grafitowych, kwarcytów, amfibolitów i łupków amfibolitowych i in., natomiast wśród gnejsów – eklogitów. Świat roślinny i zwierzęcy Śnieżnika jest najbogatszy w całych Sudetach, ponieważ przebiegają tam granice zasięgów występowania wielu gatunków – sudeckich, karpackich, alpejskich, a nawet śródziemnomorskich. Wyraźnie zaznaczony jest piętrowy układ roślinności: do 500 m n.p.m. – użytki rolne, zazwyczaj łąki; 500–1000 m n.p.m. – regiel dolny w postaci borów świerkowych lub lasów mieszanych świerkowo-bukowych; 1000–1250 m n.p.m. – regiel górny – bór świerkowy, w runie występują borówki czernica i brusznica, powyżej 1250 m n.p.m. – łąki górskie. Te ostatnie występują praktycznie tylko na szczycie Śnieżnika. Posiadają największą wartość przyrodniczą. Występują tu licznie gatunki roślin rzadkich i chronionych oraz sztucznie wprowadzona kosodrzewina. W szczelinach skalnych spotkać można jedyny w Polsce świecący mech – świetlik. Świat zwierzęcy również obfituje w cenne gatunki: cietrzewie, głuszce, siwerniaki. Wśród płazów występują salamandra plamista i traszka górska, wśród gadów zaskroniec i żmija zygzakowata. Liczne są gryzonie: koszatki leśne, popielice, orzesznice, kuny leśne, gronostaje. Obecne są tu również borsuki, a nadto endemiczne gatunki chrząszczy, błonkówek, muchówek i pajęczaków. Od końca XIX w. w rejonie Średniaka żyją kozice, które przywędrowały z Czech. Ich stado jest jedynym w Polsce poza Tatrami. Wędrówki po Masywie Śnieżnika:
- [Wyżyna Sandomierska](https://hikingtrails.eu/region/wyzyna-sandomierska/) - Wyżyna Sandomierska – wschodnia część Wyżyny Kieleckiej rozciągająca się pomiędzy Górami Świętokrzyskimi na zachodzie i południowym zachodzie, Przedgórzem Iłżeckim na północy a doliną Wisły na wschodzie. Wyżynę budują skały Gór Świętokrzyskich pokryte utworami lessowymi. Jej powierzchnia jest zrównana, poprzecinana licznymi wąwozami i parowami. Oprócz tego występują tu wały lessowe, wcięcia i inne formy ukształtowania terenu. Na skałach lessowych utworzyły się żyzne czarnoziemy stanowiąc, w połączeniu z charakterystycznym mikroklimatem, idealne miejsce pod uprawę roli. O wyjątkowości mikroklimatu wyżyny może świadczyć obecność licznych gatunków kserotermicznych, które upodobały sobie sandomierskie zbocza. Wędrówki po Wyżynie Sandomierskiej:
- [Uznam i Wolin](https://hikingtrails.eu/region/uznam-i-wolin/) - Uznam i Wolin – mezoregion fizycznogeograficzny w północno-zachodniej Polsce należący do Pobrzeża Szczecińskiego. Obejmuje wyspę Uznam, większą część wyspy Wolin, a także mniejsze wysepeki we wstecznej delcie Świny. Wolin i Uznam należą do największych wysp bałtyckich. Stanowią południowy brzeg Zatoki Pomorskiej. Od południa otacza je Zalew Szczeciński. Od wschodu Wolin oddziela od lądu rzeka Dziwna z Zalewem Kamieńskim, a od zachodu rzeka Świna. Uznam od strony zachodniej obmywany jest przez rzekę Pianę (Peene). Między Wolinem a Uznamem znajdują się 42 mniejsze wyspy. Oprócz wyspy Karsibór, nie są zamieszkałe. Powierzchnia wysp Wolin i Uznam wynosi kolejno 265 km² i 445 km², z czego w Polsce znajduje się 16% powierzchni tej ostatniej, tj. 72 km². Wędrówki po Wyspach Uznam i Wolin:
- [Tatry Zachodnie](https://hikingtrails.eu/region/tatry-zachodnie/) - Tatry Zachodnie (słow. Západné Tatry) – jedno z trzech pasm górskich Łańcucha Tatrzańskiego, będące zachodnią częścią Tatr, należące do Karpat, położone na granicy polsko-słowackiej. Góry graniczą z Tatrami Wysokimi na wschodzie, Podtatrzańską Kotliną na południu, Górami Choczańskimi na zachodzie i Rowem Podtatrzańskim na północy. Główny grzbiet ma 37 km długości, a pasmo górskie obejmuje 31 dwutysięczników. Tatry Zachodnie mają powierzchnię ok. 400 km², co stanowi niemal połowę całej powierzchni Tatr. 25% powierzchni Tatr Zachodnich znajduje się w Polsce, reszta na Słowacji. Są drugim pod względem wysokości pasmem górskim zarówno w Polsce, jak i na Słowacji, najwyższym szczytem jest Bystra o wysokości 2248 metrów. W polskiej części Tatr Zachodnich najwyższym szczytem jest Starorobociański Wierch (2176 m). Trzon krystaliczny głównego grzbietu Tatr Zachodnich stanowią głębinowe skały magmowe (granity) oraz skały metamorficzne (gnejs i łupki krystaliczne, amfibolity, migmatyty, mylonity). Północne stoki Tatr Zachodnich, podobnie jak Wysokich oraz Tatry Bielskie, zbudowane są ze skał osadowych. Występowanie tutaj dużej ilości skał bardziej podatnych na erozję niż skały Tatr Wysokich jest przyczyną tego, że szczyty Tatr Zachodnich są niższe. Największy wpływ na kształtowanie rzeźby terenu wywarły wody płynące – potoki. Niewielki szlif nadały rzeźbie Tatr Zachodnich lodowce górskie. Mniejsza wysokość szczytów spowodowała, że w czasie epoki lodowcowej nie uległy one tak silnemu zlodowaceniu – powstające tutaj lodowce były mniejsze, kotły lodowcowe płytsze i nie tak surowe. Ogólnie wpływ lodowców na rzeźbę gór był tutaj mniejszy niż w Tatrach Wysokich. Wskutek występowania tutaj skał wapiennych – wapieni i dolomitów – dobrze rozwinięte są tutaj zjawiska krasowe, efektem których są liczne jaskinie i wywierzyska, żłobki krasowe, leje krasowe. Tu występuje najdłuższa i najgłębsza jaskinia Polski – Jaskinia Wielka Śnieżna. Klimat nie różni się od klimatu w innych częściach Tatr. Najcieplejszym miesiącem jest lipiec, natomiast najzimniejszy jest luty. Na szczytach zima trwa przeciętnie od połowy października do połowy maja. Charakterystyczną cechą pogody jest duża jej zmienność, trudna do przewidzenia. W ciągu kilku godzin pogoda może się radykalnie zmienić, nie jest niczym rzadkim w lecie czy wczesną jesienią duży spadek temperatury i występowanie silnych wichur z zamieciami śnieżnymi czy gradem. Charakterystycznym rodzajem występującego w Tatrach wiatru jest halny. Ze względu na zróżnicowanego podłoża geologicznego roślinność Tatr Zachodnich jest bogatsza i bardziej zróżnicowana gatunkowo niż w Tatrach Wysokich. Ma na to wpływ duża ilość skał wapiennych z interesującą florą roślin wapieniolubnych. Wiele gatunków roślin występuje tylko tutaj, a wiele innych, które w Tatrach Wysokich są rzadkością, tu występuje pospolicie. Wędrówki po Tatrach Zachodnich:
- [Pogórze Strzyżowskie](https://hikingtrails.eu/region/pogorze-strzyzowskie/) - Pogórze Strzyżowskie – mezoregion fizycznogeograficzny w południowej Polsce rozciągający się pomiędzy dolinami Wisłoki i Wisłoka. Od zachodu sąsiaduje z Pogórzem Ciężkowickim, od wschodu z Pogórzem Dynowskim, od północy z Pradoliną Podkarpacką a od południa z Kotliną Jasielsko-Krośnieńską. Zajmuje obszar o powierzchni ok. 900 km2. Najwyższym wzniesieniem jest Bardo o wysokości 534 m n.p.m. znajdujące się w środkowej części Pasma Klonowej Góry. Ze względu na cenne walory przyrodnicze na części obszaru pogórza ustanowiono Czarnorzecko-Strzyżowski Park Krajobrazowy. Obejmuje on Rezerwat Przyrody „Góra Chełm” oraz całe Pasmo Klonowej Góry stanowiącym najwyższą część pogórza. Bardzo ciekawym pod względem krajobrazowym jest przełom Wisłoka w okolicy Frysztaka, gdzie rzeka wcina się między najwyższe pasma pogórzy Strzyżowskiego i Dynowskiego. Wędrówki po Pogórzu Strzyżowskim:
- [Garb Tarnogórski](https://hikingtrails.eu/region/garb-tarnogorski/) - Garb Tarnogórski – mezoregion fizycznogeograficzny w południowej Polsce, w okolicy Tarnowskich Gór. Zajmuje północną część Wyżyny Śląskiej. Od południa graniczy z Wyżyną Katowicką oraz Pagórami Jaworznickimi. Od wschodu Garb Tarnogórski sąsiaduje z Kotliną Siewierza, od północy z Obniżeniem Górnej Małej Panwi a od zachodu z Chełmem i Obniżeniem Bojszowa. Najwyższym wzniesieniem jest Góra Łubianki (398 m n.p.m.) znajdująca się koło wsi Mierzęcice. Region stanowi pas wzniesień o długości 50 km, szerokości 4–12 km i powierzchni 410 km2 rozciągający się pomiędzy Siewierzem a Toszkiem. Pod względem rzeźby terenu Garb Tarnogórski jest progiem strukturalnym zbudowanym z wapieni, margli i dolomitów wieku środkowotriasowego. Rozcinany przez kotlinki i doliny rzeczne Dramy i Brynicy tworzy zespół pomniejszych garbów i płaskowyżów. Region jest silnie zurbanizowany o gęstej sieci dróg. Tereny poprzemysłowe Podziemi Tarnogórsko-Bytomskich zostały włączone do programu Natura 2000 jako miejsce bytowania wielu gatunków nietoperzy. Rozwój przemysłu tarnogórskiego związanego z wydobywaniem i przetwórstwem rud metali (cynku, ołowiu, srebra), przyczynił się do znacznej degradacji gleb i wód. Wędrówki po Garbie Tarnogórskim:
- [Płaskowyż Suchedniowski](https://hikingtrails.eu/region/plaskowyz-suchedniowski/) - Płaskowyż Suchedniowski – płaskowyż znajdujący się w północnej części Wyżyny Kieleckiej. Od północy sąsiaduje ze Wzgórzami Opoczyńskimi, Garbem Gielniowskim i Przedgórzem Iłżeckim, od południa sąsiaduje z Górami Świętokrzyskimi, od zachodu sąsiaduje ze Wzgórzami Łopuszańskimi a od wschodu z Wyżyną Sandomierską. Jest zbudowany z piaskowców dolnotriasowych gdzieniegdzie przykrytych plejstoceńskimi piaskami i glinami. Rzeźbę terenu tworzą kopulaste wzniesienia o wysokości 300–400 m n.p.m. oraz kotliny denudacyjne. Najwyższym wzniesieniem jest Świnia Góra o wysokości 390 m n.p.m. Płaskowyż w przeważającej części porośnięty jest lasami Puszczy Świętokrzyskiej. W obniżeniach terenu zachowały się torfowiska i wilgotne łąki. Występują tu najważniejsze gatunki drzew lasotwórczych: jodła, sosna, świerk, buk, dąb a także jesion i klon jawor. Ponadto kompleksy leśne stanowią główną ostoję dla modrzewia polskiego. Występuje tu również na naturalnych stanowiskach cis. Zwarte kompleksy leśne zajmują obszary nigdy nie użytkowane rolniczo, stąd cechuje je wysoki stopień naturalności. W celu ochrony najlepiej zachowanych fragmentów Puszczy Świętokrzyskiej utworzono rezerwaty przyrody: Rezerwat Góra Dobrzeszowska, Rezerwat Skały w Krynkach, Rezerwat Wykus, Rezerwat Bliżyn, Rezerwat Dalejów, Rezerwat Świnia Góra, Rezerwat Górna Krasna. Znajduje się tu również wiele pomników przyrody nieożywionej należą: skałki Brama Piekielna, urwisko skalne Piekło i skałki Piekło Dalejowskie. Wędrówki po Płaskowyżu Suchedniowskim:
- [Góry Złote](https://hikingtrails.eu/region/gory-zlote/) - Góry Złote – pasmo górskie w Sudetach Wschodnich w Polsce i Czechach. Rozciąga się od Przełęczy Kłodzkiej na północnym-zachodzie do Przełęczy Ramzovskiej na południowym-wschodzie i do Doliny Rzeki Bělá na wschodzie. Od północnego-zachodu Góry Złote sąsiadują z Kotliną Kłodzką, od zachodu z Masywem Śnieżnika, od południa z Jesionikami, od wschodu z Obniżeniem Otmuchowskim a pod północny z Górami Bardzkimi. Najwyższym szczytem Gór Złotych jest Smrek (1127 m n.p.m.) znajdujący się po czeskiej stronie, a w polskiej części Postawna (1117 m n.p.m.). Pod względem geologicznym Góry Złote należą do pogranicza Sudetów Zachodnich (struktura zachodniosudecka) oraz Sudetów Wschodnich (struktura wschodniosudecka). Zbudowane są ze skał metamorficznych – w większości z gnejsów i łupków łyszczykowych z wkładkami łupków łyszczykowych z granatami, paragnejsów, amfibolitów, łupków kwarcowych, łupków grafitowych, marmurów kalcytowych i dolomitowych, skał wapienno-krzemianowych, erlanów, fyllitów. W wyniku erozji, wietrzenia, transportu i depozycji na skałach krystalicznych utworzyły się w plejstocenie i holocenie pokrywy glin, a w dolinach rzecznych żwiry, piaski, lokalnie mady rzeczne. Różnorodność skał występujących na tym terenie przyczyniło się do rozwoju górnictwa. Znajduje się tu duża ilość kamieniołomów, obecnie w większości już nieczynnych. Surowce skalne były wykorzystywane w budownictwie, przede wszystkim bazalty wydobywane w okolicach Lutyni i gnejsy wydobywane w rejonie Radochowa. Do dziś prowadzi się wydobycie wapieni krystalicznych w okolicach Lipovej-Lázni, w Vápennej i Supíkovicach oraz granitu w okolicy Žulovej. Góry Złote obfitują również w liczne źródła wód mineralnych. Ich występowanie związane jest ze strefą wulkaniczną i uskokową w tym regionie. W kurorcie Lądek-Zdrój znajdują się ciepłe źródła mineralne – termy o unikalnym w skali europejskiej składzie chemicznym i leczniczych właściwościach. Kąpiele w tamtejszych radoczynnych termach siarczkowo – fluorkowych mają dobroczynne działanie. W Lądku-Zdroju zlokalizowanych jest 6 naturalnych źródeł wód leczniczych oraz jeden głęboki odwiert wody termalnej. Ukształtowanie terenu tworzą płaskie grzbiety rozdzielone stosunkowo płytkimi przełęczami. Połowa szczytów osiągających 1000 m n.p.m. ma wyniosłość poniżej 15 metrów i płaskie szczyty. Dominuje tu krajobraz starszych gór i starych dolin rzecznych. Szczyty i zbocza gór są w większości zalesione. Występuje tu piętrowy układ roślinności górskiej. Regiel dolny sięga do wysokości 800–900 m n.p.m. i tworzą go głównie drzewostany świerkowe, urozmaicone domieszką buka, modrzewia i pojedynczo występującym dębem. W lasach regla górnego dominują drzewostany świerkowe. W Górach Złotych występuje wiele roślin objętych ochroną. W celu ochrony resztek pierwotnego lasu regla dolnego i górnego utworzono w 1963 roku Rezerwat Przyrody Puszcza Śnieżnej Białki. W Rezerwacie Przyrody Nowa Morawa ochroną objęto fragment pierwotnej Puszczy Sudeckiej, z rzadkim górskim lasem świerkowym i kwaśną buczyną. W Górach Złotych, zarówno po stronie czeskiej jak i polskiej, wytyczono wiele szlaków turystycznych, szlaków rowerowych i szlaków narciarstwa biegowego. Najważniejsze atrakcje turystyczne to po polskiej stronie kopalnia złota i arsenu w Złotym Stoku, Jaskinia Radochowska, kalwaria na Cierniaku, uzdrowisko w Lądku Zdroju, arboretum w Lądku, ruiny zamku Karpień, skały Trojan. Po czeskiej stronie atrakcjami są między innymi miasto Javornik, ruiny zamku Rychleby, uzdrowisko Lipová-lázně, Nýznerovské vodopády, Šafářova skála. Wędrówki po Górach Złotych:
- [Mierzeja Wiślana](https://hikingtrails.eu/region/mierzeja-wislana/) - Mierzeja Wiślana – mezoregion fizycznogeograficzny w północnej Polsce. Jest to piaszczysty wał na południowo-wschodnim brzegu Zatoki Gdańskiej, rozciągający się od Sopotu na zachodzie po Primorsk w Federacji Rosyjskiej na północnym wschodzie. Oddziela Zalew Wiślany i Żuławy Wiślane od Zatoki Gdańskiej. Przez mierzeję mniej więcej w połowie jej długości przebiega granica między Polską i Federacją Rosyjską. Mierzeja Wiślana ma około 115 km długości, w tym po Polskiej stronie około 78 km i przeciętnie od 1 do 3 km szerokości. Jest wielką piaszczystą wydmą, której wysokość w niektórych miejscach przekracza 30 metrów nad poziomem morza. Mierzeja powstała w wyniku działania fal morskich i (obecnie w mniejszym stopniu) wiatru. Najwyższa wydma, Wielbłądzi Grzbiet (też Garb) (56 m n.p.m.) jest kilka kilometrów na wschód od Krynicy Morskiej. Najwyższym szczytem Mierzei Wiślanej jest wydma Wielbłądzi Grzbiet o wysokości 49 m n.p.m. Mierzeja Wiślana nie ma żadnej sieci wodnej oprócz ujść Wisły: Wisły Śmiałej (powstałej w roku 1840) i Przekopu Wisły (1891–1895). Ponadto na zachodnim krańcu mierzei w latach 1901–1904 zbudowano Kanał Kaszubski. W miejscowości Kąty Rybackie w roku 2022 została zakończona budowa kanału przez Mierzeję Wiślaną, łączącego Zalew Wiślany z Zatoką Gdańską. W mezoregionie panuje klimat charakterystyczny dla wybrzeża, średnia temperatura roczna jest nieco wyższa niż na pojezierzach, jednak nieco niższa niż w centrum Polski. Wiosną jest chłodniej niż w głębi kraju, lecz jesienią wyraźnie cieplej. Średnia roczna oraz średnia dobowa amplituda temperatur są mniejsze niż w głębi kraju. Wpływ Bałtyku jest również widoczny w długości pór roku – na wybrzeżu zimy są znacznie krótsze, a jesień dłuższa. Na Mierzei Wiślanej wykształciła się roślinność charakterystyczna dla wybrzeża. Występuje w charakterystycznych pasmach. Podstawową roślinnością plaży jest honkenia piaskowa, rukwiel nadmorska, powodująca między innymi hamowanie wydm. Oprócz tego występują inne słonorośla związane z siedliskami plaż np. solanka kolczysta. Na wydmie białej dominują luźno rosnące trawy. Typowymi trawami polskiego wybrzeża są piaskownica zwyczajna oraz wydmuchrzyca piaskowa. Oprócz traw rzadko występuje lepiężnik oraz groszek nadmorski, a także bylica polna, która rośnie również poza strefą nadmorską. Na wydmie szarej oprócz roślin występujących na wydmie białej pojawia się wiele zielenic, sinic oraz turzyca piaskowa, szczotlicha siwa, kocanki piaskowe. Dominują roślinnością na mierzei jest bór sosnowy. Rosnąca tu sosna zwyczajna dobrze radzi sobie w trudnych warunkach. Ze względu na działalności wiatru sosny rosnące na wydmach są mocno zdeformowane, często karłowate a ich korony i pnie są niesymetryczne. Oprócz sosny w borach sosnowych rosną: jałowiec pospolity i wierzba piaskowa. W runie boru sosnowego występuje wrzos zwyczajny, bażyna czarna oraz borówka brusznica. W celu ochrony przyrody na Mierzei Wiślanej utworzono Park Krajobrazowy „Mierzeja Wiślana” oraz cztery rezerwaty: Buki Mierzei Wiślanej w Krynicy Morskiej, Kąty Rybackie, Mewia Łacha na terenie Mikoszewa i Gdańska oraz Ptasi Raj w Gdańsku. Wędrówki po Mierzei Wiślanej:
- [Wyżyna Częstochowska](https://hikingtrails.eu/region/wyzyna-czestochowska/) - Wyżyna Częstochowska – wyżyna w południowej Polsce, będąca północną częścią Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Mezoregion od północy sąsiaduje z Wyżyną Wieluńską, od wschodu sąsiaduje z Niecką Przyrowską, Progiem Lelowskim i Wyżyną Miechowską, od południa sąsiaduje z Wyżyną Olkuską a od zachodu sąsiaduje z Kotliną Siewierza i Obniżeniem Górnej Warty. Wyżyna Częstochowska ma wydłużony kształt wąskiego pasa (pasażu), który ciągnie się z północnego zachodu na południowy wschód. Zajmuje powierzchnię około 983 km². Powstała na terenie dawnego morza i zostala ukształtowana w wyniku procesów niszczenia skał. Ma budowę płytowo-warstwową (monoklinalną) – warstwy skalne są ułożone jedna na drugiej i lekko nachylone w kierunku północno-wschodnim. Najważniejszą rolę odgrywają tu potężne osady z okresu jury (sprzed około 160 milionów lat). Tworzą je trzy główne warstwy (patrząc od góry): – Jura Górna (Wapienie skaliste i płytowe): To one definiują krajobraz wyżyny. Powstały w ciepłym, płytkim morzu jurajskim z szkieletów gąbek, sinic i innych organizmów. Są niezwykle twarde i odporne na wietrzenie, tworząc dzisiejsze białe ostańce (pionowe skałki) oraz rozbudowane systemy jaskiń. – Jura Środkowa (Iły, piaski i piaszczyste wapienie): Leżą głębiej. Są znacznie miększe i mniej odporne na niszczenie. W miejscach, gdzie rzeki wcięły się głęboko, odsłaniają się brunatne iły (często bogate w skamieniałości, np. amonity). – Starsze podłoże (Trias, Perm i Paleozoik): Pod utworami jurajskimi kryją się jeszcze starsze warstwy – dolomity i wapienie triasowe, a głęboko w podłożu skały paleozoiczne (w tym m.in. twarde granity czy piaskowce), które nie decydują bezpośrednio o wyglądzie powierzchni. W ukształtowaniu terenu wyżyny najważniejsze znaczenie miały dwa zjawiska: – Kras jurajski: Ponieważ wapienie składają się głównie z węglanu wapnia (CaCO3​), są podatne na rozpuszczanie przez wodę opadową nasyconą dwutlenkiem węgla. Proces ten (krasowienie) doprowadził do powstania tysięcy jaskiń, schronisk skalnych, głębokich dolin (np. Dolina Wiercicy) oraz wywierzysk (czyli obfitych źródeł krasowych). – Powstanie kuesty: Ponieważ cała płyta jurajska jest lekko nachylona na wschód, jej zachodnia krawędź “urywa się” gwałtownie. Miękkie iły i piaski pod spodem zostały łatwiej wypłukane przez erozję, przez co twarde wapienie górnojurajskie tworzą dziś spektakularny, wysoki na kilkadziesiąt metrów próg skalny – tzw. kuestę jurajską. – Na samej górze cała ta konstrukcja pokryta jest cienką, „młodą” warstwą osadów z czwartorzędu – głównie piaskami i glinami polodowcowymi, a miejscami także lessem, na którym wykształciły się żyzne gleby. Wyżyna Częstochowska charakteryzuje się wyjątkowo urozmaiconym, pagórkowatym krajobrazem (tzw. jurajskim). Jej główną osią jest falisty płaskowyż wznoszący się na wysokość 350–450 m n.p.m. Cały ten teren ma asymetryczny kształt – od zachodu urywa się stromym, wyraźnym progiem skalnym (kuestą), natomiast w kierunku wschodnim obniża się bardzo łagodnie. Najbardziej rozpoznawalnym elementem krajobrazu są ostańce krasowe. To malownicze, samotne, białe skały wapienne o fantazyjnych kształtach iglic, baszt i maczug, które wyrastają wprost z pól i lasów (np. Góra Zborów czy Skały Rzędkowickie). Najwyższym punktem całej wyżyny jest Góra Zamkowa w Podzamczu, wznosząca się na 504 m n.p.m. Powierzchnia wyżyny jest mocno pocięta głębokimi dolinami i wąwozami. Co charakterystyczne, większość z tych mniejszych dolinek jest całkowicie sucha, ponieważ woda opadowa natychmiast wsiąka w szczelinowe podłoże wapienne i ucieka pod ziemię. Z tego powodu rzeki na wyżynie biorą swój początek głównie ze spektakularnych, wydajnych źródeł krasowych, zwanych wywierzyskami. Niezwykle bogata jest także rzeźba podziemna, będąca efektem rozpuszczania wapieni przez wodę. Pod powierzchnią wyżyny kryją się setki jaskiń, schronisk skalnych oraz głębokich pionowych studni (np. jaskinia Studnisko). Krajobraz uzupełniają lokalne obniżenia terenu wypełnione piaskami, tworzące gdzieniegdzie małe obszary pustynne (np. Pustynia Ryczowska). Roślinność Wyżyny Częstochowskiej jest niezwykle bogata, co wynika z obecności wapiennego podłoża, nasłonecznionych skał oraz wilgotnych dolin. Na tym terenie występuje około 1300 gatunków roślin, wśród których znajdują się unikalne relikty z dawnych epok geologicznych oraz liczne gatunki chronione. Wizytówką regionu są ciepłolubne murawy kserotermiczne i naskalne, które porastają suche, silnie nasłonecznione stoki. Przypominają one roślinność stepową – rosną tu m.in. zjawiskowe trawy ostnice, kostrzewy, aromatyczne macierzanki, rojniki oraz miłek wiosenny. Z kolei w zacienionych szczelinach pionowych skał królują rzadkie paprocie, takie jak zanokcica skalna. Większą część wyżyny pokrywają różnorodne lasy. Na żyznych, wapiennych zboczach rosną piękne buczyny (w tym bogate w rzadkie storczyki buczyny storczykowe) oraz świetliste dąbrowy. Miejsca piaszczyste porastają bory sosnowe. Obrzeża skał naturalnie porastają cierniste zarośla złożone z jałowców, głogów, tarniny i dzikiej róży. Współcześnie dużym wyzwaniem jest zarastanie otwartych skał przez krzewy i drzewa. Aby chronić unikalne, nasłonecznione murawy przed zacienieniem, na wyżynie stosuje się ochronę czynną. Polega ona na mechanicznym usuwaniu zarośli oraz regularnym, kontrolowanym wypasie owiec i kóz, które pomagają utrzymać ten wyjątkowy krajobraz. Najwyższym szczytem wyżyny jest Góra Zamkowa (Góra Janowskiego) o wysokości 516 m n.p.m. Na Wyżynie Częstochowskiej wytyczono wiele szlaków turystycznych: – Szlak Orlich Gniazd (pieszy, czerwony): Najsłynniejszy szlak w Polsce (ok. 164 km) łączący Częstochowę z Krakowem; prowadzi obok największych zamków (m.in. Olsztyn, Mirów, Bobolice, Ogrodzieniec). – Szlak Warowni Jurajskich (pieszy, niebieski): Alternatywna trasa (ok. 154 km) wiodąca przez mniej znane strażnice, głębokie lasy i rezerwaty przyrody (np. w okolicach Złotego Potoku). – Rowerowy Szlak Orlich Gniazd: Kultowa trasa dla cyklistów (ok. 190 km) łącząca asfaltowe drogi z piaszczystymi leśnymi duktami, idealna do szybkiego zwiedzania warowni. – Ścieżki wokół ostańców (Podlesice, Rzędkowice): Krótkie szlaki spacerowe i przyrodnicze wokół spektakularnych grup skalnych (Góra Zborów, Skały Rzędkowickie), popularne również wśród wspinaczy. – Dolina Wiercicy (Złoty Potok): Łatwe ścieżki dydaktyczne w rezerwacie „Parkowe”, wiodące obok ostańców (Brama Twardowskiego), stawów i zabytkowego Pałacu Raczyńskich. – Transjurajski Szlak Konny (pomarańczowy): Specjalna trasa jeździecka (ponad 250 km) przecinająca całą Jurę, z siecią stanic konnych oferujących noclegi i odpoczynek. Wędrówki po Wyżynie Częstochowskiej:
- [Wyżyna Olkuska](https://hikingtrails.eu/region/wyzyna-olkuska/) - Wyżyna Olkuska – wyżyna w południowej Polsce będąca częścią Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Od północy sąsiaduje z Wyżyną Częstochowską, od wschodu z Wyżyną Miechowską, od południa z Pomostem Krakowskim i Rowem Krzeszowickim a od zachodu z Pagórami Jaworznickimi i Kotliną Siewierza. Dzieli się na 3 mikroregiony: Wzgórza Rabsztyńskie, Płaskowyż Sułoszowski i Wyżynę Ojcowską. Zajmuje obszar około 820 km². Wysokość wyżyny zawiera się w przedziale 250–513 m n.p.m. Najwyższym wzniesieniem jest ostaniec o nazwie Skałka (Grodzisko) o wysokości 513 m n.p.m. na terenie Jerzmanowic, ponad górną częścią Doliny Będkowskiej. Wyżyna zbudowana jest z wapieni jurajskich ze znacznie rozwiniętymi zjawiskami krasowymi. Powierzchnia jest lekko falista i pokryta znaczną warstwą lessów z licznymi ostańcami szczególnie w północnej części. Z form krasowych występują na niej liczne jaskinie i schroniska, a także mogoty, wywierzyska, doliny krasowe – wąwozy i jary, których dnem płyną potoki, a wejścia do nich stanowią szczególnie ukształtowane bramy np. Brama Bolechowicka. Najbardziej znaną jest Dolina Prądnika na terenie Ojcowskiego Parku Narodowego. Krasowość Wyżyny Olkuskiej objawia się także brakiem wód powierzchniowych i zaleganiem wód w podziemnych szczelinach skał, co w szczególnym nasileniu występuje na Płaskowyżu Sułoszowskim. Na Wzgórzach Rabsztyńskich kuesta jest pofragmentowana, suche doliny rozcinają płaskowyż, wskutek czego wyodrębniają się wzgórza. Płaskowyż Sułoszowski jest falisty, o nachyleniu stoków nie przekraczającym 9%, a na wierzchowinach 2%. Podłoże wapienne pokryte jest tutaj lessem o miąższości do 10 m. Południowa część Wyżyny Olkuskiej pocięta jest przez doliny potoków na dolinki o przebiegu południkowym, stromych zboczach z licznymi wapiennymi ostańcami. Dolina Prądnika znajduje się po północnej stronie drogi Kraków-Olkusz, pozostałe doliny po południowej stronie tej drogi. W zbiorowiskach leśnych wyżyny występują głównie grądy, mieszane bory sosnowo-dębowe z domieszką jodły lub buka, świetliste dąbrowy. Do rzadkich i cennych przyrodniczo zespołów należą typowe dla gór: buczyna karpacka z domieszką jodły, kwaśna buczyna sudecka, jaworzyna górska oraz ciepłolubna buczyna storczykowa porastająca skaliste, wapienne, silnie nasłonecznione zbocza. W zabagnionych dolinach rzek występują niewielkie fragmenty łęgów. Poza obszarami leśnymi występują tu charakterystyczne dla całej Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej murawy kserotermiczne porastające strome, skaliste i suche zbocza. Rosną w nich rzadkie gatunki roślin ciepłolubnych. Na rozległych piaskach Pustyni Błędowskiej występuje roślinność pustynna. Na najcenniejszych przyrodniczo obszarach Doliny Prądnika w 1956 r. utworzono Ojcowski Park Narodowy. Rosną w nim lasy liściaste z grabami, dębami i lipami. Występują tu również reliktowe lasy górskie (las jaworowy – Ojców i buczyna karpacka), w dolinach potoków występują pozostałości łęgów i łąki a na skałach murawy naskalne. Na obszarze wyżyny utworzono Park Krajobrazowy Dolinki Krakowskie, który obejmuje Wąwóz Podskalański, Dolinę Kluczwody, Dolinę Bolechowicką, Dolinę Kobylańską, Dolinę Będkowską, Dolinę Szklarki, Dolinę Racławki, Dolinę Eliaszówki, Dolinę Czernki, Dolinę Miękini i Dolinę Kamienic. Wędrówki po Wyżynie Olkuskiej:
- [Garb Gielniowski](https://hikingtrails.eu/region/garb-gielniowski/) - Garb Gielniowski – mezoregion fizycznogeograficzny w północnej części Wyżyny Kieleckiej. Obejmuje pas wzniesień, ciągnących się z południowego wschodu (od Skarżyska-Kamiennej) ku północnemu zachodowi (do Gielniowa). Na zachodzie graniczy ze Wzgórzami Opoczyńskimi, na południu z Płaskowyżem Suchedniowskim, na wschodzie z Przedgórzem Iłżeckim, natomiast na północy z Równiną Radomską. Zajmuje powierzchnię około 515 km². Najwyższym szczytem Garbu Gielniowskiego jest wzgórze Altana, które wznosi się na wysokość 408 m n.p.m. Garb Gielniowski to wyżynno-pagórkowaty region stanowiący mezozoiczne obrzeżenie Gór Świętokrzyskich, z najwyższym wzniesieniem o nazwie Altana. Jego urozmaicony krajobraz zdominowany jest przez wydłużony wał wzniesień rozciętych dolinami rzecznymi (m.in. Radomki i Drzewiczki) oraz liczne formacje skalne. Trzon geologiczny obszaru tworzą osady z przełomu triasu i jury – głównie odporne na erozję piaskowce retycko-liasowe, przeplatane miękkimi iłami oraz łupkami. Tutejsze formacje są bogate w rudy żelaza (syderyty), które przez wieki stanowiły bazę dla Staropolskiego Okręgu Przemysłowego, a pozostawione po górnictwie hałdy i zapadliska do dziś wtapiają się w otoczenie. Dodatkowo osady te słyną z unikalnych, skamieniałych tropów dinozaurów. Obszar ten wyróżnia się wyjątkowo wysoką lesistością, a tutejsze lasy (m.in. Koneckie i Przysuskie) stanowią bezpośrednie przedłużenie dawnej Puszczy Świętokrzyskiej. Dominują tu lasy mieszane o unikalnym, podgórskim charakterze, gdzie kluczową rolę odgrywają jodła pospolita oraz buk zwyczajny, wyznaczające w tym regionie północną granicę swojego zwartego zasięgu. Towarzyszą im sosny, dęby oraz rzadki modrzew europejski polski. W zależności od podłoża, szata roślinna zmienia się od ubogich borów szpilkowych z borówką czarną na piaskach, po bogate florystycznie grądy i żyzne buczyny na glebach ilastych, w których obficie występują gatunki chronione, takie jak wawrzynek wilczełyko, widłaki czy parzydło leśne. Wędrówki po Garbie Gielniowskim:
- [Magura Spiska](https://hikingtrails.eu/region/magura-spiska/) - Magura Spiska – pasmo górskie w Polsce i na Słowacji wchodzące w skład Pogórza Spiskiego. Od północy sąsiaduje z Pieninami, od zachodu sąsiaduje z Pogórzem Przedtatrzańskim, Bruzdą Podtatrzańską i Tatrami, od południa sąsiaduje z Kotliną Podtatrzańską na Słwacji a od wschodu sąsiaduje ze Spišsko-šarišské medzihorie i Górami Lewockimi. Najwyższym szczytem jest Rzepisko (1259 m n.p.m.) znajdujący się po słowacjiej stronie a w Polsce najwyższym szczytem jest Górków Wierch (1046 m n.p.m.) położony na granicy polsko-słowackiej. Magura Spiska należy do Centralnych Karpat Zachodnich. Jej podłoże buduje flisz podhalański (skały osadowe sprzed 40–30 mln lat), który tworzy łagodnie nachyloną strukturę niecki podhalańskiej. W profilu geologicznym dominują dwa kompleksy skalne: starsze, miękkie warstwy zakopiańskie (łupki ilaste i margliste), które budują doliny, oraz młodsze, twarde warstwy chochołowskie i ostryskie (odporne piaskowce), formujące najwyższe grzbiety. Przez łagodny układ fliszu pasmo ma falisty charakter z długimi, obłymi grzbietami, kopulastymi szczytami i gęstą siecią potoków. W szacie roślinnej wydzielają się dwa piętra: regiel dolny oraz regiel górny (powyżej 1200 m n.p.m.). W reglu dolnym naturalne buczyny karpackie (z bukiem i jodłą) zostały w większości zastąpione przez sztuczne, podatne na zniszczenia monokultury świerkowe, które współcześnie są naturalnie przebudowywane. Regiel górny to bory świerkowe z bogatym runem mchów, paproci i borówek, dobrze znoszących kwaśne podłoże fliszowe. Krajobraz urozmaicają rozległe polany i łąki reglowe powstałe w wyniku dawnego pasterstwa (szałaśnictwa), bogate w krokusy, storczyki i rzadkie trawy. Wyjątkowym punktem botanicznym jest północna granica pasma – styk z Pienińskim Pasem Skałkowym. Na tamtejszych wapiennych, zasadowych wychodniach wykształciła się unikalna, ciepłolubna roślinność naskalna i murawy kserotermiczne, kontrastujące z kwasolubną florą reszty pasma. Wędrówki po Magurze Spiska:

## Tagi

- [Sidzina](https://hikingtrails.eu/obiekt/sidzina/)
- [Wielka Polana](https://hikingtrails.eu/obiekt/wielka-polana/)
- [Hala Krupowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/hala-krupowa/) - Hala Krupowa – dawna hala pasterska znajdująca się na południowo-wschodnich stokach Okrąglicy w Paśmie Policy w Beskidzie Żywiecko-Orawskim. Hala Krupowa była wypasana aż do lat 80. XX wieku. W jej dolnej części znajduje się nadal szałas pasterski. Po zaprzestaniu wypasu rozpoczęła się na hali naturalna sukcesja wtórna, początkowym etapem której jest zarastanie polany borówczyskami. Z polany roztacza się rozległa panorama Gorców, Tatr, Gór Choczańskich i Kotliny Orawskiej. Hala Krupowa w turystyce jest błędnie nazywana. Jej nazywa określa się dwie inne hale znajdujące się na pobliskiej Kucałowej Przełęczy: Halę Kucałową i halę Sidzińskie Pasionki, na której znajduje się schronisko PTTK im. Kazimierza Sosnowskiego na Hali Krupowej. Nazwa tego schroniska również jest błędna. Wędrówki powiązane z tagiem HALA KRUPOWA:
- [Beskid Żywiecki](https://hikingtrails.eu/obiekt/beskid-zywiecki/)
- [Przełęcz Kucałowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-kucalowa/) - Kucałowa Przełęcz – przełęcz w głównym grzbiecie Pasma Policy w Beskidzie Żywiecko-Orawskim. Znajduje się na wysokości 1148 m n.p.m. pomiędzy Okrąglicą (1239 m n.p.m.) a Kocią Łapą (1182 m n.p.m.). Północne stoki Kucałowej Przełęczy opadają do doliny Skawicy i spływa z nich jeden ze źródłowych cieków potoku Skawica Sołtysia. Nazwa pochodzi od nazwy Hali Kucałowej, dawnej hali pasterskiej obejmującej północno-zachodnie stoki Kucałowej Przełęczy oraz kopiastego szczytu Kociej Łapy. Rejon przełęczy jest trawiasty, dzieli się na dwie dawne hale pasterskie: na stokach północnych Hala Kucałowa, na południowych hala Sidzińskie Pasionki. Z przełęczy rozciąga się doskonała panorama Tatr. Wędrówki powiązane z tagiem PRZEŁĘCZ KUCAŁOWA:
- [Bieńkówka](https://hikingtrails.eu/obiekt/bienkowka/) - Bieńkówka – wieś w Polsce, w województwie małopolskim, w powiecie suskim, w gminie Budzów. Położona jest między północnym zboczem Koskowej Góry a południowym Babicy w Beskidzie Makowskim. Wieś Bieńkówka założona została przez króla Polski Kazimierza Wielkiego w 1366 roku. Wędrówki powiązane z tagiem BIEŃKÓWKA:
- [Bogdanówka](https://hikingtrails.eu/obiekt/bogdanowka/) - Bogdanówka – potok, lewy dopływ Krzczonówki o długości 8,36 km. Zlewnia potoku znajduje się na obszarze Beskidu Makowskiego. Źródła potoku znajdują się na wysokości około 770 m n.p.m., na południowych stokach grzbietu łączącego Koskową Górę z Parszywką, w obrębie miejscowości Bogdanówka. Spływa w południowym kierunku, niżej zakręcając na południowy wschód, w końcu na wschód. Przepływa przez miejscowości Bogdanówka, Skomielna Czarna i Tokarnia, w której uchodzi do Krzczonówki na wysokości 421 m. Wędrówki powiązane z tagiem BOGDANÓWKA:
- [Beskid Makowski](https://hikingtrails.eu/obiekt/beskid-makowski/) - Beskid Makowski – pasmo gógórskie w południowej Polsce będące częścią Beskidów Zachodnich. Od północy sąsiaduje z Pogórzem Wielickim, od wschodu Pogórzem Wiśnickim i Beskidem Wyspowym, od południa z Pogórzem Orawsko-Jordanowskim a od zachodu z Beskidem Żywiecko-Orawskim i na krótkich odcinakach z Pasmami Pewelsko-Krzeczowskimi oraz Beskidem Małym. Wędrówki powiązane z tagiem BESKID MAKOWSKI:
- [Maciejowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/maciejowa/) - Maciejowa – szczyt o wysokości 837 m n.p.m. w Gorcach. Znajduje się jest w długim grzbiecie biegnącym od Turbacza przez Rozdziele, Obidowiec, Groniki, Stare Wierchy, Jaworzynę, Skałkę, Obidową i Kułakowy Wierch do Przełęczy Sieniawskiej. Maciejowa znajduje się w tym grzbiecie pomiędzy szczytem Tatarów i Polaną Przysłop. Szczyt jest w całości porośnięty lasem. Po wschodniej stronie znajduje się rozległa Polana Przysłop, z której na północnych zboczach roztacza się odłegłu widok na Babią Górę, Pasmo Policy oraz Beskid Makowski, a na południowych stokach roztacza się szeroka panorama Tatr, a przy dobrej pogodzie można zobaczyć Wielkiego Chocza i Małą Fatrę na Słowacji. Przez szczyt przebiega znakowany na czerwono Główny Szlak Beskidzki im. Kazimierza Sosnowskiego a na Polanie Przysłop znajduje się Bacówka PTTK na Maciejowej. Wędrówki powiązane z tagiem MACIEJOWA:
- [Jasionów](https://hikingtrails.eu/obiekt/jasionow/) - Jasionów – przysiółek wsi Olszówka w Polsce, w województwie małopolskim. Wędrówki powiązane z tagiem JASIONÓW:
- [Gorce](https://hikingtrails.eu/obiekt/gorce/) - Gorce – pasmo górskie należące do Beskidów Zachodnich. Położone jest miedzy dolinami rzek Raba i Dunajec. Na północy graniczy z Beskidem Wyspowym, a na południu z Podhalem. Wędrówki powiązane z tagiem GORCE:
- [Wierchowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/wierchowa/) - Wierchowa – szczyt o wysokości 940 m n.p.m. w Gorcach. Znajduje się jest w długim grzbiecie biegnącym od Turbacza przez Rozdziele, Obidowiec, Groniki, Stare Wierchy, Jaworzynę, Skałkę, Obidową i Kułakowy Wierch do Przełęczy Sieniawskiej. Położony jest w tym grzbecie pomiędzy szczytem Bardo (948 m n.p.m.) a Maciejową (837 m n.p.m.). Po północnej stronie jego zbocza opadają do doliny potoku Słonka, z jego południowych zboczy spływa Potok za Twarogiem i Potok Worwów (dopływy Poniczanki). Szczyt jest zalesiony. Po zachodniej jego stronie znajduje się rozległa Polana Przysłop ze schroniskiem Bacówka PTTK na Maciejowej. Po północnej stronie szczytu znajduje się podłużna polana Zimna Woda. Na obrzeżu tej polanki znajduje się źródło Zimna Woda, a na nim ujęcie wody dla schroniska. Północnymi zboczami Wierchowej prowadzą 2 szlaki turystyczne omijające jej wierzchołek. Wędrówki powiązane z tagiem WIERCHOWA:
- [Beskid Mały](https://hikingtrails.eu/obiekt/beskid-maly/) - Beskid Mały – pasmo górskie w południowej Polsce, stanowiące część Beskidów Zachodnich o długośc ok. 35 km i szerokości 10–15 km. Od północny graniczy z Pogórzem Śląskim, od wschodu z Pogórzem Wielickim i Beskidem Makowskim, od południa z Pasmami Pewelsko-Krzeczowskimi, od południa i zachodu z Kotliną Żywiecką. Przełom rzeki Soły dzieli Beskid Mały na część zachodnią (Grupa Magurki Wilkowickiej) i wschodnią (tzw. Beskid Andrychowski) lub Góry Zasolskie. W części wschodniej wyróżnia się jeszcze: Pasmo Bliźniaków, Grupę Kocierza, Pasmo Łamanej Skały, Masyw Leskowca. Beskid Mały zbudowany jest z trzech jednostek tektonicznych: płaszczowiny podśląskiej, śląskiej i magurskiej. Płaszczowina podśląska występuje na północy Beskidu (ciągnie się od Kóz w rejony Andrychowa) i w Kotlinie Żywieckiej. Wyróżnia się w niej jeszcze dwie podjednostki; płaszczowiną godulską i cieszyńską. Zbudowany jest z niej sam trzon Beskidu Małego. Na niej, nieco bardziej na południe nasunięta jest płaszczowina śląska, zaś płaszczowina magurska znajduje się w części południowej i wschodniej. Na grzbietach występują liczne wychodnie skalne zbudowane z bardziej odpornych na wietrzenie piaskowców i zlepieńców istebniańskich. Spotykamy je na grzbiecie Magurki Wilkowickiej, Czupla, Żaru, Kiczery, Jaworzyny i Kościelca, Roczenki, Kiczory, Łamanej Skały, Smrekowicy i Kamienia. Najbardziej charakterystyczne z nich to: Wędrujące Kamienie na Smrekowicy, Zamczysko na Łysinie, Zbójeckie Okno na Beskidzie, Znalezisko na Łamanej Skale, mur skalny na Kamieniu. Beskid Mały ma urozmaiconą rzeźbę terenu, główny grzbiet i jego odnogi głęboko wcinają się w doliny rzeczne, zbocza są strome (czasem przekraczają nachylenie 30 stopni), deniwelacje przekraczają 500 m. Występują małe jaskinie, schrony, baszty i ostańce skalne. Na stromych stokach występują typowe dla Karpat osuwiska. Jednym z nich jest Osuwisko w Czarnych Działach. Beskid Mały znajduje się w dorzeczu Wisły, a dokładniej jej trzech dopływów – rzek Biała, Soła i Skawa. Soła dokonała przełomu przez Beskid Mały dzieląc go na część zachodnią i wschodnią. Przełom ten powstał podczas jednego z okresów międzylodowcowych w plejstocenie, w wyniku erozji wstecznej prawobrzeżnego dopływu Wisły, który wypływał niegdyś w okolicy Porąbki. Dawniej Soła płynęła przez Bramę Wilkowicką, świadczą o tym znajdujące się na jej obszarze pokłady żwiru. W wyniku działalności człowieka przyroda Beskidu Małego została silnie przekształcona. Obszary leśne to obszary typu dolnoreglowego. Wyjątkiem są szczytowe partie Łamanej Skały, gdzie występuje naturalny, porośnięty świerkiem regiel górny. Przyczyną jest bardzo tutaj skaliste i ubogie w glebę podłoże. Dawniej przeważały lasy bukowe, zniszczone zostały jednak na skutek wypalań i wyrębów. Obecnie jest to las wtórny, w którym przeważają zespoły świerkowo-bukowo-jodłowe. Pozostałości pierwotnej buczyny ostały się jeszcze w niektórych miejscach, głównie w obrębie rezerwatów przyrody. Na terenie Beskidu Małego znajduje się Park Krajobrazowy Beskidu Małego, obszar Natura 2000 oraz trzy rezerwaty przyrody: Madohora, Szeroka i Zasolnica. Najwyższe szczyty w metrach n.p.m.: Czupel 930 m, Łamana Skała 929 m, Leskowiec 918 m, Madohora 915 m, Magurka Wilkowicka 909 m, Rogacz (k.Czupla) 899 m, Wielik Gibasów Groń 890 m, Smrekowica 885 m, Potrójna (Czarny Groń) 887 m, Groń Jana Pawła II 885 m, Kocierz 884 m, Mlada Hora 873, Na Beskidzie 863 m, Jaworzyna 861 m, Wielka Cisowa Grapa 853 m, Sokołówka 853 m, Góra Potrójna 847 m, Maleckie 844 m, Gibasówka 842, Groniczki 833 m, Kucówki 833 m, Jawornica 830 m, Hrobacza Łąka 828 m, Rogacz 828 m, Kiczera 827 m, Beskid 826 m, Magurka Ponikiewska 818 m, Gaiki 816 m, Pietraszowa 814, Wielki Cisownik 806. Wędrówki powiązane z tagiem BESKID MAŁY:
- [Tarnawa Górna](https://hikingtrails.eu/obiekt/tarnawa-gorna/) - Tarnawa Górna – wieś w Polsce, w województwie małopolskim, w powiecie suskim, w gminie Zembrzyce. Położona jest malowniczo pomiędzy Beskidem Małym a Pasmami Pewelsko-Krzeczowskim, w górnej części doliny potoku Tarnawka na wysokości około 490 metrów n.p.m. Zabudowania i pola Tarnawy Górnej znajdują się na dnie doliny tego potoku, oraz na otaczających ją wzniesieniach. Po północnej stronie są to stoki Harańczykowej Góry i Bielówki, po południowej Grupy Żurawnicy i Królicza Góra. Wędrówki powiązane z tagiem TARNAWA GÓRNA:
- [Leskowiec](https://hikingtrails.eu/obiekt/leskowiec/) - Leskowiec – szczyt o wysokości 918 m n.p.m. w Beskidzie Małym, w południowej Polsce. Znajduje się w Paśmie Łamanej Skały pomiędzy Groniem Jana Pawła II (885 m n.p.m.), od którego oddziela go Przełęcz Midowicza, a Górą Potrójną (847 m n.p.m.), od której oddzielony jest Przełęczą Beskidek. W kierunku północnym odchodzi od niego grzbiet, który przez szczyty Czoło (775 m n.p.m.), Gancarz (798 m n.p.m.), Narożnik (554 m n.p.m.), Przykraźń (553 m n.p.m.) dochodzi do Przełęczy Biadasowskiej. Północno-zachodnie stoki Leskowca opadają do miejscowości Rzyki, wschodnie opadają do miejscowości Tarnawa Górna, a południowe do miejcowości Targoszów. Na szczycie Lesowca znajduje się dawna pasterska polana, z której roztacza się szeroki widok na Beskid Wyspowy, Beskid Makowski, Gorce, Tatry Zachodnie oraz na Beskid Żywiecko-Orawski z dominującymi Babią Górą i Pilskiem, a przy dobrej pogodzie widać także Wielki Chocz na Słowacji. Stoki Leskowca porasta dolnoreglowy las mieszany z przewagą buka i świerka. Pomiędzy Leskowcem a Groniem Jana Pawła II znajduje się Schronisko PTTK Leskowiec, przy którym krzyżują się główne szlaki Beskidu Małego. Wędrówki powiązane z tagiem LESKOWIEC:
- [Schronisko PTTK Leskowiec](https://hikingtrails.eu/obiekt/schronisko-pttk-leskowiec/) - Schronisko PTTK Leskowiec – górskie schronisko turystyczne Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego w we wschodniej części Beskidu Małego, pod szczytem Gronia Jana Pawła II. Nazwa schroniska pochodzi do pobliskiego szczytu Leskowca. Inicjatywę budowy schroniska przedstawili w 1926 r. działacze Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego Władysław Midowicz i Kazimierz Sosnowski. Schronisko zbudowano w 1932 r. Istotna przebudowa schroniska miała miejsce w latach 2000–2002, w wyniku której powiększona została kubatura obiektu. Wędrówki powiązane z tagiem SCHRONISKO PTTK LESKOWIEC:
- [Groń Jana Pawła II](https://hikingtrails.eu/obiekt/gron-jana-pawla-ii/) - Groń Jana Pawła II – szczyt o wysokości 885 m n.p.m. w Beskidzie Małym. Znajduje się pomiędzy pobliskim Leskowcem, od którego oddzielony jest płytką Przełęczą Midowicza, a bardziej odległą Magurką Ponikiewską. W kierunku północno-zachodnim odchodzi grzbiet do Gancarza, w południowo-wschodnim niewielka wypukłość, niżej przeobrażająca się w grzbiet z wierzchołkami Jaworzyna i Harańczykowa Góra. Szczyt jest częściowo zalesiony. Z Polany Beskid po północnej stronie roztacza się widok na północną część Beskidu Małego, po południowej stronie znajduje się Polana Bargłowa ze Schroniskiem PTTK Leskowiec, z której widać Tatry i Beskid Żywiecko-Orawski. Pod szczytem znajduje się Kaplica Ludzi Gór, w której stoi fotel, na którym Jan Paweł II siedział podczas wizyty w Skoczowie w 1995 r. Wędrówki powiązane z tagiem GROŃ JANA PAWŁA II:
- [Przełęcz Władysława Midowicza](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-wladyslawa-midowicza/) - Przełęcz Władysława Midowicza – przełęcz na wysokości 868 m n.p.m. w Beskidzie Małym, pomiędzy szczytami Leskowca (918 m n.p.m.) oraz Gronia Jana Pawła II (885 m n.p.m.). Znajduje się w głównym grzbiecie Beskidu Małego, nieco poniżej schroniska PTTK Leskowiec. Z przełęczy roztacza się odległy widok na Pogórze Wielickie, Beskid Makowski, Beskid Wyspowy, Gorce, Pasma Pewelsko-Krzeczowskie oraz Beskid Żywiecko-Orawski. Na przełęczy krzyżują się główne szlaki Beskidu Małego. Władysław Midowicz (1907-1993) – polski geograf i meteorolog, działacz turystyczny i krajoznawczy, z zamiłowania turysta górski. Pracował społecznie w Polskim Towarzystwie Turystyczno-Krajoznawczym. W latach 1925–1926 wyznakował wszystkie polskie szlaki turystyczne w rejonie Babiej Góry, w tym jeden z nielicznych w Beskidach odcinek o charakterze wysokogórskim – tzw. Perć Akademików. Wędrówki powiązane z tagiem PRZEŁĘCZ WŁADYSŁAWA MIDOWICZA:
- [Beskid Wyspowy](https://hikingtrails.eu/obiekt/beskid-wyspowy/) - Beskid Wyspowy – mezoregion fizyczno-geograficzny będący częścią Beskidów Zachodnich. Odosobnione góry Beskidu Wyspowego zbudowane są z piaskowców magurskich, pod którymi znajdują się głębiej położone serie skalne płaszczowiny śląskiej. Tworzą charakterystyczne wyspy – stąd pochodzi jego nazwa. Zajmuje powierzchnię ok. 1000 km² i położony jest pomiędzy Beskidem Makowskim, Kotliną Rabczańską, Gorcami, Kotliną Sądecką, a Pogórzem Wiśnickim od północy. Charakterystyczną cechą Beskidu Wyspowego jest występowanie odosobnionych szczytów, które niczym wyspy wznoszą się 400–500 m ponad typowo podgórskie tereny. Szczyty mają strome, czasem nawet bardzo spadziste stoki. Zazwyczaj północne są bardziej nachylone od południowych, wierzchowina jednak z reguły jest płaska, którą zazwyczaj pokrywa rozległa polana. Wędrówki powiązane z tagiem BESKID WYSPOWY:
- [Przełęcz Glisne](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-glisne/) - Przełęcz Glisne – przełęcz na wysokości 634 m n.p.m. w Beskidzie Wyspowym. Rozdziela Luboń Wielki i Małą Górę znajdującą się w masywie Szczebla. Nazwa przełęczy pochodzi o położonej w pobliżu wsi Glisne. Przełęcz jest bezleśna, na wschód roztacza się stąd widok na Beskid Makowski i Wyspowy, na zachód na Gorce i Beskid Wypowy. Na przełęczy krzyżuje się czerwony szlak turystyczny (Mały Szlak Beskidzki) i zielony szlak turystyczny (Szczebel – Kowaniec). Wędrówki powiązane z tagiem PRZEŁĘCZ GLISNE:
- [Schronisko PTTK Luboń Wielki](https://hikingtrails.eu/obiekt/schronisko-pttk-lubon-wielki/) - Schronisko PTTK na Luboniu Wielkim – schronisko położone na szczycie Lubonia Wielkiego, na wysokości 1022 m n.p.m., w Beskidzie Wyspowym. Nosi nazwę im. Stanisława Dunin-Borkowskiego. Powstało z inicjatywy Oddziału Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego w Rabce. Do budowy przystąpiono w czerwcu 1930 r. Projekt obiektu opracował Jerzy Czoponowski i prof. Stanisław Dunin-Borkowski. Budowę sfinansował oddział ze środków własnych, pomocy Ministerstwa Robót Publicznych oraz zbiórek i składek. Oddane zostało do użytku 9 sierpnia 1931 r. Schronisko ma kształt wieży, której okna wychodzą na 4 strony świata. Można z nich podziwiać panoramę Beskidu Wyspowego, Beskidu Makowskiego, Beskidu Żywiecko-Orawskiego oraz Gorców. Schronisko oddaje do dyspozycji 25 miejsc noclegowych: 10 w głównym budynku oraz 15 w letniej bacówce. W głównym budynku, na parterze znajdują się: bufet turystyczny, prysznic oraz “budka” telefoniczna, a na piętrze – sala wieloosobowa z unikalnym układem okien wychodzących na cztery strony świata. Natomiast w bacówce, na parterze znajdują się: “jedynka”, dwie “dwójki” oraz świetlica, a na poddaszu – “dziesiątka”. Wędrówki powiązane z tagiem SCHRONISKO PTTK LUBOŃ WIELKI:
- [Luboń Wielki](https://hikingtrails.eu/obiekt/lubon-wielki/) - Luboń Wielki – wybitny szczyt o wysokości 1022 m n.p.m. w Beskidzie Wyspowym, w Beskidach Zachodnich, w Południowej Polsce. Wraz z Luboniem Małym tworzy ułożony równoleżnikowo masyw o długości około 12 km. Od północy przez Przełęcz Glisne sąsiaduje ze Szczeblem, wschodnie i południowe stoki opadają do Doliny Raby, na zachód długi grzbiet z Luboniem Małym dochodzi do miejscowości Naprawa. Ze szczytu Lubonia roztacza się w kierunku północnym i zachodnim rozległy widok na szczyty Beskidu Wyspowego i Beskidu Makowskiego. Stoki Lubonia w niższych partiach porasta las mieszany z przewagą jodły i świerka, partie szczytowe porasta buczyna karpacka. Na południowo-wschodnim stoku znajduje się Rezerwat Przyrody Luboń Wielki. Został utworzony w 1970 roku na powierzchni 11,80 ha, a w 2004 roku powołano go na nowo na powierzchni 35,24 ha. Ochroną w rezerwacie objęte jest w całości osuwisko fliszowe z bogactwem form geologicznych oraz naturalnych drzewostanów bukowych i bukowo-jodłowych. Na obszarze rezerwatu znajduje się największy w Beskidzie Wyspowym jęzor osuwiska fliszowego z gołoborzem, a ponadto obszar pokryty oderwanymi skałami, nisza osuwiskowa zawalona skalnymi blokami i ściana osuwiskowa. Osunięte skały tworzą grzędy i garby skalne wysokości kilku metrów, zwane Dziurawymi Turniami. Wszystkie potoki spływające z masywu Lubonia Wielkiego zasilają Rabę lub jej dopływ – Smugawkę. Pomiędzy Luboniem Wielkim i Luboniem Małym znajduje się widokowa Polana Surówki, z której roztacza się rozległa panorama Tatr, Gorców i Beskidu Żywiecko-Orawskiego z dominującą Babią Górą. Na szczycie znajduje się nieduże Schronisko PTTK im. Stanisława Dunin-Borkowskiego na Luboniu Wielkim. Schronisko powstało z inicjatywy Oddziału Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego w Rabce. Do budowy przystąpiono w czerwcu 1930 r. Projekt obiektu opracował Jerzy Czoponowski i prof. Stanisław Dunin-Borkowski. Budowę sfinansował oddział ze środków własnych, pomocy Ministerstwa Robót Publicznych oraz zbiórek i składek. Oddane zostało do użytku 9 sierpnia 1931 r. Wędrówki powiązane z tagiem LUBOŃ WIELKI:
- [Rabka Zaryte](https://hikingtrails.eu/obiekt/rabka-zaryte/) - Rabka Zaryte – osiedle miasta Rabka-Zdrój, malowniczo położne w Dolinie Raby u stóp Lubonia Wielkiego. Od południa Zaryte sąsiaduje z Gorcami. Jest liczącym się ośrodkiem turystycznym z rozbudowaną bazą noclegową. Przechodzą tędy liczne szlaki turystyczne łączące Gorce i Beskid Wyspowy. Dawna wieś Zaryte została w 1927 roku włączona administracyjnie do miasta Rabka. Wędrówki powiązane z tagiem RABKA ZARYTE:
- [Przełęcz Snozka](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-snozka/) - Przełęcz Snozka – przełęcz na wysokości 653 m n.p.m. pomiędzy górą Wdżar (767 m n.p.m.) od północy a nienazwaną górą (694 m n.p.m.) od południa. Przełęcz jednocześnie rozdziela Gorce i Pieniny. Z przełęczy roztacza się rozległa panorama Tatr, Pienin, Magury Spiskiej, Beskidu Sądeckiego oraz znakomicie widać Zbiornik Czorsztyński. Teren przełęczy jest częściowo zagospodarowany, przebiega tędy droga wojewódzka nr 969. W pobliżu znajduje się kontrowersyjny pomnik „Organy” autorstwa Władysława Hasiora. Został odsłonięty w 1966, jego wysokość to 13 metrów. Na głazie obok widniał nieistniejący już napis: „Wiernym synom Ojczyzny poległym na Podhalu w walce o utrwalenie władzy ludowej – Społeczeństwo ziemi krakowskiej w 1000-lecie państwa polskiego.” Wędrówki powiązane z tagiem PRZEŁĘCZ SNOZKA:
- [Przełęcz Drzyślawa](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-drzyslawa/) - Przełęcz Drzyślawa – przełęcz na wysokości 695 m n.p.m. pomiędzy górą Wdżar a masywem Lubania w Gorcach. Jest to szeroka przełęcz z rozległymi widokami na Gorce, Pieniny i w oddali Beskid Żywiecko-Orawski. Tatry przesłania góra Wdżar. Rejon przełęczy zajmują łąki i pastwiska, na których wypasane są owce. Na wschodnich stokach poniżej przełęczy ma swoje źródło dopływ Krośnicy uchodzącej do Dunajca, potok spływający z zachodnich stoków przełęczy uchodzi do Zbiornika Czorsztyńskiego. Znajduje się tu dolna stacja wyciągu narciarskiego na górę Wdżar oraz inne budynki infrastruktury turystycznej. Przez przełęcz przechodzi dalekobieżny niebieski szlak turystyczny Tarnów – Wielki Rogacz. Wędrówki powiązane z tagiem PRZEŁĘCZ DRZYŚLAWA:
- [Grywałd](https://hikingtrails.eu/obiekt/grywald/) - Grywałd – miejscowość w Polsce, w województwie małopolskim, w powiecie nowotarskim, w gminie Krościenko nad Dunajcem. Znajduje się na południowych stokach Masywu Lubania w Gorcach. Przez Grywałd przepływa Lubański Potok, który swoje źródło ma pod szczytem Lubania a uchodzi do Krośnicy w miejscowości Tylka. Z Grywałdu na Lubań prowadzi zielony szlak turystyczny. Miejscowość ta występuje w dokumentach po raz pierwszy w roku 1330 jako Grünewald, co oznacza Zielony Las. Znajduje się tu zabytkowy drewniany Kościół pw. św. Marcina z II poł. XV wieku. Wędrówki powiązane z tagiem GRYWAŁD:
- [Łamana Skała](https://hikingtrails.eu/obiekt/lamana-skala/) - Łamana Skała – szczyt o wysokości 929 m n.p.m. w Beskidzie Małym, w południowej Polsce. Jest drugim co do wysokości szczytem tego pasma górskiego po Czuplu (930 m n.p.m.). Znajduje się w Paśmie Łamanej Skały, w głównym grzbiecie Beskidu Małego. Odchodzący w kierunku północno-zachodnim grzbiet opada do Przełęczy na Przykrej, odchodzący na północny-wschód grzbiet przez szczyt Na Beskidzie dochodzi do Leskowca. W kierunku południowo-zachodnim odchodzi Pasmo Łysiny, grzbiet ciągnący się przez Mladą Horę, Wielki Gibasów Groń, Gibasówkę, Kucówki, Łysinę aż do Przykrzycy. Północne stoki Łamanej skały opadają do Potoku Pracica, zachodnie do Potoku Kościerzanka, południowo-wschodnie do potoków: Krzywy Potok i Dusica. W szczytowej części Łamanej Skały występują wychodnie skalne zbudowane z piaskowców i zlepieńców warstw istebniańskich dolnych dochodzące do kilkunastu metrów wysokości. W niżej położonych częściach występują piaskowce godulskie. Łamana Skała porośnięta jest mieszanym lasem dolnoreglowym z przewagą buka. Jedynie w szczytowych partiach występuje, dość nisko umiejscowiony, naturalny górnoreglowy las świerkowy. W 1960 r. na szczytowych partiach i zboczach Łamanej Skały utworzono Rezerwat Przyrody Madohora. Celem ochrony w rezerwacie jest zachowanie ze względów naukowych, dydaktycznych i turystycznych pierwotnego fragmentu puszczy karpackiej. Wędrówki powiązane z tagiem ŁAMANA SKAŁA:
- [Madohora](https://hikingtrails.eu/obiekt/madohora/) - Madohora – szczyt o wysokości 915 m n.p.m. w Beskidzie Małym, w południowej Polsce. Jest traktowany jako niższy wierzchołek Łamanej Skały. Tuż obok szczytu znajduje się wychodnia skalna, z której roztacza się widok na Smerekowicę, Leskowiec, Groń Jana Pawła II, Czoło, Gancarza i dolinę potoku Pracica. Madohora porośnięta jest dolnoreglowym lasem mieszanym. W 1960 r. na szczytowych partiach i zboczach Łamanej Skały i Madohory utworzono Rezerwat Przyrody Madohora. Celem ochrony w rezerwacie jest zachowanie ze względów naukowych, dydaktycznych i turystycznych pierwotnego fragmentu puszczy karpackiej. Wędrówki powiązane z tagiem MADOHORA:
- [Kocoń](https://hikingtrails.eu/obiekt/kocon/) - Kocoń – miejscowość położona w województwie śląskim, w powiecie żywieckim, w gminie Ślemień. Leży u podnóża Łamanej Skały i Wielkiego Gibasów Gronia w Beskidzie Małym, w rejonie Przełęczy Przydawki. Przełęcz ta oddziela dwa mezoregiony fizycznogeograficzne: Beskid Makowski (po południowej stronie) i Beskid Mały (po północnej stronie). Przez Kocoń przepływa Potok Kocoń i przebiega tędy niebieski szlak turystyczny Hucisko – Madohora. Wędrówki powiązane z tagiem KOCOŃ:
- [Radziejowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/radziejowa/) - Radziejowa – szczyt o wysokości 1266 m n.p.m. w Beskidzie Sądeckim. Jest najwyższym szczytem tego pasma górskiego. Położony jest w Paśmie Radziejowej pomiędzy pomiędzy Wielkim Rogaczem, od którego oddziela go Przełęcz Żłobki a szczytem Bukowniki, położonego za Przełęczą Długą. Główny grzbiet Radziejowej przebiega przez Przehybę, Wielką Przehybę, gdzie skręca na południe, dalej, kierując się przez bliźniacze szczyty Złomistego Wierchu oraz Przełęcz Długą, osiąga najwyższy szczyt – Radziejową. Stąd obniża się na przełęcz Żłobki, wznosząc się potem na Wielki Rogacz i opadając do Gromadzkiej Przełęczy. Północno-zachodnie stoki Radziejowej opadają do doliny Potoku Pod Dudłą, północno wschodnie do doliny Potoku Bańskiego, południowo wschodnie do doliny Roztoki Małej a południowo-zachodnie do doliny Potoku Mokrego. Radziejowa zbudowana jest z fliszu karpackiego, zaliczanego do wielkiej płaszczowiny magurskiej. Najwyższe partie góry budują szczególnie odporne na wietrzenie piaskowce magurskie. Zarówno wierzchołek, jak i stoki Radziejowej są niemal całkowicie porośnięte lasem. Ze względu na wysokość występują tu trzy piętra roślinności: pogórze do 550–600 m n.p.m., regiel dolny do 1100 m n.p.m., regiel górny powyżej 1100 m n.p.m. Piętro pogórza jest najbardziej przekształcone przez człowieka. Dominują w nim pola uprawne, łąki kośne i pastwiska. Większe połacie lasów tworzone są przez grądy – lasy mieszane z udziałem lipy, grabu, buka, brzozy, jesionu. W reglu dolnym dominują lasy bukowe. Wśród nich wyróżnia się żyzna buczyna karpacka, w której oprócz buka spotkamy domieszki jodły pospolitej, jawora i wiązu górskiego, a w wyższych położeniach również świerka. Regiel górny zajmuje stosunkowo ubogi w gatunki bór świerkowy z borówczyskami. Na północnym stoku Radziejowej znajduje się rezerwat przyrody Baniska. Rozciąga się w górnej części doliny Bańskiego Potoku (dopływ potoku Wielka Roztoka) na stromych stokach dwóch grzbietów Radziejowej (północnego – północno-wschodniego). Utworzono go dla ochrony dobrze zachowanego pierwotnego fragmentu lasów ze starymi okazami drzew, wiek najstarszych szacuje się na ok. 200 lat. Dominuje buk zwyczajny, duży też udział ma jodła pospolita i klon jawor, nielicznie występuje świerk pospolity. W dolinie Potoku Bańskiego znajduje się Jaskinia Bania w Radziejowej oraz małe osuwiskowe jeziorko Młaka. Na południowym stoku w pobliżu rozejścia dróg (przełęcz Żłobki – Zawory) znajduje się wydajne źródło okresowe nazywane lokalnie Smocze Gardło. Ze względu na całkowicie porośnięty lasem szczyt Radziejowej zbudowano tu w 2020 roku nową wieżę widokową. Poprzednia została rozebrana ze z powodu złego stanu technicznego. Wieża ma 22 m wysokości, a jej platforma widokowa znajduje się na wysokości 17,1 m. Z tarasu wieży widokowej rozciągają się bardzo szerokie widoki, m.in. na Kotlinę Sądecką, Pogórze Rożnowskie, Pogórze Ciężkowickie, Góry Czerchowskie, Pieniny, Tatry, Gorce, Beskid Niski, Beskid Wyspowy i Beskid Żywiecko-Orawski. Wędrówki powiązane z tagiem RADZIEJOWA:
- [Pogórze Wiśnickie](https://hikingtrails.eu/obiekt/pogorze-wisnickie/) - Pogórze Wiśnickie – mezoregion fizycznogeograficzny stanowiący wschodnią część Pogórza Zachodniobeskidzkiego, położony między dolinami Raby i Dunajca. Od zachodu sąsiaduje z Pogórzem Wielickim i Beskidem Makowskim, od wschodu z Pogórzem Rożnowskim, od północy z Podgórzem Bocheńskim a od południa z Beskidem Wyspowym. Pogórze Wiśnickie zbudowane jest z typowych skał fliszowych, należących do płaszczowiny śląskiej. Składa się ono z naprzemianległych warstw piaskowców, zlepieńców i mułowców (łupków), a także podrzędnie margli. Skały te powstawały głównie w okresie od górnej kredy do oligocenu (około 90-30 mln lat temu) w głębokim morzu, jakie znajdowało się na tym terenie. Występuje tu charakterystyczny fałdowy układ warstw skalnych z synklinami (wklęsły fałd wypełniony coraz młodszymi utworami) i antyklinami (wypukły fałd z wnętrzem wypełnionym starszymi utworami) o przebiegu z północnego zachodu na południowy wschód. Woda i wiatry stale zmieniają ukształtowanie terenu w wyniku procesów erozyjnych, takich jak deflacja i spłukiwanie, oraz akumulacji materiału. Zaniechanie upraw wraz ze wzrostem powierzchni lasów i łąk zahamowały dostawę materiału do potoków, co powodowało wzrost energii potoków i silniejsze erodowanie dolin rzecznych. W dolinach i na części bardziej pochyłych stoków występuje kilku do kilkunastometrowa warstwa osadów najmłodszych – czwartorzędowych. Są to gliny pylaste i utwory lessopodobne. Charakterystyczną cechą wzniesień Pogórza Wiśnickiego jest występowanie licznych wystających z ziemi skałek, ostańców wierzchołkowych i wychodni. Najbardziej znane to Kamienie Brodzińskiego, Nowa Muchówka, Kamień-Grzyb w Połomiu Dużym, Kamień-Grzyb w Zegartowicach, Kamień Żółw w Tarnawie, Skałki Chronowskie, Diabelski Kamień w Kornatce, Skałki w Drogini, Diabelski Kamień w Trzcianie i Diabelski Kamień w Szyku. Szata roślinna pogórza ma charakter przejściowy pomiędzy górską a nizinną. Dominują tu tereny nieleśne, jednakże coraz większa część gruntów jest zalesiana co prowadzi do naturalizacji krajobrazu. Występuje tu duża rozmaitość siedlisk przyrodniczych, od łąk i pastwisk, zarośli i śródpolnych zadrzewień, aż po różne zespoły leśne, o składzie gatunkowym charakterystycznym dla Pogórza Karpat Zachodnich. Zbiorowiska leśne pogórza to: kwaśna buczyna niżowa, wyżynny jodłowy bór mieszany, żyzna buczyna karpacka i grąd subkontynentalny. Wzdłuż cieków wodnych występują łęgi: olszowo – jesionowy oraz podgórski, a także bagienna olszyna górska. Często występującymi zbiorowiskami nieleśnymi są łąki świeże, rajgrasowe oraz łąki ostrożeniowe. Wilgotne łąki bogate są w storczyki np.: kukułka plamista i szerokolistna, a także buławnik mieczolistny. Gatunki górskie we florze pogórza to m. in.: ciemiężyca zielona, bodziszek żałobny, przywrotnik prawie nagi, goryczka trojeściowa oraz przetacznik górski. Występują tu również subendemity karpackie: żywiec gruczołowaty i żywokost sercowaty. W celu ochnrony utworzono na terenie pogórza Wiśnicko-Lipnicki Park Krajobrazowy oraz Rezerwat Przyrody Kamień Grzyb i Rezerwat Przyrody Panieńska Góra. Najwyższe szczyty Pogórza Wiśnickiego: Żabia Góra (526 m n.p.m.), Ostra Góra (523 m n.p.m.), Ostrysz (505 m n.p.m.), Trupielec (476 m n.p.m.), Glichowiec (464 m n.p.m.). Wędrówki powiązane z tagiem POGÓRZE WIŚNICKIE:
- [Szpilówka](https://hikingtrails.eu/obiekt/szpilowka/) - Szpilówka – wzniesienie o wysokości 513 m n.p.m. na Pogórzu Rożnowskim. Szczyt znajduje się w środkowej części długiego na około 20 kilometrów Paśmie Szpilówki. Od wschodu przez nienazwaną przełęcz sąsiaduje z Bukowcem (Góra św. Urbana) a od zachodu ze szczytem Łuńsa. Północne stoki Szpilówki rozcinają dopływy Piekarskiego Potoku, po wschodniej stronie ma swoje źródła nienazwany potok a południowe stoki opadają do Potoku Bela przepływającego przez Iwkową. Szpilówka porośnięta jest lasem. Przeważa żyzna buczyna karpacka z domieszką jodły pospolitej, wiązu górskiego i klonu jaworu. Na szczycie znajduje się zbudowana w 2018 r. wieża widokowa, z której roztacza się odległy widok na Beskid Niski, Beskid Sądecki, Pieniny, Tatry, Gorce, Beskid Wyspowy i Beskid Makowski. Przez całe Pasmo Szpilówki prowadzi zielony szlak turystyczny, na wieżę widokową poprowadzono ponadto ścieżkę dydaktyczną. Wędrówki powiązane z tagiem SZPILÓWKA:
- [Beskid Niski](https://hikingtrails.eu/obiekt/beskid-niski/) - Beskid Niski – pasmo górskie w Karpatach Zachodnich. Wschodnia granica Beskidu Niskiego jest zarazem granicą Karpat Wschodnich i Zachodnich. Leży na terenie dwóch państw: Polski i Słowacji. Polska część Beskidu Niskiego od zachodu graniczy z Beskidem Sądeckim i Kotliną Sądecką, od północy z Pogórzem Rożnowskim, Pogórzem Ciężkowickim, Obniżeniem Gorlickim, Pogórzem Jasielskim i Pogórzem Bukowskim, od wschodu z Bieszczadami, od południa graniczy ze słowacką częścią Beskidu Niskiego (Nízke Beskydy). Najwyższy szczyt po polskiej stronie to Lackowa (997 m n.p.m.), a po słowackiej Busov (1002 m n.p.m.), który jako jedyny przekracza 1000 m. Beskid Niski zbudowany jest z fliszu karpackiego. Są to naprzemiennie ułożone ławice zlepieńców, piaskowców i łupków ilastych. Powstanie ich związane jest z osadzaniem się w śródgórskich zbiornikach wodnych gruntów, pochodzących z erozji starszych gór. Osady te w trakcie sedymentacji zostały następnie przeobrażone w naprzemianległe warstwy piaskowców i łupków, a w dalszych procesach górotwórczych podlegały wypiętrzeniu, sfałdowaniu i przesunięciu w kierunku północno-wschodnim, tworząc układ płaszczowin wzajemnie nachodzących na siebie. Powstały trzy tzw. płaszczowiny, które nasunęły się na siebie. Najniższa jest płaszczowina śląska, środkowa – dukielska, a najwyższa – magurska. Wychodnie piaskowców magurskich często mają postać fantastycznych form skalnych. Najbardziej znane są Kornuty na Magurze Wątkowskiej i Diabli Kamień koło Folusza. Występuje też wiele jaskiń. Największe ich skupiska to Kilanowska Góra k. Lipowicy (około 70 jaskiń – najdłuższą z nich jest Jaskinia Słowiańska-Drwali o długości korytarzy 601 m i głębokości blisko 24 m) oraz Cergowa (11 jaskiń). Znana jest Jaskinia Mroczna w Kornutach, której łączna długość korytarzy sięga prawie 200 m, a głębokość 15,5 metrów. Według stanu z 2004 r. w Beskidzie Niskim znanych było 188 jaskiń i schronisk podskalnych o łącznej długości korytarzy 2720 m. Natomiast według stanu na 8 czerwca 2010 r. było to już 238 takich obiektów. Beskid Niski będący poprzecznym obniżeniem w łuku Karpat tworzy szereg równoległych grzbietów i pojedynczych garbów rozdzielonych szerokimi obniżeniami, dolinami rzek i potoków. Dzieli się na: Góry Grybowskie, Góry Hańczowskie, Beskid Gorlicki, Pasmo Magurskie, Beskid Dukielski, Pasmo Bukowicy i Kamienia, Gniazdo Jawornika, Pasmo graniczne, Wzgórza Rymanowskie. W Beskidzie Niskim występują dwa piętra roślinne: pogórza i regiel dolny. Piętro pogórza, sięgające do 530 m n.p.m., tworzą fragmenty naturalnych zbiorowisk leśnych lasy dębowo – grabowe, olcha i zarośla wikliny w dolinach rzek. Dominują jednak drzewostany sztuczne z przewagą sosny. Na terenach nieleśnych występują stosunkowo licznie zbiorowiska łąk i pastwisk oraz torfowiska niskie. Piętro regla dolnego, rozciągające się od 530 m po szczyty, występuje w formie wyspowej, obejmując wyższe części wzniesień. Jedynie w masywie Magury Wątkowskiej tworzy ono większy kompleks. W reglu dolnym dominują lasy, głównie bukowe. Mniejszy udział mają jedliny oraz sztuczne drzewostany sosnowe i mieszane, a świerk jest niemal nieobecny. Do bardzo wartościowych zbiorowisk należą rzadkie w Karpatach Polskich lasy jaworowe, reprezentowane tu przez trzy zespoły. Jaworzyna karpacka występuje tylko na skałkach szczytowych Kamienia, jaworzyna górska z języcznikiem znaleziona została na Kamieniu i Suchani w przełomie Wisłoki, jedynie jaworzyna z miesiącznicą trwałą jest częściej spotykana. Do stosunkowo rzadkich zespołów należy grąd, który zachował się przeważnie na stromych skarpach i niższych częściach zboczy dolin nad rzekami oraz potokami. Lasy bukowe reprezentowane są przez dwa zespoły, niezbyt częstą kwaśną buczynę górską i żyzną buczynę karpacką, zróżnicowaną na 4 podzespoły. Do szczególnie cennych należy podzespół z kostrzewą górską o wyraźnie wschodniokarpackim charakterze oraz podzespoły wilgotne z czosnkiem niedźwiedzim i miesiącznicą trwałą. Z grupy lasów jodłowych stwierdzono niewielki fragment acidofilnego boru dolnoreglowego oraz jedliny żyzne z panującą w runie jeżyną gruczołowatą. Na terenie Beskidu Niskiego utworzono w 1995 roku Magurski Park Narodowy, w 1992 roku Jaśliski Park Krajobrazowy oraz 14 rezerwatów przyrody: Cisy w Mogilnie, Jelenia Góra, Kornuty, Łysa Góra, Wadernik, Igiełki, Modrzyna, Cisy w Nowej Wsi, Rezerwat Tysiąclecia na Cergowej Górze, Przełom Jasiołki, Kamień nad Jaśliskami, Źródliska Jasiołki, Bukowica i Kamień nad Rzepedzią. Wędrówki powiązane z obiektem BESKID NISKI:
- [Świerzowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/swierzowa/) - Świerzowa – szczyt o wysokości 802 m n.p.m. w Beskidzie Niskim, w Paśmie Magury Wątowskiej. Świeżowa znajduje się w zachodniej części Beskidu Niskiego, w północno-wschodnim odgałęzieniu Magury Wątkowskiej. Położona jest na granicy Magurskiego Parku Narodowego. Południowo-zachodnie stoki opadają stromo do Potoku Reszówka, północno-wschodnie stoki opadają do Potoku Szczawa. Od zachodu sąsiaduje z nienazwanym szczytem opadającym do Przełęczy Polana Świerzowska, od wschodu Przełęcz Pod Trzema Kopcami oddziela ją od szczytu Trzeci Kopiec. Szczyt jest całkowicie porośnięty dolnoreglowym lasem z przewagą buka. Przez szczyt przebiega znakowany na czerwono Główny Szlak Beskidzki. Wędrówki powiązane z obiektem ŚWIERZOWA:
- [Beskid Śląski](https://hikingtrails.eu/obiekt/beskid-slaski/) - Beskid Śląski – pasmo górskie, stanowiące część Beskidów Zachodnich, wchodzące w skład Karpat Zachodnich. Najwyższym szczytem Beskidu Śląskiego jest Skrzyczne (1257 m n.p.m.). Graniczy z Beskidem Śląsko-Morawskim na zachodzie, Beskidem Żywieckim na południowym wschodzie, Kotliną Żywiecką na wschodzie, Beskidem Małym na północnym wschodzie i Pogórzem Śląskim na północy. Beskid Śląski zbudowany jest z masywnych piaskowców godulskich i istebniańskich. W części południowej góry zbudowane są z fliszu magurskiego. Występują tu złoża mineralne: piaskowce, wapienie i kruszywa naturalne. Występują tu stosunkowo licznie i miejscami dość rozbudowane wychodnie skalnych, a także największa na terenie polskich Beskidów koncentracja jaskiń, wśród których znajdują się m.in. dwie największe jaskinie polskiego fliszu karpackiego Jaskinia Wiślańska oraz Jaskinia Miecharska. Wędrówki powiązane z obiektem BESKID ŚLĄSKI:
- [Barania Góra](https://hikingtrails.eu/obiekt/barania-gora/) - Barania Góra – szczyt o wysokości 1215 m n.p.m. w Beskidzie Śląskim, w Paśmie Baraniej Góry i Skrzycznego. Jest drugim co do wysokości szczytem tego Beskidu. Wschodnie stoki Baraniej Góry opadają do doliny Soły a zachodnie stoki są obszarem źródliskowym Wisły, tam wypływają dwa z trzech potoków źródłowych: Wisły Biała i Czarna Wisełka. Barania Góra zbudowana jest ze skał osadowe pochodzenia mechanicznego, obejmowane wspólną nazwą fliszu karpackiego. Są to gruboławicowe, żelaziste piaskowce, poprzecinane różnej grubości warstwami łupków i mułowców, zaliczane do tzw. warstw istebniańskich. Szczyt Baraniej Góry jest porośnięty jest lasem, jednak obecnie znaczne połacie lasów świerkowych na wschodnich i południowych jej stokach padły ofiarą wiatrołomów, kornika i idących za tym cięć sanitarnych. Dzięki temu ze szczytowych partii roztaczają się odległe widoki na Beskid Mały, Beskid Żywiecko-Orawski, Beskid Żywiecko-Kysucki a w oddali widać także Tatry. Niższe partie stoków porasta dolnoreglowy bór jodłowo-świerkowy. W drzewostanie obok świerka, osiągającego tu imponujące rozmiary, pojawia się jodła i buk. Partie szczytowe porasta zachodniokarpacka świerczyna górnoreglowa, zróżnicowana na dwa główne podzespoły. W partiach grzbietowych i na słabo nachylonych stokach występuje podzespół trzcinnikowy. Warstwę drzew o stosunkowo niewielkim zwarciu, wynoszącym od 50 do 70%, tworzy tu wyłącznie świerk. W warstwie krzewów oprócz podrostu świerka występuje pojedynczo jarząb pospolity (jarzębina). Na szczycie dokonano nasady kosodrzewiny i limby. Trudne warunki konkurencji ze świerkiem przetrwała tylko limba, której zachowały się tylko dwa okazy na grzbiecie, tuż na północ od szczytu. W szczytowych partiach Baraniej Góry utworzono rezerwat przyrody w celu ochrony obszarów źródliskowych Wisły oraz cieków wodnych Czarnej Wisełki, Białej Wisełki i Malinki. Na polanie Przysłop pod Baranią Górą na wysokości ok. 900 m n.p.m. znajduje się schronisko PTTK Przysłop pod Baranią Górą, którego obecny budynek zbudowany został w latach 1973–1979. Wędrówki powiązane z tagiem BARANIA GÓRA:
- [Stołowa Góra](https://hikingtrails.eu/obiekt/stolowa-gora/) - Stołowa Góra — szczyt o wysokości 841 m n.p.m. w Beskidzie Makowskim. Jest najwyższym szczytem masywu Stołowej Góry, rozciągającym się równoleżnikowo pomiędzy miejscowościami Kojszówka na zachodzie a Łętownia na wschodzie. Stołowa Góra znajduje się pomiędzy szczytem Groń od zachodu a Łysą Górą od wschodu. Północne stoki opadają do doliny Bogdanówki a południowe do doliny Krzczonówki. Partie szczytowe masywu powyżej 500 m n.p.m. porośnięte są lasem mieszanym. Na przełęczy pomiędzy Groniem a Stołową Górą znajduje się rozległa polana, z której roztacza się szeroki widok na Beskid Wyspowy, Gorce, Tatry i Beskid Żywiecko-Orawski. Na polanie znajduje się Sanktuarium Pamięci Czynu Żołnierskiego – kaplica upamiętniająca walki w czasie II Wojny Światowej. Wędrówki powiązane z tagiem STOŁOWA GÓRA:
- [Groń (Beskid Makowski)](https://hikingtrails.eu/obiekt/gron-beskid-makowski/) - Groń — szczyt o wysokości 809 m n.p.m. w masywie Stołowej Góry w Beskidzie Makowskim. Szczyt jest porośnięty lasem. Po wschodniej stronie, na przełęczy pomiędzy Groniem a Stołową Górą znajduje się rozległa Polana Gronie, z której roztacza się odległy widok na Tatry i Gorce. Na polanie znajduje się Sanktuarium Pamięci Czynu Żołnierskiego – kaplica upamiętniająca walki w czasie II Wojny Światowej. W pobliżu szczytu krzyżuję się niebieski i zielony szlak turystyczny. Wędrówki powiązane z tagiem GROŃ (BESKID MAKOWSKI):
- [Skomielna Czarna](https://hikingtrails.eu/obiekt/skomielna-czarna/) - Skomielna Czarna – wieś w Polsce, w województwie małopolskim, w powiecie myślenickim, w gminie Tokarnia. Położona jest w Beskidzie Makowskim, w dolinie Bogdanówki, która wypływa spod Koskowej Góry i wpada do Krzczonówki.
- [Polica](https://hikingtrails.eu/obiekt/polica/) - Polica – szczyt o wysokości 1369 m n.p.m. w Beskidzie Żywiecko-Orawskim. Znajduje się zachodniej części Pasma Policy, które rozciąga się od Przełęczy Krowiarki na zachodzie do Doliny Skawy koło Osielca na wschodzie. Polica sąsiaduje od zachodu ze szczytem Cyl Hali Śmietanowej a od wschodu z Cuplem. Północne stoki opadają do dolin potoków Skawica Górna i Głęboki Potok, na południe odchodzi grzbiet ze szczytem Czyrniec opadający do Przełęczy Zubrzyckiej. Masyw Policy jest w większości porośnięty lasem. Partie szczytowe porośnięte są górnoreglowym borem świerkowym. Liczne wiatrołomy od południowej strony odsłoniły rozległe widoki na Beskid Wyspowy, Gorce, Tatry i Beskid Żywiecko-Orawski. Po północnej stronie utworzono Rezerwat na Policy im. prof. Zenona Klemensiewicza w celu ochrony wysokogórskiego boru świerkowego zachowanego w stanie naturalnym. Rezerwat położony jest na wysokości od 1200 do 1369 m n.p.m. U podnóży Policy znajduje się najdłuższa i zarazem najgłębsza jaskinia w całym Beskidzie Żywieckim – Jaskinia Oblica o łącznej długości korytarzy 416 m i głębokości 21 m. Wędrówki powiązane z tagiem POLICA:
- [Czyrniec](https://hikingtrails.eu/obiekt/czyrniec/) - Czyrniec – szczyt o wysokości 1318 m n.p.m. w Paśmie Policy, w Beskidzie Żywiecko-Orawskim. Znajduje się na południe od Policy, od której oddzielony jest przełęczą o wysokości 1250 m n.p.m. Jego południowe zbocza opadają w kierunku Przełęczy Zubrzyckiej (877 m n.p.m.) oraz ku dolinie Sidziny. Północno-wschodnie stoki Czyrńca opadają do głębokiej doliny Zakulawki, natomiast południowo-zachodnie do potoku Zubrzyca. Szczyt porasta górnoreglowy bór świerkowy, stoki są zalesione, ale są na nich duże wiatrołomy, dzięki czemu z Czyrńca odsłaniają się widoki na Beskid Żywiecko-Orawski, Beskid Wyspowy, Gorce oraz Tatry. Wędrówki powiązane z tagiem CZYRNIEC:
- [Przełęcz Zubrzycka](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-zubrzycka/) - Przełęcz Zubrzycka – przełęcz o wysokości 877 m n.p.m. znajdująca się w Beskidzie Żywiecko-Orawskim. Położona jest pomiędzy szczytem Czyrniec (1318 m n.p.m.) oraz Kieczura (925 m n.p.m.). Przełęcz znajduje się w długim grzbiecie, który odchodzi od Policy i poprzez Czyrniec, Przełęcz Zubrzycką i Kieczurę biegnie w kierunku Przełęczy Spytkowickiej. Na południowo-zachodnich stokach Przełęczy Zubrzyckiej znajduje się jedno ze źródeł potoku Zubrzyca, natomiast na północno-wschodnich – potoku Sidzina. Wędrówki powiązane z tagiem PRZEŁĘCZ ZUBRZYCKA:
- [Dolinki Krakowskie](https://hikingtrails.eu/obiekt/dolinki-krakowskie/) - Park Krajobrazowy Dolinki Krakowskie – to jeden z najpiękniejszych parków krajobrazowych w Małopolsce. Składa się z jarowych dolin położonych na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Zajmuje obszar Wyżyny Olkuskiej i ciągnie się aż do Rowu Krzeszowickiego. Od wschodu sąsiaduje z Ojcowskim Parkiem Narodowym. Usłany jest potokami i licznymi dolinami z formami rzeźby krasowej. W skład parku wchodzą następujące dolinki: Wąwóz Podskalański, Dolina Kluczwody, Dolina Bolechowicka, Dolina Kobylańska, Dolina Będkowska, Dolina Szklarki, Dolina Racławki, Dolina Eliaszówki, Dolina Czernki, Dolina Miękini, Dolina Kamienic. Ponadto na terenie parku leży wschodnia część Doliny Sztoły oraz mniej znane Jary Dulowskie i Wąwóz Sztuczki. Najwyższym wzniesieniem na terenie parku i równocześnie najwyższym wzniesieniem całej Wyżyny Olkuskiej jest Grodzisko, zwane również Wzgórzem lub Skałą. Położone jest w miejscowości Jerzmanowice i wznosi się na wysokość 513 m n.p.m. W obrębie parku utworzono pięć rezerwatów przyrody: Dolina Kluczwody, Wąwóz Bolechowicki, Dolina Szklarki, Dolina Racławki i Dolina Eliaszówki. Oryginalny krajobraz tego obszaru, o dużej wartości przyrodniczej, tworzą krasowe doliny, przez które w większości przepływają potoki. Zarówno w dolinach jak i na wierzchowinie znajdują się liczne jaskinie oraz ostańce skalne. W okresie średniowiecza powstało na tym terenie wiele zamków i warowni, po których w większości pozostały ruiny wkomponowane w wapienne skały. Wędrówki powiązane z obiektem DOLINKI KRAKOWSKIE:
- [Szklary](https://hikingtrails.eu/obiekt/szklary/) - Szklary – miejscowość w województwie małopolskim, w powiecie krakowskim, w gminie Jerzmanowice-Przeginia. Położona jest w środkowej części Doliny Szklarki przecinającej Wyżynę Olkuską, będącej częścią Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Dnem doliny płynie potok Szklarka. Wędrówki powiązane z tagiem SZKLARY:
- [Dolina Szklarki](https://hikingtrails.eu/obiekt/dolina-szklarki/) - Dolina Szklarki – dolina potoku Szklarka na Wyżynie Olkuskiej będącej częścią Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Położona jest na obszarze Parku Krajobrazowego Dolinki Krakowskie. Rozciąga się na długości około 9 km od Jerzmanowic, w których znajduje się główne źródło potoku Szklarka, poprzez Szklary do Dubia, gdzie jej wylot łączy się z wylotem Doliny Racławki. Dolina podzielona jest na dwie różniące się części: górną w okolicy Jerzmanowic, która jest szeroka, bezleśna i w dużym stopniu zabudowana, oraz dolną, która bardziej przypomina głęboki, ciasny wąwóz i ma strome zalesione zbocza. Na zboczach doliny znajduje się wiele skałek i ostańców wierzchowinowych. Największe z tych ostańców to: Brodło, Witkowe Skały, Łyse Skały, Chochołowe Skały, Cisówki, Kozłowe Skały. Na wschodnich zboczach doliny w 1989 r. utworzono rezerwat przyrody Dolina Szklarki w celu ochrony różnorodnych i dobrze zachowanych zespołów leśnych porastających skaliste stoki doliny: buczyny karpackiej, jaworzyny górskiej, grądów, a także muraw kserotermicznych i naskalnych. Na terenie rezerwatu znajdują się liczne skałki wapienne. W przełomie doliny znajduje się pomnik przyrody – skałka dolnokarbońskiego wapienia przecięta żyłą porfiru. W pobliżu rezerwatu znajduje się duże wywierzysko krasowe – Źródło Pióro. Wędrówki powiązane z tagiem DOLINA SZKLARKI:
- [Wyżyna Olkuska](https://hikingtrails.eu/obiekt/wyzyna-olkuska/) - Wyżyna Olkuska – wyżyna w południowej Polsce będąca częścią Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Od północy sąsiaduje z Wyżyną Częstochowską, od wschodu z Wyżyną Miechowską, od południa z Pomostem Krakowskim i Rowem Krzeszowickim a od zachodu z Pagórami Jaworznickimi i Kotliną Siewierza. Dzieli się na 3 mikroregiony: Wzgórza Rabsztyńskie, Płaskowyż Sułoszowski i Wyżynę Ojcowską. Zajmuje obszar około 820 km². Wysokość wyżyny zawiera się w przedziale 250–513 m n.p.m. Najwyższym wzniesieniem jest ostaniec o nazwie Skałka (Grodzisko) o wysokości 513 m n.p.m. na terenie Jerzmanowic, ponad górną częścią Doliny Będkowskiej. Wyżyna zbudowana jest z wapieni jurajskich ze znacznie rozwiniętymi zjawiskami krasowymi. Powierzchnia jest lekko falista i pokryta znaczną warstwą lessów z licznymi ostańcami szczególnie w północnej części. Z form krasowych występują na niej liczne jaskinie i schroniska, a także mogoty, wywierzyska, doliny krasowe – wąwozy i jary, których dnem płyną potoki, a wejścia do nich stanowią szczególnie ukształtowane bramy np. Brama Bolechowicka. Najbardziej znaną jest Dolina Prądnika na terenie Ojcowskiego Parku Narodowego. Krasowość Wyżyny Olkuskiej objawia się także brakiem wód powierzchniowych i zaleganiem wód w podziemnych szczelinach skał, co w szczególnym nasileniu występuje na Płaskowyżu Sułoszowskim. Na Wzgórzach Rabsztyńskich kuesta jest pofragmentowana, suche doliny rozcinają płaskowyż, wskutek czego wyodrębniają się wzgórza. Płaskowyż Sułoszowski jest falisty, o nachyleniu stoków nie przekraczającym 9%, a na wierzchowinach 2%. Podłoże wapienne pokryte jest tutaj lessem o miąższości do 10 m. Południowa część Wyżyny Olkuskiej pocięta jest przez doliny potoków na dolinki o przebiegu południkowym, stromych zboczach z licznymi wapiennymi ostańcami. Dolina Prądnika znajduje się po północnej stronie drogi Kraków-Olkusz, pozostałe doliny po południowej stronie tej drogi. W zbiorowiskach leśnych wyżyny występują głównie grądy, mieszane bory sosnowo-dębowe z domieszką jodły lub buka, świetliste dąbrowy. Do rzadkich i cennych przyrodniczo zespołów należą typowe dla gór: buczyna karpacka z domieszką jodły, kwaśna buczyna sudecka, jaworzyna górska oraz ciepłolubna buczyna storczykowa porastająca skaliste, wapienne, silnie nasłonecznione zbocza. W zabagnionych dolinach rzek występują niewielkie fragmenty łęgów. Poza obszarami leśnymi występują tu charakterystyczne dla całej Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej murawy kserotermiczne porastające strome, skaliste i suche zbocza. Rosną w nich rzadkie gatunki roślin ciepłolubnych. Na rozległych piaskach Pustyni Błędowskiej występuje roślinność pustynna. Na najcenniejszych przyrodniczo obszarach Doliny Prądnika w 1956 r. utworzono Ojcowski Park Narodowy. Rosną w nim lasy liściaste z grabami, dębami i lipami. Występują tu również reliktowe lasy górskie (las jaworowy – Ojców i buczyna karpacka), w dolinach potoków występują pozostałości łęgów i łąki a na skałach murawy naskalne. Na obszarze wyżyny utworzono Park Krajobrazowy Dolinki Krakowskie, który obejmuje Wąwóz Podskalański, Dolinę Kluczwody, Dolinę Bolechowicką, Dolinę Kobylańską, Dolinę Będkowską, Dolinę Szklarki, Dolinę Racławki, Dolinę Eliaszówki, Dolinę Czernki, Dolinę Miękini i Dolinę Kamienic. Wędrówki powiązane z tagiem WYŻYNA OLKUSKA:
- [Wyżyna Krakowsko-Częstochowska](https://hikingtrails.eu/obiekt/wyzyna-krakowsko-czestochowska/) - Wyżyna Krakowsko-Częstochowska (Jura Krakowsko-Częstochowska) – makroregion geograficzny znajdujący się w południowej Polsce, który tworzą następujące mezoregiony fizycznogeograficzne: Wyżyna Częstochowska, Wyżyna Olkuska, Rów Krzeszowicki i Garb Tenczyński. Znajduje się w dorzeczu górnej Wisły oraz górnej Warty. Tworzy pas długości ok. 80 km, pomiędzy Krakowem a Częstochową. Wędrówki powiązane z tagiem WYŻYNA KRAKOWSKO-CZĘSTOCHOWSKA:
- [Jura Krakowsko-Częstochowska](https://hikingtrails.eu/obiekt/jura-krakowsko-czestochowska/) - Wyżyna Krakowsko-Częstochowska (Jura Krakowsko-Częstochowska) – makroregion geograficzny znajdujący się w południowej Polsce, który tworzą następujące mezoregiony fizycznogeograficzne: Wyżyna Częstochowska, Wyżyna Olkuska, Rów Krzeszowicki i Garb Tenczyński. Znajduje się w dorzeczu górnej Wisły oraz górnej Warty. Tworzy pas długości ok. 80 km, pomiędzy Krakowem a Częstochową. Obszar wyżyny był wielokrotnie dnem morza, przez co powstało tu wiele warstw skał dolomitowych, marglowych i wapiennych. Dominują wapienie górnojurajskie, które widoczne są poprzez wystające ponad powierzchnię liczne wapienne ostańce osiągające wysokość do kilkudziesięciu metrów. Powstały w wyniku procesów krasowych, których wynikiem są również krasowe doliny, liczne jaskinie i schroniska ze stalaktytami, stalagmitami oraz stalagnatami. Wapienna płyta budująca wyżynę opada w kierunku północno-wschodnim, gdzie zapada pod piaskowce i iły z okresu kredy. Teren wyżyny wznosi się na wysokość około 300 m n.p.m., po wschodniej stronie Częstochowy, do około 500 m w części południowej. W dwóch miejscach wyżyna wznosi się powyżej 500 m n.p.m. Najwyższe wzniesienie to Góra Zamkowa o wysokości 516 m n.p.m. znajdująca się na terenie wsi Podzamcze w gminie Ogrodzieńca. Wyżyna przekracza także 500 m n.p.m. w Jerzmanowicach – wzgórze Grodzisko (Skałka) o wysokości 513 m n.p.m. Ku zachodowi opada stromo do Wyżyny Śląskiej ok. 100-metrową krawędzią, tzw. kuestą jurajską, na wschodzie przechodzi łagodnie w Nieckę Nidziańską. Południowa część Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej tworzy Garb Tenczyński, który jest oddzielony od pozostałej jej części Rowem Krzeszowickim. Obszar wyżyny pokrywają przeważnie mało urodzajne gleby, powstałe głównie na polodowcowych piaskach bielice lub na wapieniach szkieletowe rędziny. Oprócz nich występują powstałe na lessach gleby brunatnoziemne. Lasy zajmują około 20% powierzchni. W zbiorowiskach leśnych występują głównie grądy, mieszane bory sosnowo-dębowe z domieszką jodły lub buka, świetliste dąbrowy. Do rzadkich i cennych przyrodniczo zespołów należą typowe dla gór: buczyna karpacka z domieszką jodły, kwaśna buczyna sudecka, jaworzyna górska oraz ciepłolubna buczyna storczykowa porastająca skaliste, wapienne, silnie nasłonecznione zbocza. W zabagnionych dolinach rzek występują niewielkie fragmenty łęgów. Poza obszarami leśnymi występują tu charakterystyczne dla Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej murawy kserotermiczne porastające strome, skaliste i suche zbocza. Rosną w nich rzadkie gatunki roślin ciepłolubnych. Na rozległych piaskach Pustyni Błędowskiej występuje roślinność pustynna. W poprzek Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej przebiega dział wód Odry i Wisły. Między Zawierciem a Kromołowem, oddzielone jedynie nasypem kolejowym wypływają Warta uchodząca do Odry i Czarna Przemsza należąca do zlewni Wisły. Oprócz nich na wyżynie początek mają rzeki i potoki: Biała Przemsza, Pilica, Dłubnia, Szreniawa, Prądnik, Wiercica, Rudawa, Chechło, Dulówka, Kluczwoda, Sanka, Rudno, Będkówka, Kozi Bród. Porowate wapienne podłoże powoduje, że liczba cieków jest niewielka, a niektóre doliny (np. Dolina Wodącej) są suche – woda płynie ich dnem tylko po większych opadach. Rejon jest ubogi w wody powierzchniowe. Liczne i głębokie doliny, parowy i wąwozy wskazują jednak, że dawniej rejon wyżyny był zasobniejszy w wodę. Dość licznie występują wywierzyska i źródła. Ich silne natlenienie i duża zawartość dwutlenku węgla, sprzyjają bujnemu rozwojowi roślinności pokrywającej dna potoków. Na Wyżynie zbudowano system średniowiecznych zamków – Orle Gniazda, niegdyś strzegących granicy Królestwa Polskiego przed najazdami z Górnego Śląska. Większość z zamków na tym obszarze została wybudowana na trudno dostępnych wapiennych skałach. Wędrówki powiązane z obiektem JURA KRAKOWSKO-CZĘSTOCHOWSKA:
- [Przełęcz pod Małym Krzystonowem](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-pod-malym-krzystonowem/) - Przełęcz pod Małym Krzystonowem (Przełęcz Przysłopek) – przełęcz o wysokości 880 m n.p.m. w Beskidzie Wyspowym, pomiędzy Mogielicą (1170 m n.p.m.) a Małym Krzystonowem (984 m n.p.m.). Zachodnie jej stoki opadają do doliny Potoku Dziadówka, wschodnie opadają do doliny Potoku Mogielica. Przełęcz jest zalesiona, pomimo dużej wybitności nie oferuje widoków. Na przełęczy krzyżują się szlaki turystyczne i trasy narciarstwa biegowego. Wędrówki powiązane z tagiem PRZEŁĘCZ POD MAŁYM KRZYSTONOWEM:
- [Mogielica](https://hikingtrails.eu/obiekt/mogielica/) - Mogielica – najwyższy szczyt Beskidu Wyspowego o wysokości 1170 m n.p.m. Tworzy rozległy masyw, z którego odchodzą długie jak na Beskid Wyspowy grzbiety. W kierunku południowo-zachodnim odchodzi najdłuższy grzbiet, który poprzez szczyty Krzystonowa i Jasienia ciągnie się aż do Przełęczy Przysłop. Również długi grzbiet odchodzi na południowy-wschód, ciągnie się poprzez Przehybę i Zapowiednicę do Przełęczy Słopnickiej. Na północny-zachód odchodzi nieco krótszy grzbiet, który przez Cyrlę opada do Łososiny w Jurkowie. Południowe zbocza Mogielicy opadają do Mogielniczego Potoku, wschodnie zbocza opadają do Czarnej Rzeki. Na zachód od szczytu, pomiędzy grzbietami głęboką doliną spływa Potok Czerwona. Mogielica jest porośnięta lasem świerkowo-jodłowym i buczyną karpacką, wierzchołkowe partie zaś porasta skarlały las świerkowy. Ten las świerkowy to jedyny w całym Beskidzie Wyspowym fragment regla górnego. W celu ochrony głuszca i jego biotopu oraz innych rzadkich gatunków ptaków, ich siedlisk przyrodniczych, a także form skalnych na szczycie Mogielicy oraz na jej północnych stokach został utworzony Rezerwat Mogielica. Na szczycie zbudowana została wieża widokowa, z której roztaczają się odległe widoki na Beskid Wyspowy, Beskid Sądecki, Pieniny, Gorce, Tatry. Na południowo-zachodnim grzbiecie, poniżej szczytu znajduje się rozległa widokowa Polana Stumorgowa, jedna z najpiękniejszych w Beskidach. Na północnym grzbiecie znajduje się dużo mniejsza, lecz również bardzo widokowa Polana Wyśnikówka. Z obu polan roztaczają się widoki na Beskidy i Tatry a przy dobrej widoczności widać także Babią Górę. Na szczycie krzyżuje się kilka szlaków turystycznych: niebieski szlak turystyczny Swoszowice – Szczawa, zielony szlak turystyczny Dobra – Łukowica im. Leopolda Węgrzynowicza i jego dłuższy wariant Gruszowiec – Węglówka, żółty szlak turystyczny Nowy Targ – Tymbark oraz Ścieżka historyczno-edukacyjna Śladami Oddziału Partyzanckiego “Wilk”. Wędrówki powiązane z tagiem MOGIELICA:
- [Szczawa Bukówka](https://hikingtrails.eu/obiekt/szczawa-bukowka/) - Bukówka – osiedle miejscowości Szczawa, położonej w województwie małopolskim, w powiecie limanowskim, w gminie Kamienica. Znajduje się na granicy Beskidu Wyspowego i Gorców w Dolinie Kamienicy. Wędrówki powiązane z tagiem SZCZAWA BUKÓWKA:
- [Polana Stumorgowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-stumorgowa/) - Polana Stumorgowa – rozległa polana w Beskidzie Wyspowym położona na południowo-zachodnim grzbiecie łączącym Mogielicę z Krzystonowem. Jest największą polaną w Beskidzie Wyspowym i uważana jest za jedną z najpiękniejszych polan w Beskidach. Znajduje się na wysokości ok. 1000–1100 m n.p.m. Jej północne stoki opadają do Potoku Czerwona, południowe opadają do Potoku Mogielica. Dawniej na polanie znajdowały się pastwiska a także pola uprawne. Ze względu na surowy klimat zaprzestano tej działalności. Obecnie polanę porastają trawy oraz w coraz większym stopniu borówczyska. Sukcesywnie zmniejsza się powierzchnia polany przez zarastanie lasem jej obrzeży. Z polany roztacza się rozległy widok na Beskid Niski, Beskid Sądecki, Beskid Wyspowy, Gorce, Pieniny i Tatry. Wędrówki powiązane z tagiem POLANA STUMORGOWA:
- [Zegarowe Skały](https://hikingtrails.eu/obiekt/zegarowe-skaly/) - Zegarowe Skały – grupa górnojurajskich skał na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej wznoszących się 25–30 m ponad dno Doliny Wodącej. W skład grupy wchodzą skały: Dolne Skały, Żagiel i Kursowa, Zegarowa, Mała Zegarowa, Lalka, Wieloryb, Siekierezada i Szara Płyta. W skałach znajdują się liczne jaskinie i schroniska: Zegar, Jaskinia Jasna koło Smolenia, Schronisko Południowe, Schronisko w Cysternie, Schronisko za Majdanem, Schronisko w Zegarowych Skałach Pierwsze, Schronisko w Zegarowych Skałach Drugie, Dziura w Ścianie. Wzgórze, na którym znajdują się skały jest porośnięte lasem, ale z ich szczytów roztaczają się rozległe widoki na Jurę Krakowsko-Częstochowską. W Jaskini Zegarowej odkryto ślady człowieka neandertalskiego datowane na około 50–60 tys. temu, a także materiały z okresu środkowego neolitu, kultury przeworskiej (III–IV w.) oraz ze średniowiecza. Wędrówki powiązane z tagiem ZEGAROWE SKAŁY:
- [Zamek Pilcza](https://hikingtrails.eu/obiekt/zamek-pilcza/) - Zamek Pilcza – ruiny średniowiecznego zamku we wsi Smoleń w województwie śląskim, w powiecie zawierciańskim. Znajduje się na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej i należy do zamków Orlich Gniazd. Zbudowano go na szczycie Zamkowej Góry, wzniesienia o wysokości 450 m n.p.m. Zamek znajduje się na terenie Rezerwatu Przyrody Smoleń. Rezerwat obejmuje wzniesienie zbudowane z wapieni jurajskich z licznymi ostańcami, szczelinami i wgłębieniami. Zbocza wzniesienia porośnięte są lasem bukowo-grabowo-modrzewiowym z przewagą buczyny sudeckiej. Powstanie zamku datuje się połowę XIV w. – w tym czasie powstaje zamek górny w stylu gotyckim, zbudowany przez Ottona z Pilczy, starostę ruskiego a następnie wojewodę i starostę sandomierskiego. Pierwszy zamek składał się z murów obwodowych biegnących wokół skalnej platformy, budynku mieszkalnego we wschodniej części i cylindrycznej wieży (stołpu, czyli wieży ostatniej obrony) o średnicy ok. 7,5 m. Po 1350 r. wzniesiono na wschód od zamku górnego zamek dolny składający się z kamiennego muru obronnego o grubości do 2 metrów założonego na planie pięciokąta. Na teren zamku dolnego wjeżdżało się przez zachowaną do dzisiaj gotycką ostrołukową bramę, w której znajdują się widoczne wgłębienia służące do spuszczania brony. Na dziedzińcu zamkowym znajduje się studnia, której głębokość mogła wynosić wynosić nawet 100 m. Studnia obecnie jest zasypana do głębokości 26 m. Po 1450 r. na zachód od zamku górnego zbudowano zachodnią część zamku dolnego połączoną z zamkiem górnym murem biegnącym po skale. Wjazd na dziedziniec prowadził od strony południowej. W tej części zachowały się ślady budynku mieszkalnego z oknami ostrołukowymi i pozostałości bramy. Wędrówki powiązane z tagiem ZAMEK PILCZA:
- [Dolina Wodącej](https://hikingtrails.eu/obiekt/dolina-wodacej/) - Dolina Wodącej – dolina położona na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej, znajdująca się na granicy miejscowości Złożeniec i Strzegowa oraz częściowo na terenie miejscowości Smoleń. Należy do Pasma Niegowonicko-Smoleńskiego, pasma wzniesień zbudowanego z wapieni przykrytych osadami czwartorzędowymi: glinami zwietrzelinowymi, piaskami fluwioglacjalnymi, piaskami eolicznymi, lessami oraz osadami jeziornymi i rzecznymi. Cechą charakterystyczną doliny jest brak stałego cieku wodnego. Dolinę Wodącej otaczają liczne wzgórza z ostańcami wapiennymi. Lewe zbocza doliny tworzą wzniesienia: wzgórze bezimienne, Pociejówka, Oparanica, Zegarowe Skały, Strzegowa Skała, Grodzisko Chłopskie i Grodzisko Pańskie. Prawe zbocza tworzy Góra Zamkowa, na której znajdują się ruiny Zamku w Smoleniu, grupa skał Park Jurajski, skała Zakocie, Skała Paśnik, grupa skał Wróblowa i Skały Gaj. U wylotu doliny od strony Domaniewic znajduje się niewielkie Źródło Tarnówki. Przez dolinę wytoczono wiele szlaków turystycznych. Wędrówki powiązane z tagiem DOLINA WODĄCEJ:
- [Smoleń](https://hikingtrails.eu/obiekt/smolen/) - Smoleń – miejscowość w Polsce, w województwie śląskim, w powiecie zawierciańskim, w gminie Pilica. Na terenie Smolenia znajduje się Rezerwat Przyrody Smoleń oraz ruiny gotyckiego zamku Pileckich z XIV w. Zamek został zniszczony w XVII w. przez Szwedów. Współcześnie zachowały się mury obronne zamków dolnych z dwiema bramami, mury zamku górnego oraz wieża zamku górnego do wysokości 16 m. W pobliżu ruin zamku znajduje się grupa skał Park Jurajski, w skład której wchodzą skały: Salceson, Szczurek, Oczko, Kalafior. Wędrówki powiązane z tagiem SMOLEŃ:
- [Pogórze Wielickie](https://hikingtrails.eu/obiekt/pogorze-wielickie/) - Pogórze Wielickie – mezoregion fizycznogeograficzny w południowej Polsce, należący do makroregionu Pogórza Zachodniobeskidzkiego. Położony jest pomiędzy dolinami Skawy i Raby i zajmuje obszar o powierzchni 530 km2. Od południa graniczy z Beskidem Małym, Beskidem Makowskim i Pogórzem Wiśnickim, od wschodu graniczy z Podgórzem Bocheńskim, od północy graniczy z Podgórzem Krakowskim i Rowem Skawińskim a od zachodu z Doliną Górnej Wisły i Pogórzem Śląskim. Wędrówki powiązane z obiektem POGÓRZE WIELICKIE:
- [Przełęcz Zapusta](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-zapusta/) - Przełęcz Zapusta – przełęcz o wysokości 396 m n.p.m. położona na terenie Pogórza Wielickiego w Paśmie Draboża. Oddziela szczyt Draboża (432 m n.p.m.) i Niedźwiedź (426 m n.p.m.). Na wschód od przełęczy położony jest przysiółek Drabóż, należący do wsi Stanisław Dolny. Wędrówki powiązane z tagiem PRZEŁĘCZ ZAPUSTA:
- [Trawna Góra](https://hikingtrails.eu/obiekt/trawna-gora/) - Trawna Góra – wzniesienie o wysokości 417 m n.p.m. na Pogórzu Wielickim w Paśmie Draboża. Od wschodu sąsiaduje ze szczytem Niedźwiedź, od którego oddziela go Trawna Przełęcz. Od południa przez nienazwaną przełęcz sąsiaduje ze wzniesieniem Lubań. Północne stoki opadają do miejscowości Marcyporęba a zachodnie do miejscowości Lgota. Na zboczach Trawnej Góry znajduje się zespół źródlisk rzeki Brodawki, która wpada do Wisły za Brzeźnicą. Wierzchołek Trawnej Góry jest porośnięty lasem ale po północno-wschodniej stronie znajdują się łąki, z których roztacza się widok na Pogórze Wielickie, Dolinę Wisły i Garb Tenczyński. Wędrówki powiązane z tagiem TRAWNA GÓRA:
- [Przełęcz Przysłop (Przysłop Lubomierski)](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-przyslop/) - Przełęcz Przysłop (Przysłop Lubomierski) – przełęcz na wysokości 750 m n.p.m. na granicy Beskidu Wyspowego i Gorców, pomiędzy Myszycą (877 m n.p.m.) w Beskidzie Wyspowym a Jaworzyną (1026 m n.p.m.) w Gorcach. Południowo-wschodnie stoki przełęczy opadają do Doliny Kamienicy Gorczańskiej a północno-zachodnie stoki opadają do doliny Potoku Redyków. Z przełęczy roztaczają się widoki na Dolinę Kamienicy, Gorc i Polanę Bieniowe. Wędrówki powiązane z tagiem PRZEŁĘCZ PRZYSŁOP (PRZYSŁOP LUBOMIERSKI):
- [Polana Adamówka](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-adamowka/) - Polana Adamówka (Polana Jodanówka) – nieduża polana w Gorcach na północnych stokach Gorca Troszackiego na wysokości ok. 1072–1100 m n.p.m. Polana jest pozostałością dawnej działalności pasterskiej. Z polany roztacza się rozległy widok na Polanę Podskały oraz fragment Beskidu Wyspowego. Powyżej polany znajdują się skupienie skał zwane Białymi Skałami. Wędrówki powiązane z tagiem POLANA ADAMÓWKA:
- [Polana Pod Jaworzynką](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-pod-jaworzynka/) - Polana Pod Jaworzynką – polana w Gorcach na północno-wschodnich stokach Jaworzynki (1026 m n.p.m.). Znajduje się na wysokości 980–1026 m n.p.m. i zajmuje powierzchnię około 2,5 ha. Do lat 80. XX w. była wypasana, później sporadycznie koszona. Z polany roztaczają się z szerokie widoki, głównie na Beskid Wyspowy, ale widoczne są także szczyty Beskidu Sądeckiego i Beskidu Niskiego. Wędrówki powiązane z tagiem POLANA POD JAWORZYNKĄ:
- [Jaworzynka](https://hikingtrails.eu/obiekt/jaworzynka/) - Jaworzynka (Jaworzyna Lubomierska) – szczyt o wysokości 1026 m n.p.m. w Gorcach położony na wschodnim krańcu grzbietu ciągnącego się od Przysłopka (1123 m n.p.m.) na zachodzie przez Kudłoń (1274 m n.p.m.) i Gorc Troszacki (1235 m n.p.m.) do Jaworzynki. Północne zbocza Jaworzynki opadają do Przełęczy Przysłop stanowiącej granicę między Gorcami a Beskidem Wyspowym. Znajduje się na nich widokowa Polana Pod Jaworzynką. Zbocza wschodnie Jaworzynki opadają do głębokiej Doliny Kamienicy Gorczańskiej. Zbocza zachodnie opadają do doliny Kozerowego Potoku. Po wschodniej stronie Polany Pod Jaworzynką znajduje się rów grzbietowy o długości ok. 100 m i głębokości ok. 1 m. Powstał w wyniku erozyjnego działania potoków podcinających z obu stron masyw góry. Spowodowało to powierzchniowe ruchy masowe, a w efekcie rozsunięcie górnych części grzbietu. Jaworzynka obecnie w większości porośnięta jest lasem świerkowym. Dawniej porastały ją liczne jawory, od których pochodzi nazwa szczytu. Z Polany Pod Jaworzynką roztaczają się z rozległe widoki na Beskid Wyspowy, Beskid Sądecki i Beskid Niski. Wędrówki powiązane z tagiem JAWORZYNKA:
- [Polana Podskały](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-podskaly/) - Polana Podskały – jedna z najpiękniejszych polan w Gorcach. Położona jest na grzbiecie górskim pomiędzy Gorcem Troszackim. Ma powierzchnię około 11,2 ha i rozciąga się na wysokości 940–1020 m n.p.m. Nazwa pochodzi od Białych Skał znajdujących się w lesie nieco powyżej polany. Polana dawniej była intensywnie wypasana, obecnie zarasta borówczyskami a po działalności pasterskiej pozostało kilka niszczejących szałasów oraz jeden zrekonstruowany. Z polany roztaczają się rozległe widoki na Gorc, Kudłoń, Obidowiec, Polanę Adamówka, Polanę Kudłoń oraz szczyty Beskidu Wyspowego i Babią Górę. Wędrówki powiązane z tagiem POLANA PODSKAŁY:
- [Gorc Troszacki](https://hikingtrails.eu/obiekt/gorc-troszacki/) - Gorc Troszacki – szczyt o wysokości 1235 m n.p.m. w Gorcach. Położony jest w grzbiecie ciągnącym się od Przysłopka (1123 m n.p.m.) na zachodzie przez Kudłoń (1274 m n.p.m.) do Jaworzyny (1026 m n.p.m.) na wschodzie. Jest siódmym co do wysokości szczytem w Gorcach. Od zachodu sąsiaduje z Kudłoniem a od wschodu z Jaworzyną. Południowe zbocza opadają do głębokiej doliny Kamienickiego Potoku, spływa nimi potok Stawieniec (dopływ Kamienickiego Potoku). Ze zboczy północno-wschodnich spływa Gorcowy Potok i Urwiskowy Potok. Natomiast ze zboczy północno-zachodnich spływa potok Rosocha uchodzący do Mszanki znajdującej się w zlewni Raby. Partie szczytowe Gorca Troszackiego zajmują dwie rozległe polany. Na zachód od szczytu rozciąga się Polana Gorc Troszacki, która zajmuję powierzchnię ok. 6 ha i położona jest na wysokości około 1195–1235 m n.p.m. Roztacza się z niej widok na Tatry, Magurę Spiską, Beskid Sądecki, Beskid Wyspowy oraz liczne szczyty Gorców. Do lat 80. XX w. polana była użytkowana pastersko, obecnie coraz bardziej zarasta borówczyskami i drzewami. Na wschód od szczytu Gorca Troszackiego rozciąga się Polana Gorc Porębski, położona na wysokości 1170–1230 m n.p.m. Rozciąga się z niej bardzo szeroka panorama widokowa, na południe widać Tatry, Magurę Spiską, Pasmo Lubania i Pasmo Gorca, w północnym kierunku widać Beskid Wyspowy, po wschodniej stronie widać Beskid Sądecki i Gorc Kamienicki a po zachodniej stronie dobrze stąd prezentujący się Kudłoń i Turbacz. W niższych partiach Gorca Troszackiego znajdują kolejne polany. Na południowych zbocza opadających do Kamienickiego Potoku znajduje się duża polana Stawieniec, a zboczach północnych nieduża Polana Adamówka, zaś na przełęczy pomiędzy Jaworzynką a Gorcem Troszackim rozległa Polana Podskały. W północnych, lesistych zboczach, w okolicy Adamówki znajdują się wychodnie skalne zwane Białymi Skałami. Wędrówki powiązane z tagiem GORC TROSZACKI:
- [Polana Gorc Troszacki](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-gorc-troszacki/) - Polana Gorc Troszacki – rozległa polana na grzbiecie Gorca Troszackiego (1235 m n.p.m.). Znajduje się na wysokości około 1195–1235 m n.p.m. i zajmuje powierzchnię ok. 6 ha. Z polany roztacza się widok na Tatry, Magurę Spiską, Beskid Sądecki, Beskid Wyspowy i liczne szczyty Gorców. Do lat 80. XX w. na polanie prowadzony był wypas owiec. Obecnie środkowa część zarosła borówczyskami a obrzeża polany zarastają lasem. Wędrówki powiązane z tagiem POLANA GORC TROSZACKI:
- [Polana Stawieniec](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-stawieniec/) - Polana Stawieniec – polana w Gorcach na położona na południowym stoku Gorca Troszackiego, nad doliną Kamienickiego Potoku. Rozciąga się na wysokości 1040-1110 m n.p.m. Jest to dawna polana pasterska. Przed II wojną światową istniało tutaj wzorcowe gospodarstwo halne, w którym prowadzono doświadczalną hodowlę bydła. W czasie II wojny światowej na polanie i w okolicy znajdowały się liczne kryjówki partyzantów. W lecie 1944 r. na polanie mieścił się jeden z obozów partyzantki sowieckiej w Gorcach (istniała radiostacja, przyjmowano zrzuty lotnicze). Jednak już tego samego lata Niemcy zniszczyli zabudowania partyzantów. Do dziś zachowały się kamienne ślady po nich w górnej części polany. Obecnie polana objęta jest ochroną ścisłą w obrębie Gorczańskiego Parku Narodowego. Aby jednak nie dopuścić do jej całkowitego zarośnięcia lasem i zachować różnorodność biologiczną jest ona regularnie wykaszana. Na polanie znajduje się odbudowana tradycyjna gorczańska bacówka, składająca się z dwóch izb. W pomieszczeniu roboczym znajduje się wyłożone płaskimi kamieniami palenisko, w którym dawniej warzono mleko na ser, a także stół i dwie ławy. Część mieszkalna posiada powałę z desek. Ponadto na polanie znajdują się ruiny dwóch innego szałasu pasterskiego. Z polany na południową i wschodnią stronę roztacza się widok na Gorc, Przysłop, polanę Bieniowe i Jaworzynę Kamienicką. Wędrówki powiązane z tagiem POLANA STAWIENIEC:
- [Kamienica](https://hikingtrails.eu/obiekt/kanienica/) - Kamienica – rzeka w Gorcach będąca lewym dopływem Dunajca, mająca swoje źródło pod Turbaczem. Początkowo przeciska się głęboką doliną pomiędzy zboczami Mostownicy i Jaworzyny Kamienickiej, płynąc jarem o głębokości 8–12 m. W okolicach przełęczy Borek zakręca gwałtownie na wschód powodując silną erozję zboczy tej przełęczy. Jej górny bieg w granicach Gorczańskiego Parku Narodowego nazywany jest Potokiem Kamienickim. Poniżej Rzek Kamienica spływa głęboką i ciasną doliną pomiędzy gorczańską Kiczorą Kamienicką i Wielkim Wierchem z jednej strony, a beskidzkim masywem Jasienia i Mogielicy z drugiej strony, stanowiąc granicę pomiędzy Gorcami i Beskidem Wyspowym. Dalej płynie przez Szczawę, Kamienicę i na wysokości 363 m uchodzi do Dunajca w Zabrzeży. Długość jej biegu wynosi 32 km, a spadek 25 m/km. W jej łożysku spotkać można liczne odsłonięcia skał, głazy, progi. Do najciekawszych należą wodospad Spad i banior „Zielony Banior”. Kanienica po intensywnych i długotrwałych opadach deszczu wałtownie wzbiera, wylewając nieraz z koryta. Stanowi wtedy zagrożenie dla mostów, dróg a także dla domów. Wędrówki powiązane z tagiem KAMIENICA:
- [Polana Trusiówka](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-trusiowka/) - Polana Trusiówka – niewielka polana w dolinie Kamienicy w Gorcach na wysokości 710–730 m n.p.m. Położona jest na jej lewym brzegu, tuż przed granicą Gorczańskiego Parku Narodowego. Znajduje się na niej parking i pole biwakowe. Na polanie istniała dawniej huta szkła. Wykorzystywała miejscowe surowce; potaż produkowany w tzw. potaszniach w kilku miejscach w Gorcach i drewno bukowe z gorczańskich lasów (do opalania pieców hutniczych). Piasek do produkcji szkła sprowadzano z okolic Krakowa. Dominującym zbiorowiskiem roślinnym jest tu łąka ostrożeniowa, a w częściach podmokłych młaka kozłkowo-turzycowa. Na przełomie maja i czerwca kwitnie chroniony storczyk gółka długoostrogowa. Wędrówki powiązane z tagiem POLANA TRUSIÓWKA:
- [Myślenice](https://hikingtrails.eu/obiekt/myslenice/)
- [Dalin](https://hikingtrails.eu/obiekt/dalin/) - Dalin – wzniesienie o wysokości 506 m np.m. na Pogórzu Wielickim. Znajduje się na północno-wschodnim krańcu pasma Barnasiówki. Dalin jest w całości porośnięty lasem. Stoki południowo-wschodnie opadają do doliny Bysinki oddzielającej go od Beskidu Makowskiego, stok północny do doliny potoku Głogoczówka, we wschodni stok wcina się potok Rzeczki. Wędrówki powiązane z tagiem DALIN:
- [Barnasiówka](https://hikingtrails.eu/obiekt/barnasiowka/) - Barnasiówka – wzniesienie o wysokości 566 m n.p.m. na Pogórzu Wielickim. Jest najwyższym szczytem tego pogórza. Znajduje się w środkowej części Paśma Barnasiówki, które rozciąga się równoleżnikowo od Sułkowic na zachodzie do Myślenic na wschodzie. Północne stoki Barnasiówki opadają do doliny Potoku Jaworniczanka, południowe do doliny Potoku Bysinka. Od wschodu sąsiaduje ze wzniesieniem Dalin a na zachód grzbiet Barnasiówki dochodzi doliny Gościbi w Sułkowicach. Barnasiówka jest całkowicie porośnięta lasem mieszanym, pola uprawne dochodzą do wysokości około 400 m n.p.m. Wędrówki powiązane z tagiem BARNASIÓWKA:
- [Góra Zborów](https://hikingtrails.eu/obiekt/gora-zborow/) - Góra Zborów – wzniesienie o wysokości 468 m n.p.m. na Wyżynie Częstochowskiej w obrębie Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Razem z sąsiadującym wzniesieniem Kołoczek wchodzą w skład długiego na ponad 3 km pasma Skał Kroczyckich. Wierzchołek wzniesienia jest skalisty i bezleśny. Roztacza się z niego rozległy widok na okoliczne wzniesienia i doliny. Na wzgórzu występują liczne utwory krasowe: grzbiety wapienne, odseparowane skałki, wielkie bloki skalne, szczeliny grawitacyjne, jaskinie i leje krasowe. Fantazyjna rzeźba terenu ukształtowana została zróżnicowaną odpornością wapieni na procesy wietrzenia. Obecny wygląd tego obszaru zawdzięczamy nie tylko wietrzeniu krasowemu, działającemu z różnym natężeniem, w różnych warunkach klimatycznych, ale także wietrzeniu mrozowemu, biologicznemu i działalności człowieka. Proces wietrzenia krasowego tego obszaru przebiegał w paleogenie, neogenie, plejstocenie i holocenie. W partiach wierzchołkowych i na zboczach Góry Zborów znajdują się skałki o wysokości do 30 metrów. Nadano im własne nazwy: Biała Baszta, Turnia Blocheńska, Chomicza Skała, Dolna Baszta, Dolny Wielbłąd, Dwoista Baszta, Dziurawy Blok, Dziurki, Długa Grań, Koguty, Krucze Skały, Kruk, Minogi, Młynarze (Młynarz, Czujnik, Świnka, Zajączek, Wielki Młynarz i Złomiska), Rygiel, Sadek, Sfinks, Skała Gąsieckiego, Skała z Sosną, Skała z Blokiem, Skała z Mysim Trawersem, Skrzat, Sówka, Turnia nad Kaskadami, Ukryta Turnia, Wielbłąd. Po zachodniej stronie Góry Zborów znajduje się Jaskinia Głęboka – jedyna w północnej części Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej jaskinia udostępniona do turystycznego zwiedzania. Oprócz niej w skałach Góry Zborów jest jeszcze wiele innych jaskiń i schronisk: Fazowa Dziura, Kozi Dół, Lej Szpatowców, Schronisko Kazamar w Cyrku, Schronisko pod Białą Basztą, Schroniska pod Ryglem, Schronisko Podszczytowe, Schronisko Sadek, Schronisko Skośne, Schronisko w Lewych Kaskadach, Schronisko w Skale Gąsieckiego, Schronisko za Kciukiem, Szczelina w Ryglu, Wielki Kanion. W 1957 r. wzgórza Góra Zborów i Kołoczek oraz tereny wokół nich objęto ochroną tworząc Rezerwat Przyrody Góra Zborów. Celem ochrony w rezerwacie jest zachowanie ze względów naukowych i krajobrazowych licznych skał wapiennych tworzących najbardziej malowniczą grupę ostańców na Wyżynie Częstochowskiej. Na terenie rezerwatu znajduje się także zamknięty obecnie kamieniołom, w którym pracowali przymusowi robotnicy III Rzeszy. Na szczycie Góry Zborów znajduje się Skała ze Słupem, na której podczas II Wojny Światowej zamontowano betonowy słup będący punktem triangulacyjnym. Wędrówki powiązane z tagiem GÓRA ZBORÓW:
- [Góra Popielowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/gora-popielowa/) - Góra Popielowa – wzniesienie o wysokości 391 m n.p.m. na Wyżynie Częstochowskiej w obrębie Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Wchodzi w skład pasma wzniesień zwanego Skałami Kroczyckimi. Wzniesienie jest całkowicie porośnięte lasem. Występują w nim rzadkie w Polsce płaty buczyny storczykowej z drzewami liczącymi ponad 100 lat. W jego północnej części znajduje się skała Bogdanka zbudowana z wapieni skała osiągająca wysokość 23 m. Wzniesienie znajduje się na obszarze specjalnej ochrony Ostoja Kroczycka. W Górze Popielowej znajduje się kilka jaskiń i schronisk: Jaskinia Deszczowa, Jaskinia Kroczycka, Kopalnia Kalcytu w Popielowej Górze Pierwsze, Kopalnia Kalcytu w Popielowej Górze Drugie, Schronisko na Tarasie Popielowej Góry Pierwsze, Schronisko Okopcone, Schronisko Przelotowe w Popielowej Górze, Schronisko Troglobiontów, Schronisko w Krużganku, Szczelina w Popielowej Górze. Wędrówki powiązane z tagiem GÓRA POPIELOWA:
- [Skały Kroczyckie](https://hikingtrails.eu/obiekt/skaly-kroczyckie/) - Skały Kroczyckie – pasmo wzniesień w środkowej części Wyżyny Częstochowskiej w obrębie Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Ciągnie się od Zalewu Dzibice na północy po drogę wojewódzką nr 792. Obejmuje szereg wzniesień porośniętych lasem, ale częściowo skalistych. W kierunku z północy na południe są to: Słupsko, nienazwane wzniesienie 405 m, nienazwane wzniesienie 420 m, Łysak (Jastrzębnik), Góra Popielowa, Góra Pośrednia, Kołoczek, Góra Zborów. Pasmo ma długość około 4 km. W celu ochrony ze względów naukowych i krajobrazowych licznych skał wapiennych utworzono na nich Rezerwat Przyrody Góra Zborów. Na wzgórzach tych znajdują się liczne wapienne ostańce, będące atrakcyjnym i popularnym miejscem do wspinaczki skalnej. U podnóży Dwoistej Baszty znajduje się jedyna w północnej części Jury udostępniona turystycznie Jaskinia Głęboka. Na wzgórzu Słupsko są dwa stanowiska archeologiczne. Jedno z nich to grodzisko z wczesnego średniowiecza, drugie to obozowisko ludzi prehistorycznych ze środkowego paleolitu. Skały Kroczyckie wchodzą w skład Specjalnego Obszaru Ochrony Siedlisk Natura 2000 Ostoja Kroczycka. W lasach rośnie wiele rzadkich gatunków roślin, m.in. storczyków, na skałach cenne przyrodniczo murawy kserotermiczne i roślinność ciepłolubna. Wędrówki powiązane z tagiem SKAŁY KROCZYCKIE:
- [Krucze Skały](https://hikingtrails.eu/obiekt/krucze-skaly/) - Krucze Skały – grupa skał w Rezerwacie Góra Zborów na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Znajdują się po zachodniej stronie Góry Zborów. Wapienne skały zostały ukształtowane w procesach krasowych. Znajduje się wśród nich skała Kruk o wysokości 12–15 m. W sąsiedniej Dwoistej Baszcie znajduje się wejście do Jaskini Głębokiej. W Kruczych Skałach eksploatowano dawniej minerał zwany szpatem, będący krystaliczną odmiana kalcytu. Wędrówki powiązane z tagiem KRUCZE SKAŁY:
- [Kocikowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/kocikowa/) - Kocikowa – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie zawierciańskim, w gminie Pilica. Znajduje się na zachód od Pilicy. Przez Kocikową przebiega czerwony szlak turystyczny – Szlak Orlich Gniazd. Wędrówki powiązane z tagiem KOCIKOWA:
- [Zamek Ogrodzieniec](https://hikingtrails.eu/obiekt/zamek-ogrodzieniec/) - Zamek Ogrodzieniec – ruiny zamku położonego na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej, należącego do tzw. Orlich Gniazd. Ruiny znajdują na północnych stokach Góry Janowskiego (Góra Zamkowa), najwyższego wniesienia Jury o wysokości 515,5 m n.p.m. Administracyjnie zamek położony jest we wsi Podzamcze, około 2 km na wschód od Ogrodzieńca, w województwie śląskim. Najstarsze wzmianki podają, że drewniana fortyfikacja w miejscu obecnego zamku była zbudowana za panowania Bolesława Krzywoustego. Została przypuszczalnie zniszczona podczas najazdu tatarskiego w 1241 r. Murowany zamek w stylu gotyckim zbudował w XIV wieku król Kazimierz Wielki. Zamek wraz z innymi warowniami leżącymi na wyżynie, zabezpieczał południowo-zachodnią granicę Królestwa Polskiego, przed najazdami ze strony Czech i Księstw śląskich. W kolejnych wiekach zamek wielokrotnie zmieniał właściciela. Okres jego świetności przypada na XVI i XVII wiek. W 1702 r. połowa zamku spłonęła wskutek pożaru wznieconego przez wojska szwedzkie Karola XII. W późniejszym czasie praktycznie nie podjęto już jego odbudowy. Po 1944 roku władze komunistyczne znacjonalizowały obiekt. Prace konserwatorskie, zmierzające do zachowania zamczyska w formie trwałej ruiny i udostępnienia go zwiedzającym rozpoczęto w 1949 r., a ukończono w 1973 r. Zamek składa się z dwóch części, z przedzamcza, na którym były kiedyś stajnie, wozownie, kuźnia, browar i gorzelnia oraz zamku górnego, w którym mieściły się kuchnia, studnia, sypialnie i komnaty mieszkalno-reprezentacyjne. Zamek zajmuje obszar około 3,5 ha, a długość muru obronnego wynosi około 400 metrów. Najstarsza część zamku mieści się od strony północnej na skale, i jest to tzw. Zamek Wysoki. Na skałach są również usytuowane wieże, które pełniły funkcję obserwacyjną i obronną, a wieża południowa była również więzieniem. Na wyższych kondygnacjach zamku mieściły się sypialnie, jadalnia, komnaty mieszkalne, skarbiec, zbrojownia, prochownia oraz lamus. Ruiny zamku obecnie są udostępnione do zwiedzania. Wędrówki powiązane z tagiem ZAMEK OGRODZIENIEC:
- [Szlak Orlich Gniazd](https://hikingtrails.eu/obiekt/szlak-orlich-gniazd/) - Szlak Orlich Gniazd – znakowany na czerwono szlak turystyczny przebiegający przez województwa małopolskie i śląskie o długości 164 km. Szlak łączy Kraków z Częstochową przebiegając w pobliżu najważniejszych zamków Orlich Gniazd, jurajskich zamków i warowni wybudowanych na skałach dochodzących do 30 metrów wysokości. Zamki znajdujące się na trasie szlaku: Zamek w Korzkwi, Zamek w Ojcowie na Złotej Górze, Zamek Pieskowa Skała, Zamek Rabsztyn, Zamek Bydlin, Zamek Pilcza w Smoleniu, Zamek Pilica, Zamek Ogrodzieniec w Podzamczu, Zamek Bąkowiec w Morsku, Zamek Bobolice, Zamek Mirów, Zamek Olsztyn. Pierwszą propozycję utworzenia szlaku przedstawił w 1927 roku Stanisław Leszczycki. W 1930 r. wytyczono i oznaczono kolorem czerwonym szlak biegnący z Krakowa przez Płaskowyż Ojcowski i Garb Tęczyński, a następnie powracający do Krakowa. Szlak o takim przebiegu nie był konserwowany i został zapomniany. W 1948 r. kolejną próbę wytyczenia szlaku podjął Kazimierz Sosnowski – znany turysta i krajoznawca. W 1950 r. dzięki funduszom pozyskanym z Ministerstwa Komunikacji, szlak został ostatecznie wyznaczony. W kolejnych latach trasa szlaku była wielokrotnie korygowana. Oprócz zamków na szlaku można również podziwiać szereg innych atrakcji – zabytkowe budowle sakralne, wytwory przyrody, co czyni go niewątpliwie jednym z najbardziej malowniczych szlaków w Polsce. Wędrówki powiązane z obiektem SZLAK ORLICH GNIAZD:
- [Podzamcze](https://hikingtrails.eu/obiekt/podzamcze/) - Podzamcze – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie zawierciańskim, w gminie Ogrodzieniec. W miejscowości znajduje się Zamek Ogrodzieniec. Dobrze zachowane ruiny zamku są dużą atrakcją turystyczną Podzamcza. Ponadto w okolicy W okolicy znajdują się liczne skałki wapienne, cieszące się dużą popularnością wśród wspinaczy. Przez miejscowość przebiega Szlak Orlich Gniazd. Wędrówki powiązane z tagiem PODZAMCZE:
- [Wysoczyzna Elbląska](https://hikingtrails.eu/obiekt/wysoczyzna-elblaska/) - Wysoczyzna Elbląska – izolowana kępa morenowa na Pobrzeżu Gdańskim. Pod względem morfologicznym Wysoczyzna Elbląska jest rozległym płatem falistej moreny dennej. Jej północno-zachodnia krawędź stromo opada ku Zalewowi Wiślanemu przyjmując w niektórych miejscach charakter brzegu klifowego. Swoją kulminację Wysoczyzna osiąga na Srebrnej Górze (198 m n.p.m.). Znaczna wysokość bezwzględna a także duże lokalnie różnice wysokości wytworzyły dogodne warunki do powstania na jej zboczach głębokich jarów i wąwozów, będących wynikiem erozyjnej działalności potoków spływających promieniście z Wysoczyzny w kierunku Zalewu Wiślanego i Jeziora Drużno. Wysoczyznę porastają w większości lasy mieszane z przewagą buka. Górski charakter terenu sprzyja występowaniu rzadkich w północnej Polsce roślin górskich i wyżynnych. Wędrówki powiązane z tagiem WYSOCZYZNA ELBLĄSKA:
- [Bażantarnia](https://hikingtrails.eu/obiekt/bazantarnia/) - Bażantarnia – zabytkowy park leśny położony na Wysoczyźnie Elbląskiej, znajdujący się w granicach administracyjnych Elbląga, w obrębie Parku Krajobrazowego Wysoczyzny Elbląskiej. Srebrny Potok przepływający przez park utworzył głębokie wąwozy. Mimo położenia na stosunkowo niewielkich wysokościach bezwzględnych Bażantarnia ma cechy obszaru górskiego, o czym świadczy roślinność – żebrowiec górski, pióropusznik strusi, lilia złotogłów, olsza szara, czosnek niedźwiedzi, tojad dzióbaty, żywiec cebulkowy, skrzyp olbrzymi, pióropusznik. Park w większości porastają lasy mieszane z przewagą buka. Inne występujące liściaste gatunki to: dęby, graby, wiązy, brzozy, lipy. Iglaste drzewa porastające Bażantarnię to sosny i świerki. Charakterystyczne dla tego miejsca są również ogromne skrzypy (o wysokości nawet do 2 m) oraz duża liczba paproci. Bażantarnia stała się miejscem masowego wypoczynku elblążan na początku XVIII wieku. Mieszkańcy nazywali ją wtedy Vogelsang (niem. Ptasi śpiew). Władze Elbląga zbudowały tu wiele nowych obiektów użyteczności publicznej. Wybudowano nowe mostki, oznakowano trasy piesze oraz powstały tak charakterystyczne budowle jak muszla koncertowa, Parasol, czy wieża widokowa, zwana Wieżą Bismarcka (rozebrana po wojnie). Po zakończeniu II wojny światowej i włączeniu Elbląga w granice Polski, nowi mieszkańcy nazwali park Bażantarnią, ze względu dużą ilość ptaków bytujących w parku. Jeszcze w latach 90. XX wieku można było się natknąć w parku na liczne bażanty. W Bażantarni znajduje się wiele pomników przyrody: buk przy czerwonym szlaku, głaz narzutowy Diabelski kamień, sześć dębów, trzy buki pospolite, dwie topole białe, trzy grupy głazów narzutowych. Przez park wytyczono kilka szlaków turystycznych: Szlak Czerwony Kopernikowski, Szlak Niebieski Okrężny, Szlak zielony Ścieżka Jaszczurek, Szlak Żółty Okólny. Wędrówki powiązane z tagiem BAŻANTARNIA:
- [Góra Wojciecha](https://hikingtrails.eu/obiekt/gora-wojciecha/) - Góra Wojciecha – wzniesienie o wysokości 129 m n.p.m. znajdujące się na terenie parku leśnego Bażantarnia w Elblągu, na Wysoczyźnie Elbląskiej. W pobliżu szczytu przebiega zielony szlak turystyczny Ścieżka Jaszczurek. Sam szczyt jest zalesiony ale po jego zachodniej stronie znajduje się rozległa polana. Wędrówki powiązane z tagiem GÓRA WOJCIECHA:
- [Srebrny Potok](https://hikingtrails.eu/obiekt/srebrny-potok/) - Srebrny Potok – potok na Wysoczyźnie Elbląskiej przepływający przez park Bażantarnia. Jego bieg jest niezwykle urozmaicony. Swoje źródła ma w pobliżu Jeziora Milejewskiego, przepływa poprzez olsy, łąki i pola aby w końcu wpłynąć do kompleksu leśnego i głębokimi jarami rozcina Bażantarnię. W Elblągu łączy się z Kumielą (Dzikuską) i już jako Kumiela wpada do rzeki Elbląg. Wędrówki powiązane z tagiem SREBRNY POTOK:
- [Pieniny](https://hikingtrails.eu/obiekt/pieniny/) - Wędrówki powiązane z tagiem PIENINY:
- [Przełęcz Szopka](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-szopka/) - Przełęcz Szopka – przełęcz na wysokości 779 m n.p.m. w Pieninach, w ich środkowej części tj. w Pieninach Właściwych. Znajduje się pomiędzy szczytami Trzy Korony (982 m np.m.) a Czoło (815 m n.p.m.). Południowe stoki przełęczy opadają do Wąwozu Szopczańskiego a północne to Pienińskiego Potoku. Przełęcz oddziela Masyw Trzech Koron od Pienin Czorsztyńskich. Na przełęczy i poniżej niej znajdują się dwie polany. Z polany Szopka roztacza się widok na Pogórze Spiskie i Tatry, z polany nad przełęczą widać Gorce. Wędrówki powiązane z tagiem PRZEŁĘCZ SZOPKA:
- [Trzy Korony](https://hikingtrails.eu/obiekt/trzy-korony/) - Trzy Korony – szczyt o wysokości 982 m n.p.m. w Pieninach w Masywie Trzech Koron. Jest najwyższym szczytem Pienin Właściwych, znajduje się w ich wschodniej części wznosząc się 530 m nad Dunajcem. Partię szczytową stanowi pięć turni zbudowanych z odpornych wapieni rogowcowych: Okrąglica (982 m n.p.m.), Płaska Skała (950 m n.p.m.), Nad Ogródki (940 m n.p.m.), Pańska Skała (920 m n.p.m.), Niżnia Okrąglica (946 m n.p.m.). Od północnego-zachodu Trzy Korony sąsiadują z Przełęczą Szopka, od wschodu sąsiadują z Przełęczą Kosarzyska. Północne stoki opadają do Pienińskiego Potoku, południowo-zachodnie stoki opadają do Wąwozu Szopczańskiego a południowe i wschodnie stoki opadają do Dunajca. Strome zbocza pocięte są głębokimi dolinami potoków w większości porośnięte buczyną karpacką przenikającą się tu z płatami jaworzyny. W wielogatunkowym drzewostanie panuje jawor, ponadto obficie występują inne gatunki liściaste: buk, klon zwyczajny, lipa szerokolistna, wiąz górski i jesion. Na szczycie Okrąglicy zbudowano platformę widokową, z której roztacza się wspaniały widok na Pieniński Przełom Dunajca a także na Tatry, Beskid Sądecki, Gorce, Beskid Żywiecko-Orawski i Magurę Spiską. Wędrówki powiązane z tagiem TRZY KORONY:
- [Zamkowa Góra](https://hikingtrails.eu/obiekt/zamkowa-gora/) - Zamkowa Góra – szczyt o wysokości 799 m n.p.m. w Pieninach, w Masywie Trzech Koron, w Pieninach Właściwych. Z trzech stron ma strome, trudno dostępne zbocza, jedynie w kierunku południowym łączy się wąską granią przez Zamkową Przełęcz z Ostrym Wierchem. Północne zbocza opadają stromo do doliny Pieńskiego Potoku oddzielając Zamkową Górę od Pieninek. Od południowej strony Zamkowa Góra podcięta jest stromą ścianą 50-metrowej wysokości. Pod szczytem Zamkowej Góry od północnej strony znajdują ruiny Zamku Pienińskiego. Oprócz ruin zamku znajduje się tu Grota świętej Kingi z jej posążkiem, postawionym tu dla upamiętnienia jej pobytu w Pieninach – wraz z innymi zakonnicami klasztoru klarysek w Starym Sączu ratowała się przed Tatarami ucieczką do zamku. Wędrówki powiązane z tagiem ZAMKOWA GÓRA:
- [Dębowa Góra (Garb Tenczyński)](https://hikingtrails.eu/obiekt/debowa-gora/) - Dębowa Góra – wzniesienie o wysokości 367 m n.p.m. na Garbie Tenczyńskim, we wsi Nielepice w województwie małopolskim, w powiecie krakowskim, w gminie Zabierzów. Wschodnie i południowe stoki Dębowej Góry opadają Doliny Nielepickiej, północne stoki opadają do wąwozu Pierunkowy Dół a od zachodu sąsiaduje z Bukową Górą. Na wschodnim zboczu wzniesienia znajduje się Skała na Dębowej Górze z punktem widokowym, z którego roztacza się rozległa panorama na Nielepice i sąsiednie wzniesienia Garbu Tenczyńskiego. Szczyt Dębowej góry porośnięty jest lasem mieszanym, przebiega tędy niebieski i znakowany na zielono “Szlak okrężny wokół Nielepic” oraz znakowany na niebiesko “Szlak Dębowej Góry”. Na szczycie znajdują się także altany turystyczne i tablice informacyjne projektu “Jurajski Raj”. Wędrówki powiązane z tagiem DĘBOWA GÓRA (GARB TENCZYŃSKI):
- [Skała z Krzyżem](https://hikingtrails.eu/obiekt/skala-z-krzyzem/) - Skała z Krzyżem – skała na wschodnich zboczach wzniesienia Dymniok, na Garbie Tenczyńskim w miejscowości Nielepice w województwie małopolskim. Ma wysokość 6–8 m i na jej szczycie stoi krzyż o wysokości 15,6 m i rozpiętości ramion 6 m. Z płaskiego szczytu skały roztacza się szeroka panorama widokowa na Wyżynę Olkuską, Garb Tenczyński i Rów Krzeszowicki. Na szczyt skały prowadzą solidne schody. Wędrówki powiązane z tagiem SKAŁA Z KRZYŻEM:
- [Garb Tenczyński](https://hikingtrails.eu/obiekt/garb-tenczynski/) - Garb Tenczyński – mezoregion fizycznogeograficzny położony na zachód od Krakowa będący południową częścią Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Najwyższym wzniesieniem jest Góra Zamkowa, pagór o wysokości 407 m n.p.m. znajdujący się w Rudnie koło Tenczynka. Garb Tenczyński to zrąb tektoniczny o dość skomplikowanej budowie geologicznej, upadający uskokami do Kotliny Oświęcimskiej i Bramy Krakowskiej. Wędrówki powiązane z tagiem GARB TENCZYŃSKI:
- [Bukowa Góra (Garb Tenczyński)](https://hikingtrails.eu/obiekt/bukowa-gora-garb-tenczynski/) - Bukowa Góra – wzniesienie o wysokości 378 m n.p.m. na Garbie Tenczyńskim będącym częścią Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Administracyjnie znajduje się na terenie miejscowości Nielepice. Od wschodu sąsiaduje ze wzniesieniem Dębowa Góra, północne stoki opadają do Potoku Borowcówka, południowo-zachodnie stoki opadają do Potoku Sanka. Na północno-wschodnim stoku znajduje się Wąwóz Pierunkowy Dół. Szczyt jest porośnięty lasem bukowym, w jego pobliżu krzyżują się czerwony i zielony szlak turystyczny. Na wschodnim zboczu znajduje się Jaskinia przy Kamyku (Jaskinia Pańskie Kąty) z centrum edukacyjno-zabawowym Pańskie Kąty. Wędrówki powiązane z tagiem BUKOWA GÓRA (GARB TENCZYŃSKI):
- [Skała na Dębowej Górze](https://hikingtrails.eu/obiekt/skala-na-debowej-gorze/) - Skała na Dębowej Górze – skała na Dębowej Górze na Garbie Tenczyńskim, w Nielepicach w województwie małopolskim. Znajduje się na wschodnich zboczach wzniesienia. Zbudowana jest z wapieni pochodzących z jury późnej, powstała około 140 mln lat temu na dnie płytkiego morza. Na szczycie skały znajduje się platforma widokowa, z której roztacza się rozległa panorama na Nielepice i sąsiednie wzniesienia Garbu Tenczyńskiego. Wędrówki powiązane z tagiem SKAŁA NA DĘBOWEJ GÓRZE:
- [Pierunkowy Dół](https://hikingtrails.eu/obiekt/pierunkowy-dol/) - Pierunkowy Dół – wąwóz na Garbie Tenczyńskim będącym częścią Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Jest bocznym odgałęzieniem Doliny Nielepickiej. Dolna część wąwozu jest zabudowana, przechodzi tędy ulica Klonowa w Nielepicach. Na dnie wąwozu znajduje się źródło i ujęcie wody pitnej. Lewe zbocza wąwozu stanowią stoki Bukowej Góry, prawe zbocza tworzy grzbiet z Kubińcowymi Skałami. Wąwóz w większości porośnięty jest lasem bukowym. Znajdują się w nim płaty żyznej buczyny karpackiej, której stanowiska na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej są uważane za reliktowe. W wąwozie znajduje się kilkanaście górnojurajskich skał wapiennych, które wchodzą w skład Kubińcowych Skał. Tworzą liczne skalne baszty, iglice i maczugi wyrastające na kilkanaście metrów ponad warstwę runa leśnego. W dolnych częściach tych form swoją działalność zaznaczyły procesy wietrzenia – barwa skał zamiast białej jest szara. Trzy skały obiektem wspinaczki skalnej: Kubińcowa Skała, Kubińcowa Baszta i Kubińcowa Igła. W Kubińcowych Skałach znajduje się Jaskinia w Trzech Turniach. Wędrówki powiązane z tagiem PIERUNKOWY DÓŁ:
- [Kubińcowe Skały](https://hikingtrails.eu/obiekt/kubincowe-skaly/) - Kubińcowe Skały – grupa kilkunastu skał w Pierunkowym Dole, na Garbie Tenczyńskim, w miejscowości Nielepice. Kubińcowe Skały znajdują się na prawych zboczach wąwozu Pierunkowy Dół. Są zbudowane z twardych wapieni skalistych, tworzą baszty, igły skalne i kazalnice o wysokości od kilku metrów do 18 m. Na trzech z nich uprawiana jest wspinaczka skalna, są to: Kubińcowa Skała (wysokość 15 m), Kubińcowa Igła (10 m), Kubińcowa Baszta (18 m). Skały powstały na dnie płytkiego morza ponad 140 mln lat temu. Nie posiadają uławicenia i zawierają nieliczne tylko skamieniałości. Zjawiska krasowe i wietrzenie spowodowały, że skały mają skomplikowane kształty i bogato urzeźbioną powierzchnię z licznymi szczelinami, wgłębieniami, żebrami. W skałach powstało także kilka nyż i jedna jaskinia. Jest to Jaskinia w Trzech Turniach znajdująca się w bezimiennych skałach zaraz powyżej Kubińcowej Baszty. Zbocze Pierunkowego Dołu, w którym znajdują się Kubińcowe Skały, porasta las bukowy. Znajdują się w nim płaty naturalnej żyznej buczyny karpackiej, uważanej na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej za reliktowe. Wędrówki powiązane z tagiem KUBIŃCOWE SKAŁY:
- [Dolina Bolechowicka](https://hikingtrails.eu/obiekt/dolina-bolechowicka/) - Dolina Bolechowicka – dolina na Wyżynie Olkuskiej, na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej położona administracyjnie w miejscowościach Karniowice i Bolechowice. Dolina ma długość około 1,5 km a jej dnem płynie zasilany kilkoma źródłami krasowymi niewielki potok Bolechówka. Wejście do doliny tworzy Brama Bolechowicka, brama skalna zbudowana z wapiennych, widocznych z daleka skał o wysokości ok. 25 m. Przed bramą i za bramą znajdują się niewielkie łąki, później dolina zwęża się tworząc zalesiony parów. Dolina zbudowana jest ze skał wapiennych pochodzących z okresu jury. Są to głównie skaliste rafopodobne wapienie z domieszkami wapieni okruchowych. Powstały w płytkim morzu, jakie w późnej jurze znajdowało się na tych terenach. Ich budowa geologiczna wskazuje, że znajdują się one w rozległej, związanej z trzeciorzędowymi ruchami tektonicznymi strefie przyuskokowej oddzielającej Wyżynę Olkuską od Rowu Krzeszowickiego. Występuje tu wiele skał, murów skalnych i turni. Bramę Bolechowicką tworzą skały Filar Abazego po lewej stronie oraz Filar Pokutników po prawej stronie. Pozostałe skały w dolinie to: Ciemny Mur, Ostra Turniczka, Palec, Piętrowa Turniczka, Poprzeczna Grzęda, Turnia z Grotami, Zamarła Turnia, Jaruga. W wyniku procesów krasowych w dolinie powstały jaskinie i schroniska. Jest ich w Dolinie Bolechowickiej dziesięć: Jaskinia Bezimienna, Jaskinia Bliźniacza, Jaskinia Krzywa, Jaskinia na Skałce, Okno Sokole Pierwsze, Okno Sokole Drugie, Okno Sokole Trzecie, Okno Sokole Czwarte, Rura nad Sokolimi Oknami, Schronisko obok Jaskini na Skałce. W górnej części Doliny Bolechowickiej na Potoku Bolechówka znajduje się niewielki, dwustopniowy wodospad będący rzadkością na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Dolna część doliny porośnięta jest lasami grądowymi z domieszką łęgów olszowych, wyżej dominuje bór mieszany z przewagą sosny zwyczajnej i dębu bezszypułkowego. Znajdują się tutaj stanowiska rzadkiego endemitu – brzozy ojcowskiej. Na wylesionych, stromych zboczach znajdują się murawy kserotermiczne. Na prawym zboczu doliny, ponad Bramą Bolechowicką znajduje się punkt widokowy z rozległą panoramą na wzgórza Garbu Tenczyńskiego i Pomostu Krakowskiego. Dolna część doliny została objęta ochroną, w 1968 roku utworzony został Rezerwat Przyrody Wąwóz Bolechowicki. Jest to rezerwat krajobrazowy utworzony w celu ochrony skał Bramy Bolechowickiej oraz znajdującej się za nią skał wapiennych wraz z jaskiniami oraz zbiorowisk roślinnych w dolinie i na zboczach wąwozu. Do zbiorowisk tych należą: łęg olszowy, grąd, las mieszany, murawy naskalne i zarośla kserotermiczne. Wędrówki powiązane z tagiem DOLINA BOLECHOWICKA:
- [Brama Bolechowicka](https://hikingtrails.eu/obiekt/brama-bolechowicka/) - Brama Bolechowicka – skalna brama znajdująca się w wylocie Doliny Bolechowickiej na Wyżynie Olkuskiej. Tworzą ją dwie skały: Filar Pokutników znajdujący się w Murze Pokutników w prawych zboczach doliny i Filar Abazego w lewych zboczach doliny. Brama powstała w wyniku procesów krasowych. Znajduje się na terenie o dużych walorach krajobrazowych, geologicznych i przyrodniczych, wchodzących w skład Parku Krajobrazowego Dolinki Krakowskie. Pomiędzy skałami przepływa niewielki potok Bolechówka. Wędrówki powiązane z tagiem BRAMA BOLECHOWICKA:
- [Wąwóz Bolechowicki](https://hikingtrails.eu/obiekt/wawoz-bolechowicki/) - Rezerwat Przyrody Wąwóz Bolechowicki – rezerwat krajobrazowy utworzony w 1968 roku na powierzchni 22,44 ha na terenie miejscowości Karniowice. Utworzony został w celu zachowania ze względów naukowych, dydaktycznych i turystycznych malowniczej doliny przełomowej Potoku Bolechówka, zawierającej liczne osobliwości przyrody żywej i nieożywionej. Ochronie podlega: Brama Bolechowicka u wylotu wąwozu, znajdujące się za nią skały wapienne wraz z jaskiniami oraz odznaczające się zbiorowiska roślinne w dolinie i na zboczach wąwozu. Do zbiorowisk tych należą: łęg olszowy, grąd, las mieszany, murawy naskalne i zarośla kserotermiczne. Są to zbiorowiska naturalne lub półnaturalne, powstałe w wyniku prowadzonej tutaj przed utworzeniem rezerwatu gospodarki człowieka. Znajdują się tutaj stanowiska rzadkiego endemitu – brzozy ojcowskiej. Wiosną, przed rozwojem liści przez drzewa masowo zakwitają: kokorycz pełna, zawilec gajowy i żółty, śledziennica skrętolistna, zdrojówka rutewkowata, fiołek Rivina, pierwiosnek lekarski, miodunka ćma. Dnem wąwozu płynie niewielki potok Bolechówka zasilany kilkoma źródłami krasowymi, w górnej jego części znajduje się dwustopniowy wodospad będący rzadkością na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Rezerwat Przyrody Wąwóz Bolechowicki jest rezerwatem częściowym, dopuszczalna jest wspinaczka skałkowa, pod warunkiem korzystania wyłącznie z zamocowanych już haków. Wędrówki powiązane z tagiem WĄWÓZ BOLECHOWICKI:
- [Kalwaria Zebrzydowska](https://hikingtrails.eu/obiekt/kalwaria-zebrzydowska/) - Wędrówki powiązane z tagiem KALWARIA ZEBRZYDOWSKA:
- [Dróżki Pana Jezusa](https://hikingtrails.eu/obiekt/drozki-pana-jezusa/) - Dróżki Pana Jezusa w Kalwarii Zebrzydowskiej to kaplice i kościoły ułożone w ciągu narracyjnym, które opowiadają historię ukrzyżowania Pana Jezusa od wyjścia w Wielki Czwartek z Wieczernika, aż do śmierci i pogrzebu w Wielki Piątek. Wędrówki powiązane z tagiem DRÓŻKI PANA JEZUSA:
- [Sanktuarium w Kalwarii Zebrzydowskiej](https://hikingtrails.eu/obiekt/sanktuarium-w-kalwarii-zebrzydowskiej/) - Sanktuarium Pasyjno-Maryjne oo. Bernardynów w Kalwarii Zebrzydowskiej to jedno z najciekawszych w Polsce założeń krajobrazowo-architektonicznych i jedno z najczęściej uczęszczanych polskich miejsc pielgrzymkowych. W skład zespołu wchodzi bazylika i klasztor położone u szczytu góry Żar a na południe i wschód od nich znajdują się 42 kaplice i kościoły dróżek. W dniu 1 XII 1999 roku Sanktuarium w Kalwarii Zebrzydowskiej (bazylika, klasztor i dróżki) zostało wpisane na listę Światowego Dziedzictwa Kultury i Natury UNESCO. Wędrówki powiązane z tagiem SANKTUARIUM W KALWARII ZEBRZYDOWSKIEJ:
- [Droga Krzyżowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/droga-krzyzowa/) - Wędrówki powiązane z tagiem DROGA KRZYŻOWA:
- [Pasma Pewelsko-Krzeczowskie](https://hikingtrails.eu/obiekt/pasma-pewelsko-krzeczowskie/) - Pasma Pewelsko-Krzeczowskie – mezoregion górski powstały wyniku nowej regionalizacji Karpat. W jego skład wchodzą Pasmo Pewelskie i Grupa Żurawnicy. Wędrówki powiązane z tagiem PASMA PEWELSKO-KRZECZOWSKIE:
- [Przełęcz Carchel](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-carchel/) - Przełęcz Carhel – przełęcz w Pasmach Pewelsko-Krzeczowskich na wysokości 632 m n.p.m. Znajduje się w Grupie Żurawnicy pomiędzy szczytami Gołuszkowej Góry (715 m n.p.m.) a Żurawnicy (724 m n.p.m.). Spod przełęczy spływają dwa potoki: potok na północnych zboczach przełęczy uchodzi do Tarnawki, na południowych do Lachówki. Przełęcz jest bezleśna, znajduje się na nim duża polana i osiedle Cyrchel należące do miejscowości Tarnawa Dolna. Po zachodniej stronie pod wiekową lipą stoi murowana kapliczka z figurą Matki Boskiej. Z przełęczy w kierunku południowym rozciąga się szeroki widok na Beskid Żywiecko-Orawski z dominującymi Babią Górą, Pilskiem, Jałowcem i w oddali Policą a w kierunku północnym na Beskid Mały, Pogórze Wielickie i Beskid Makowski. Nazwa przełęczy pochodzi z języka wołoskiego. Cyrhleniem lub cerleniem nazywano wypaleniskowy sposób pozyskiwania gruntu pod uprawę, polegający na okorowaniu drzew i wypaleniu ich po rocznym suszeniu. Carchla lub Cyrhla to zniekształcony wyraz cerchla oznaczający polanę otrzymaną w wyniku cyrchlenia. Wędrówki powiązane z tagiem PRZEŁĘCZ CARCHEL:
- [Gołuszkowa Góra](https://hikingtrails.eu/obiekt/goluszkowa-gora/) - Gołuszkowa Góra – szczyt o wysokości 715 m n.p.m. góra w Grupie Żurawnicy, w Pasmach Pewelsko-Krzeczowskich. Położony jest w centralnej części pasma, w jego głównym grzbiecie, pomiędzy Żurawnicą (na zachodzie) a Górą Żmijową (na wschodzie). Od Żurawnicy oddzielony jest widokową Przełęczą Carchel. Strome, zachodnie stoki opadają do doliny potoku spływającego do Stryszawki, północne stoki opadają ku dolinie Tarnawki, w południowo-wschodnim kierunku tworzy krótki grzbiet opływany przez źródłowy ciek potoku Błądzonka i Potok Gałuszkowy. Szczyt jest całkowicie porośnięty lasem bukowo-jodłowym z domieszką świerka. Dawniej Gołuszkowa Góra była w większości pokryta polami uprawnymi, po których pozostało kilka polan położonych położonych dość wysoko pod szczytem na południowych i wschodnich stokach. Roztaczają się z nich rozległe widoki na Beskid Makowski i Beskid Żywiecko-Orawski z Babią Górą włącznie. Północnymi stokami Gołuszkowej Góry, nieco poniżej jej szczytu, biegnie czerwono znakowany szlak turystyczny z Zembrzyc na Groń Jana Pawła II, natomiast stokami wschodnimi, a następnie północnymi kopuły szczytowej – zielono znakowany szlak z Suchej Beskidzkiej na Łamaną Skałę. Nazwa Gołuszkowej Góry pochodzi od należącego do Stryszawy przysiółka Gołuszki. Wędrówki powiązane z tagiem GOŁUSZKOWA GÓRA:
- [Żurawnica](https://hikingtrails.eu/obiekt/zurawnica/) - Żurawnica – szczyt o wysokości 727 m n.p.m. w Pasmach Pewelsko-Krzeczowskich. Znajduje się w Grupie Żurawnicy, ma dwa wierzchołki: zachodni 707 m i wschodni 727 m. W kierunku wschodnim grzbiet Żurawnicy opada do przełęczy Carchel (632 m), stoki północne do doliny Tarnawki, południowe do doliny potoku Ustrzyzna. Żurawnica zbudowana jest głównie z fliszu karpackiego, który składa się z naprzemiennie ułożonych warstw piaskowców, zlepieńców, łupków ilastych oraz margli. Warstwy fliszu są pofałdowane i uskokowane w wyniku ruchów tektonicznych, które miały miejsce podczas orogenezy alpejskiej. Procesy erozyjne systematycznie niszczą skały tworząc głębokie doliny oraz strome zbocza. Szczyt i jego okolice są porośnięte lasami mieszanymi, w których dominują buki, jodły oraz świerki, ale na grzbiecie Żurawnicy, po zachodniej stronie, znajduje się duża polana, z której rozciągają się widoki na Babią Górę, Pasmo Jałowieckie i Pasmo Solnisk. W niższych partiach można spotkać łąki i pastwiska, a także zarośla typowe dla górskiego krajobrazu regionu. Na grzbiecie Żurawnicy znajduje się pas skałek zwanych Kozimi Skałami. Ma długość około 0,5 km i jest największym skupiskiem wychodni skalnych w Pasmach Pewelsko-Krzeczowskich. Niektóre ze skał osiągają wysokość kilkunastu metrów tworząc baszty, ambony i inne rodzaje formacji skalnych. Przez Żurawnicę prowadzą dwa szlaki turystyczne, zielony przez obydwa jej szczyty i czerwony północnymi stokami. Żurawnica to atrakcyjny cel wędrówek dla turystów szukających mniej uczęszczanych szlaków i kontaktu z dziką przyrodą. Oferuje bogactwo przyrody, z różnorodnymi gatunkami roślin i zwierząt. Można tu spotkać m.in. sarny, dziki, lisy oraz różnorodne ptaki. Wędrówki powiązane z tagiem ŻURAWNICA:
- [Kozie Skały](https://hikingtrails.eu/obiekt/kozie-skaly/) - Kozie Skały – skupisko skał na grzbiecie Żurawnicy w Pasmach Pewelsko-Krzeczowskich. Znajdują się na północno-zachodnich stokach grzbietu Żurawnicy, tworząc okazałą grzędę skalną o długości około 500 m. Zbudowane są z piaskowca ciężkowickiego serii magurskiej. Wychodnie skalne o wysokości kilkunastu metrów tworzą baszty, ambony i inne rodzaje formacji skalnych. Znajdują się w nich okapy, pionowe, a nawet przewieszone ściany, schroniska skalne i niewielka jaskinia Lisia Nora. Kozie Skały na Żurawnicy są wpisane do Centralnego Rejestru Geostanowisk Polski, który gromadzi informacje o najcenniejszych obiektach przyrody nieożywionej w kraju. Wśród roślinności Kozich Skał można znaleźć wiele gatunków traw, bylin, krzewów oraz niektóre rośliny skalne, które doskonale przystosowały się do życia na skalistym podłożu. Niektóre z nich to m.in.: Pięciornik złoty, Skalnica zwyczajna, Głowienka pospolita, Mietlica pospolita. W szczelinach skalnych rosną także paprocie – zanokcica murowa i zanokcica zielona. Skały porastają obficie mchy. Wędrówki powiązane z tagiem KOZIE SKAŁY:
- [Zamek w Pieskowej Skale](https://hikingtrails.eu/obiekt/zamek-w-pieskowej-skale/) - Zamek Pieskowa Skała – średniowieczny zamek położony w Dolinie Prądnika na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Administracyjnie znajduje się w miejscowości Sułoszowa. Najstarsze informacje o zamku w Pieskowej Skale pochodzą z roku 1315. W dokumencie wydanym wówczas przez Władysława Łokietka pojawia się niemiecko brzmiąca nazwa zamku – „Peskenstein”. Kolejny dokument z 1306 r. wymienia nazwę zamku Peskonis, należącego do rycerza o takim właśnie imieniu. W pierwszej połowie XIV w. Kazimierz III Wielki wybudował w tym miejscu zamek, element łańcucha obronnych Orlich Gniazd, składający się z dwóch części: górnej i dolnej. Górna, niezachowana, wzniesiona była na niedostępnej skale zwanej „Dorotką”. W latach 1377–1608 zamek był siedzibą rodu Szafrańców, którego znanym przedstawicielem był wojewoda krakowski Piotr Szafraniec. W latach 1542–1580 gotycki zamek przekształcono w renesansową rezydencję. W XVII w., za czasów Michała Zebrzydowskiego dobudowano system fortyfikacji bastionowych. W czasie potopu szwedzkiego (1655 r.) zamek został zniszczony, zaś w 1718 r. uległ pożarowi. Odbudowano go jako siedzibę rodu Wielopolskich w 1768 r. W 1787 r. gościł króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. W wyniku kolejnego pożaru (1850 r.) zniszczeniu uległa najstarsza jego część – wysoki zamek. W latach 80. XIX w.syn Jana Mieroszewskiego – Sobiesław prowadził w zamku prace remontowe, wzbogacając go o elementy neogotyckie. Po II wojnie światowej zamek w Pieskowej Skale przejął Skarb Państwa, po generalnej renowacji w latach 1950–1963 stał się Oddziałem Państwowych Zbiorów Sztuki na Wawelu. Obecny wygląd zamku pokazuje wpływ wielu nurtów w sztuce i architekturze. Siedemnastowieczne fortyfikacje bastionowe wzniesiono w tzw. systemie nowowłoskim, którego głównymi elementami są wieloboczne bastiony połączone budynkami kurtynowymi. Ogrody parterowe usytuowane w bastionie południowym nawiązują do szesnastowiecznych założeń kompozycji ogrodowych. Baszta gotycka jest jedną z dwóch piętnastowiecznych baszt, które chroniły zamek od strony wschodniej. Loggia widokowa została dobudowana od strony wschodniej w 2 połowie XVI wieku. Roztacza się z niej wspaniały widok na dolinę z rzeką i skałą Maczugi Herkulesa. W XVIII wieku loggia została zamurowana, a w czasie odbudowy zamku po zniszczeniach spowodowanych Powstaniem Styczniowym cały ryzalit przekształcono w wieżę. W trakcie powojennego remontu zamku tej części zamku przywrócono renesansowy charakter. Renesansowy dziedziniec powstał w XVI wieku. Arkady filarowe nadają architekturze dziedzińca północnowłoski charakter. Kaplica św. Michała nawiązuje do architektury berecciowskiej kaplicy bp. Tomickiego w katedrze na Wawelu. Główne skrzydła zamkowe wzniesiono pod koniec wieku XVI, częściowo z wykorzystaniem murów średniowiecznego zamku dolnego. Skrzydło północno-wschodnie to część średniowiecznego zamku dolnego, przebudowana w wieku XVI. Na poziomie parteru biegnie kuty w skale korytarz łączący dziedziniec wewnętrzny z basztą gotycką. Wędrówki powiązane z tagiem ZAMEK W PIESKOWEJ SKALE:
- [Maczuga Herkulesa](https://hikingtrails.eu/obiekt/maczuga-herkulesa/) - Maczuga Herkulesa – skała w kształcie maczugi znajdująca się w Pieskowej Skale, w Ojcowskim Parku Narodowym na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Zbudowana z twardych wapieni skalistych skała osiąga wysokość około 25 metrów. Stanowi bardzo charakterystyczny element krajobrazu Doliny Prądnika. Powstała wskutek krasowej działalności wód i nierównomiernej wytrzymałości na wietrzenie budującego skałę wapienia. W pobliżu znajduje się Zamek w Pieskowej Skale. Wędrówki powiązane z tagiem MACZUGA HERKULESA:
- [Magurka Wilkowicka](https://hikingtrails.eu/obiekt/magurka-wilkowicka/) - Magurka Wilkowicka – szczyt o wysokości 909 m n.p.m. w zachodniej częći Beskidu Małego, w Paśmie Magurki Wilkowickiej. Znajduje się w południowej części tego pasma, w tzw. Grupie Magurki i Czupla, która oddzielona jest od części północnej Przełęczą Przegibek. Magurka Wilkowicka jest czwartym co do wysokości szczytem tego Beskidu Małego. Od wschodu sąsiaduje z Czuplem (930 m n.p.m) a od północny z Sokołówką (853 m n.p.m.). Na zachód odchodzi grzbiet z kulminacją o nazwie Rogacz na wysokości 802 m n.p.m., która jest rzeczywistości zmianą nachylenia grzbietu. Północno-wschodnie stoki opadają stromo do Potoku Piekielnego a południowo-zachodnie opadają do miejscowości Wilkowice. Magurka Wilkowicka zbudowana jest z piaskowców godulskich. W większości porośnięta jest lasem dolnoreglowym. Okolice podszczytowe i zachodni grzbiet są w dużym stopniu bezleśne, zajęte przez łąki, pola i zabudowania Wilkowic. Roztaczają się stąd rozległe widoki na Beskid Śląski, Beskid Żywiecko-Orawski a w oddali widać także Tatry i Małą Fatrę. Na szczycie znajduje się Schronisko PTTK na Magurce Wilkowickiej, którego historia sięga 1903 roku. Wędrówki powiązane z tagiem MAGURKA WILKOWICKA:
- [Czupel](https://hikingtrails.eu/obiekt/czupel/) - Czupel – najwyższy szczyt Beskidu Małego o wysokości 930 m n.p.m. Znajduje się w Grupie Magurki Wilkowickiej położonej w zachodniej części Beskidu Małego. Od wschodu przez przełęcz Wysokie Siodło Czupel sąsiaduje z Rogaczem, od zachodu długim grzbietem sąsiaduje z Magurką Wilkowicką. Północne i częściowo wschodnie stoki Czupla są dość strome, natomiast w kierunku południowo-zachodnim stoki łagodnie opadają do Łodygowic i Wilkowic. Czupel zbudowany jest z piaskowców godulskich. Porasta go dolnoreglowy las z dominującym bukiem i domieszką świerka. Liczne wiatrołomy i pielęgnacyjne wycinki drzew utworzyły punkty widokowe. Na północ odsłaniają się widoki na Pogórze Śląskie i Jezioro Goczałkowickie, na zachód odsłania się widok na Pasmo Magurki Wilkowickiej a na południe na Beskid Żywiecko-Orawski a w oddali widać także Tatry i Małą Fatrę. Przy szlaku z Czupla na Magurkę Wilkowicką funkcjonowało schronisko turystyczne „Widok na Tatry”. Położone było na wysokości na wysokości ok. 900 m n.p.m. Powstało przed 1914 r., na początku lat 30. XX wieku dostępne były 4 pokoje z 14 łóżkami oraz strych, mogące łącznie pomieścić 30 osób. Schronisko przetrwało II wojnę światową, spłonęło w 1967 i nie zostało odbudowane. Obecnie na rozległej polanie można dostrzec niewielką kupę gruzów. Do lat 70. XX wieku za najwyższy szczyt Beskidu Małego uznawana była Łamana Skała (929 m n.p.m.). Dopiero dokładne pomiary wykazały wyższość Czupla. Wędrówki powiązane z tagiem CZUPEL:
- [Przełęcz Przegibek (Beskid Mały)](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-przegibek-beskid-maly/) - Przełęcz Przegibek (Beskid Mały) – przełęcz na wysokości 663 m n.p.m. w Paśmie Magurki Wilkowickiej w Beskidzie Małym. Oddziela Sokołówkę (853 m n.p.m.) i Przegibka (685 m n.p.m.). Wschodnie stoki opadają do doliny Potoku Ponikiew a zachodnie do doliny Potoku Pasternik. Przełęcz rozdziela Pasmo Magurki Wilkowickiej na dwie części: północną, zwaną grupą Hrobaczej Łąki, oraz południową, zwaną grupą Magurki i Czupla. Przełęcz porośnięta jest lasem, krzyżuje się tu kilka szlaków turystycznych i narciarskich. Przebiega tędy asfaltowa droga, prowadząca z Bielska-Białej do Międzybrodzia Bialskiego. Wędrówki powiązane z tagiem PRZEŁĘCZ PRZEGIBEK (BESKID MAŁY):
- [Sokołówka](https://hikingtrails.eu/obiekt/sokolowka/) - Sokołówka – szczyt o wysokości 853 m n.p.m. w zachodniej części Beskidu Małego, w Paśmie Magurki Wilkowickiej. Od południa sąsiaduje z Magurką Wilkowicką, północne stoki opadają do Przełęczy Przegibek, na zachód odchodzi krótki grzbiet ze szczytem Jałowcowa a wschodnie stoki opadają do doliny Potoku Ponikiew. Szczyt jest całkowicie porośnięty dolnoreglowym lasem mieszanym. Zachodnie zbocza trawersuje szeroka leśna droga, którą poprowadzono niebieski szlak turystyczny z Przełęczy Przegibek na Magurkę Wilkowicką. Z przerzedzeniach między drzewami pojawiają się widoki na Beskid Śląski. Na szczyt prowadzi ścieżka bez wytyczonego szlaku turystycznego. Wędrówki powiązane z tagiem SOKOŁÓWKA:
- [Łysina (Beskid Makowski)](https://hikingtrails.eu/obiekt/lysina/) - Łysina – szczyt o wysokości 891 m n.p.m. w Paśmie Lubomira i Łysiny, w Beskidzie Makowskim. Od południa przez płytką przełęcz sąsiaduje z Trzema Kopcami (894 m n.p.m.) a od północy sąsiaduje z Przełęczą Suchą. Na zachód odchodzi długi grzbiet skręcający na Kudłaczach na południe i opadający do Pcimia z kulminacją na wysokości 611 m n.p.m. w postaci szczytu Bania. Południowo-zachodnie stoki są wyżłobione przez potok Wielka Suszanka i jego lewy dopływ. Na wschód stromo opadają stoki do miejscowości Lipnik. Szczyt jest porośnięty dolnoreglowym lasem bukowym z domieszką świerka i grabu. W pobliżu szczytu krzyżują się czerwony, żółty i czarny szlak turystyczny. Wędrówki powiązane z tagiem ŁYSINA (BESKID MAKOWSKI):
- [Trzy Kopce (Beskid Makowski)](https://hikingtrails.eu/obiekt/trzy-kopce-beskid-makowski/) - Trzy Kopce – szczyt o wysokości 894 m n.p.m. w głównym grzbiecie Pasma Lubomira i Łysiny, drugi co do wysokości w Beskidzie Makowskim. Od północy sąsiaduje z Łysiną (891 m n.p.m.), od południa sąsiaduje z Lubomirem (904 m n.p.m.), wschodnie stoki stromo opadają do doliny Potoku Lipnnik a w południowo-zachodnim kierunku odchodzi od niego boczny grzbiet, poprzez wierzchołki Przysłonia, Patryji i Kiczory opadający do doliny Raby. Obecnie szczyt jest porośnięty lasem mieszanym a wcześniej była tu rozległa polana. Można tu wyodrębnić trzy mało wyróżniające się wierzchołki. Pomiędzy Trzema Kopcami a Lubomirem znajduje się niewielka Spadzista Polana, z której odsłania się widok na Pasmo Cietnia z Grodziskiem i Cublą Górą w Beskidzie Wyspowym oraz Pasmo Glichowca na Pogórzu Wiśnickim. Przez szczyt prowadzi znakowany na czerwony Mały Szlak Beskidzki Bielsko-Biała – Luboń Wielki. Wędrówki powiązane z tagiem TRZY KOPCE (BESKID MAKOWSKI):
- [Lubomir](https://hikingtrails.eu/obiekt/lubomir/) - Lubomir – szczyt o wysokości 904 m n.p.m. położony w Paśmie Lubomira i Łysiny. Jest najwyższym szczytem Beskidu Makowskiego. Od zachodu sąsiaduje z trójwierzchołkowym szczytem Trzy Kopce (894 m n.p.m.), na wschód opada krótki grzbiet do miejscowości Kobielnik, północne stoki stromo opadają do doliny Potoku Lipnik a południowe stoki opadają do miejscowości Węglówka. Masyw Lubomira zbudowany jest z gruboławicowych piaskowców magurskich. Szczyt jest płaski, zalesiony z niewielką polaną, na której zbudowano oserwatorium astronomiczne. Zbocza Lubomira porasta dolnoreglowy las mieszany silnie zniekształcony przez działalność człowieka. Szczyt jest pozbawiony widoków, po zachodniej jego stronie znajduje się Spadzista Polana, z której odsłania się widok na Pasmo Cietnia z Grodziskiem i Cublą Górą w Beskidzie Wyspowym oraz Pasmo Glichowca na Pogórzu Wiśnickim. Z masywu Lubomira wypływa kilka potoków: Niedźwiadek (dopływ Kasinianki) oraz Lipnik i Smarkawka (dopływy Krzyworzeki). Na szczycie krzyżuje się znakowany na zielono szlak turystyczny Gruszowiec – Węglówka i znakowany na czerwony Mały Szlak Beskidzki Bielsko-Biała – Luboń Wielki. Wędrówki powiązane z tagiem LUBOMIR:
- [Kudłacze](https://hikingtrails.eu/obiekt/kudlacze/) - Kudłacze – przysiółek położony w północno-wschodniej części Pcimia. Na Polanie Nad Nowinami, w Paśmie Lubomira i Łysiny znajduje się Schronisko PTTK na Kudłaczach. Wędrówki powiązane z tagiem KUDŁACZE:
- [Polana Sucha](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-sucha/) - Polana Sucha – dawna polana pasterska w Beskidzie Makowskim obejmująca teren Przełęczy Suchej pomiędzy szczytami Łysiny i Kamiennika Południowego oraz zbocza opadające na wschodnią stronę do doliny potoku Lipnik. Na polanie zidentyfikowano siedem zespołów łąkowych, w tym młakę kozłkowo-turzycową ze stanowiskami chronionych storczyków. W południowo wschodniej części znajduje się obudowane źródło wody, ponad którą znajduje się płat dawnego pastwiska ze stanowiskiem szafranu spiskiego (krokusa) – jest to jedno z najdalej na północ wysuniętych stanowisk tego gatunku w polskich górach. W 2000 r. na polanie ustanowiono użytek ekologiczny. Z polany rozciąga się odległy widok na Ciecień i Śnieżnicę. Wędrówki powiązane z tagiem POLANA SUCHA:
- [Przełęcz Sucha (Beskid Makowski)](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-sucha/) - Przełęcz Sucha – przełęcz na wysokości 709 m n.p.m. w Beskidzie Makowskim, znajdująca się w Paśmie Lubomira i Łysiny. Przełęcz oddziela szczyt Łysiny (891 m n.p.m.) i Kamiennika Południowego (827 m n.p.m.). Wschodnie stoki opadają do Potoku Lipnik a zachodnie do doliny Potoku Kamieniczanka. Na przełęczy przełęcz znajduje się Polana Sucha. W kierunku wschodnim z przełęczy rozciąga się odległy widok na Ciecień i Śnieżnicę. Wędrówki powiązane z tagiem PRZEŁĘCZ SUCHA (BESKID MAKOWSKI):
- [Pogórze Ciężkowickie](https://hikingtrails.eu/obiekt/pogorze-ciezkowickie/)
- [Brzanka (Pogórze Ciężkowickie)](https://hikingtrails.eu/obiekt/brzanka/) - Brzanka – wzniesienie o wysokości 534 m n.p.m. na Pogórzu Ciężkowickim położone w Paśmie Brzanki. Jest drugim co do wysokości szczytem tego pogórza. Od północny poprzez łagodnie opadający grzbiet sąsiaduje ze wzniesieniem Ptasia Góra (451 m n.p.m.), od wschodu sąsiaduje ze wzniesieniem Serman (516 m n.p.m.), południowe stoki opadają do potoku będącego dopływem Rostówki a od zachodu sąsiaduje z nienazwanym wzniesieniem o wysokości 533 m n.p.m. Szczyt Brzanki pokryty jest lasem mieszanym o przewadze buka i jodły, z podszytem złożonym z jarzębiny i podrostów drzew oraz runem o znacznej ilości borówki (buczyna karpacka). Brzanka znajduje się na obszarze Parku Krajobrazowego Pasma Brzanki. Wędrówki powiązane z tagiem BRZANKA (POGÓRZE CIĘŻKOWICKIE):
- [Ostry Kamień (Pogórze Ciężkowickie)](https://hikingtrails.eu/obiekt/ostry-kamien/) - Ostry Kamień – wychodnia skalna na szczycie Góry Pasiej (527 m n.p.m.) w Paśmie Brzanki na Pogórzu Ciężkowickim. Zbudowana jest z gruboławicowych piaskowców ciężkowickich powstałych około 65 mln lat temu na dnie morza z nanoszonych przez rzeki zerodowanych materiałów okruchowych. Ostry Kamień to skalna grzęda o długości 40 m, szerokości 3–16 m i wysokości 2–8 m. Składa się z kilku głazów z widocznymi spękaniami ciosowymi. Jest pomnikiem przyrody. Wędrówki powiązane z tagiem OSTRY KAMIEŃ (POGÓRZE CIĘŻKOWICKIE):
- [Wielka Góra Uniszowska](https://hikingtrails.eu/obiekt/wielka-gora-uniszowska/) - Wielka Góra Uniszowska – wzniesienie o wysokości 433 m n.p.m. w Paśmie Brzanki, na Pogórzu Ciężkowickim. Znajduje się w bocznym grzbiecie odchodzącym na północ od Brzanki (534 m n.p.m.). Szczyt jest całkowicie porośnięty lasem mieszanym, w pobliżu przebiega droga gruntowa. Wędrówki powiązane z tagiem WIELKA GÓRA UNISZOWSKA:
- [Liwecka Góra](https://hikingtrails.eu/obiekt/liwecka-gora/) - Liwecka Góra – wzniesienie o wysokości 483 m n.p.m. w Paśmie Brzanki, na Pogórzu Ciężkowickim. Znajduje się w bocznym grzbiecie, który od Góry Pasiej odgałęzia się na północny-zachód. Południowe, zachodnie i północne stoki stromo opadają do nienazwanego potoku opływającego Liwecką Górę z trzech stron. Szczyt porośnięty jest lasem mieszanym, ciekawe widoki pojawiają się po północnej stronie wzniesienia w przerzedzeniach lasu. Szczyt znajduje się kilkadziesiąt metrów od zielonego szlaku turystycznego. Wędrówki powiązane z tagiem LIWECKA GÓRA:
- [Góra Pasia](https://hikingtrails.eu/obiekt/gora-pasia/) - Góra Pasia – wzniesienie o wysokości 527 m n.p.m. w Paśmie Brzanki, na Pogórzu Ciężkowickim. Od wschodu sąsiaduje ze wzniesieniem Wielka Góra (501 m n.p.m.) a od zachodu z Liwecką Górą (480 m n.p.m.). Północne stoki opadaja do rzeki Szwedka a południowe do rzeki Olszynka. Szczyt i wyższe części zboczy porośnięte są lasem mieszanym, w przeważającej części żyzną buczyną karpacką. W drzewostanie przeważa buk zwyczajny ze znacznym udziałem jodły. Na szczycie znajduje się wychodnia skalna Ostry Kamień mająca kształt wysokiej pochylonej grzędy, zbudowanej z piaskowca godulskiego. Miejsce to objęte jest ochroną jako pomnik przyrody nieożywionej. Wędrówki powiązane z tagiem GÓRA PASIA:
- [Góry Świętokrzyskie](https://hikingtrails.eu/obiekt/gory-swietokrzyskie/) - Góry Świętokrzyskie – pasmo górskie leżące w centralnej Polsce na Wyżynie Kieleckiej należące do najstarszych łańcuchów górskich w Europie. Od północy sąsiaduje z Płaskowyżem Suchedniowskim, od wschodu sąsiaduje z Wyżyną Sandomierską, od południa sąsiaduje z Pogórzem Szydłowskim a od zachodu na krótkich odcinkach sąsiaduje z Doliną Nidy, z Pasmem Przedborsko-Małogoskim oraz ze Wzgórzami Łopuszańskimi. Najwyższym szczytem jest Agata 614 m n.p.m. Góry Świętokrzyskie to jeden z najbardziej różnorodnych geologicznie obszarów w Europie. Ich historia obejmuje ponad 500 mln lat, podczas których region był wielokrotnie zalewany przez morza, wypiętrzany (orogenezy: kaledońska, hercyńska, alpejska) i niszczony przez erozję. 1. Era Paleozoiczna (Budowa Trzonu) – Kambr: Wypiętrzenie najstarszych skał – piaskowców kwarcytowych budujących m.in. Łysogóry. – Ordowik i Sylur: Okresy morskie. W osadach zapisane są ślady dawnej aktywności wulkanicznej oraz globalnego zlodowacenia. – Dewon: Czas tropikalnych mórz. Powstały wtedy wapienne pasma (Kadzielniańskie, Chęcińskie). W Zachełmiu odkryto najstarsze na świecie tropy czworonogów wychodzących na ląd. – Karbon: Intensywne ruchy górotwórcze (fałdy i uskoki, np. Fałd Ślichowicki) oraz powstanie złóż minerałów (piryt, kalcyt „różanka”). – Perm: Powstanie słynnych zlepieńców (np. zygmuntowskiego) oraz złóż soli i gipsów w wyniku parowania mórz. 2. Era Mezozoiczna (Era Dinozaurów) – Trias: Dominacja lądowego, gorącego klimatu (pamiątką są piaskowce tumlińskie z tropami pierwszych dinozaurów) oraz okresowe zalewy morskie (wapień muszlowy). – Jura: Czas tropikalnych bagien i wielkiego „potopu jurajskiego”. Ślady życia z tego okresu (amonity, tropy dinozaurów) można znaleźć w Gagatach Sołtykowskich i Małogoszczu. – Kreda: Dalsza sedymentacja morska. 3. Era Kenozoiczna (Kształtowanie Krajobrazu) – Paleogen i Neogen: Intensywne wietrzenie, które odsłoniło paleozoiczny trzon gór. Od południa wkraczało morze mioceńskie (złoża gipsów i siarki). – Czwartorzęd (Plejstocen): Okres zlodowaceń. W wyniku mroźnego wietrzenia w strefie peryglacjalnej powstały charakterystyczne gołoborza (rumowiska skalne) oraz osady lessowe. Góry Świętokrzyskie w znacznej części porośnięte są lasami. Jedną z cech występującej tu roślinności jest występowanie na tym terenie lasów o charakterze górskim, oraz lasów wyżynnych i nizinnych. Przyjmuje się, że granica między lasami górskimi a wyżynnymi pokrywa się z poziomicą 350 m n.p.m., na stromych stokach północnych, oraz przebiega poziomicą 450 m n.p.m. na łagodniejszych stokach południowych. W niższym piętrze występują lasy sosnowe, sosnowo-dębowe i dębowo-sosnowe. W wyższych położeniach panują lasy jodłowe i bukowe. Lasy wyższych położeń swoim składem przypominają lasy dolnego piętra w Beskidach. W Górach Świętokrzyskich występują Gołoborza. Są to obszary bezleśne (gołe od boru) znajdujące się na stokach pasm górskich. Gołoborza zbudowane są z bloków kambryjskiego piaskowca kwarcytowego powstałych ponad 500 mln lat temu. Gołoborza na Łysej Górze to jedne z największych w Europie Środkowej pól nagiej pokrywy blokowej, z których najrozleglejsze, o powierzchni 3,84 ha, nosi imię prof. R. Kobendzy. Te unikalne rumowiska powstały w plejstocenie (podczas zlodowacenia północnopolskiego) w wyniku intensywnego wietrzenia mrozowego piaskowców kwarcytowych. Proces ten, zachodzący w surowym klimacie peryglacjalnym, polegał na rozsadzaniu skał przez zamarzającą w szczelinach wodę, a brak drobniejszych osadów przypisuje się procesom soliflukcji, czyli przemieszczaniu się zwietrzeliny po stokach. Współczesne gołoborza świętokrzyskie są formami kopalnymi, co oznacza, że w obecnych warunkach klimatycznych już nie przyrastają, lecz powoli ulegają sukcesji biologicznej. Proces ten postępuje od brzegów rumowisk, gdzie gromadzi się materia organiczna pozwalająca na rozwój pionierskiego zespołu jarzębiny świętokrzyskiej. Centralne części pól blokowych pozostają niemal bezleśne, oferując miejsce jedynie mchom i porostom, które potrafią przetrwać w ekstremalnych warunkach braku wody i gleby. Pomimo surowości, środowisko to jest siedliskiem wielu osobliwości przyrodniczych, w tym rzadkich bezkręgowców, takich jak ślimaki (np. poczwarkówka alpejska) czy liczne gatunki mechowców uczestniczących w tworzeniu gleb inicjalnych. Skały budujące gołoborza mają ponad 500 mln lat i skrywają ślady kambryjskiego morza, w tym rzadkie skamieniałości koralowców. Cały ekosystem stanowi fascynujące pole obserwacji procesów glebotwórczych oraz ewolucji krajobrazu od nagiej skały po dojrzałą puszczę jodłowo-bukową. W celu ochrony unikatowych walorów Gór Świętokrzyskich utworzono na ich terenie Świętokrzyski Park Narodowy oraz parki krajobrazowe: Jeleniowski Park Krajobrazowy, Cisowsko-Orłowiński Park Krajobrazowy, Suchedniowsko-Oblęgorski Park Krajobrazowy, Sieradowicki Park Krajobrazowy, Chęcińsko-Kielecki Park Krajobrazowy. Utworzone rezerwaty przyrody to: to m.in.: Jaskinia Raj, Bukowa Góra, Kamień Michniowski, Góra Miedzianka, Białe Ługi, Kręgi Kamienne, Barania Góra, Chelosiowa Jama – Jaskinia Jaworznicka, Karczówka, Kadzielnia, Skałki Piekło Pod Niekłaniem, Rezerwat Skalny im. J. Czarnockiego – Ślichowice, Góra Zelejowa, Zamczysko, Sufraganiec, Rezerwat „Cisów im. Z. Czubińskiego”, Milechowy, Biesak-Białogon, Rezerwat Barcza, Szczytniak, Małe Gołoborze, Wąwóz w Skałach, Perzowa Góra, Wietrznia, Zachełmie, Góry Świętokrzyskie tworzą równoległe pasma górskie, ciągnące się z zachodu na wschód. Główną oś stanowi ciąg pasm o długości około 70 km, rozpoczynający się w okolicach Dobrzeszowa na zachodzie. W jego skład wchodzą od zachodu: Pasmo Dobrzeszowskie, Pasmo Oblęgorskie, Wzgórza Tumlińskie, Pasmo Masłowskie, Łysogóry oraz Pasmo Jeleniowskie, które kończy się w okolicach Opatowa. Ciąg ten pocięty jest przełomami rzek: Łosośnej, Bobrzy, Lubrzanki i Słupianki. Na południe od Łysogór znajduje się niewielkie Pasmo Bielińskie. Na południe od pasma głównego, oddzielony od niego Padołem Kielecko-Łagowskim, położony jest ciąg, w skład którego wchodzą pasma: Zgórskie, Posłowickie, Dymińskie, Daleszyckie, Cisowskie, Brzechowskie, Orłowińskie i Wygiełzowskie. Na północ od Pasma Wygiełzowskiego znajduje się Pasmo Iwaniskie. Na południe od Pasma Orłowińskiego położone jest Pasmo Ociesęckie. Na południowy zachód od Pasma Dymińskiego rozciągają się pasma Zelejowskie i Chęcińskie, rozdzielone Doliną Chęcińską. Na zachód od Chęcin położone są dwa niewielkie pasma: Grzywy Korzeczkowskie i Grząby Bolmińskie. Na północny wschód od Chęcin znajduje się natomiast Pasmo Bolechowickie. Na północ od pasma głównego rozciągają się Pasmo Klonowskie, Pasmo Bostowskie oraz Pasmo Pokrzywiańskie, a dalej na północ położone jest Pasmo Sieradowickie. Na terenie Kielc oraz w ich okolicach znajdują się: Pasmo Kadzielniańskie oraz Wzgórza Szydłówkowskie. Na terenie gór świętokrzyskich wytyczono wiele szlaków turystycznych, spacerowych oraz ścieżek edukacyjnych. Wędrówki powiązane z obiektem GÓRY ŚWIĘTOKRZYSKIE:
- [Łysica (Góry Świętokrzyskie)](https://hikingtrails.eu/obiekt/lysica/) - Łysica – góra w Górach Świętokrzyskich w zachodniej części pasma Łysogór posiadająca dwa wierzchołki. Wierzchołek wschodni zwany Skałą Agaty ma wysokość 614 m n.p.m. i jest uznany za najwyższy szczyt Gór Świętokrzyskich. Wierzchołek zachodni, Łysica, jest położony w odległości około 700 m od Skały Agaty i ma wysokość 613 m n.p.m. Wcześniej wierzchołek zachodni uznawany był za najwyższy szczyt Gór Świętokrzyskich. Zachodnie zbocza Łysicy opadają do miejscowości Święta Katarzyna, od wschodu sąsiaduje z Przełęczą Świętego Mikołaja. Północne, strome zbocza opadają do Doliny Dębniańska i znajdują się na nich liczne gołoborza. Południowe stoki stromo opadają do miejscowości Porąbki. Masyw Łysicy zbudowany jest przede wszystkim z górnokambryjskich, piaskowców kwarcytowych oraz piaskowców z przewarstwieniami łupków i mułowców. Tworzą one rozległe wychodnie przykryte cienką warstwą zwietrzeliny w dużej części pokrytej szatą roślinną. W nielicznych miejscach wychodnie piaskowców łysogórskich przyjmują formę rozsypujących się na bloki skałek. To właśnie na tych skałach, w wyniku oddziaływania klimatu peryglacjalnego i silnych procesów wietrzeniowych, powstawały słynne łysogórskie gołoborza. Szczyt i zbocza Łysicy porośnięte są Puszczą Jodłową, unikatowym w skali światowej zespołem leśnym jedliny polskiej, tj. borem jodłowo-bukowym. Obszar puszczy znajduje się na terenie Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Wędrówki powiązane z tagiem ŁYSICA (GÓRY ŚWIĘTOKRZYSKIE):
- [Skała Agaty](https://hikingtrails.eu/obiekt/skala-agaty/) - Skała Agaty – wschodni wierzchołek Łysicy o wysokości 614 m n.p.m. będący najwyższym szczytem Gór Świętokrzyskich. Jest to skalna grań (wychodnia kwarcytów) o długości około pół kilometra. Znajduje się około 700 m od zachodniego wierzchołka Łysicy. Wędrówki powiązane z tagiem SKAŁA AGATY:
- [Przełęcz Świętego Mikołaja](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-swietego-mikolaja/) - Przełęcz Świętego Mikołaja – zalesiona przełęcz na wysokości 544 m n.p.m. w Górach Świętokrzyskich, w Paśmie Łysogór. Przełęcz oddziela Łysicę (614 m n.p.m.) od Sztymbera (530 m n.p.m.). Porośnięta jest Puszczą Jodłową, unikatowym w skali światowej zespołem leśnym jedliny polskiej, tj. borem jodłowo-bukowym. Na przełęczy znajduje się kapliczka pod wezwaniem Świętego Mikołaja – patrona pielgrzymów i podróżnych. Wędrówki powiązane z tagiem PRZEŁĘCZ ŚWIĘTEGO MIKOŁAJA:
- [Łysogóry](https://hikingtrails.eu/obiekt/lysogory/) - Łysogóry – pasmo górskie położone w środkowej części Gór Świętokrzyskich. Ma długości około 25 km, rozpoczyna się na północnym zachodzie od przełomu rzeki Lubrzanki, a kończy się na południowym wschodzie w okolicach Nowej Słupi. Pasmo dzieli się na dwie części: gęsto zalesioną (Puszcza Jodłowa) część wschodnią, wchodzącą w skład Świętokrzyskiego Parku Narodowego, ze szczytami Łysicy, Łysej Góry, Księżej Skały, Góry Huckiej, Sztymbera, Białej skały, Widnej Skały, i Chełmca, oraz słabo zalesioną i wyraźnie niższą część zachodnią, w skład której wchodzą Radostowa, Wymyślona i Kraiński Grzbiet. Łysogóry są jednym z nielicznych w Górach Świętokrzyskich pasm, których wysokości względem otaczających je dolin są większe niż 300 m. Łysogóry zbudowane są przede wszystkim z górnokambryjskich, piaskowców kwarcytowych oraz piaskowców z przewarstwieniami łupków i mułowców. Tworzą one rozległe wychodnie przykryte cienką warstwą zwietrzeliny w dużej części pokrytej szatą roślinną. W nielicznych miejscach wychodnie piaskowców łysogórskich przyjmują formę rozsypujących się na bloki skałek. To właśnie na tych skałach, w wyniku oddziaływania klimatu peryglacjalnego i silnych procesów wietrzeniowych, powstawały słynne łysogórskie gołoborza. W Łysogórach występują równocześnie lasy o charakterze górskim oraz lasy wyżynne i nizinne. Przyjmuje się, że granica między lasami górskimi a wyżynnymi pokrywa się z poziomicą 350 m n.p.m., na stromych stokach północnych, oraz przebiega poziomicą 450 m n.p.m. na łagodniejszych stokach południowych. W niższym piętrze występują lasy sosnowe, sosnowo-dębowe i dębowo-sosnowe. W wyższych położeniach panują lasy jodłowe i bukowe. Lasy wyższych położeń swoim składem przypominają lasy dolnego piętra w Beskidach. Charakterystycznym zbiorowiskiem leśnym jest tu Puszcza Jodłowa porastająca szczyt i zbocza Łysicy. Jest to unikatowy w skali światowej zespół leśny jedliny polskiej, tj. boru jodłowo-bukowego. Wędrówki powiązane z tagiem ŁYSOGÓRY:
- [Las Zabierzowski](https://hikingtrails.eu/obiekt/las-zabierzowski/) - Las Zabierzowski – kompleks leśny znajdujący we wschodniej części Garbu Tenczyńskiego, gdzie jego spłaszczenie łagodnie obniża się do Doliny Rudawy. Wierzchowina Garbu tworzy tu falistą płaszczyznę, opadającą z niewielkim spadkiem w kierunku południowym. Las prozcinany jest licznymi wąwozami i dolinami krasowymi. Należą do nich: Zapustny Dół, Wąwóz Kochanowski, Wąwóz Zbrza, Lisi Dół, Dolina Aleksandrowicka, Balickie Doły, Dolina Grzybowska. Jest to las mieszany, w którym dominuje buk, dąb, grab, sosna, brzoza i jodła. Występują tu liczne skały i ściany wapienne. Przez teren lasu wytyczono kilka szlaków turystycznych i ścieżek dydaktycznych. Wędrówki powiązane z tagiem LAS ZABIERZOWSKI:
- [Jasień](https://hikingtrails.eu/obiekt/jasien/) - Jasień – szczyt o wysokości 1063 m n.p.m. w południowej części Beskidu Wyspowego w Polsce. Jest trzecim co do wysokości szczytem tego Beskidu. Położony jest w środkowej części grzbietu biegnącego od Małego Krzystonowa na wschodzie do Kiczory na zachodzie. Od wschodu sąsiaduje ze szczytem Kutrzyca (1058 m n.p.m.) od zachodu z Kobylicą (943 m n.p.m.). Południowo-wschodnie stoki opadają do Doliny Kamienicy, zachodnie stoki opadaja do Potoku Dudów a północne stoki do Rzeki Łososina. Od szczytu Jasienia w południowym kierunku odchodzi boczny grzbiet, który poprzez Miznówkę, Przełęcz Przysłopek i Myszycę łączy Beskid Wyspowy z Gorcami. Po wschodniej stronie szczytu znajduje się widokowa Polana Skalne. Roztacza się zniej rozległa panorama Gorców i Beskidu Wyspowego. Ponadto na Jasieniu znajduje się jeszcze kilka dawnych polan pasterskich: Łąki, Polana Folwarczna, Stasiówka, Hanulówka, Pustki, Polana Okolczyska, Polana nad Jamnym. Na grzbiecie Jasienia znajdują się wychodnie skalne. Północno-wschodnie strome zbocza poryte są głębokimi wąwozami potoków i stanowią jedne z najbardziej dzikich i niedostępnych ostępów Beskidu Wyspowego. Zbocza Jasienia porastają lasy mieszane, w wyższych partiach dominuje buk i świerk, w niższych jodła i świerk. Wędrówki powiązane z tagiem JASIEŃ:
- [Kutrzyca](https://hikingtrails.eu/obiekt/kutrzyca/) - Kutrzyca – szczyt o wysokości 1058 m n.p.m. w Beskidzie Wyspowym, znajdujący się na grzbiecie biegnącym od Małego Krzystonowa na wschodzie do Kiczory na zachodzie. Od wschodu Kutrzyca sąsiaduje z Krzystonowem, od zachodu z Jasieniem. Od północnej strony szczyt podcięty jest stromym urwiskiem. Południowo-wschodnie stoki opadają do Doliny Kamienicy, zachodnie stoki opadaja do Potoku Dudów a północne stoki do Rzeki Łososina. Pomiędzy wierzchołkami Kutrzycy i Jasienia znajduje się malownicza Polana Skalne, z której rozpościerają się rozległe widoki na Gorce i Beskid Wyspowy. Wędrówki powiązane z tagiem KUTRZYCA:
- [Polana Wały](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-waly/) - Polana Wały – nieduża polana na południowo-wschodnich zboczach Krzystonowa w Beskidzie Wyspowym. Jest stosunkowo płaska, posiada dwa tarasy. Po wschodniej stronie swoje źródła ma potok uchodzący do Kamienicy Gorczańskiej. Dawniej na polanie prowadzony był wypas owiec, obecnie częściowo zarasta. Na polanie znajduje się na niej studencka baza namiotowa prowadzona przez Studenckie Koło Przewodników Beskidzkich w Katowicach. Baza oferuje noclegi zarówno grupom zorganizowanym, jak i turystom indywidualnym. Przez polanę przebiega zielony szlak turystyczny Półrzeczki – Szczawa Białe. Wędrówki powiązane z tagiem POLANA WAŁY:
- [Polana Skalne](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-skalne/) - Polana Skalne – malownicza polana położona pomiędzy Jasieniem a Kutrzycą w Beskidzie Wyspowym. Z polany rozpościerają się rozległe widoki na Gorce i Beskid Wypsowy. Polana kiedyś była wypasana, obecnie sukcesywnie zarasta drzewami. Wędrówki powiązane z tagiem POLANA SKALNE:
- [Góra Stoskowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/gora-stoskowa/) - Stoskowa Góra – wzgórze o wysokości 362 m n.p.m. na Wyżynie Olkuskiej, tuż przy granicy z Pagórami Jaworznickimi. Od północy sąsiaduje z nieco wyższą Diablą Górą (383 m n.p.m.), od zachodu sąsiaduje z dawną kopalnią piasku “Szczakowa”, która została zalesiona. Stoskowa Góra to ostaniec zbudowany w dolnej części z dolomitów i margli, a w górnej z wapieni triasowych, które są starsze o około 100 mln lat od większości znajdujących się na Jurze. Szczyt i zbocza porośnięte są lasem bukowym. Wędrówki powiązane z tagiem GÓRA STOSKOWA:
- [Diabla Góra](https://hikingtrails.eu/obiekt/diabla-gora/) - Diabla Góra – wzgórze o wysokości 383 m n.p.m. na Wyżynie Olkuskiej, tuż przy granicy z Pagórami Jaworznickimi. Od północy sąsiaduje z nieco niższą Górą Stoskową (362 m n.p.m.), od zachodu sąsiaduje z dawną kopalnią piasku “Szczakowa”, która została zalesiona. Zbocza góry zbudowane są w dolnej części z dolomitów i margli, a w górnej z wapieni triasowych, które są starsze o około 100 mln lat od większości znajdujących się na Jurze. W pobliżu szczytu znajduje się Jaskinia w Diablej Górze. Jest to jaskinia pozioma o wąskich i niskich korytarzach o długości 107 m i głębokości 15 m. Diablą Górę porasta starodrzew bukowy, niektóre z drzew mają ponad 200 lat. Północne zbocze cechuje dość bogata w podszyt byczyna sudecka, z kolei zbocza zachodnie i południowe zdominowane są przez tzw. buczynę storczykową. W pobliżu góry wytoczono niebieski szlak spacerowy o długości 6,1 km. Ma on formę pętli, zaczyna się i kończy na terenie Leśnego Dworu w Bukownie. Wędrówki powiązane z tagiem DIABLA GÓRA:
- [Szlak Diablej Góry](https://hikingtrails.eu/obiekt/szlak-diablej-gory/) - Szlak Diablej Góry – niebieski szlak spacerowy o długości 6,1 km przebiegający w pobliżu Diablej Góry. Ma on formę pętli, zaczyna się i kończy na terenie Leśnego Dworu w Bukownie. Suma przewyższeń wynosi 88 m. Wędrówki powiązane z tagiem SZLAK DIABLEJ GÓRY:
- [Pagóry Jaworznickie](https://hikingtrails.eu/obiekt/pagory-jaworznickie/) - Pagóry Jaworznickie – mezoregion fizycznogeograficzny znajdujący się w południowej Polsce, należący do Wyżyny Śląskiej. Krajobraz regionu tworzą pojedyncze pagóry i garby zbudowane z wapieni i dolomitów triasowych, w których podłożu występują węglonośne skały karbońskie. Jest to obszar o zróżnicowanym zagospodarowaniu – tereny zurbanizowane i przemysłowe przeplatają się z terenami rolnymi i leśnymi. Duży wpływ na ukształtowanie powierzchni miały osiadania powierzchni terenu spowodowane podziemnym górnictwem węgla kamiennego. Wędrówki powiązane z tagiem PAGÓRY JAWORZNICKIE:
- [Grodzisko](https://hikingtrails.eu/obiekt/grodzisko/) - Grodzisko – pozostałość po grodzie lub osadzie obronnej, zachowane do obecnych czasów częściowo lub w całości w formie kolistego lub wielobocznego wzniesienia otoczonego wałami drewniano-ziemnymi. Budowane były w taki sposób by maksymalnie wykorzystywać naturalne ukształtowanie terenu – na wzniesieniach, cyplach, wyspach, terenach bagiennych lub w międzyrzeczach. Wałami i palisadami odcinano do nich dostęp od stron gdzie podejście było najłatwiejsze. Na terenie dzisiejszej Polski grody budowane były w dwóch okresach: w późnej epoce brązu i wczesnej epoce żelaza, czyli w czasach kultury łużyckiej oraz w okresie wczesnego średniowiecza, tj. od VII–XIII w. n.e. Grodziska wyróżniają się w terenie w formie widocznego do dziś obrysu wałów lub fosy, albo nasypu w postaci stożka. Często grodziska nazywane są lokalnie jako okopy, kopce, góry lub szańce. Przykłady grodzisk: Grodzisko w Lubinie na wyspie Wolin, Grodzisko Pańskie na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej, Grodzisko na Wzgórzach Tynieckich, Osiedle Wały – grodzisko w Rezerwacie Parkowe na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej, szczyt Grodzisko w Beskidzie Wyspowym w Paśmie Cietnia, Grodzisko na Bukowej Górze na Pogórzu Wielickim, Góra Okopy na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej w Ojcowskim Parku Narodowym, Góra Grodzisko w Okradzionowie, Grodzisko w Jaworznie na Pagórach Jaworznickich, Grodzisko Chłopskie na lewym zboczu Doliny Wodącej. Wędrówki powiązane z tagiem GRODZISKO:
- [Runek](https://hikingtrails.eu/obiekt/runek/) - Runek – szczyt o wysokości 1080 m n.p.m w Beskidzie Sądeckim. Znajduje się w głównym grzbiecie Pasma Jaworzyny. Od południa sąsiaduje ze szczytem Czubakowska (1082 m n.p.m.), na zachód odchodzi boczny grzbiet, który za Polaną Gwiaździstą skręca na południe i poprzez Jaworzynkę (1001 m n.p.m.) i Pustą Wielką (1061 m n.p.m.) opada do Popradu w Żegiestowie-Zdroju. Z północno-zachodnich stoków Runka spływa Potok Potasznia, z południowo-zachodnich stoków spływa Potok Szczawnik w wschodnimi stokami spływa Łosiański Potok. Szczyt jest porośnięty dolnoreglowym lasem mieszanym z przewagą buka. Po zachodniej stronie znajduje się rozległa Polana Gwiaździsta, z której roztaczają się widoki na pobliskie szczyty Beskidu Sądeckiego. Przez szczyt przechodzi znakowany na czerwono Główny Szlak Beskidzki oraz znakowany na niebiesko szlak turystyczny Żegiestów – Leluchów. Wędrówki powiązane z tagiem RUNEK:
- [Polana nad Wierchomlą](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-nad-wierchomla/) - Polana nad Wierchomlą – rozległa polana w Beskidzie Sądeckim. Znajduje się w Paśmie Jaworzyny, w bocznym grzbiecie odchodzącym od szczytu Runek, który za Polaną Gwiaździstą skręca na południe i poprzez Jaworzynkę (1001 m n.p.m.) i Pustą Wielką (1061 m n.p.m.) opada do Popradu w Żegiestowie-Zdroju. Dawniej były to pola uprawne i pastwiska zamieszkujących te tereny Łemków. W 1947 Łemkowie zostali wysiedleni w ramach Akcji Wisła, a ich chyże spalone. Polana sukcesywnie zarasta lasem. Gdzieniegdzie pozostały jeszcze stare drzewa owocowe, które rosły wcześniej w przydomowych sadach. Z polany roztaczają się odległe widoki na Pasmo Radziejowej, Góry Lubowelskie i Tatry. W górnej części Polany nad Wierchomlą znajduje się zbudowane w 1978 schronisko turystyczne Bacówka PTTK Nad Wierchomlą. Wędrówki powiązane z tagiem POLANA NAD WIERCHOMLĄ:
- [Polana Gwiaździsta](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-gwiazdzista/) - Polana Gwiaździsta – rozległa polana w Beskidzie Sądeckim w Paśmie Jaworzyny. Znajduje się w bocznym grzbiecie odchodzącym na zachód od szczytu Runek. Rozciąga się na wysokości około 965-985 m n.p.m. Polana jest koszona dzięki czemu nie zarasta lasem. Przez polanę prowadzi niebieski szlak turystyczny Żegiestów – Leluchów. Wędrówki powiązane z tagiem POLANA GWIAŹDZISTA:
- [Kobyla Góra (Góry Świętokrzyskie)](https://hikingtrails.eu/obiekt/kobyla-gora/) - Góra Kobyla – wzgórze o wysokości 393 m n.p.m. w Górach Świętokrzyskich. Położone jest w południowej części Łysogór, w grzbiecie odchodzącym na południe od Łysej Góry. Połnocne stoki Kobylej Góry opadają do Rzeki Słupianka, będącej na tym odcinku niewielkim potokiem. Wschodnie stoki graniczą z Pasmem Jeleniowskim a zachodnie z Pasmem Bielińskim. Szczyt jest całkowicie porośnięty lasem mieszanym. Po wschodniej stronie szczytu krzyżuje się czerwony i zielony szlak turystyczny. Wędrówki powiązane z tagiem KOBYLA GÓRA:
- [Łysa Góra (Góry Świętokrzyskie)](https://hikingtrails.eu/obiekt/lysa-gora/) - Łysa Góra – szczyt o wysokości 594 m n.p.m. w Górach Świętokrzyskich, po Łysicy jest drugim co do wysokości szczytem w Górach Świętokrzyskich. Położony jest w południowo-wschodniej części pasma Łysogór. Od zachodu sąsiaduje z Hucką Górą (547 m), północne stoki opadają do Rzeki Pokrzywianka, wschodnie stoki opadają do Nowej Słupi a południowe opadają do Rzeki Słupianka. Łysa Góra zbudowana jest przede wszystkim z górnokambryjskich, piaskowców kwarcytowych oraz piaskowców z przewarstwieniami łupków i mułowców. Tworzą one rozległe wychodnie przykryte cienką warstwą zwietrzeliny (gleby) w dużej części pokrytej szatą roślinną. Są to najstarsze skały w Polsce, na tych właśnie skałach, w wyniku oddziaływania klimatu peryglacjalnego i silnych procesów wietrzeniowych, powstawały słynne łysogórskie gołoborza. Widoczne są dziś głównie na północnych stokach masywu Łysej Góry i Łysicy. Na Łysej Górze występują lasy o charakterze górskim oraz lasy o charakterze wyżynnym i nizinnym. Przyjmuje się, że granica między lasami górskimi a wyżynnymi pokrywa się z poziomicą 350 m n.p.m., na stromych stokach północnych, oraz przebiega poziomicą 450 m n.p.m. na łagodniejszych stokach południowych. W niższym piętrze występują lasy sosnowe, sosnowo-dębowe i dębowo-sosnowe. W wyższych położeniach panują lasy jodłowe i bukowe. Lasy wyższych położeń swoim składem przypominają lasy dolnego piętra w Beskidach. Występujące w Łysogórach gołoborza stanowią swojego rodzaju analogię górskich siedlisk naskalnych z charakterystycznymi porostami i mszakami. Jest to najbardziej charakterystyczny element krajobrazu Pasma Łysogór. Łysa Góra znajduje się na terenie Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Wędrówki powiązane z tagiem ŁYSA GÓRA:
- [Święty Krzyż](https://hikingtrails.eu/obiekt/swiety-krzyz/) - Święty Krzyż – zespół klasztorny założony przez benedyktynów, położony na Łysej Górze, w Górach Świętokrzyskich. Przechowywane są w nim relikwie Krzyża Świętego, od których opactwo i wzgórze wzięło swoją nazwę. Klasztor obecnie zamieszkuje Zgromadzenie Misjonarzy Oblatów Maryi Niepokalanej. W skład zabudowań klasztornych wchodzi Bazylika mniejsza pw. Trójcy Świętej i sanktuarium Relikwii Drzewa Krzyża Świętego. Jest to najstarsze polskie sanktuarium, miejsce szczególnego kultu w wieku XV. Data założenia klasztoru benedyktynów na Łysej Górze nie jest znana, przypisuje się jego fundację Bolesławowi Chrobremu w 1006 roku. Niewiele wiadomości przetrwało do naszych czasów z pierwszych wieków istnienia opactwa na Św. Krzyżu. Kroniki opisują tylko najazd Tatarów w 1259 roku. Był to II najazd na Polskę. Klasztor wtedy obrabowano, budynki spłonęły, część zakonników wymordowano. Relikwia Krzyża Św. ocalała, prawdopodobnie ukryta została w skałach gołoborza. Zniszczony klasztor został odbudowany przez księcia sandomierskiego Bolesława Wstydliwego przed 1270 rokiem. Po dwuwiekowej przerwie nowe najazdy tatarskie nękały Polskę. Wyprawy te organizowane przez chanat krymski często pozostawały w związku z wojami polsko-tureckimi. Nie remontowane budynki ulegały dewastacji, a puls życia zakonnego osłabł. W 1592 roku bp krakowski kard. Jerzy Radziwiłł zyskał w Rzymie władzę wizytowania opactw benedyktyńskich. Zarządzeniami powizytacyjnymi starał się bp Radziwiłł zaradzić bezwładowi panującemu w klasztorze. Zapowiedzią odnowy zabudowań opactwa świętokrzyskiego było wzniesienie przez Mikołaja Oleśnickiego na początku XVII wieku kaplicy grobowej na miejscu dawnego kapitularza. W XV wieku tu pochowana została matka kardynała Dobruchna z Rosnowa i jej mąż Jan. Właściwe dzieło odbudowy duchowej i materialnej podejmuje opat Sierakowski (1636-1662). Dawny regent kancelarii królewskiej rozpoczął od kościoła. Dwie nowe barokowe wieże zmieniają całkowicie fasadę kościoła. Również i wnętrze otrzymuje barokowy wystrój. W 1655 roku na Św. Krzyżu zjawili się Szwedzi i Rakoczanie. Kościół i klasztor zostały złupione. Narobiono wtedy wiele spustoszenia poszukując ukrytych skarbów. Ukazem carskim w 1849 roku przeznaczono zabudowania klasztorne dla księży demerytów. Od tej pory aż po rok 1942 Święty Krzyż, sławny i czcigodny klasztor, został naznaczony piętnem kary i odosobnienia. W dniu 12 lutego 1863 główny obóz wojsk powstańczych pod dowództwem Mariana Langiewicza i równocześnie klasztor zaatakowały wojska rosyjskie pod dowództwem pułkownika Czengierego. Atak odparto zadając duże straty Rosjanom. Nieprzyjaciel się wycofał. Dnem poniżenia Św. Krzyża było zamienienie go na więzienie karne w 1882 roku. Kościół, kaplice i część budynków od wschodu zostały wyłączone i nadal pozostały pod władzą biskupa sandomierskiego. Jesienią 1884 r. otwarto więzienie pod nazwą: Opatowskie Więzienie Karne. W 1893 roku zmieniono nazwę na Kieleckie Więzienie Poprawcze. W okresie międzywojennym figurowało jako więzienie „ciężkie”. Więzienie przetrwało carat i II Rzeczpospolitą. Warunki, jakie tutaj panowały, przyniosły Św. Krzyżowi sławę najcięższego więzienia w Polsce. We wrześniu 1939 r. pod naporem wojsk hitlerowskich wiezienie zostało zlikwidowane. Dnia 4 września o godz. 4 wyprowadzono około 800 więźniów do Nowej Słupi. Tuż przed wojną udało się dzięki pani Potockiej, zlikwidować niemiecką sieć szpiegowską z ośrodkiem w Wolnym Mieście Gdańsku. Szefa, Romana Wicherka, wykradziono z Gdańska i wraz z jego agentami osadzono na Św. Krzyżu. W dniu 6.09.1939 r. podczas niemieckiego nalotu jedna z bomb rujnuje krużganek przylegający do kościoła, druga – północne skrzydło, dawną aptekę. Jesienią 1941 roku hitlerowcy urządzili w budynkach klasztornych zajmowanych poprzednio przez więzienie, obóz zagłady dla jeńców radzieckich. O warunkach jakie tu panowały świadczyły ostrzegawcze napisy umieszczone na ścianach l korytarzy: ludożerstwo będzie karane rozstrzelaniem. Wykańczano jeńców głodem! i chorobami zakaźnymi. Obóz jeniecki na Św. Krzyżu był z góry przeznaczony na wyniszczenie. Obóz zlikwidowano w II połowie 1942 roku, trwałym dowodem zbrodni niemieckich są mogiły na polanie Bielnik, gdzie spoczywa około sześciu tysięcy jeńców. Po wojnie rozpoczęła się odbudowa zabytku. Wyremontowano dachy uszkodzone działaniami wojennymi. W 1946, zrekonstruowano gotyckie sklepienie w krużgankach i zabezpieczono przed dalszym zniszczeniem północny ryzalit, czyli dawną aptekę. Za zgodą konserwatora połączono w jedną całość starą gotycką część klasztoru, usuwając przegrody postawione przez więzienie. Odbudowa Św. Krzyża pod koniec lat czterdziestych i w I połowie lat pięćdziesiątych nie posuwała się naprzód ze względu na panujące warunki polityczne. W 1955 roku przeprowadzono remont dzwonnicy. W 1956 roku Konstanty i Stanisław Tuinowie rozpoczęli konserwację malatury w kaplicy Oleśnickich. W 1961 roku otynkowano północną ścianę budynku mieszkalnego, a w 1963 roku nastąpił remont XV-wiecznej bramy kościelnej. W 1967 r. przeprowadzono przebudowę wirydarza. Obniżono poziom do dawnej wysokości, zrobiono kanały odpływowe od rynien do dawnego zbiornika pośrodku wirydarza, a sam zbiornik wyremontowano. W dalszej kolejności podjęto kapitalny remont krużganków. Zakończenie odbudowy północnego skrzydła i uroczyste otwarcie zbiegły się ze zjazdem prowincjałów oblackich rejonu europejskiego w 1974 roku. W 1976 r. odnowiono chór organowy i przeprowadzono konserwację malowideł w kaplicy Oleśnickich. W 1983 roku odnowiono polichromię zakrystii i pozłocili relikwiarze. Klasztor świętokrzyski w ciągu swej tysiącletniej historii był świadkiem radosnych chwil naszego narodu. Każde zwycięstwo oręża polskiego odbijało się tutaj wdzięcznym echem dziękczynnych modłów i cennych wotów. Każda też klęska narodowa była tutaj znaczona łuną pożarów, zniszczeniem budynków klasztornych, a nawet śmiercią zakonników i profanowaniem świętego miejsca. Święty Krzyż odzwierciedla dzieje Polski. Źródło: www.swietykrzyz.pl Wędrówki powiązane z tagiem ŚWIĘTY KRZYŻ:
- [Kopiec Wandy](https://hikingtrails.eu/obiekt/kopiec-wandy/) - Kopiec Wandy – kopiec w Krakowie, w dzielnicy Nowa Huta. Jego wysokość bezwzględna wynosi 238 m n.p.m. a wysokość względna to 14 m. Średnica podstawy to 45–50 m a średnica ściętego szczytu to 9,5 m. Kopiec znajduje się na warstwie lessów przykrywającej terasę nadzalewową Wisły i Dubni. Usypano go z bardzo drobnoziarnistych skał: glin pylasto-ilastych oraz pyłów ilastych, określanych łącznie jako grunty lessopodobne. Jego powstanie datuje się ok. VII – VIII wieku. Według legendy jest mogiłą Wandy, córki księcia Kraka, która odrzuciwszy rękę niemieckiego władcy, rzuciła się w fale Wisły. Kopiec nagrobny usypano w miejscu, gdzie z rzeki wyłowiono jej ciało. Na szczycie kopca znajduje się marmurowy pomnik projektu Jana Matejki. Przyjmuje się, że kurhan pełnił funkcje sakralne, związane prawdopodobnie z obrządkiem pogrzebowym, mógł być częścią wielkiego cmentarzyska, w kulturze celtyckiej kopce pełniły bardzo ważne role kultowe. Ponadto zaobserwowano interesujące zjawisko, polegające na połączeniu azymutu kopca Kraka i Wandy ze wschodem i zachodem słońca. Stojąc na kopcu Kraka można zauważyć wschód słońca idealnie nad kopcem Wandy w dniach 2 maja i 10 sierpnia, z kolei będąc na kopcu Wandy w dniach 4 listopada i 6 lutego ujrzy się zachód słońca w miejscu, gdzie znajduje się kopiec Kraka. Daty te dzielą rok na cztery części i każda z nich jest dość bliska świętom celtyckim. Wędrówki powiązane z tagiem KOPIEC WANDY:
- [Kraków](https://hikingtrails.eu/obiekt/krakow/) - Kraków – miasto położone w południowej Polsce nad rzeką Wisłą, powstałe w X w n.e., formalna stolica Polski do 1795 r. dawna siedziba królów Polski. Na terenie miasta znajduje się wiele bezcennych zabytków, w tym najważniejsze wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO – Stare Miasto wraz z Zamkiem na Wawelu oraz Kazimierz. Wędrówki powiązane z tagiem KRAKÓW:
- [Kopiec Józefa Piłsudskiego](https://hikingtrails.eu/obiekt/kopiec-jozefa-pilsudskiego/) - Kopiec Józefa Piłsudskiego – kopiec w Krakowie na wzgórzu Sowiniec w Lesie Wolskim. Wysokość bezwzględna kopca wynosi 383 m n.p.m., wysokość względna wynosi 35 m a średnica podstawy to 111 m. Jest największym i najwyższym krakowskim kopcem. Znajduje się w nim ziemia z 4,5 tys. pól bitewnych z lat 1794-1920. Pomysł budowy kopca poświęconego Józefowi Piłsudskiemu i bohaterom walk o niepodległość Rzeczypospolitej narodził się jeszcze w latach 20 ubiegłego wieku. Porucznik Franciszek Supergan w 1932 r. opublikował broszurę pt. “Bojownikom o wolność naród pracą bez roboczych”. W publikacji sformułował postulat budowy kopców dla upamiętnienia ważnych wydarzeń historycznych z udziałem osób bezrobotnych, co miało przyczynić się do zmniejszenia bezrobocia i pobudzenia gospodarki w okresie Wielkiego Kryzysu. Od początku 1934 r. przygotowywano się do uroczystych obchodów 20. rocznicy utworzenia Legionów dowodzonych przez Józefa Piłsudskiego w sierpniu. W świadomości Polaków okresu międzywojennego wymarsz “Pierwszej Kadrowej” z Oleandrów należał do kluczowych wydarzeń najnowszej historii. Uznawano go za realny początek drogi do niepodległości, którą w znacznej mierze wywalczyli legioniści Piłsudskiego. O wykonanie planów kopca poproszony został prof. Adolf Szyszko-Bohusz. Z dwóch proponowanych lokalizacji – polanę Wobra i Sowiniec – wybrał to ostatnie wzgórze jako jedynie odpowiednie. Patronat nad budową kopca objął Związek Legionistów Polskich. Pierwszy plan kopca był gotowy już w kwietniu 1934 r. Opracowany przez prof. Adolfa Szyszko-Bohusza miał kształt piramidy i ostatecznie nie został zrealizowany. 25 czerwca 1934 r. na posiedzeniu Komitetu Obywatelskiego Uroczystości XIII Zjazdu Legionistów Polskich powzięto decyzję, że symboliczne sypanie kopca im. Marszałka Józefa Piłsudskiego rozpocznie się 5 sierpnia 1934 r. W dniu 5 lipca 1934 r. Rada Miasta Krakowa przyjęła uchwałę o przeznaczeniu pod budowę kopca gruntu gminnego na wzgórzu Sowiniec. W dniu 7 lipca 1934 r. architektowi Franciszkowi Mączyńskiemu ostatecznie powierzono opracowanie projektu. Trzy dni później rozpoczęto pierwsze pomiary. Niebawem ustalono także ogólny program uroczystości poświęcenia miejsca, na którym stanie kopiec, zaplanowano Mszę św. polową, przemówienia, defiladę legionistów i wypuszczenie gołębi pocztowych. W 20. rocznicę wymarszu I Kompanii Kadrowej, 6 sierpnia 1934 r. w asyście żołnierzy 20 Pułku Piechoty WP, weteranów Legionów oraz licznych delegacji władz państwowych i samorządowych oraz organizacji militarnych i społecznych rozpoczęto budowę fundamentu kopca. Na środku placu wbito wysoki na 28 m maszt sztandarowy, wokół którego ustawiły się delegacje Strzelca, Związku Legionistów, Związku Rezerwistów, Straży Pożarnej, Związku Inwalidów, Weteranów, kolejowego i pocztowego Przysposobienia Wojskowego. Gośćmi honorowymi byli żołnierze I Kompanii Kadrowej w historycznych mundurach. Przybyłych powitała kompania honorowa 20. pułku piechoty wraz z orkiestrą. Obecni byli także prezydent Krakowa Mieczysław Kaplicki i wojewoda krakowski Mikołaj Kwaśniewski. Biskup pomocniczy krakowski Stanisław Rospond poświęcił kamień węgielny. 30 marca 1935 r. w Warszawie powstał Komitet Budowy Kopca Józefa Piłsudskiego. Miał on koordynować i kierować całą akcją, kontrolować dochody i wydatki oraz przede wszystkim pełnić funkcję informacyjną. Prezesem komitetu został płk Walery Sławek, zastępowali go Prystor, gen. Edward Śmigły-Rydz i gen. Kazimierz Sosnkowski. W gremium zasiedli także Janusz Jędrzejewicz, gen. Gustaw Orlicz-Dreszer i Kazimierz Świtalski. Śmierć Józefa Piłsudskiego 12 maja 1935 r. przyspieszyła prace przy budowie kopca. W pracach brali udział: rząd, posłowie i senatorowie, przedstawiciele rozmaitych organizacji, wojsko, zagraniczni dyplomaci, artyści, sportowcy, weterani, załogi zakładów pracy, całe rodziny z dziećmi. Budowa kopca trwała do 9 lipca 1937 r. Formalnie zakończenie prac ogłoszono w rocznicę wymarszu I Kompanii Kadrowej – 6 sierpnia 1937 r. Na jego szczycie znalazł się maszt sztandarowy i wykonana z granitu płyta z Krzyżem Legionowym. W publikacjach powojennych często pojawia się błędna informacja, jakoby początkowo sypano w Krakowie kopiec niepodległości, a dopiero w 1935 r., po śmierci Marszałka, przemianowano go na kopiec Józefa Piłsudskiego. Nie znajduje to potwierdzenia w prasie II RP ani archiwaliach z tego okresu. Od samego początku kopiec nosił imię Piłsudskiego. 26 października 1939 r. Kraków stał się stolicą Generalnego Gubernatorstwa i siedzibą niemieckich władz okupacyjnych. 16 kwietnia 1941 r. gubernator Hans Frank wydał staroście krakowskiemu, Rudolfowi Pavlu, rozkaz likwidacji Kopca Piłsudskiego i Kopca Kościuszki, jednak z nieznanych przyczyn nie został on zrealizowany. W trakcie okupacji kopiec stał się miejscem manifestacji oporu społecznego. Przykładem takich konspiracyjnych akcji było rocznicowe składanie pod kopcem bukietów kwiatów ozdobionych wstęgami w barwach narodowych i napisami: „Bohaterom walki o wolność – Naród”, „AK czuwa i walczy”. W Święto Niepodległości, 11 listopada 1941 r., Edward Wyroba ze Związku Walki Zbrojnej wywiesił na kopcu biało-czerwoną flagę, która przetrwała tam aż do południa dnia następnego, kiedy to Niemcy ostatecznie ścięli maszt. Po II Wojnie Światowej pod rządami komunistów dokonała się dewastacja kopca. Pierwszą wygraną bitwą nowych władz z pamięcią społeczną było usunięcie kopca z map i przewodników. Na planach miasta w miejscu Sowińca pojawiły się anemiczne i niewiele mówiące zapisy: „kopiec”, „kopiec na Sowińcu” lub „punkt widokowy na Sowińcu”. W 1953 r. czołgiem zdarto ze szczytu granitową płytę z legionowym krzyżem. Osuwanie się mas ziemi po tak okaleczonej bryle doprowadziło do deformacji stożka i jego znacznego obniżenia. W końcu lat siedemdziesiątych sylwetka kopca była prawie niewidoczna w krakowskim pejzażu. W 1978 r. przedstawiciele środowisk antykomunistycznych przystąpili do prac społecznych przy kopcu i przy poparciu Józefa Skotnickiego, dyrektora Miejskiego Parku i Ogrodu Zoologicznego, wykarczowali około pięciuset drzew i krzewów. Wywołało to oburzenie konsulatu sowieckiego i interwencję u prezydenta miasta. W 1980 r. prace przy kopcu ruszyły pełną parą. W tym czasie powstał przy Towarzystwie Miłośników Historii i Zabytków Krakowa Komitet Opieki nad Kopcem Józefa Piłsudskiego. Do 1991 r. kontynuowano prace społeczne, w które angażowali się członkowie komitetu nie tylko z Krakowa. 26 listopada 1992 r. honorowy patronat nad kopcem przyjął Sejm RP. Od tego czasu renowacja kopca nabrała tempa, była też wykonywana przez profesjonalne firmy budowlane. Ulewne deszcze z lat 1996, 1997 i 2010 spowodowały duże zniszczenia w bryle kopca. Ostatni remont zakończono w 2012 r. Źródło: IPN Wędrówki powiązane z tagiem KOPIEC JÓZEFA PIŁSUDSKIEGO:
- [Kopiec Krakusa](https://hikingtrails.eu/obiekt/kopiec-krakusa/) - Kopiec Krakusa – kopiec znajdujący się w Krakowie, w dzielnicy Podgórze, usypany na najwyższym wzniesieniu wapiennego zrębu Krzemionek – Wzgórzu Lasoty. Wysokość bezwzględna kopca wynosi 269 m n.p.m. a wysokość względna wynosi 16 m. Średnica u podstawy ma 57 m a średnica ściętego szczytu ma 8 m. Według legendy kopiec jest mogiłą Kraka, legendarnego założyciela miasta Krakowa. Legenda głosi, że pogrzebano go zgodnie ze zwyczajem na szczycie wzgórza, zaś dwaj jego synowie, wykonując jego wolę, wznieśli kopiec na wieczną pamiątkę. Podczas badań archeologicznych w podstawie kopca jak i w jego pobliżu znaleziono ślady osadnictwa z końca kultury łużyckiej, które najprawdopodobniej dostały się tam w czasie budowy. To pozwoliło przyjąć, że kopiec powstał najwcześniej ok. 500 roku p.n.e. Wewnątrz kopca odkryto różnego rodzaju zabytki ruchome oraz m.in. szkielet dziecka i palenisko, które trafiły tam w czasie sypania, przez co były nieprzydatne w datowaniu. Wewnętrzna konstrukcja kopca oparta była na wysokim słupie, do którego umocowano promieniście ułożone, wyplecione z wikliny przegrody. Przestrzeń między nimi wypełniona była mocno ubitą ziemią i kamieniami. Taka konstrukcja – efekt długotrwałej i zorganizowanej pracy – zapewniała stabilność i trwałość konstrukcji. Przeczy to przekazom jakoby kopiec został usypany spontanicznie przez lud po śmierci Kraka. Z kolei w trakcie badań archeologicznych w latach 70. XX wieku odkryto wewnątrz kopca przedmioty z okresu wpływów kultury przeworskiej, a w jego pobliżu stanowiska z okresu kultury łużyckiej i pomorskiej. Inne badania wskazują, że kopiec powstał pomiędzy końcem VIII a połową X wieku. Ponadto zaobserwowano interesujące zjawisko, polegające na połączeniu azymutu kopca Krakusa i Wandy ze wschodem i zachodem słońca. Stojąc na kopcu Kraka można zauważyć wschód słońca idealnie nad kopcem Wandy w dniach 2 maja i 10 sierpnia, z kolei będąc na kopcu Wandy w dniach 4 listopada i 6 lutego ujrzy się zachód słońca w miejscu, gdzie znajduje się kopiec Kraka. Daty te dzielą rok na cztery części i każda z nich jest dość bliska świętom celtyckim. Wędrówki powiązane z tagiem KOPIEC KRAKUSA:
- [Kopiec Kościuszki](https://hikingtrails.eu/obiekt/kopiec-kosciuszki/) - Kopiec Kościuszki – kopiec usypany w hołdzie Tadeuszowi Kościuszce w Krakowie na Wzgórzu św. Bronisławy w dzielnicy Zwierzyniec. Wysokość bezwzględna kopca wynosi 328 m n.p.m. a wysokość względna to 35,5 m. Średnica podstawy to 73,25 m a średnica ściętego szczytu to 8,5 m. Budowa kopca rozpoczęła się 16 października 1820 r. Naród postanowił uczcić pamięć Kościuszki pomnikiem trwałym a prostym. Uchwałą Senatu Rzeczypospolitej Krakowskiej zdecydowano w Krakowie wznieść symboliczną mogiłę za pomnik dla Naczelnika, z ojczystej ziemi i głazu krajowego, na wzór prehistorycznych, spowitych w legendy krakowskich kopców Kraka i Wandy. 25 października 1823 r. budowę uznano za zakończoną. Komitet Kopca Kościuszki stanął na straży tej narodowej pamiątki i własności, w charakterze zarządcy, konserwatora i opiekuna. 16 czerwca 1860 r. wierzchołek Kopca został zwieńczony kilkutonowym głazem tatrzańskiego granitu przywiezionym znad potoku Bystra w Kuźnicach. Wyryto na nim, przez krakowskiego rzeźbiarza Jana N. Galli, najbardziej lakoniczną a wymowną inskrypcję: „KOŚCIUSZCE”. Pod nim złożono w ołowianej szkatułce Pamiętnik budowy Pomnika wraz z banknotami z okresu Insurekcji i aktem fundacyjnym głazu oraz egzemplarzem krakowskiego „Czasu”, z dnia w którym lokowano i utwierdzono na Kopcu ten głaz. 20 października 1936 r. Kopiec został wpisany do rejestru zabytków i także z tego tytułu podległ ochronie prawnej oraz opiece ze strony państwa, jako: „Kopiec wzniesiony w XIX.w. przez naród polski, ku uczczeniu wielkiego swego wodza i bohatera okresu niewoli Ojczyzny. Kopiec wraz z najbliższem swem otoczeniem zasługuje w pełni na ochronę, jako wyraz uczuć patriotycznych i kultury społeczeństwa polskiego XIX. w.” W latach II wojny światowej (1939-1945) okupant hitlerowski zamknął wstęp na Kopiec. Planowano zniszczenie Kopca przez jego niwelację ale na szczęście do tego nie doszło. Już w miesiąc po oswobodzeniu Krakowa od hitlerowskich Niemców Komitet Kopca Kościuszki rozpoczął działalność. Rok 1946 ogłoszono Rokiem Kościuszkowskim. Nowa władza PRL chętnie przyznawała się do Kościuszki. Wykorzystywała jego demokratyzm i program uwłaszczenia chłopów w swej demagogicznej propagandzie. Ulewne deszcze na początku lata 1997 r. spowodowały gwałtowną erozję stoków Kopca Kościuszki. Na znacznych połaciach skarp pojawiły się spękania, obrywy i osuwiska mas ziemi. Bruk ścieżek spękał a w znacznej mierze ścieżki zostały całkowicie zdewastowane. Platforma widokowa na szczycie Kopca wyraźnie przechyliła się w kierunku północno-zachodnim. Wydział Nadzoru Budowlanego uznał stan Kopca za stan katastrofy budowlanej. W celu ratowania wzgórza powołano Komitet Honorowy Ratowania Kopca Kościuszki, który zbierał pieniądze na remont. 5 grudnia 1999 roku rozpoczęła się odbudowa Kopca. Kopiec udostępniono z powrotem zwiedzającym 10 listopada 2002 roku. 23 listopada 2017 roku Kopiec Kościuszki w Krakowie wraz z otoczeniem – kaplicą św. Bronisławy i fortem – został ustanowiony przez Prezydenta RP Pomnikiem Historii. Wędrówki powiązane z tagiem KOPIEC KOŚCIUSZKI:
- [Malinowska Skała](https://hikingtrails.eu/obiekt/malinowska-skala/) - Malinowska Skała – szczyt o wysokości 1152 m n.p.m. w Beskidzie Śląskim w Polsce. Położony jest w głównym grzbiecie Pasma Baraniej Góry i Skrzycznego. Od północy sąsiaduje z Kopą Skrzyczeńską znajdującą się w grzbiecie dochodzącym do Skrzycznego. Od wschodu sąsiaduje z Kościelcem, którego krótki grzbiet opada do Doliny Leśnianki. Od południa sąsiaduje z Zielonym Kopcem, którego grzbiet biegnie do Baraniej Góry. Od zachodu przez Przełęcz Malinowską sąsiaduje z Malinowem, którego grzbiet opada do Przełęczy Salmopolskiej. Na zboczach Malinowskiej Skały swoje źródła mają 2 potoki: Malinka i Malinowski Potok oraz Rzeka Żylica. Masyw Malinowskiej Skały zbudowany jest z tzw. zlepieńców z Malinowskiej Skały. Skała ta, tworząca nieciągły poziom składający się z szeregu izolowanych soczewek, spotykana jest tylko w Beskidzie Śląskim oraz Beskidzie Śląsko-Morawskim w najwyższej części górnych warstw godulskich. Są to drobno- i średnioziarniste zlepieńce kwarcowe, zawierające liczne okruchy łupków mikowych, granitów i ziarna skaleni. Składniki te można bez trudności wyróżnić w litej płycie, pokrywającej szczyt Malinowskiej Skały lub też dostrzec – jako produkt współczesnego wietrzenia – wśród żwiru pokrywającego ścieżkę. Około 60 m na północ szczytu znajduje się wychodnia skalna zbudowana z tego zlepieńca. Ma ona kształt rozczłonkowanej ambony o wymiarach 6 × 14 × 5 m. Szczyt Malinowskiej Skały obecnie jest odsłonięty, roztaczają się z niego rozlegle widoki na pobliskie szczyty Beskidu Śląskiego. W kierunku wschodnim znakomicie widać Beskid Mały i nieco dalej Beskid Makowski, na południe roztacza się szeroka panorama Beskidu Żywiecko-Orawskiego a w kierunku zachodnim można podziwiać panoramę Beskidu Śląsko-Morawskiego. Wyniku niszczycielskiej działalności kornika las na szczycie i zboczach Malinowskiej Skały został wycięty. Dominował tu górnoreglowy bór świerkowy a w niższych partiach przechodzący w dolnoreglowy las mieszany, w którym świerk również został wycięty pozostawiając osamotnione buki. Wychodnia na Malinowskiej Skale jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli Beskidu Śląskiego. Jest licznie odwiedzana przez turystów przez cały rok. W okolicach szczytu krzyżują się szlaki turystyczne: czerwony, niebieski, zielony i żółty. Wędrówki powiązane z tagiem MALINOWSKA SKAŁA:
- [Przełęcz Salmopolska](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-salmopolska/) - Przełęcz Salmopolska – przełęcz na wysokości 928 m n.p.m w Beskidzie Śląskim pomiędzy Malinowem (1112 m n.p.m.) na południowym-wschodzie i Białym Krzyżem (941 m n.p.m.) na północnym-zachodzie. Północne stoki przełęczy opadają do Potoku Malinów a południowe do Potoku Leśnica. Przełęcz Salmoposka łączy ze sobą trzy pasma górskie: Pasmo Baraniej Góry i Skrzycznego, Pasmo Równicy i Beskid Węgierski. W pobliżu przełęczy znajduje się Jaskinia Salmopolska, której korytarze osiągają długość ponad 100 metrów. Przełęcz Salmopolska jest ważnym miejscem turystycznym. Przebiega tędy droga wojewódzka nr 942, jest baza noclegowa, wyciągi narciarskie, restauracja oraz parking samochodowy. Krzyżuje się tu żółty szlak turystyczny Wisła – Szczyrk i czerwony szlak turystyczny Bielsko-Biała, Mikuszowice – Malinowska Skała. Wędrówki powiązane z tagiem PRZEŁĘCZ SALMOPOLSKA:
- [Malinów](https://hikingtrails.eu/obiekt/malinow/) - Malinów – szczyt o wysokości 1112 m n.p.m. w Beskidzie Śląskim w Polsce. Znajduje się w bocznym grzbiecie odchodzącym od Malinowskiej Skały do Przełęczy Salmopolskiej. Od wschodu przez głęboką Malinowską Przełęczą sąsiaduje z Malinowską Skałą. Na zachód grzbiet opada do Przełęczy Salmopolskiej. Północne stoki opadają stromo do Rzeki Żylica a południowe opadają do Potoku Malinka. Grzbietowa część Malinowa zbudowana jest z występujących tylko w tej części Beskidu Śląskiego górnokredowych zlepieńców malinowskich (warstw godulskich górnych serii śląskiej). Są to osady w postaci izolowanych soczewek skalnych, które powstały od 100 do 65 mln lat temu na dnie kredowego morza w wyniku osunięcia piaszczysto-żwirowego materiału. Zmienność uziarnienia tych utworów wpływa na zróżnicowane tempo ich wietrzenia. Na stokach znajdują się liczne wychodnie skalne w formie m.in. baszt i ambon, dochodzących do 9 m wysokości i 120 m długości. W zboczach góry znajduje się szereg jaskiń, w tym najdłuższa jaskinia polskiego fliszu karpackiego – Jaskinia Wiślańska o łącznej długości korytarzy 2275 m, a także druga co do długości jaskinia fliszowa – Jaskinia Miecharska o długości korytarzy 1838 m. Na południowym stoku góry, tuż pod grzbietem od strony Wisły Malinki, znajduje się otwór wejściowy znanej Jaskini Malinowskiej, chronionej jako pomnik przyrody. Szczyt Malinowa jest płaski, częściowo porośnięty górnoreglowym lasem świerkowym, stopniowo odrastającym po wycinkach z powodu niszczycielskiej działalności kornika. Od wschodniej strony roztacza się szeroki widok na Pasmo Baraniej Góry i Skrzycznego. Przez szczyt przebiega czerwony szlak turystyczny Bielsko-Biała, Mikuszowice – Malinowska Skała. Wędrówki powiązane z tagiem MALINÓW:
- [Zielony Kopiec](https://hikingtrails.eu/obiekt/zielony-kopiec/) - Zielony Kopiec – szczyt o wysokości 1152 m n.p.m. w Beskidzie Śląskim w Polsce. Położony jest w głównym grzbiecie Pasma Baraniej Góry i Skrzycznego. Od północy sąsiaduje z Malinowską Skałą a od południa ze szczytem Gawlast. Wschodnie stoki stromo opadają do doliny Rzeki Leśnianka, zachodnie stoki opadają do doliny Potoku Malinka. Na południowy-zachód od Zielonego Kopca odchodzi grzbiet Cienkowa. Zielony Kopiec zbudowany jest piaskowców istebniańskich, których dolne warstwy tworzą grube i gruboziarniste ławice kwarcowo-skaleniowych zlepieńców, na zwietrzałych powierzchniach mających charakterystyczną, rdzawą barwę. Czasami przedzielone są czarnymi, grubymi mułowcami. Szczyt jest częściowo porośnięty górnoreglowym borem świerkowym. W odsłoniętych miejscach otwierają się widoki na Beskid Śląski, Beskid Żywiecko-Orawski, Beskid Mały i Beskid Śląsko-Morawski. Szczyt leży poza szlakiem, od wschodniej strony trawersuje go zielony szlak turystyczny Bielsko-Biała, Straconka – Smerekowiec. Wędrówki powiązane z tagiem ZIELONY KOPIEC:
- [Zamek Bydlin](https://hikingtrails.eu/obiekt/zamek-bydlin/) - Zamek w Bydlinie – ruiny zamku z XIV wieku leżącego na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej, na Szlaku Orlich Gniazd, we wsi Bydlin w województwie małopolskim, w powiecie olkuskim. Na początku XVI w. zamek został przebudowany na kościół. Od końca XVIII w. zamek ulega ruinie. Podczas I wojny światowej, 17 listopada 1914 r., legioniści pod dowództwem komendanta Trojanowskiego okopali się, zajmując pozycje na wzgórzu zamkowym, a następnie stoczyli krwawą walkę z wojskami rosyjskimi znaną jako Bitwa pod Krzywopłotami. Wędrówki powiązane z tagiem ZAMEK BYDLIN:
- [Twierdza Kraków](https://hikingtrails.eu/obiekt/twierdza-krakow/) - Twierdza Kraków – unikalny zespół obiektów militarnych zbudowanych przez austriackiego zaborcę w latach 1848-1916 na terenie Krakowa i jego okolicach. Zadaniem twierdzy była obrona granic monarchii austro-węgierskiej przed wojskami carskiej Rosji. Twierdza składała się z kilkuset obiektów militarnych, takich jak forty, schrony bojowe, schrony amunicyjne, kawerny, baterie artyleryjskie oraz z obiektów zaplecza twierdzy, takich jak systemy komunikacji i łączności (w tym sieć dróg rokadowych), magazyny, koszary, ujeżdżalnie, szpitale, warsztaty produkcyjne i wiele innych. Obecnie istnieje około 100 obiektów, część z nich odnowiona i zagospodarowana. W celu popularyzacji Twierdzy Kraków powstał krajoznawczy „Szlak Twierdzy Kraków” łączący większość jego obiektów. Wędrówki powiązane z tagiem TWIERDZA KRAKÓW:
- [Fort 49 1/2a Mogiła](https://hikingtrails.eu/obiekt/fort-49-1-2a-mogila/) - Fort 49 1/2a Mogiła – powstał w latach 1895-96. Jego zadaniem była obrona traktu sandomierskiego i skarpy wiślanej w Mogile. Fort charakteryzował się spłaszczonym narysem wału z trzema profilami czołowymi i dwoma barkami. Wędrówki powiązane z tagiem FORT 49 1/2A MOGIŁA:
- [Szlak Twierdzy Kraków](https://hikingtrails.eu/obiekt/szlak-twierdzy-krakow/) - Szlak Twierdzy Kraków – znakowany żółto-czarno-żółtymi znakami szlak pieszo-rowerowy łączący poszczególne elementy fortyfikacji Twierdzy Kraków. Na trasie szlaku znajduje się ponad 100 obiektów militarnych, takich jak bastiony, forty cytadelowe, forty artyleryjskie, forty pancerne, forty wieżowe, forty reditowe, forty piechoty, baterie stałe, baterie polowe, szańce polowe, szańce piechoty, szańce rdzenia, ostrogi bramne, rogatki, punkty oporu, schrony bojowe, schrony amunicyjne, kawerny, koszary, magazyny i prochownie. Szlak składa się z dwóch odcinków. Pętla północnej o długości 60 km prowadzi od Fortu Mogiła na Salwator. Pętla południowa o długości 41 km prowadzi od Wzgórza Lasoty do Fortu Lasówka. Szlak powstał w wyniku uchwały Radę Miasta Krakowa z 2006 roku o zintegrowanej ochronie zespołu zabytkowego dawnej Twierdzy Kraków jako całości. Nie wszystkie obiekty są dostępne, czy zagospodarowane. Do niektórych dostęp jest możliwy za zgodą użytkownika, a niektóre nie są do zwiedzania udostępnione. Wędrówki powiązane z tagiem SZLAK TWIERDZY KRAKÓW:
- [Szaniec S1 Mogiła](https://hikingtrails.eu/obiekt/szaniec-s1-mogila/) - Szaniec S1 Mogiła – powstał w latach 1887-88. W latach 1912-13 został przebudowany otrzymując polowe schrony i pas przeszkód. Szaniec został zlikwidowany po 1949 roku przy budowie kombinatu w Nowej Hucie. Wędrówki powiązane z tagiem SZANIEC S1 MOGIŁA:
- [Fort 49 1/2 Kopiec Wandy](https://hikingtrails.eu/obiekt/fort-49-1-2-kopiec-wandy/) - Fort 49 1/2 Kopiec Wandy – powstał w 1887 roku, w miejscu dawnego szańca FS-34 z końca lat 70-tych XIX wieku. Wraz z fortem Mogiła miał strzec traktu sandomierskiego biegnącego między nimi. W 1949 roku fort został całkowicie zdewastowany a w latach 1968-70 ostatecznie zniesiono resztki austriackich fortyfikacji, zasypano fosy. Wędrówki powiązane z tagiem FORT 49 1/2 KOPIEC WANDY:
- [Fort 49 1/4 Grębałów](https://hikingtrails.eu/obiekt/fort-49-1-4-grebalow/) - Fort 49 1/4 Grębałów – zbudowany został w latach 1897-98. Jego zadaniem była obrona traktu Proszowickiego, wschodniego krańca wzgórz Krzesławickich, oraz równiny ciągnącej się w stronę skarpy pradoliny Wisły. Fort brał udział w walkach I wojny światowej, w czasie tak zwanej pierwszej bitwy o Kraków. Wędrówki powiązane z tagiem FORT 49 1/4 GRĘBAŁÓW:
- [Wąwóz Ruska](https://hikingtrails.eu/obiekt/wawoz-ruska/) - Wąwóz Ruska – wąwóz na Wyżynie Częstochowskiej, pomiędzy wzgórzami Ruska Góra (481 m) z jednej strony, a Straszykowa Góra (także Straszakowa Góra, 500 m) i Góra Dębowa (437 m) z drugiej. Jest to głęboki i przeważnie suchy wąwóz. W jego południowej części znajdują się wysokie, wapienne skały o pionowych lub przewieszonych ścianach. W jednej z tych skał znajduje się Jaskinia w Straszykowej Górze. Wędrówki powiązane z tagiem WĄWÓZ RUSKA:
- [Ryczów](https://hikingtrails.eu/obiekt/ryczow/) - Ryczów – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie zawierciańskim, w gminie Ogrodzieniec. Ryczów znajduje się na Wyżynie Częstochowskiej. W okolicach wsi znajduje się wiele zbudowanych z wapieni wzniesień oraz liczne pojedyncze, lub tworzące grupy skały wapienne. Skały tworzą tzw. Ryczowski Mikroregion Skałkowy. Wędrówki powiązane z tagiem RYCZÓW:
- [Straszykowe Skały](https://hikingtrails.eu/obiekt/straszykowe-skaly/) - Straszykowe Skały – grupa skał w miejscowości Ryczów znajdujących na wzniesieniu Góra Straszykowa o wysokości 485 m n.p.m. W kolejności od zachodu na wschód są to skały: Skała pod Słupem, Felin, Fircyk, Skrzynia, Weselna. Wzniesienie jest zalesione ale ze szczytów skał roztaczają się odległe widoki na Jurę Krakowsko-Częstochowską. Straszykowe Skały należą do tzw. Ryczowskiego Mikroregionu Skałkowego. Wędrówki powiązane z tagiem STRASZYKOWE SKAŁY:
- [Fort 49a Dłubnia](https://hikingtrails.eu/obiekt/fort-49a-dlubnia/) - Fort 49a Dłubnia – fort główny, pancerny. Zbudowany został w latach 1892-96. Zadaniem fortu była obrona doliny Dłubni. Fort mógł brać udział w działaniach wojennych podczas tzw. I bitwy o Kraków, która rozegrała się w dniach 16-25 listopada 1914 roku na obszarze północnego przedpola twierdzy. Wędrówki powiązane z tagiem FORT 49A DŁUBNIA:
- [Fort 49 Krzesławice](https://hikingtrails.eu/obiekt/fort-49-krzeslawice/) - Fort 49 Krzesławice – fort główny, artyleryjski, zbudowany w latach 1882-87, w miejscu gdzie zbajdował się wcześniej szaniec drewniano-ziemny z około 1872 roku. Jego zadaniem była obrona traktu sandomierskiego biegnącego ponad doliną Wisły. W dniach 18-20 listopada 1914 roku artyleria fortu brała udział w tzw. I bitwie o Kraków. Wędrówki powiązane z tagiem FORT 49 KRZESŁAWICE:
- [Hala Rycerzowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/hala-rycerzowa/) - Hala Rycerzowa – duża polana w Beskidzie Żywiecko-Kysuckim. Znajduje się na Przełęczy pod Rycerzową (1145 m) i wschodnich stokach Rycerzowej Wielkiej (1226 m) i Rycerzowej Małej (1206 m). Z hali roztaczają się widoki na Beskid Śląski i Beskid Żywiecko-Orawski z dominującymi Babią Górą i Pilskiem. Dawniej hala była wypasana, obecnie stopniowo zarasta lasem. Po wschodniej stronie znajduje się schronisko turystyczne – Bacówka PTTK na Rycerzowej. Na hali krzyżują się szlaki: czerwony szlak turystyczny Rycerka – Sól, zielony szlak turystyczny Ujsoły – Hala Rycerzowa, czarny szlak turystyczny Soblówka – Hala Rycerzowa i niebieski szlak turystyczny Sól – Hala Rycerzowa. Wędrówki powiązane z tagiem HALA RYCERZOWA:
- [Beskid Żywiecko-Kysucki](https://hikingtrails.eu/obiekt/beskid-zywiecko-kysucki/) - Beskid Żywiecko-Kysucki – pasmo górskie położone na pograniczu polsko-słowackim (żywiecko-kisuckim), zachodnia część Beskidu Żywieckiego obejmująca masywy Wielkiej Raczy, Wielkiej Rycerzowej, Oszusa i Krawców Wierchu.
- [Rycerzowa Wielka](https://hikingtrails.eu/obiekt/rycerzowa-wielka/) - Rycerzowa Wielka (Rycierova hora) – szczyt o wysokości 1226 m n.p.m. w Beskidzie Żywiecko-Kysuckim, na granicy polsko-słowackiej. Znajduje się w głównym grzbiecie tego pasma górskiego. Od zachodu sąsiaduje ze szczytem Majcherowa (1110 m), od północy przez głęboką Przełęcz pod Rycerzową sąsiaduje z Rycerzową Małą (1206 m), wschodnie stoki opadają do doliny potoku Cicha a na południe odchodzi krótki grzbiet opadający do Potoku Vychylovka na Słowacji. Rycerzowa Wielka jest zwornikiem dla bocznego północno-wschodniego, krętego grzbietu, który poprzez Rycerzową Małą, Wiertalówkę, Kotarz i Muńczoł ciągnie się aż do doliny Soły w Ujsołach. Szczyt jest porośnięty lasem, poniżej szczytu na wschodnich zboczach znajduje się rozległa Hala Rycerzowa, z której roztacza się widok na Beskid Żywiecko-Kysucki, Beskid Żywiecko-Orawski z dobrze widocznymi Babią Górą i Pilskiem oraz na Małą Fatrę na Słowacji. Przez szczyt przebiega czerwony szlak turystyczny Rycerka – Sól oraz niebieski szlak turystyczny Rycerzowa Wielka – Babia Góra. Wędrówki powiązane z tagiem RYCERZOWA WIELKA:
- [Rycerzowa Mała](https://hikingtrails.eu/obiekt/rycerzowa-mala/) - Rycerzowa Mała – szczyt o wysokości 1206 m n.p.m. w Beskidzie Żywiecko-Kysuckim. Znajduje się w głównym grzbiecie tego pasma górskiego. Od południa przez głęboką Przełęcz pod Rycerzową sąsiaduje z Rycerzową Wielką. W kierunku północno-wschodnim odchodzi boczny grzbiet, który odgałęzia się od Rycerzowej Wielkiej i poprzez Rycerzową Małą, Wiertalówkę, Kotarz i Muńczoł ciągnie się aż do doliny Soły w Ujsołach. Północne stoki opadają do Potoku Danielka, zachodnie stoki opadają do Potoku Rycerka a wschodnie stoki opadają do Potoku Cicha. Szczyt jest zalesiony, na południowo-zachodnich stokach znajduje się rozległa Hala Rycerzowa, z której roztaczają się rozległe widoki na Beskid Śląski i Beskid Żywiecko-Orawski z dominującymi Babią Górą i Pilskiem. Przez szczyt nie prowadzi żaden szlak turystyczny, od wschodniej strony trawersują go czerwony szlak Rycerka – Sól i zielony szlak Ujsoły – Hala Rycerzowa. Wędrówki powiązane z tagiem RYCERZOWA MAŁA:
- [Wiertalówka](https://hikingtrails.eu/obiekt/wiertalowka/) - Wiertalówka – szczyt o wysokości 1065 m n.p.m. w Beskidzie Żywiecko-Kysuckim. Znajduje się w bocznym grzbiecie odchodzącym od Rycerzowej Wielkiej i poprzez Przełęcz pod Rycerzową, Rycerzową Małą, Wiertalówkę, przełęcz Kotarz, Kotarz i Muńczoł ciągnie się aż do doliny Soły w Ujsołach. Od północy przez Przełęcz Kotarz sąsiaduje ze szczytem Kotarz, od południa sąsiaduje z Rycerzową Małą. Zachodnie stoki opadają do doliny Potoku Danielka a wschodnie do doliny Potoku Cicha. Szczyt i zbocza porośnięte są lasem dolnoreglowym lasem zniekształconym przez działalność człowieka. Przez szczyt prowadzi zielony szlak turystyczny Ujsoły – Hala Rycerzowa. Wędrówki powiązane z tagiem WIERTALÓWKA:
- [Fort 48a Mistrzejowice](https://hikingtrails.eu/obiekt/fort-48a-mistrzejowice/) - Fort 48a Mistrzejowice – pośredni, pancerny obrony bliskiej. Zbudowany w latach 1895-97. Wraz z fortem 49a Dłubnia miał za zadanie zamknąć otwartą przestrzeń międzypola od Batowic po Zesławice. Fort Mistrzejowice mógł brać udział w I bitwie o Kraków w listopadzie 1914, nie jest to jednak potwierdzona informacja. Wędrówki powiązane z tagiem FORT 48A MISTRZEJOWICE:
- [Schron Amunicyjny Dłubnia](https://hikingtrails.eu/obiekt/schron-amunicyjny-dlubnia/) - Schron Amunicyjny Dłubnia – zbudowany w latach 1914-15 według poprawionego projektu standardowego. Wkomponowany jest w zbocze wzgórza. Zachowany w dobrym stanie. Wędrówki powiązane z tagiem SCHRON AMUNICYJNY DŁUBNIA:
- [Bateria FB-VI-1](https://hikingtrails.eu/obiekt/bateria-fb-vi-1/) - Bateria FB-VI-1 – powstała w 1887 roku na zapolu fortu Dłubnia. Była dziełem całkowicie ziemnym. Zaopatrzona była w cztery 9cm armaty typu M.75. Została całkowicie zlikwidowana przed 1965 rokiem. Wędrówki powiązane z tagiem BATERIA FB-VI-1:
- [Szaniec S1 Dłubnia](https://hikingtrails.eu/obiekt/szaniec-s1-dlubnia/) - Szaniec S1 Dłubnia – powstał w latach 1887-88. Szaniec był przeznaczony dla piechoty. W ramach mobilizacyjnej rozbudowy został przebudowany w latach 1912-13 otrzymując polowe schrony i pas przeszkód. Szaniec został zlikwidowany po 1965 roku, w jego miejscu obecnie znajdują się ogródki działkowe. Wędrówki powiązane z tagiem SZANIEC S1 DŁUBNIA:
- [Cegiełka](https://hikingtrails.eu/obiekt/cegielka/) - Cegiełka (Beskid Niski) – szczyt o wysokości 805 m n.p.m. w Beskidzie Niskim położony w paśmie Ostrego Wierchu i Białej Skały, w tzw. Górach Hańczowskich. Inna nazwa szczytu to Cigelka. Od północnego-zachodu sąsiaduje ze szczytem Wierch, na południowy wschód grzbiet opada do Przełęczy Cegiełka. Na północn odchodzi krótki grzbiet opadający do Wysowej-Zdroju. Południowe stoki stromo opadają do doliny Potoku Teplica. Szczyt i strome stoki porośnięte są lasem, w przeważającej części charakterystyczną dla tego regionu buczyną karpacką. Przez szczyt prowadzi znakowany na czerwono słowacki szlak turystyczny Východokarpatská magistrála. Wędrówki powiązane z tagiem CEGIEŁKA:
- [Wysowa-Zdrój](https://hikingtrails.eu/obiekt/wysowa-zdroj/) - Wysowa-Zdrój – uzdrowisko położone w południowej Polsce, w województwie małopolskim, w Beskidzie Niskim. Miejscowość znana jest z wody mineralnej Wysowianka i leczniczych wód Franciszek, Henryk i Józef. Wędrówki powiązane z tagiem WYSOWA-ZDRÓJ:
- [Ostry Wierch (Beskid Niski)](https://hikingtrails.eu/obiekt/ostry-wierch/) - Ostry Wierch – szczyt o wysokości 930 m n.p.m. w Beskidzie Niskim, jest drugim co do wysokości szczytem w polskiej części tego pasma górskiego. Położony jest w paśmie Ostrego Wierchu i Białej skały w tzw. Górach Hańczowskich. Od północnego-zachodu sąsiaduje z Białą Skałą, od południowego-wschodu ze szczytem Cigelka. Północne stoki stromo opadają do potoku Ropska Woda, wschodnie stoki stromo opadają do potoku Ropka a pomiędzy nimi przebiega krótki grzbiet od Ostrego Wierchu do Przełęczy Hutniańskiej. Południowe stoki opadają stromo do Przełęczy Pułaskiego i dalej do Rzeki Biała. Ostry Wierch zbudowany jest z fliszu karpackiego. Są to naprzemiennie ułożone ławice zlepieńców, piaskowców i łupków ilastych. Powstanie ich związane jest z osadzaniem się w śródgórskich zbiornikach wodnych gruntów, pochodzących z erozji starszych gór. Szczyt i strome stoki porośnięte są lasem, w przeważającej części charakterystyczną dla tego regionu buczyną karpacką. W niższych częściach pojawia się jodła, świerk a nawet sosna. Przez Szczyt przebiega żółty szlak turystyczny Ropki – Ostry Wierch. Wędrówki powiązane z tagiem OSTRY WIERCH (BESKID NISKI):
- [Schron Amunicyjny Mistrzejowice](https://hikingtrails.eu/obiekt/schron-amunicyjny-mistrzejowice/) - Schron Amunicyjny Mistrzejowice – nieistniejący już obiekt powstał w latach 1913-14. Nadany mu został numer 11. Schron posiadał jedno duże pomieszczenie magazynowe doświetlone dwoma oknami. Wędrówki powiązane z tagiem SCHRON AMUNICYJNY MISTRZEJOWICE:
- [Szaniec IS V-7](https://hikingtrails.eu/obiekt/szaniec-is-v-7/) - Szaniec IS V-7 – nieistniejący już obiekt powstał w 1887 roku jako typowe dzieło tego typu. Narys szańca był zbliżony do owalu, z charakterystycznym półkolistym wysunięciem do przodu części czołowej i lekko cofniętymi barkami w partiach szyi. Szaniec zniwelowano po 1965 roku. Wędrówki powiązane z tagiem SZANIEC IS V-7:
- [Szaniec IS V-6](https://hikingtrails.eu/obiekt/szaniec-is-v-6/) - Szaniec IS V-6 – powstał w 1887 roku jako typowe dzieło tego typu. Narys szańca był zbliżony do owalu, z charakterystycznym półkolistym wysunięciem do przodu części czołowej i lekko cofniętymi barkami w partiach szyi. Obecnie wokół szańca powstał Park Reduta. Wędrówki powiązane z tagiem SZANIEC IS V-6:
- [Fort 48 Batowice](https://hikingtrails.eu/obiekt/fort-48-batowice/) - Fort 48 Batowice – główny, artyleryjski powstał w latach 1883-85 jako artyleryjski fort jednowałowy. Modernizacja nastąpiła w latach 1910-1911, która poleała na wzmocnieniu część sklepień. W 1914 roku fort doprowadzono do gotowości bojowej, lecz prawdopodobnie nie brał udziału w walce. Wędrówki powiązane z tagiem FORT 48 BATOWICE:
- [Kolina Siewierza](https://hikingtrails.eu/obiekt/kolina-siewierza/)
- [Błędów](https://hikingtrails.eu/obiekt/bledow/) - Błędów – wschodnia dzielnica Dąbrowy Górniczej. Dawniej wieś, która lokowana była w XIII w. Od 1977 r. dzielnica Dąbrowy Górniczej. Przepływa przez nią Biała Przemsza. Od wschodu i południa graniczy z Błędowskimi Lasami, które przechodzą w Pustynię Błędowską. Wędrówki powiązane z tagiem BŁĘDÓW:
- [Lipy Dobieckie](https://hikingtrails.eu/obiekt/lipy-dobieckie/) - Lipy Dobieckie – dwa pomnikowe drzewa znajdujące się w Dąbrowie Górniczej, w dzielnicy Nowa Kuźniczka, w widłach rzek Biała Przemsza i Biała. Są to lipy drobnolistne (Tilia cordata). O unikalności tych drzew decydują ich wiek i rozmiary. Według pomiarów wykonanych na początku XX w. starsza z lip ma obwód pnia 430 cm i wysokość 21 m, a lipa młodsza ma obwód 385 cm i wysokość 25 m. Wiek lip oszacowano odpowiednio na 390 i 350 lat. Lipy Dobieckie są zaliczane do jednych ze najstarszych drzew tego gatunku w Polsce. W dniu 23 października 1958 r. drzewa uznano za pomniki przyrody. Swoją nazwę zawdzięczają XIX-wiecznej posiadłości rodu Dobieckich, która znajdowała się w niedalekiej okolicy. Wędrówki powiązane z tagiem LIPY DOBIECKIE:
- [Dolina Białej Przemszy](https://hikingtrails.eu/obiekt/dolina-bialej-przemszy/) - Dolina Białej Przemszy – dolina w pobliżu Błędowa, dzielnicy Dąbrowy Górniczej, przez którą przepływa rzeka Biała Przemsza tworząc malownicze rozlewiska. W rejonie doliny rozwinęły się różne zbiorowiska roślinne, jak trzcinowiska, typowe nadrzeczne łęgi, grądy, ciepłolubne murawy na wapieniach, czy też zdominowany przez sosnę tzw. suchy bór chrobotkowy na obszarach piaszczystych. Teren doliny daje schronienie licznemu ptactwu, miejscami widać także działalność bobrów. Wędrówki powiązane z tagiem DOLINA BIAŁEJ PRZEMSZY:
- [Grodzisko (Okradzionów)](https://hikingtrails.eu/obiekt/grodzisko-okradzionow/) - Grodzisko (Okradzionów) – pagór o wysokości 339 m n.p.m. na Pagórach Jaworznickich. Administracyjnie znajduje się w Okradzionowie, dzielnicy Dąbrowy Górniczej. Grodzisko jest opływane przez rzekę Białą Przemszę z trzech stron, od wschodu, północy i zachodu. Szczyt jest częściowo zalesiony, las wyrasta w miejscu dawnych pól uprawnych. Nie dostarcza jednak prawie żadnych widoków. Znajduje się tu wieża triangulacyjna. Nazwa pochodzi od obronnego grodziska, które mieściło się na szczycie wzniesienia. Na szczyt nie prowadzi żaden szlak turystyczny. Wędrówki powiązane z tagiem GRODZISKO (OKRADZIONÓW):
- [Okradzionów](https://hikingtrails.eu/obiekt/okradzionow/) - Okradzionów – dzielnica we wschodniej części Dąbrowy Górniczej, między Łęką a Kuźniczką Nową. Do dąbrowy górniczej należy od 1977 roku. W latach 1954–1972 wieś z siedzibą władz gromady Okradzionów. Wędrówki powiązane z tagiem OKRADZIONÓW:
- [Pogórze Rożnowskie](https://hikingtrails.eu/obiekt/pogorze-roznowskie/) - Pogórze Rożnowskie – mezoregion fizycznogeograficzny w południowej Polsce. Od północy graniczy z Pogórzem Wiśnickim, od wschodu z Pogórzem Ciężkowickim, od południa z Beskidem Niskim i Kotliną Sądecką a od zachodu z Beskidem Wyspowym. Najwyższym wzniesieniem jest Dąbrowska Góra o wysokości 583 m n.p.m. położona w południowej części pogórza. Wędrówki powiązane z tagiem POGÓRZE ROŻNOWSKIE:
- [Diable Skały](https://hikingtrails.eu/obiekt/diable-skaly/) - Diable Skały – to zespół wychodni skalnych zbudowanych z twardego piaskowca serii ciężkowickiej uformowanych w baszty, mury i grzyby skalne, znajdujących się w rezerwacie przyrody nieożywionej Diable Skały w Bukowcu. Wędrówki powiązane z tagiem DIABLE SKAŁY:
- [Rezerwat Diable Skały](https://hikingtrails.eu/obiekt/rezerwat-diable-skaly/) - Rezerwat przyrody Diable Skały – rezerwat przyrody nieożywionej na Pogórzu Rożnowskim w miejscowości Bukowiec. Utworzony został w 1953 r. w celu ochrony ze względów przyrodniczych, naukowych, dydaktycznych i krajobrazowych, form skałkowych zbudowanych z piaskowca ciężkowickiego oraz powstałej na skutek procesów grawitacyjno-odprężeniowych jaskini szczelinowej, wraz z występującą tam chiropterofauną. Rezerwat obejmuje szczytowe partie wzgórza Bukowiec oraz grzbiet biegnący od niego w kierunku zachodnim. Skały zbudowane są z piaskowca ciężkowickiego płaszczowiny śląskiej Karpat Zewnętrznych. Piaskowiec ten powstał w wyniku sedymentacji około 58 – 48 mln lat temu na dnie Oceanu Tetydy. W okresie polodowcowym, gdy teren po ustąpieniu lodowca nie był jeszcze pokryty roślinnością, piaskowce ulegały selektywnemu wietrzeniu. W powstaniu skał brały udział także inne czynniki: erozja, soliflukcja oraz powierzchniowe ruchy masowe. W rezultacie powstały izolowane skały mające postać baszt, ambon, grzybów skalnych, murów, stołów i progów o wysokości dochodzącej do kilkunastu metrów. Poniżej tych skał znajdują się w lesie oderwane od nich niewielkie bloki skalne. Na terenie rezerwatu znajduje się jaskinia Diabla Dziura w Bukowcu – będąca największa jaskinia Pogórza Rożnowskiego. Ma dwa otwory wejściowe znajdujące się na północno-zachodnim zboczu zalesionego Bukowca, na wysokości 425 m n.p.m. Łączna długość korytarzy jaskini wynosi 365 m, a jej deniwelacja 42,5 m. Przez rezerwat wytyczono ścieżkę dydaktyczną z 9 przystankami. Grzbietem Bukowca przebiega niebieski szlak turystyczny. Wędrówki powiązane z tagiem REZERWAT DIABLE SKAŁY:
- [Jamna](https://hikingtrails.eu/obiekt/jamna/) - Jamna – malowniczo położona wieś w województwie małopolskim, w powiecie tarnowskim, w gminie Zakliczyn. Z Jamnej roztaczają się przepiękne widoki na Beskid Sądecki i Tatry. W miejscowości znajduje się Sanktuarium Matki Bożej Niezawodnej Nadziei, w którym znajduje się Obraz Matki Bożej Niezawodnej Nadziei. Umieszczona w prawej nawie kościoła ikona powstała na pamiątkę wydarzeń z 24 września 1944 r., kiedy to Niemcy stoczyli z Pierwszym Batalionem 16. Pułku Piechoty Armii Krajowej „Barbara” bitwę. Mimo blisko dziewięciokrotnej przewadze liczebnej okupanta, partyzantom udało się wymknąć z okrążenia. Po wycofaniu się partyzantów, Niemcy wkroczyli do wsi i zabijali napotkanych mieszkańców. Zabili 23 osoby i spalili 30 zabudowań. Wędrówki powiązane z tagiem JAMNA:
- [Sanktuarium Matki Bożej Niezawodnej Nadziei](https://hikingtrails.eu/obiekt/sanktuarium-matki-bozej-niezawodnej-nadziei/) - Sanktuarium Matki Bożej Niezawodnej Nadziei – rzymskokatolicki kościół Ośrodka Akademickiego oo. Dominikanów, znajdujący się w miejscowości Jamna, w gminie Zakliczyn, w powiecie tarnowskim województwa małopolskiego. Inicjatorem budowy kościoła w Jamnej był o. Jan Góra. 15 sierpnia 1993 kardynał Józef Glemp poświęcił plac pod budowę świątyni. Tego samego roku, 25 listopada, papież Jan Paweł II poświęcił w Watykanie kamień węgielny dla kościoła w Jamnej. Budowa rozpoczęła się 7 czerwca 1999, a już 3 maja 2001 kard. Glemp dokonał konsekracji kościoła. W kościele znajduje się obraz Maryi w zielonej sukience autorstwa Małgorzaty Sokołowskiej. Ikona nawiązuje do męczeństwa mieszkańców wsi Jamna, którzy zostali wymordowani za pomoc partyzantom w czasie II wojny światowej, a ich wieś – spalona. Koronacja obrazu Matki Bożej Jamneńskiej, dokonana przez papieża Jana Pawła II, miała miejsce w 1998 r. na placu Świętego Piotra w Rzymie. Wędrówki powiązane z tagiem SANKTUARIUM MATKI BOŻEJ NIEZAWODNEJ NADZIEI:
- [Śnieżnica](https://hikingtrails.eu/obiekt/snieznica/) - Śnieżnica – szczyt o wysokości 1007 m n.p.m. w Beskidzie Wyspowym, najwyższy w Masywie Śnieżnicy. Masyw ma trzy niemal równej wysokości szczyty: Śnieżnca, zwany także Na Budaszowie, Wierchy (991 m n.p.m.) i Nad Stambrukiem (980 m n.p.m.). Śnieżnica tworzy charakterystyczną dla tego beskidu wyspę. Północne stoki stromo opadają do Potoku Czarnego i Stradomki. Wschodnie stoki opadają do Łososiny, od południa przez głęboką Przełęcz Gruszowiec Śnieżnica sąsiaduje z Ćwilinem a od zachodu sąsiaduje z Lubogoszczem. Szczyt i zbocza Śnieżnicy porasta dolnoreglowy las jodłowo-świerkowy z domieszką buka i jawora. Po północnej stronie szczytu znajduje się niewielka polana, z której roztacza się odległy widok na Beskid Makowski, Pogórze Wiśnickie i północną część Beskidu Wyspowego. Na północnych stokach Masywu Śnieżnicy, pod wschodnim wierzchołkiem Nad Stambrukiem, utworzono w 1968 roku Rezerwat Przyrody Śnieżnica. Powstał w celu ochrony naturalnego fragmentu buczyny karpackiej. Służy także ochronie rzadkich gatunków roślin i zwierząt, gleby i wód. Na jego obszarze znajdują się grzbietowe wychodnie skalne. W runie leśnym rzadkie i chronione rośliny, m.in. widłak goździsty, widłak jałowcowaty, tojad mocny, ciemiężyca zielona, kopytnik pospolity, a także śnieżyczka przebiśnieg i lilia złotogłów. Na południowo-zachodnich stokach znajduje się Młodzieżowy Ośrodek Rekolekcyjny na Śnieżnicy a na północno-zachodnich stokach znajduje się stacja narciarska Kasina Ski & Bike Park z wyciągiem krzesełkowym o długości 1100 m. Na szczyt prowadzą szlaki turystyczne: znakowany na zielono szlak Gruszowiec – Węglówka, znakowany na niebiesko szlak Swoszowice – Szczawa oraz znakowany na czarno “Szlak Skrzydlańskich Zbójników” Skrzydlna – Śnieżnica. Wędrówki powiązane z tagiem ŚNIEŻNICA:
- [Przełęcz Gruszowiec](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-gruszowiec/) - Przełęcz Gruszowiec – głęboka przełęcz w Beskidzie Wyspowym na wysokości 682 m n.p.m. Oddziela Ćwilin od Śnieżnicy. Przełęcz jest zagospodarowana, wschodnie stoki należą do miejscowości Gruszowiec a zachodnie stoki do miejscowości Kasina Wielka. Przebiega tędy droga krajowa nr 28 na odcinku Limanowa – Mszana Dolna. Z rejonu przełęczy w kierunku wschodnim rozlega się widok na Łopień, w kierunku zachodnim na Lubogoszcz, Luboń Wielki a w oddali także na Babią Górę. Przez przełęcz prowadzą szlaki turystyczne: znakowany na zielono szlak Gruszowiec – Węglówka oraz znakowany na niebiesko szlak Swoszowice – Szczawa. Wędrówki powiązane z tagiem PRZEŁĘCZ GRUSZOWIEC:
- [Dolina Racławki](https://hikingtrails.eu/obiekt/dolina-raclawki/) - Dolina Racławki – dolina na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej rozciągająca się pomiędzy miejscowościami Czubrowice i Dubie na długości około 9 km. Dnem Doliny płynie Potok Racławka, w górnej części nazywany Czubrówką, który jest lewobrzeżnym dopływem Rudawy. Górna części doliny zagospodarowana jest zabudowaniami miejscowości Czubrowice i Racławice. W dolnej, leśnej części doliny utworzony został Rezerwat Przyrody Dolina Racławki. Na lewych zboczach doliny znajdują się wzgórza Komarówka (426 m n.p.m.) i Widoma (418 m n.p.m.) a na prawych zboczach znajduje się wzgórze Zamczysko (430 m n.p.m.). Po lewej stronie doliny odgałęziają się Wąwóz Stradlina i Wąwóz Żarski a po prawej stronie doliny odgałęziają się Wąwóz Żarnówczany Dół, Wąwóz Łątczany Dół i Wąwóz Zbrza. Dolina ma skomplikowaną budowę geologiczną. Wyżłobiona jest w wapieniach z okresu dewonu, karbonu i górnej jury, ale występują w niej także pokłady piaskowców. W górnej, bezleśnej części doliny, poza granicami rezerwatu, wśród pól uprawnych wsi Racławice znajdują się wapienne skalne ostańce – Rogożowa Skała, Powroźnikowa, Skała Skotnicowa i Racuch, oraz mniejsze skały i skaliste wzniesienia: Księża Skała, Juciowa Skała, Kucowa Skała, Hubikowa Skała, Skała Markowa, Srokowa Skała. W dolnej części doliny znajdują się wapienne skały. Na dnie doliny jest Skałka przy Mostku, Opalona i Skałka z Nyżą, a duża grupa skał znajduje się w lewych zboczach Wąwozu Żarskiego. Tuż przy połączeniu się Doliny Racławki z Doliną Szklarki znajduje się grupa Skał nad Boiskiem: Jupiter, Murawa, Piłka, Trybuna, Bramka i Słupek. Procesy krasowe utworzyły w dolinie wiele jaskiń i schronisk. Są to: Jaskinia Racławicka, Jaskinia Beczkowa, Jaskinia Żarska, Jaskinia Żarska Górna, Jaskinia bez Nazwy, Schronisko Żarskie Pierwsze, Schronisko Żarskie Drugie, Schronisko Żarskie Trzecie, Schronisko Żarskie Czwarte i Schronisko Żarskie Małe. Na zalesionym obszarze doliny i przylegających do niej terenach utworzono w 1962 roku Rezerwat Przyrody Dolina Racławki. Dominuje tu las bukowy o trzech typach buczyn: karpacka, ciepłolubna i kwaśna oraz lasy grądowe, a także łęgi olszowe. Na terenie rezerwatu stwierdzono występowanie 27 gatunków roślin chronionych, m.in.: buławnik mieczolistny, kruszczyk szerokolistny, pokrzyk wilcza jagoda, widłak goździsty, żłobik koralowy, śnieżyczka przebiśnieg, orlik pospolity. Rośnie tutaj najpiękniejszy spośród „polskich” storczykowatych – obuwik pospolity. W dolnej jej części znajduje się Kopalnia Odkrywkowa Dolomitu Dubie, w której eksploatuje się najstarsze w krakowskim regionie dolomity pochodzące z górnego dewonu. Dawniej eksploatowano też marmury, pozostałością tych dawnych eksploatacji są nieczynne kamieniołomy (m.in. Łom Hrabski, Kamieniołom Karmelicka Góra i dwa kamieniołomy Dębnik). Na wzgórzu Zamczysko odkryto resztki średniowiecznej budowli obronnej w Dubiu. Potok Racławka przy wylocie Wąwozu Stradlina zasilany jest wydajnym Źródłem Bażana. Przez dolinę prowadzi znakowany na żółto Szlak Dolinek Jurajskich im. Jana Pawła II. Ponadto w dolinie wytyczono trzy ścieżki dydaktyczne: – niebieska, ogólnoprzyrodnicza ścieżka dydaktyczna, – czerwona, geologiczna ścieżka dydaktyczna, – żółta, geologiczna ścieżka dydaktyczna w postaci zamkniętej pętli. Wędrówki powiązane z tagiem DOLINA RACŁAWKI:
- [Źródło Bażana](https://hikingtrails.eu/obiekt/zrodlo-bazana/) - Źródło Bażana – wydajne źródło w Dolinie Racławki na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej. Woda ze źródła pobierana jest do lokalnych wodociągów. Wypływający z niego strumień ma długość zaledwie kilkadziesiąt metrów i jest lewobrzeżnym dopływem Racławki. Wędrówki powiązane z tagiem ŹRÓDŁO BAŻANA:
- [Wąwóz Zbrza (Wyżyna Olkuska)](https://hikingtrails.eu/obiekt/wawoz-zbrza/) - Wąwóz Zbrza – wąwóz o długości około 1,6 km położony na prawo od Doliny Racławki na Wyżynie Olkuskiej. Opada z południowego końca wsi Dębnik w kierunku południowo-wschodnim do wsi Dubie. Lewe zbocza wąwozu należą do wzgórza Zamczysko (430 m n.p.m.) a prawe do wzgórza Czerwona Góra (445 m n.p.m.). W środkowej części wąwozu znajdują się odsłonięte dolomity pochodzące ze środkowego dewonu. Są to najstarsze skały w regionie krakowskim: dolomit ze Zbrzy oraz wapień dębnicki. Zewnętrzna powierzchnia zwietrzałych dolomitów jest szara, ale na świeżym przełomie grafitowa, prawie czarna i ma zapach siarkowodoru. Wąwóz jest w całości zalesiony. Zbocze o ekspozycji północnej porasta buczyna karpacka z gatunkami górskimi w runie. Rośnie tu między innymi żywiec gruczołowaty, paprotnik kolczysty i przetacznik górski. Dobrze nasłonecznione zbocze o wystawie południowej, zajmuje ciepłolubna buczyna naskalna. W jej runie występuje wiele cennych gatunków storczyków: buławniki, kruszczyki, a także rzadki obuwik pospolity. Lewe zbocze wąwozu należy do utworzonego w 1962 roku Rezerwatu Przyrody Dolina Racławki. Dnem wąwozu poprowadzono czerwoną ścieżkę dydaktyczną o tematyce geologicznej. Ścieżka przebiega od parkingu w Dubiu obok kamieniołomu w Dubiu, dnem wąwozu Zbrza, obok kamieniołomu Dębniki i Łomu Hrabskiego do dna Doliny Racławki. Wędrówki powiązane z tagiem WĄWÓZ ZBRZA (WYŻYNA OLKUSKA):
- [Sztoła](https://hikingtrails.eu/obiekt/sztola/) - Sztoła – rzeka przepływająca przez województwo małopolskie i śląskie, w większości przez gminę Bukowno, lewobrzeżny dopływ Białej Przemszy. Znana z wyjątkowo czystych wód ma swoje źródła między miejscowością Żuradą, a dzielnicą Bukowna Podlesiem. Sztoła wysycha około 1 km przed zbiornikiem wodnym „Leśny dwór” w Bukownie a następnie zasilana jest wodami rzeki Baba. Sztoła ma ujście do wód Białej Przemszy w osadzie Ryszka w Sławkowie. Wędrówki powiązane z tagiem SZTOŁA:
- [Dolina Sztoły](https://hikingtrails.eu/obiekt/dolina-sztoly/) - Dolina Sztoły – dolina rzeki Sztoła, która przepływa przez województwo małopolskie i śląskie, w większości przez gminę Bukowno. Sztoła wysycha około 1 km przed zbiornikiem wodnym „Leśny dwór”. Do 2022 roku była niżej zasilana wodami rzeki Baba ale po likwidacji kopalni „Olkusz-Pomorzany”, która zasila poprzez rzekę „Baba” wody Sztoły, doszło do całkowitego zaniknięcia rzeki. Wędrówki powiązane z tagiem DOLINA SZTOŁY:
- [Łazy (Beskid Wyspowy)](https://hikingtrails.eu/obiekt/lazy/) - Łazy – szczyt o wysokości 730 m n.p.m. w zachodniej części masywu Wierzbanowskiej Góry, w Beskidzie Wyspowym. Szczyt jest częściowo porośnięty lasem, w pobliżu znajdują wąskie się pastwiska nie dostarczające widoków. Przez szczyt nie przebiega żaden szlak turystyczny, prowadzi na niego oznaczona na mapie ścieżka. Wędrówki powiązane z tagiem ŁAZY (BESKID WYSPOWY):
- [Wierzbanowska Góra](https://hikingtrails.eu/obiekt/wierzbanowska-gora/) - Wierzbanowska Góra – szczyt o wysokości 774 m n.p.m. w północnej części Beskidu Wyspowego. Wierzbanowska Góra wraz z sąsiadującym szczytem Łazy tworzy niewielki masyw górski rozciągający się pomiędzy Przełęczą Jaworzyce na zachodzie a Przełęczą Wielkie Drogi na wschodzie. Północne stoki stromo opadają do rozległej Wierzbanowskiej przełęczy a południowe stoki łagodnie opadają doliny rzeki Kasinianka. Wierzchołek i północne stoki porośnięte są dolnoreglowym lasem. Na południowych stokach tuż pod szczytem znajdują się dwie niewielkie polany. Na jednej z tych polan znajduje się Bacówka na Wierzbanowej Górze. Roztacza się z niej widok na pobliskie szczyty Beskidu Wyspowego (Łopień, Śnieżnica, Ćwilin, Lubogoszcz, Luboń Wielki, Szczebel) a w oddali na Gorce. W niższych częściach południowych stoków znajdują się malowniczo położone przysiółki miejscowości Węglówka: Marki, Sowy, Hrasty, Jaski i Ciastonie. Przez szczyt przebiega znakowany na czerwono Mały Szlak Beskidzki Bielsko-Biała – Luboń Wielki. Wędrówki powiązane z tagiem WIERZBANOWSKA GÓRA:
- [Przełęcz Wielkie Drogi](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-wielkie-drogi/) - Przełęcz Wielki Drogi – przełęcz na wysokości 566 m n.p.m. w Beskidzie Wyspowym pomiędzy Wierzbanowską Górą (774 m) a szczytem Szklarnia (586 m). Z przełęczy roztaczają się rozległe widoki na pobliskie szczyty: Ciecień, Pieninki Skrzydlańskie i leżącą w kotlinie Skrzydlną. Na przełęczy krzyżują się znakowany na czerwono Mały Szlak Beskidzki Bielsko-Biała – Luboń Wielki i znakowany na niebiesko szlak turystyczny Swoszowice – Szczawa. Wędrówki powiązane z tagiem PRZEŁĘCZ WIELKIE DROGI:
- [Kotoń](https://hikingtrails.eu/obiekt/koton/) - Kotoń – szczyt o wysokości 857 m n.p.m. w Beskidzie Makowskim. Znajduje się w Masywie Kotonia należącym do Pasma Koskowej Góry. Od wschodu sąsiaduje ze szczytem Pękalówka a od zachodu ze szczytem Kotoń Zachodni. Północne stoki opadają do doliny Potoku Trzebuńka a południowe stoki opadają do Potoku Krzczonówka. Kotoń zbudowany jest z dość odpornych na wietrzenie piaskowców magurskich, pod którymi znajdują się bardziej miękkie łupki. Partie szczytowe Kotonia są zalesione mieszanym lasem wtórnym o charakterze lasu regla dolnego. Piętro pogórza zdominowane jest przez pola uprawne i łąki, na południowych stokach dochodzące do wysokości około 750 m n.p.m. W pobliżu wierzchołka znajdują się dwie zarastające polany. Na grzbiecie Kotonia, obok żółtego szlaku turystycznego znajduje się krzyż upamiętniający miejsce śmierci w dniu 29 listopada 1944 r. ppor. Jana Korzeniowskiego ps. „Waga”, dowódcy oddziału AK „Żelbet III”. W czasie II wojny światowej, w listopadzie 1944 r. stoki Kotonia były miejscem walki partyzantów AK z wojskami niemieckimi. Na szczyt nie prowadzi żaden szlak turystyczny, można się tam dostać oznaczoną na mapie ścieżką. Od północny szczyt trawersuje znakowany na żółto szlak turystyczny Maków Podhalański – Chełm Wschodni. Wędrówki powiązane z tagiem KOTOŃ:
- [Zawadka](https://hikingtrails.eu/obiekt/zawadka/) - Zawadka – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie myślenickim, w gminie Tokarnia. Rozciąga się na południowych zboczach Masywu Kotonia. Podczas okupacji niemieckiej w okresie II wojny światowej ludność wsi udzielała pomocy polskim i radzieckim oddziałom partyzanckim. 29 listopada 1944 doszło do walki Niemców z oddziałem partyzanckim, który zatrzymał się we wsi, zakończonej wycofaniem się partyzantów do lasów i zabiciem przez Niemców kilku mieszkańców. 4 grudnia 1944 Niemcy dokonali pacyfikacji wsi, paląc domy i zabijając dalszych mieszkańców (15 zabitych, według tablicy na pomniku). Wędrówki powiązane z tagiem ZAWADKA:
- [Makowski Beskid](https://hikingtrails.eu/obiekt/makowski-beskid/)
- [Pękalówka](https://hikingtrails.eu/obiekt/pekalowka/) - Pękalówka (Gronik) – szczyt o wysokości 839 m n.p.m. w Beskidzie Makowskim. Znajduje się we wschodniej części Masywu Kotonia, w Paśmie Koskowej Góry. Od zachodu sąsiaduje z Kotoniem a w kierunku wschodnim grzbiet Masywu Kotonia opada do Doliny Raby. Północne stoki opadają do doliny Potoku Trzebuńka a na południe, do doliny Krzczonówki, opada grzbiet z wierzchołkami Ostrysz (701 m) i Groń (671 m). Grzbiet ten oddziela dolinę potoku o nazwie Rusnaków Potok od doliny potoku bez nazwy (obydwa są dopływami Krzczonówki). Szczyt i północne stoki są porośnięte lasem mieszanym. Na południowych stokach znajduje się Polana Pękalówka podchodząca niemal pod sam szczyt. Z polany roztacza się szeroki widok na Beskid Makowski, Beskid Wyspowy i na dalszym planie na Gorce. Przy dobrej widoczności można zobaczyć także Tatry. W pobliżu szczytu przebiega żółty szlak turystyczny Maków Podhalański – Chełm Wschodni. Wędrówki powiązane z tagiem PĘKALÓWKA:
- [Turbacz](https://hikingtrails.eu/obiekt/turbacz/) - Turbacz – najwyższy szczyt Gorców o wysokości 1310 m n.p.m. Znajduje się w środkowej części Gorców, od północny sąsiaduje ze szczytem Czoło Turbacza, od wschodu przez Przełęcz Długą sąsiaduje ze szczytami Kiczora i Trzy Kopce, od południa sąsiaduje z szczytem Bukowina Waksmundzka a od zachodu sąsiaduje ze szczytem Rozdziele. Turbacz tworzy charakterystyczny dla Gorców rozróg. Odbiega z niego kilka górskich grzbietów. W kierunku wschodnim odchodzi Pasmo Gorca, grzbiet Czoło Turbacza odchodzi w kierunku północnym, grzbiet Suchy Groń odchodzi w kierunku północno-zachodnim, grzbiet Obidowiec odchodzi na zachód do Przełęczy Sieniawskiej, grzbiet Średni Wierch również odchodzi na zachód a grzbiet Bukowina Obidowska odchodzi w kierunku południowo-zachodnim. Pomiędzy grzbietami odchodzącymi od Turbacza wytworzyły się głębokie, V-kształtne doliny. Na wschód opada Dolina Kamienicy, na południowy-wschód opada Dolina Łopuszanki, na zachód opada Dolina Lepietnicy, na północny-zachód opada Dolina Koninki a na północny-wschód opada Dolina Koniny. Turbacz zbudowany jest z fliszu karpackiego, który powstał na dnie morza, a potem uległ wypiętrzeniu wraz z całym pasmem Gorców. Na stromych zboczach znajdują się osuwiska. Szczyt i zbocza porośnięte są lasem, częściowo zniszczonym przez wichury. Las regla dolnego z buczyną karpacką dochodzi do wysokości około 1100 m n.p.m. Powyżej tej wysokości rośnie górnoreglowy bór świerkowy. W przerzedzeniach między drzewami odsłaniają się widoku na na Tatry, Pieniny i Beskid Wyspowy. Pod szczytem znajduje się Schronisko PTTK odwiedzane przez licznych turystów. Przesz szczyt przebiega znakowany na czerwono Główny Szlak Beskidzki, przy schronisku krzyżują się niebieski szlak turystyczny Brzeźnica – Kacwin, zielony szlak turystyczny Nowy Targ – Szczebel i żółty szlak turystyczny Nowy Targ – Tymbark. Wędrówki powiązane z tagiem TURBACZ:
- [Bukowina Waksmundzka](https://hikingtrails.eu/obiekt/bukowina-waksmundzka/) - Bukowina Waksmundzka – szczyt o wysokości 1103 m n.p.m. w Gorcach, położony na południe od Turbacza, na rozwidleniu grzbietów przebiegających w stronę Nowego Targu-Kowańca i Łopusznej. Poniżej bezleśnego szczytu położona jest Hala Bukowina Waksmundzka, z której roztaczają się wspaniałe widoki na Tatry i Pieniny. Na stokach Bukowiny Waksmundzkiej znajdują się rozległe polany, które kiedyś służyły do wypasania owiec. Wędrówki powiązane z tagiem BUKOWINA WAKSMUNDZKA:
- [Bukowina Miejska](https://hikingtrails.eu/obiekt/bukowina-miejska/) - Bukowina Miejska – szczyt o wysokości 1104 m n.p.m. w Gorcach. Znajduje się w bocznym grzbiecie odbiegającym na południowy zachód od Turbacza. Od wschodu sąsiaduje ze szczytem Wisielakówka a od zachodu ze szczytem Miejski Wierch. Północne zbocza Bukowiny Miejskiej opadają do doliny potoku Lepietnica a południowe do doliny Wielkiego Kowańca. Szczyt jest częściowo zalesiony. Grzbietem od szczytu Bukowiny Miejskiej i na stoku opadającym do doliny Lepietnicy na wschód rozciąga się Polana Bukowina. Przez szczyt przebiega żółty szlak turystyczny Nowy Targ – Tymbark. Wędrówki powiązane z tagiem BUKOWINA MIEJSKA:
- [Ostrysz (Pogórze Wiśnickie)](https://hikingtrails.eu/obiekt/ostrysz/) - Ostrysz – wzgórze o wysokości 505 m n.p.m. w Paśmie Glichowca na Pogórzu Wiśnickim. Od wschodu sąsiaduje z Żabią Górą a od północnego zachodu ze wzgórzem Trupielec. Północne stoki opadają do Potoku Olszanica a południowe na Przełęcz Zasańską. Ostrysz jest trzecim co do wysokości szczytem Pogórza Wiśnickiego. Szczyt jest całkowicie porośnięty lasem, tworzy charakterystyczny ostry wierzchołek. Po jego południowej stronie znajduje się wczesnosłowiański (VII-IX wiek) kurhan ciałopalny o szerokości 3,5 m i wysokości 0,4 m. W pobliżu szczytu krzyżują się niebieski szlak turystyczny Swoszowice – Szczawa i żółty szlak turystyczny Wieliczka – Targoszów. Wędrówki powiązane z tagiem OSTRYSZ (POGÓRZE WIŚNICKIE):
- [Przełęcz Zasańska](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-zasanska/) - Przełęcz Zasańska – przełęcz położona na wysokości 416 m n.p.m. pomiędzy Ostryszem (505 m) i Żabią Górą (526 m), a Kamiennikiem Północnym (785 m). Ostrysz i Żabia Góra należą do Pasma Glichowca znajdującego się na Pogórzu Wiśnickim, zaś masyw Kamiennika należy do Beskidu Makowskiego. Nazwa przełęczy pochodzi od położonej w pobliżu miejscowości Zasań. Przełęcz jest dobrym punktem widokowym – widać z niej szczyty Beskidu Wyspowego, Makowskiego i Pogórza Wiśnickiego. Wędrówki powiązane z tagiem PRZEŁĘCZ ZASAŃSKA:
- [Kacza Góra (Pasmo Glichowca)](https://hikingtrails.eu/obiekt/kacza-gora/) - Kacza Góra – wzgórze o wysokości 435 m n.p.m. w Paśmie Glichowca na Pogórzu Wiśnickim. Od północy sąsiaduje ze wzgórzem Syberia, od południa sąsiaduje ze wzgórzem Glichowiec a od zachodu sąsiaduje ze wzgórzem Wielka Góra. Wschodnie zbocza opadają do Potoku Lemiesz. Szczyt jest płaski i całkowicie zalesiony. Na szczyt nie prowadzi żaden szlak, od południowej strony trawersuje go żółty szlak turystyczny Wieliczka – Targoszów. Wędrówki powiązane z tagiem KACZA GÓRA (PASMO GLICHOWCA):
- [Glichowiec](https://hikingtrails.eu/obiekt/glichowiec/) - Glichowiec – wzgórze o wysokości 523 m n.p.m. w Paśmie Glichowca znajdujące się na Pogórzu Wiśnickim. Wznosi się nad miejscowościami Glichów i Kornatka, na północny wschód od Przełęczy Zasańskiej. Wędrówki powiązane z tagiem GLICHOWIEC:
- [Gancarz](https://hikingtrails.eu/obiekt/gancarz/) - Gancarz – szczyt o wysokości 798 m n.p.m. we wschodniej części Beskidu Małego. Znajduje się w długim grzbiecie odchodzącym na północny-zachód od Gronia Jana Pawła II. Od południowego-wschodu sąsiaduje ze szczytem Czoło (775 m n.p.m.) a od północnego-zachodu sąsiaduje ze szczytem Czuba (548 m n.p.m.). Wschodnie stoki opadają do nienazwanego potoku będącego lewym dopływem Rzeki Ponikiewka, północne stoki opadają do Potoku Choczenka a zachodnie i południowe stoki opadają do Doliny Wieprzówki. Szczyt jest porośnięty dolnoreglowym lasem mieszanym. W kierunku północnym mała przecinka odsłania widok na okolice Andrychowa. Dawniej szczyt był bezleśny, był doskonałym punktem widokowym. Poniżej szczytu, na północnych stokach Gancarza znajdują się źródła potoku Choczenka. Na szczycie znajduje się metalowy krzyż. Pierwszy drewniany krzyż postawił tu w 1900 r. Jakub Sikora, gospodarz wsi Chocznia. Wzdłuż szlaku turystycznego od północnej strony ustawione są stacje drogi krzyżowej, a ostatni, stromy odcinek od Czuby na szczyt Gancarza miejscowi nazywają Golgotą. Przez szczyt przebiega zielony szlak turystyczny Andrychów – Świnna Poręba. Wędrówki powiązane z tagiem GANCARZ:
- [Czoło (Beskid Mały)](https://hikingtrails.eu/obiekt/czolo/) - Czoło – szczyt o wysokości 775 m n.p.m. w Beskidzie Małym. Znajduje się w długim grzbiecie odchodzącym na północny-zachód od Gronia Jana Pawła II. Od północnego-zachodu sąsiaduje z Gancarzem (798 m n.p.m.) a od południowego-wschodu przez Przełęcz pod Gancarzem sąsiaduje z Groniem Jana Pawła II (885 m n.p.m.). W kierunku północno-wschodnim odchodzi grzbiet opadający do Doliny Ponikiewki. Północne stoki opadają do nienazwanego potoku będącego lewym dopływem Rzeki Ponikiewka, wschodnie stoki opadają do Rzeki Ponikiewka a południowo-zachodnie stoki opadają do Doliny Wieprzówki. Szczyt jest całkowicie porośnięty dolnoreglowym lasem mieszanym. Od południowej strony szczyt trawersuje zielony szlak turystyczny Andrychów – Świnna Poręba. Wędrówki powiązane z tagiem CZOŁO (BESKID MAŁY):
- [Przełęcz pod Gancarzem](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-pod-gancarzem/) - Przełęcz pod Gancarzem – przełęcz na wysokości 739 m n.p.m. w Beskidzie Małym. Znajduje się w długim grzbiecie odchodzącym na północny-zachód od Gronia Jana Pawła II i oddziela szczyt Czoło (775 m n.p.m.) od Gronia Jana Pawła II (885 m n.p.m.). Wschodnie stoki opadają do Rzeki Ponikiewka a zachodnie stoki opadają do Rzeki Wieprzówka. Teren przełęczy jest całkowicie zalesiony. Nieco powyżej przełęczy od południowej stromy pojawiają się widoki na dolinę Rzeki Wieprzówka. Na przełęczy krzyżują się szlaki turystyczne, znakowany na zielono szlak Andrychów – Świnna Poręba, znakowany na niebiesko szlak Wadowice – Mucharz oraz Beskidzka Droga św. Jakuba. Wędrówki powiązane z tagiem PRZEŁĘCZ POD GANCARZEM:
- [Zamek Wiśnicz](https://hikingtrails.eu/obiekt/zamek-wisnicz/) - Zamek Wiśnicz – zamek położony we wsi Stary Wiśnicz nad potokiem Leksandrówka wzniesiony w 2. połowie XIV wieku. Wczesnobarokowy korpus zamku z elementami renesansowymi zbudowano na planie czworoboku z wewnętrznym dziedzińcem. Zwieńczono go czterema basztami w narożach. Od północno-wschodniej strony dobudowano kaplicę z kryptą grobową Lubomirskich, a od południowo-wschodniej wolno stojącą tzw. Kmitówkę. Po wschodniej stronie zamku znajduje się barokowa brama wjazdowa w formie łuku tryumfalnego. Na południe od zamku znajduje się XVII wieczny klasztor karmelitów bosych. Wędrówki powiązane z tagiem ZAMEK WIŚNICZ:
- [Kamień Grzyb](https://hikingtrails.eu/obiekt/kamien-grzyb/) - Kamień Grzyb – pomnik przyrody nieożywionej w postaci skały z piaskowca istebniańskiego o kształcie grzyba, wysokości 7 m, obwodzie czapy 26 m i obwodzie trzonu 17 m. Znajduje się na północno-wschodnim stoku wzgórza Bukowiec w zagłębieniu terenu powstałym w wyniku erozji. Obok skalnego grzyba leży duża, trójkątna płyta kamienna, której kształt wskazuje na to, iż niegdyś razem z grzybem skały stanowiły całość. Na płycie i czapie można odczytać kilka wyrytych łacińskich imion i dat. Prawdopodobnie są to imiona zakonników z położonego niegdyś w Nowym Wiśniczu klasztoru Ojców Karmelitów. Kamień-Grzyb powstał z fliszu karpackiego – osadu żwiru, piasku i mułu na dnie morza, przynoszonego przez rzeki. Było to ponad 60 mln lat temu. Później prądy wodne przesunęły go kilkaset kilometrów na północ, a ruchy górotwórcze wypiętrzyły je tworząc Karpaty. Skałki Kamienia-Grzyba powstały w wyniku późniejszych ruchów osuwiskowych na zboczach gór. Bloki piaskowców ślizgały się po plastycznych, znajdujących się pod nimi warstwach łupków. Przewężony u dołu kształt skały, przypominający grzyba powstał wskutek tego, że w dolnej jego części występowały bardziej podatne na wietrzenie piaskowce. Również występujące na powierzchni głazów niewielkie jamki, tzw. struktury arkadowe i struktury plastrowe, to miejsca, gdzie występowały łatwiej wietrzejące piaskowce. Piaskowiec istebniański, z którego zbudowane są głazy, zawiera w swoim składzie zlepieńce utworzone z otoczaków kwarcu i innych skał, oraz cienkie warstwy łupków. Kamień Grzyb znajduje się na terenie Rezerwatu przyrody Kamień-Grzyb, który został utworzony w celu zachowania fragmentu buczyny karpackiej oraz pomnika przyrody nieożywionej. Przez teren rezerwatu przebiega niebieski szlak turystyczny Bochnia – Tymbark. Wędrówki powiązane z tagiem KAMIEŃ GRZYB:
- [Łopień](https://hikingtrails.eu/obiekt/lopien/) - Łopień – szczyt o wysokości 960 m n.p.m. w Beskidzie Wyspowym. Jest najwyższym szczytem w Masywie Łopienia, w jego południowo-zachodniej części. Masyw ma rozległy i długi grzbiet przebiegający z południowego-zachodu na północny-wschód. W jego grzbiecie wyróżnia się trzy szczyty: zachodni (Łopień, 960 m n.p.m.), środkowy (Wiśnia, 950 m n.p.m.) i wschodni (Hajdowska Góra, 805 m n.p.m.). Północne i zachodnie zbocza Łopienia opadają do Rzeki Łososina a południowe opadają do Przełęczy Rydza-Śmigłego, która oddziela go od Mogielicy. Ze stoków Łopienia spływają liczne potoki: Głęboki Potok, Nok, Suchy Potok, Rybny Potok, Chochołowski Potok i kilka nienazwanych potoków. Łopień zbudowany jest z piaskowców magurskich. W jego masywie występują typowe dla Beskidów osuwiska, a także niewielkie wychodnie. Duże osuwisko, zwane Czartoryskiem, znajduje się na północno-zachodnim stoku, na wysokości około 770 m n.p.m. Inne duże osuwisko z gołoborzem znajduje się na stokach południowo-wschodnich, powyżej potoku Chyszówka. Niewielka wychodnia skalna znajduje się na Polanie Widny Zrąbek po zachodniej stronie szczytu. W masywie znajduje się kilka innych zgrupowań wychodni skalnych: „Na Ostrysie”, „Na Wiśni”, „Wietrzne Skały”, „Zbójeckie Skały”. Łopień posiada największą wśród gór Beskidu Wyspowego liczbę jaskiń i schronisk, głównie pochodzenia osuwiskowego. Na północnych stokach góry jest ich kilkanaście, wśród nich Jaskinia Zbójecka w Łopieniu z labiryntem ciasnych korytarzy o długości około 433 m. Jest to największa jaskinia Beskidu Wyspowego i jedno z największych w Polsce stanowisk nietoperza podkowca małego. Pozostałe jaskinie i schroniska to: Czarci Dół (długość 125 m), Złotopieńska Dziura (długość 105 m), Za Studnią. Szczyt Łopienia jest odsłonięty, znajduje się na nim rozległa Polana Jaworze. Szczyt jest płaski i na granicach polany osłonięty lasem, przez co nie oferuje praktycznie żadnych widoków. Dopiero znajdująca się po zachodniej stronie szczytu Polana Widny Zrąbek odsłania atrakcyjny widok na Ćwilin, Łubogoszcz i Śnieżnicę a w oddali widać szczyty Beskidu Makowskiego i Babią Górę. Stoki Łopienia porośnięte są dolnoreglowym lasem mieszanym, w tym żyzną buczyną karpacką oraz z dużym udziałem jodły i świerka. Na grzbiecie Masywu Łopienia, na zachodnich stokach środkowego szczytu Wiśnia, znajduje się unikatowe torfowisko zwane „Bagnami Łopieńskimi”. Powstało ono na dnie dawnego rowu grzbietowego. Na szczycie Łopienia krzyżują się dwa szlaki turystyczne, znakowany na czarno szlak Dudówka – Łopień oraz znakowany na zielono szlak Gruszowiec – Węglówka. Wędrówki powiązane z tagiem ŁOPIEŃ:
- [Bagna Łopieńskie](https://hikingtrails.eu/obiekt/bagna-lopienskie/) - Bagna Łopieńske – unikatowe torfowisko wysokie znajdujące się w Masywie Łopienia, w Beskidzie Wyspowym. Położone jest na zachodnim stoku środkowego szczytu Wiśnia. Torfowisko powstało ono na dnie dawnego rowu grzbietowego. W pobliżu torfowiska przebiega czarny szlak turystyczny Dudówka – Łopień. Wędrówki powiązane z tagiem BAGNA ŁOPIEŃSKIE:
- [Babica](https://hikingtrails.eu/obiekt/babica/) - Babica – szczyt o wysokości 728 m n.p.m. w Beskidzie Makowskim. Znajduje się w środkowej części Paśma Babicy. Od wschodu sąsiaduje ze szczytem Słoneczna (682 m n.p.m.), od zachodu ze szczytem Kliniec (717 m n.p.m.) a od północny w bocznym grzbiecie ze szczytem Góra Kamienna (551 m n.p.m.). Południowe stoki opadają do Potoku Trzebuńka. Szczyt Babicy porośnięty jest lasem mieszanym z przewagą świerka. Na północnych zboczach dominuje buk a południowe zbocza są zalesione lasem mieszanym wyrosłym na dawnych polach uprawnych i pastwiskach. Na północnych stokach Babicy utworzono w 2001 r. Rezerwat przyrody Las Gościbia. Celem ochrony w rezerwacie są lasy bukowe, silnie przeobrażone wskutek trwającej przez dziesięciolecia gospodarki leśnej, stanowiące ostoję zwierzyny oraz unikatowa rzeźba terenu. Potok Gościbia tworzy siedem cieków źródliskowych, których krótkie, lecz stromo opadające doliny są przedzielone ostrymi grzbietami. Na południowych zboczach Babicy znajduje się polana nazywana „Pod Działem”, która jest punktem widokowym na dolinę Trzebuńki i Pasmo Koskowej Góry. Przez szczyt prowadzi znakowany na czerwono Mały Szlak Beskidzki Bielsko-Biała – Luboń Wielki. Wędrówki powiązane z tagiem BABICA:
- [Hrube](https://hikingtrails.eu/obiekt/hrube/) - Hrube – szczyt o wysokości 1027 m n.p.m. w Gorcach. Znajduje się w grzbiecie odbiegającym na południowy zachód od Turbacza, który przez Miejski Wierch, Hrube i Bukowinę obidowską opada do Klikuszowej. Od wschodu Hrube sąsiaduje z Miejskim Wierchem a od zachodu z Bukowiną Obidowską. Północne stoki stromo opadają do Doliny Lepietnicy a na południe odchodzi krótki grzbiet opadający do Potoku Gazdy. Hrube porośnięte jest dolnoreglowym lasem mieszanym, w partiach szczytowych i południowych stokach z przewagą jodły a na północnych stokach z przewagą buka i świerka. Na samym szczycie występuje przerzedzenie w drzewach odsłaniające na południe fragmentaryczne widoki na Tatry a na północ widok na grzbiet Solniska. Na stokach Hrubego pozostało kilka zarastających polan, które dawniej użytkowane były do wypasu owiec. Pozostała jeszcze niewielka Polana Piszczałowa po północno-wschodniej stronie szczytu. W pobliżu szczytu przebiega czarny szlak turystyczny Klikuszowa – Bukowina Miejska. Wędrówki powiązane z tagiem HRUBE:
- [Bukowina Obidowska](https://hikingtrails.eu/obiekt/bukowina-obidowska/) - Bukowina Obidowska – szczyt o wysokości 1039 m n.p.m. w Gorcach. Znajduje się w grzbiecie odbiegającym na południowy zachód od Turbacza, który przez Miejski Wierch, Hrube i Bukowinę obidowską opada do Klikuszowej. Od wschodu sąsiaduje ze szczytem Hrube (1027 m n.p.m.) a od północy sąsiaduje ze szczytem Czółko (1026 m n.p.m.). Na południowy-zachód opada długi grzbiet do Klikuszowej, zachodnie i wschodnie stoki opadają do Lepietnicy. Południowe stoki opadają do doliny nienazwanego potoku łączącego się z Potokiem Zadział, a następnie z Potokiem Kowaniec uchodzącego do Czarnego Dunajca. Szczyt jest porośnięty dolnoreglowym lasem o charakterze wtórnym z przewagą świerka. Jedynie fragmentarycznie na południowych stokach dominuje jodła. Tuż poniżej szczytu od południowej strony znajduje się rozległa polana z widokiem na Tatry. W niższych częściach zboczy również znajduje się kilka polan, między innymi Matyjówka, Ryplica, Polana Łapsowa Wyżna, Dziaciowa, Rożnowa. Na szczyt nie prowadzi żaden szlak turystyczny. W pobliżu szczytu, po południowo-wschodniej stronie krzyżuje się czarny szlak turystyczny Klikuszowa – Bukowina Miejska z zielonym szlakiem turystycznym Koninki – Nowy Targ. Wędrówki powiązane z tagiem BUKOWINA OBIDOWSKA:
- [Beskid Żywiecko-Orawski](https://hikingtrails.eu/obiekt/beskid-zywiecko-orawski/) - Beskid Żywiecko-Orawski – drugie co do wysokości pasmo górskie w Polsce, będące częścią Beskidów Zachodnich. Krajobraz Beskidu Żywiecko-Orawskiego tworzą kopulaste szczyty z piętrowym układem roślinności, obejmującym regiel górny i środkowy, porośnięte buczyną, dębem, świerkiem, sosną i jodłą oraz kosodrzewiną w najwyższych partiach. Najwyższym szczytem jest Babia Góra 1725 m n.p.m. Wędrówki powiązane z tagiem BESKID ŻYWIECKO-ORAWSKI:
- [Mędralowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/medralowa/) - Mędralowa (Beskidek) – szczyt o wysokości 1169 m n.p.m. w Paśmie Mędralowej, w Beskidzie Żywiecko-Orawskim. Od zachodu sąsiaduje ze szczytem Mała Mędralowa (1037 m n.p.m.) a od północnego-wschodu ze szczytem Kolisty Groń (1021 m n.p.m.). Na południowy-wschód opada grzbiet do Przełęczy Jałowieckiej Północnej, która oddziela Pasmo Mędralowej od Pasma Babiogórskiego. Południowe stoki opadają do Rzeki Polhoranka w jej górnym biegu a północne stoki opadają do Potoku Bystra. Szczyt znajduje się na granicy polsko-słowackiej. Szczyt Mędralowej jest odsłonięty, znajduje się na nim rozległa Hala Mędralowa rozciągająca się w partiach podszczytowych po północnej stronie. Roztacza się z niej szeroki widok na pobliskie szczyty Jałowiec i Lachów Groń a dalej na Beskid Mały. Zbocza Mędralowej porasta dolnoreglowy las mieszany, w wyższych partiach z dominującym świerkiem a w niższych z dominującym bukiem. Na hali znajduje się szałas utrzymany w dobrym, w którym można przenocować. W pobliżu szałasu znajduje się niewielkie źródełko. Przez szczyt przebiega znakowany na czerwono Główny Szlak Beskidzki oraz znakowany na niebiesko szlak turystyczny Rycerzowa Wielka – Babia Góra. Wędrówki powiązane z tagiem MĘDRALOWA:
- [Hala Kamińskiego](https://hikingtrails.eu/obiekt/hala-kaminskiego/) - Hala Kamińskiego – polana położona na wysokości ok. 1050 – 1100 m n.p.m. w Beskidzie Żywiecko-Orawskim. Znajduje się na północno-zachodnim stoku Kolistego Gronia (Magurki) w Paśmie Mędralowej. Z hali roztacza się odległy widok na Beskid Mały i na Beskid Śląski. Dawniej na Hali Kamińskiego wypasano owce. W drugiej połowie XX wieku pasterstwo na wysoko położonych polanach górskich stało się nieopłacalne i zaprzestano tu wypasu. Obecnie hala nie jest użytkowana, nie jest wykaszana i stopniowo zarasta lasem. Na hali krzyżuje się zielony szlak turystyczny Sidzina – Jabłonka, żółty szlak turystyczny Zawoja, Mylne Młaki – Oravská Polhora i czarny szlak turystyczny Przełęcz Jałowiecka – Hala Kamińskiego. Wędrówki powiązane z tagiem HALA KAMIŃSKIEGO:
- [Kolisty Groń (Magurka)](https://hikingtrails.eu/obiekt/kolisty-gron/) - Kolisty Groń (Magurka) – szczyt o wysokości 1121 m n.p.m. w Beskidzie Żywiecko-Orawskim, w południowej Polsce. Znajduje się w Paśmie Mędralowej położonym pomiędzy masywami Pilska i Babiej Góry. Od zachodu sąsiaduje z Mędralową, od północy przez Przełęcz Klekociny sąsiaduje z Czerniawą Suchą, od wschodu opada długim grzbietem do Zawoi a południowe stoki opadają do doliny Potoku Jałowiec. Szczyt jest częściowo zalesiony, z odsłoniętych miejsc roztacza się widok na Halę Kamińskiego a w oddali na Beskid Śląski i Beskid Żywiecko-Orawski. Zbocza Kolistego Gronia są porośnięte lasem mieszanym, w wyższych partiach z przewagą świerka a niżej dominuje buk. Na południowo-zachodnich zboczach rozciąga się Hala Kamińskiego, z której w kierunku zachodnim roztacza się widok na Beskid Żywiecko-Orawski i Beskid Śląski a na północ na Beskid Mały. Do niedawna hala była rozległą polaną pasterską, na której wypasano owce. Na polanie stało kilka nieistniejących już szałasów. Przez szczyt przebiega żółty szlak turystyczny Zawoja, Mylne Młaki – Oravská Polhora, czarny szlak turystyczny Przełęcz Jałowiecka – Hala Kamińskiego oraz znakowana na zielono Ścieżka Edukacyjna na Kolisty Groń. Od północy szczyt trawersuje zielony szlak turystyczny Sidzina – Jabłonka. Wędrówki powiązane z tagiem KOLISTY GROŃ (MAGURKA):
- [Przełęcz Targanicka](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-targanicka/) - Przełęcz Targanicka (Przełęcz Beskid) – przełęcz na wysokości 556 m n.p.m. w Beskidzie Małym pomiędzy szczytami Mała Bukowa i Capia Górka. Południowo-zachodnie zbocza opadają do doliny potoku Wielka Puszcza, północno-wschodnie zbocza opadają do nienazwanego potoku będącego lewym dopływem potoku Targaniczanka. Teren przełęczy jest odsłonięty, w kierunku wschodnim i zachodnim roztaczają się odległe widoki na Beskid Mały. Na przełęczy krzyżują się drogi oraz przebiega tędy znakowany na zielono szlak turystyczny Sucha Beskidzka – Gaiki. Wędrówki powiązane z tagiem PRZEŁĘCZ TARGANICKA:
- [Kocierz](https://hikingtrails.eu/obiekt/kocierz/) - Kocierz (Wielka Góra) – szczyt o wysokości 885 m n.p.m. w Beskidzie Małym, nazywany jest także Wielką Grapą. Położony jest w głównym grzbiecie wschodniej części Beskidu Małego, nazywanej także Beskidem Andrychowskim. Od zachodu przez Szeroką Przełęcz (Przełęcz Przysłop Cisowy) sąsiaduje ze szczytem Wielka Cisowa Grapa, od wschodu przez Przełęcz Szeroką sąsiaduje ze szczytem Beskid. Na północny wschód odchodzi krótki grzbiet opadający do doliny potoku Wielka Puszcza, na południe odchodzi grzbiet opadający do rzeki Kocierzanka. Północno-zachodnie stoki opadają do szerokiej doliny nienazwanego potoku. Znajduje się tu polana Długie Łąki, stopniowo zarastająca już lasem. Szczyt i zbocza porośnięte są dolnoreglowym lasem mieszanym z przewagą buka. Po wschodniej stronie szczytu występują wstępują niewielkie obszary lasu z przewagą jodły i świerka. Ze szczytu, w prześwitach między drzewami, odsłania się znakomity widok na Babią Górę. Przez szczyt przebiega znakowany na czerwono Mały Szlak Beskidzki Bielsko-Biała – Luboń Wielki. Wędrówki powiązane z tagiem KOCIERZ:
- [Beskid (Beskid Mały)](https://hikingtrails.eu/obiekt/beskid/) - Beskid – szczyt o wysokości 759 m n.p.m. w Beskidzie Małym. Położony jest w głównym grzbiecie wschodniej części Beskidu Małego, zwanej także Beskidem Andrychowskim. Od zachodu przez Przełęcz Szeroką sąsiaduje ze szczytem Kocierz (Wielka Góra), od wschodu sąsiaduje ze szczytem Błasiakówka. Północne stoki opadają do doliny potoku Wielka Puszcza, południowe stoki opadają do Cisowego Potoku będącego prawym dopływem rzeki Kocierzanka. Szczyt jest porośnięty lasem mieszanym z przewagą buka i nie oferuje żadnych widoków. Północne i południowe stroki również zdominowane są przez buka. Na wschodnich stokach rozciągają się obszary lasu z dominującą jodłą i miejscami świerkiem. Północno-zachodnie stoki to dominacja jodły a południowo-zachodnie stoki to dominacja świerka. Na południowym zboczu znajduje się niewielka Polana Młaki, która jest wykaszana w celu ochrony przed zarośnięciem drzewami. Przez szczyt przebiega znakowany na czerwono Mały Szlak Beskidzki Bielsko-Biała – Luboń Wielki. Wędrówki powiązane z tagiem BESKID (BESKID MAŁY):
- [Polana Jeziorne](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-jeziorne/) - Polana Jeziorne – polana w Gorcach położona na północno-wschodnich stokach Kiczory Kamienickiej. Rozciąga się na wysokości 890-950 m n.p.m. Z polany w kierunkach wschodnim i południowym roztacza się odległy widok na Modyń w Beskidzie Wyspowym, Pasmo Jaworzyny Krynickiej i Pasmo Radziejowej w Beskidzie Sądeckim, Małe Pieniny i Pasmo Lubania w Gorcach. Przez polanę przebiega znakowany na czerwono szlak spacerowy Kiczora Kamienicka – Szczawa. Wędrówki powiązane z tagiem POLANA JEZIORNE:
- [Kiczora Kamienicka](https://hikingtrails.eu/obiekt/kiczora-kamienicka/) - Kiczora Kamienicka – szczyt o wysokości 1002 m n.p.m. w północno-wschodniej części Gorców. Od północny sąsiaduje z Wielkim Wierchem, pomiędzy szczytami znajduje się przełęcz z widokową Polaną Jeziorne. Od południa poprzez głęboką przełęcz łączy się ze szczytem Magorzyca. Na południowym stoku, nieco poniżej szczytu, znajduje się nienazwana polana z rozległym widokiem na Gorce i Beskid Sądecki. Rozpoznawalna jest z daleka ze względu na postawiony tu maszt przekaźnikowy. Stoki zachodnie i wschodnie opadają do rzeki Kamienica, która opływa z trzech stron Kiczorę Kamienicką i Wielki Wierch. Wszystkie spływające z Kiczory potoki uchodzą do niej lub jej dopływu – Głębieńca. Szczyt Kiczory jest porośnięty dolnoreglowym lasem mieszanym z przewagą buka i jodły. Na jej południowych i wschodnich zboczach znajdują się wciśnięte pomiędzy las i należące do wsi Szczawa przysiółki: Podkiczory, Szałasie, Faronówki, Polanki. Nazwa jest pochodzenia wołoskiego, w którym słowo kiczora oznaczało górę z zalesionym wierzchołkiem (por. rum. chica, czyt: kicza: „włosy, zarost”, chicera „zarośnięta góra”). Jest popularna w różnych formach w Karpatach od Siedmiogrodu aż po morawską Wołoszczyznę. Na szczyt Kiczory Kamienickiej ze Szczawy prowadzi czerwony szlak spacerowy. Wędrówki powiązane z tagiem KICZORA KAMIENICKA:
- [Wielki Wierch](https://hikingtrails.eu/obiekt/wielki-wierch/) - Wielki Wierch – szczyt o wysokości 1016 m n.p.m. w Gorcach. Znajduje się w wysuniętym na północny wschód masywie, wcinającym się w Beskid Wyspowy. Od południa sąsiaduje z Kiczorą Kamienicką a zachodnie, północne i wschodnie stoki opadają do Rzeki Kamienica. Północne stoki rozcięte są przez Kasprowy Potok uchodzący do Kamienicy. Szczyt jest całkowicie porośnięty dolnoreglowym lasem mieszanym z przewagą buka. Zbocza w wyższych partiach porasta las mieszany z dominującym bukiem, w niższych partiach z dominującą jodłą. Na północnych zboczach Wielkiego Wierchu w dolinie Kasprowego Potoku znajduje duża Polana Kasprówka. Na wschodnich zboczach znajduje się nieduża Polana Opydowa a na przełęczy pomiędzy Wielkim Wierchem a Kiczorą Kamienicką znajduje się widokowa Polana Jeziorne. Na szczyt nie prowadzi żaden szlak turystyczny, można się na niego dotrzeć oznaczoną na mapie ścieżką. Wędrówki powiązane z tagiem WIELKI WIERCH:
- [Obidowiec](https://hikingtrails.eu/obiekt/obidowiec/) - Obidowiec – szczyt o wysokości 1104 m n.p.m. w Gorcach. Znajduje się w głównym grzbiecie Gorców od zachodu sąsiadując ze szczytem Groniki a od wschodu ze szczytem Rozdziele. Na północ od Obidowca odchodzi grzbiet, który przez szczyty Suchora i Tobołów opada do Potoku Koninka w miejscowości Koninki. Północno-zachodnie stoki Obidowca opadają do doliny Potoku Porębianka, północno-wschodnie stoki opadają do doliny Potoku Podobidowiec a południowe stoki opadają do Potoku Obidowiec. Szczyt jest częściowo zalesiony lasem świerkowym. W przerzedzeniach odsłaniają się widoki na Gorce, Tatry i Beskid Wyspowy. Północne stoki porasta las mieszany z dominującym bukiem, południowe stroki porasta las mieszany z dominującą jodłą. Po północnej stronie pod szczytem znajduje się Polana Okrągła. Na południowych zboczach znajdują się polany Fiłasowa, Matuskowa, Nalewejkowa i Jackowa. Po zachodniej stronie szczytu znajdują się polany Mała Bukowinka, Kaźmycka i Kanina. Większość polan powoli zarasta lasem. Północne stoki Obidowca znajdują się na terenie Gorczańskiego Parku Narodowego. Przez szczyt przebiega znakowany na czerwono Główny Szlak Beskidzki i znakowany na zielono szlak turystyczny Koninki – Nowy Targ. Wędrówki powiązane z tagiem OBIDOWIEC:
- [Groniki](https://hikingtrails.eu/obiekt/groniki/) - Groniki – szczyt o wysokości 1027 m n.p.m. w Gorcach. Znajduje się w głównym grzbiecie Gorców od zachodu sąsiadując ze szczytem Stare Wierchy a od wschodu ze szczytem Obidowiec. Północne stoki opadają do doliny Potoku Porębianka a południowe do Doliny Potoku Obidowiec. Szczyt jest porośnięty lasem świerkowym nie dostarczając żadnych widoków. Północne stoki porasta las mieszany z przewagą buka a południowe stoki las mieszany z dominującym świerkiem. W pobliżu szczytu znajdują się polany Podziska, Młynarka, Fiłasowa, Wysznia i Szeroka. Północne stoki Groników znajdują się na terenie Gorczańskiego Parku Narodowego. Przez szczyt przebiega znakowany na czerwono Główny Szlak Beskidzki, znakowany na zielono szlak turystyczny Koninki – Nowy Targ oraz ścieżka edukacyjna “Wokół Doliny Poręby”. Wędrówki powiązane z tagiem GRONIKI:
- [Polana Pudziska](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-pudziska/) - Polana Pudziska – polana w Gorcach znajdująca się pomiędzy szczytami Groniki i Obidowiec. Z polany roztacza się widok w kierunku południowym na sąsiedni grzbiet ze szczytami Gorzec i Średni Wierch. Na polanie krzyżuje się znakowany na czerwono Główny Szlak Beskidzki, znakowany na zielono szlak turystyczny Koninki – Nowy Targ oraz ścieżka edukacyjna “Wokół Doliny Poręby”. Wędrówki powiązane z tagiem POLANA PUDZISKA:
- [Wysoka (Wysokie Skałki)](https://hikingtrails.eu/obiekt/wysoka-wysokie-skalki/) - Wysoka (Wysokie Skałki) – szczyt o wysokości 1050 m n.p.m. w Pieninach. Jest najwyższym szczytem tego pasma górskiego. Znajduje się we wschodniej części zwanej Małymi Pieninami. Od północnego zachodu sąsiaduje ze szczytem Borsuczyny (940 m n.p.m.), od południowego wschodu sąsiaduje ze szczytem Wisielakówka (973 m n.p.m.). Północno-wschodnie stoki opadają do Potoku Kamionka a południowo-zachodnie stoki opadają do Potoku Kýčerský. Szczyt znajduje się na polsko-słowackiej granicy. Szczyt zbudowany jest z czerwonych wapieni krynoidowych. Od wschodniej i południowo-wschodniej strony tworzy strome urwiska skalne o wysokości 5–20 m, w kierunku zachodnim na jego grani występuje kilka skalistych garbów oraz wystające skałki: Szurdakowa Skała i Fidrykowa Skała. Ze szczytu roztacza się szeroki widok na Beskid Sądecki, Góry Czerchowskie, Pogórze Popradzkie, Góry Lewockie, Magurę Spiską, Tatry i Beskid Żywiecko-Orawski. Na północno-wschodnim stoku po polskiej stronie utworzono w 1961 rezerwat przyrody Wysokie Skałki, w którym ochronie podlega niewielki, jedyny istniejący obecnie w Pieninach fragment świerkowego boru górnoreglowego. Poniżej rezerwatu znajduje się rozległa Polana Wysokie. Południowe stoki są zalesione i leżą na terenie słowackiego Pienińskiego Parku Narodowego (Pieninský národný park). Na szczyt z przełęczy Kapralowa Wysoka prowadzi znakowana na niebiesko ścieżka dojściowa. Przez przełęcz przebiega znakowany na niebiesko szlak turystyczny Tarnów – Wielki Rogacz. Od północno-wschodniej strony szczyt trawersuje znakowany na zielono szlak turystyczny Jaworki – Podolínec. Wędrówki powiązane z tagiem WYSOKA (WYSOKIE SKAŁKI):
- [Wąwóz Homole](https://hikingtrails.eu/obiekt/wawoz-homole/) - Wąwóz Homole – wąwóz o długości około 800 m w Pieninach, w ich wschodniej części zwanej Małymi Pieninami. Jest to głęboko wcięty, stromościenny wąwóz na obszarze wsi Jaworki. Jego wąskim dnem płynie potok Kamionka, który odegrał istotną rolę w rzeźbieniu koryta wąwozu. Potok tworzy liczne kaskady, a płynie nim krystalicznie czysta woda. Zbocza wąwozu tworzą skały zbudowane z różnokolorowego wapienia, sięgające nawet 120 metrów wysokości. Właściwe formowanie wąwozu Homole zostało zapoczątkowane w neogenie. Nastąpiło wówczas obniżenie lokalnej bazy erozyjnej, w wyniku czego blok Homoli podlegał intensywnej erozji rzecznej. Przyjęto, iż blok uległ wydźwignięciu wzdłuż osi poprzecznej do pienińskiego pasa skałkowego, co spowodowało powstanie systemu rozłamowego wąwozu oraz uaktywniło uskoki grawitacyjne. W wyniku tego, na skutek erozji rzecznej, doszło do wypreparowania w podłożu skalnym głębokiego wąwozu. Wąwóz Homole został wyżłobiony przez płynący obecnie jego dnem niewielki potok Kamionka. W 1963 r. na terenie wąwozu został utworzony Rezerwat Przyrody Wąwóz Homole o powierzchni 58,64 ha. Celem ochrony w rezerwacie jest zachowanie krajobrazu i cennych osobliwości przyrody nieożywionej i ożywionej. Przez wąwóz prowadzi znakowany na zielono szlak turystyczny Jaworki – Podolínec. Wędrówki powiązane z tagiem WĄWÓZ HOMOLE:
- [Durbaszka](https://hikingtrails.eu/obiekt/durbaszka/) - Durbaszka – szczyt o wysokości 934 m n.p.m. w Pieninach. Znajduje się w głównym grzbiecie Małych Pienin, na granicy słowacko-polskiej. Od wschodu sąsiaduje ze szczytem Borsuczyny a od zachodu ze szczytem Wysoki Wierch. Południowe stoki stromo opadają do Potoku Kýčerský, północno-wschodnie stoki łagodnie opadają do Potoku Koniowiec uchodzącego do Potoku Kamionka w Wąwozie Homole a północno-zachodnie stoki opadają do Potoku Czerszla. Szczyt jest odsłonięty na północną stronę. Roztacza się z niego szeroka panorama Beskidu Sądeckiego. Północne zbocza pokrywają rozległe hale, na których nadal wypasa się owce. Południowe stoki są porośnięte lasem mieszanym i leżą na terenie słowackiego Pienińskiego Parku Narodowego (Pieninský národný park). Znajdują się tu wapienne skały zwane Kościelnymi Skałami. Poniżej szczytu na południowym stoku znajduje się Schronisko pod Durbaszką. Przez szczyt przebiega znakowany na niebiesko szlak turystyczny Tarnów – Wielki Rogacz. Wędrówki powiązane z tagiem DURBASZKA:
- [Borsuczyny](https://hikingtrails.eu/obiekt/borsuczyny/) - Borsuczyny – szczyt o wysokości 939 m n.p.m. w Pieninach. Znajduje się w głównym grzbiecie Małych Pienin, na granicy słowacko-polskiej. Od wschodu przez Przełęcz Stachurówki sąsiaduje z nienazwanym wierzchołkiem nad przełęczą Kapralowa Wysoka, od zachodu sąsiaduje ze szczytem Durbaszka a od północy sąsiaduje ze szczytem Skała. Południowe stoki stromo opadają do Potoku Kýčerský a północno-wschodnie stoki łagodnie opadają do Potoku Kamionka a północno-zachodnie stoki opadają do Potoku Koniowiec uchodzącego do Potoku Kamionka w Wąwozie Homole. Szczyt jest porośnięty lasem i nie dostarcza żadnych widoków. Sam wierzchołek ma skaliste i strome zbocza. Północne stoki pokrywa rozległa hala Połonina Kiczera, na której nadal wypasa się owce. Południowe stoki są porośnięte lasem mieszanym i leżą na terenie słowackiego Pienińskiego Parku Narodowego (Pieninský národný park). Przez szczyt przebiega znakowany na niebiesko szlak turystyczny Tarnów – Wielki Rogacz. Wędrówki powiązane z tagiem BORSUCZYNY:
- [Bieszczady](https://hikingtrails.eu/obiekt/bieszczady/) - Bieszczady – dwa pasma górskie należące do Beskidów Wschodnich, które są częścią Zewnętrznych Karpat Wschodnich. Dzielą się na: Bieszczady Zachodnie (na terenie Polski i Ukrainy) i Bieszczady Wschodnie (na terenie Ukrainy). Najwyższy szczyt Bieszczadów to Pikuj (1405 m n.p.m., na Ukrainie) zaś na terytorium Polski – Tarnica (1346 m n.p.m.). Bieszczady charakteryzują się tzw. “rusztową” budową grzbietów, które biegną równolegle do siebie z południowego wschodu na północny zachód. Charakterystyczny krajobraz Bieszczadów tworzą połoniny, czyli zbiorowiska subalpejskie i alpejskie, rozciągające się od górnej granicy lasu po najwyższe szczyty. Jest to piętro roślinności o charakterze naturalnym, którego zasięg poszerzony został przez działalność człowieka (wypas owiec i bydła).
- [Tarnica](https://hikingtrails.eu/obiekt/tarnica/) - Tarnica – najwyższy szczyt polskich Bieszczadów wznoszący się na wysokość 1346 m n.p.m. Jest również najwyższym szczytem Bieszczadów Zachodnich leżących w na terenie Polski, Słowacji i Ukrainy. Znajduje się we wschodniej części pasma połonin, w grupie tzw. gniazda Tarnicy i Halicza. Tarnica tworzy samodzielny masyw górski o dwóch wierzchołkach (1346 i 1339 m). Od północy przez Przełęcz pod Tarnicą sąsiaduje z Tarniczką (1315 m) a od południowego-wschodu sąsiaduje ze szczytem Kiśniczki (1225 m). Wschodnie i południowe zbocza opadają do Rzeki Wołosatka zachodnie zbocza opadają do Potoku Polaniec. Tarnica zbudowana jest z fliszu karpackiego czyli skał osadowych łupków ilastych i marglistych oraz piaskowców, które utworzone zostały w okresie kredy do starszego trzeciorzędu (paleogenu), a następnie wypiętrzone i sfałdowane w okresie młodszego trzeciorzędu (neogenu). Partie szczytowe Tarnicy tworzą wąski, ostry, nieco wydłużony grzbiet góry z licznymi złomiskami skalnymi i bruzdami naturalnych zagłębień. Od południowej strony szczytu w dół opada wysoka skalna ściana, a niżej rozścielają się wielkie pola kamiennego rumoszu. Szczyt jest porośnięty trawą. Znajduje się na nim stalowy krzyż o wysokości ok. 8,5 metra upamiętniający pobyt ks. Karola Wojtyły w dniu 5 sierpnia 1953 t. Roztaczają się z niego odległe widoki na Bieszczady Zachodnie a w oddali także na Tatry, Gorgany, Ostrą Horę, Połoninę Równą, Połoninę Krasną, Świdowiec. Wędrówki powiązane z tagiem TARNICA:
- [Góra Okopy](https://hikingtrails.eu/obiekt/gora-okopy/) - Góra Okopy – wzgórze o wysokości 408 m n.p.m. na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej znajdujące się na terenie Ojcowskiego Parku Narodowego. Zachodnie zbocza wzgórza stromo opadają do Doliny Prądnika, od północy sąsiaduje we wzgórzem Koronna, od wschodniej strony wzgórze łagodnie przechodzi w bezleśną wierzchowinę a od południa jego zbocza opadają do Wąwozu Smardzowickiego. Po zachodniej stronie wzgórza znajdują się grupa grupa skał zwana Okopami z dwoma jaskiniami: Jaskinia Okopy Wielka Dolna i Jaskinia Okopy Górna. Skały miejscami są bardzo strome, podcięte pionowymi ścianami. Ze szczytów skał roztaczają się rozległe widoki na Dolinę Prądnika. Szczyt wzgórza jest porośnięty lasem. Znajdują się na nim pozostałości średniowiecznego grodziska, z którego pozostały jedynie wały ziemne. Powstanie grodziska datowane jest na XIII wiek. Przez szczyt Góry Okopy przebiega znakowany na zielono Szlak Jaskini Ciemnej (Dolina Sąspowska – Wąwóz Smardzowicki). Wędrówki powiązane z tagiem GÓRA OKOPY:
- [Ojców](https://hikingtrails.eu/obiekt/ojcow/) - Ojców – niewielka wioska malowniczo położona w Dolinie Prądnika, na terenie Ojcowskiego Parku Narodowego. Powstanie wsi datuje się na w II połowę XIV w, czyli na okres, kiedy wzniesiono Zamek w Ojcowie na polecenie Kazimierza Wielkiego. W miejscowości znajdują się liczne atrakcje turystyczne: Brama Krakowska, Jaskinia Ciemna, Punkt widokowy na Jonaszówce, ruiny Zamku w Ojcowie, Kaplica „na wodzie”, Jaskinia Łokietka. Wędrówki powiązane z tagiem OJCÓW:
- [Jonaszówka](https://hikingtrails.eu/obiekt/jonaszowka/) - Jonaszówka – skała o wysokości 20 m na prawym zboczu Doliny Prądnika na Wyżynie Olkuskiej. Znajduje się u podnóży Chełmowej Góry w wylocie bocznej Doliny Sąspowskiej. Wraz ze znajdującą się po drugiej stronie tej doliny skałą Plażówki tworzy bramę skalną, słabo jednak rozpoznawalną, gdyż wylot Doliny Sąspowskiej jest dość szeroki. Ze szczytu Jonaszówki roztacza się widok na Dolinę Prądnika, Sąspowską i Zamek w Ojcowie. Na szczyt prowadzi stroma ścieżka. W pobliżu skały przebiega znakowany na czarno Szlak Pieskowej Skały. Wędrówki powiązane z tagiem JONASZÓWKA:
- [Brama Krakowska (Dolina Prądnika)](https://hikingtrails.eu/obiekt/brama-krakowska/) - Brama Krakowska – skalna brama w Dolinie Prądnika na Wyżynie Olkuskiej. Brama zamyka wylot Wąwozu Ciasne Skałki do doliny. Jest to typowa brama skalna, której kolumny zbudowane są z odpornych na wietrzenie bloków jurajskich wapieni skalistych o wysokości ok. 15 m, lewa kolumna jest wyższa. Brama powstała w wyniku procesów erozyjnych, które intensywniej zachodziły na spękaniach ciosowych, którymi spływała woda. W dalszych etapach dołączyły się zjawiska krasowe i wietrzenie mechaniczne. W skałach bramy dostrzec można płaszczyzny spękań pionowych oraz poziome powierzchnie uławicenia wapieni. Skały tworzące bramę pokrywa murawa kserotermiczna, w której dominuje kostrzewa blada, liczne są też kolonie porostów nadające jej miejscami czarne, białe lub ceglaste wybarwienia. Brama znajduje się na terenie Ojcowskiego Parku Narodowego. Przez bramę prowadzi znakowany na niebiesko Szlak Warowni Jurajskich, w pobliżu bramy przebiega znakowany na czerwono Szlak Orlich Gniazd i znakowany na żółto Szlak Dolinek Jurajskich im. Jana Pawła II. Wędrówki powiązane z tagiem BRAMA KRAKOWSKA:
- [Koziarz](https://hikingtrails.eu/obiekt/koziarz/) - Koziarz – szczyt o wysokości 942 m n.p.m. w Beskidzie Sądeckim. Znajduje się w zachodniej części Pasma Radziejowej, od północy sąsiadując z Suchym Groniem a od południa z Jaworzyną. Zachodnie stoki opadają do Potoku Klępowski, północo-wschodnie stoki opadają do Potoku Brzynka a południowo-wschodnie stoki opadają do nienazwanego potoku będącego lewobrzeżnym dopływem Obidzkiego Potoku. Szczyt Koziarza jest częściowo porośnięty lasem mieszanym z przewagą buka. Zachodnie, strome zbocza porasta buczyna karpacka. Należą one do obszaru Popradzkiego Parku Krajobrazowego. Wschodnie zbocza zajmują wysoko podchodzące pola uprawne, częściowo zarastające lasem. Odsłaniają się tu szerokie widoki na główny grzbiet Pasma Radziejowej. Na szczycie znajduje się zbudowana w 2015 r. wieża widokowa. Ze szczytu wieży roztaczają się odległe widoki na Beskid Sadecki, Pieniny, Gorce, Beskid Wyspowy i Tatry. Przez szczyt przebiega znakowany na żółto szlak turystyczny Leśnica – Modyń. Wędrówki powiązane z tagiem KOZIARZ:
- [Kolebisko](https://hikingtrails.eu/obiekt/kolebisko/) - Kolebisko – szczyt o wysokości 833 m n.p.m. w Beskidzie Sądeckim. Znajduje się w zachodniej części Pasma Radziejowej, w bocznym grzbiecie odchodzącym na zachód od Jaworzyny. Północne zbocza opadają do Potoku Klępowski a południowe do Potoku Klincowski. Wierzchołek Kolebiska jest porośnięty lasem, od wschodniej i zachodniej strony szczytu znajdują się rozległe polany. W pobliżu szczytu przebiega znakowany na zielono szlak turystyczny Jaworzyna – Średni Groń. Wędrówki powiązane z tagiem KOLEBISKO:
- [Suchy Groń (Beskid Sądecki)](https://hikingtrails.eu/obiekt/suchy-gron/) - Suchy Groń – szczyt o wysokości 860 m n.p.m. w Beskidzie Sądeckim. Znajduje się w zachodniej części Pasma Radziejowej. Od północy sąsiaduje ze szczytem Wojakówka a od południa z Koziarzem. Na zachód odchodzi krótki grzbiet ze szczytem Sobel Tylmanowski, który dalej opada do Doliny Dunajca. Południowo-zachodnie stoki opadają do Potoku Klępowski, północno-zachodnie stoki opadają do nienazwanego potoku a wschodnie stoki opadają do Potoku Brzynka. Szczyt Suchego Gronia i zachodnie zbocza porasta buczyna karpacka. Należą one do obszaru Popradzkiego Parku Krajobrazowego. Wschodnie zbocza zajmują wysoko podchodzące pola uprawne, częściowo zarastające lasem. Odsłaniają się tu szerokie widoki na główny grzbiet Pasma Radziejowej. Żółty szlak turystyczny Leśnica – Modyń trawersuje szczyt od wschodniej strony. Wędrówki powiązane z tagiem SUCHY GROŃ (BESKID SĄDECKI):
- [Sobel Tylmanowski](https://hikingtrails.eu/obiekt/sobel-tylmanowski/) - Sobel Tylmanowski – szczyt o wysokości 713 m n.p.m. w Beskidzie Sądeckim. Znajduje się w zachodniej części Pasma Radziejowej, w bocznym grzbiecie odchodzącym od Suchego Gronia i opadającego do Doliny Dunajca. Południowe stoki opadają do Potoku Klępowski a północne do nienazwanego potoku będącego dopływem Dunajca. Szczyt porośnięty jest buczyną karpacką i nie oferuje żadnych widoków. Na zachodnich zboczach poniżej szczytu znajduje się niewielka polana odsłaniająca widok na Gorce. Przez szczyt nie prowadzi żaden szlak turystyczny, można na niego wejść oznaczoną na mapie ścieżką. Wędrówki powiązane z tagiem SOBEL TYLMANOWSKI:
- [Świniuszka](https://hikingtrails.eu/obiekt/swiniuszka/) - Świniuszka – wzgórze o wysokości 488 m n.p.m. na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej we wsi Rodaki w województwie małopolskim. Znajduje się tu duża ilość jurajskich skał, grot oraz jaskiń. Na północno-zachodnim stoku wzgórza, wśród skałek znajduje się wejście do jednej z najgłębszych jaskiń na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej – Jaskinia na Świniuszce. Jest długa na 127 m i szeroka na 37 m. U stóp wzgórza wybija Źródło Miłości z krystalicznie czystą wodą, cenioną szczególnie ze względu na smak. Wzgórze porasta las mieszany z przewagą sosny, występują tu także jodły, buki, lipy i świerki. Wędrówki powiązane z tagiem ŚWINIUSZKA:
- [Źródło Miłości](https://hikingtrails.eu/obiekt/zrodlo-milosci/) - Źródło Miłości – źródło wypływające u południowo-zachodnich podnóży wzgórza Świniuszka na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej. Daje początek potokowi Dębiesznica, który jest prawym dopływem Białej Przemszy. Woda wypływa z warstwy wodonośnej margli i wapieni pochodzących z późnej jury. Charakteryzuje się dobrymi walorami smakowymi i dużą czystością. Wędrówki powiązane z obiektem ŹRÓDŁO MIŁOŚCI:
- [Rezerwat Góra Chełm](https://hikingtrails.eu/obiekt/rezerwat-gora-chelm/) - W Polsce znajdują się dwa rezerwaty o tej samej nazwie. Rezerwat Przyrody Góra Chełm na Pogórzu Strzyżowskim w województwie podkarpackim. Leży w obrębie Czarnorzecko-Strzyżowskiego Parku Krajobrazowego. Ma powierzchnię 155,25 ha. To rezerwat leśny, którego przedmiotem ochrony jest enklawa lasów bukowych porastających Górę Chełm oraz zespoły źródliskowe. Rezerwat przyrody Góra Chełm na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej. Znajduje się w województwie śląskim w miejscowości Hutki-Kanki. Obejmuje górne partie wzgórza Góra Chełm o wysokości 440 m n.p.m. Zajmuje powierzchnię 23,52 ha. Powstał w celu ochrony porastającej Górę Chełm żyznej buczyny sudeckiej. W skład drzewostanu obok buka wchodzą także jodła, jawor i grab, a w runie występują m.in. żywiec dziewięciolistny, przytulia wonna i szczyr trwały.
- [Rezerwat Góra Stołowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/rezerwat-gora-stolowa/) - Rezerwat Przyrody Góra Stołowa im. Ryszarda Malika – leśny rezerwat przyrody o powierzchni 96,09 ha, w gminie Klucze, w nadleśnictwie Olkusz utworzony 25 maja 2021 r. Celem ochrony w rezerwacie jest zachowanie ekosystemu leśnego złożonego z naturalnych zbiorowisk leśnych: żyznej buczyny sudeckiej , jaworzyny z języcznikiem, storczykowej buczyny karpackiej, stanowisk chronionych gatunków roślin i grzybów oraz zróżnicowanej rzeźby obszaru. Na terenie rezerwatu znajduje się z wiele wapiennych ostańców tworzących Stołową Górę, Ostrą Górę i Skałę pod Wieżą. W obrębie skał występuje 11 jaskiń, m.in. Jaskinia Błotna o długości 140 m i głębokości 42 m, Jaskinia Lodowa o długości 30 m, Jaskinia Pod Porzeczką, długości 67 m i deniwelacji 15 m, posiadająca formę szczelinowatego wąwozu, częściowo nakrytego stropem ze skalnych bloków. Wędrówki powiązane z obiektem REZERWAT GÓRA STOŁOWA:
- [Schron amunicyjny Łysa Góra](https://hikingtrails.eu/obiekt/schron-amunicyjny-lysa-gora/) - Schron amunicyjny Łysa Góra powstał w latach 1913-14. Wykonano konstrukcję kamienno-ceglaną ze stropem stalowo-betonowym, pokrytym blachą. Schron posiada jedno duże pomieszczenie magazynowe doświetlone dwoma oknami. Podzielono je ścianką działową z cegły na przedsionek i izbę właściwą. Wędrówki powiązane z tagiem SCHRON AMUNICYJNY ŁYSA GÓRA:
- [Szaniec IS V-5](https://hikingtrails.eu/obiekt/szaniec-is-v-5/) - Szaniec IS V-5 powstał w 1887 roku jako typowe dzieło tego typu. Narys szańca był zbliżony do owalu, z charakterystycznym półkolistym wysunięciem do przodu części czołowej i lekko cofniętymi barkami w partiach szyi. Miał suchą fosę o głębokości około 2-3 metrów, trójkątnym profilu i stromych stokach. Linie stanowisk tworzył ziemny wał o grubym przedpiersiu. Szaniec był dziełem całkowicie ziemnym, w okresie pokoju nie posiadający elementów kubaturowych. Wędrówki powiązane z tagiem SZANIEC IS V-5:
- [Fort 47 1/2 Sudół](https://hikingtrails.eu/obiekt/fort-47-1-2-sudol/) - Fort 47 1/2 Sudół – pośredni, pancerny obrony bliskiej, zbudowano go w latach 1895-97. Mały niestandardowy fort pancerny zbudowany w latach 1895-97. Powstał na wzniesieniu ponad rzeczką o tej samej nazwie, w międzypolu fortów artyleryjskich Łysa Góra oraz Batowice. Fort Sudół stanowi nietypowy w szczegółach przykład rozwiązania dzieła pancernego obrony bliskiej. Narys fortu jest zgeometryzowany, lecz nie symetryczny. Fort nie uczestniczył w działaniach bojowych podczas obu wojen światowych. Wędrówki powiązane z tagiem FORT 47 1/2 SUDÓŁ:
- [Klimczok](https://hikingtrails.eu/obiekt/klimczok/) - Klimczok – szczyt o wysokości 1117 m n.p.m. w Beskidzie Śląskim, w Paśmie Klimczoka i Szyndzielni. Sąsiaduje przez krótki grzbiet z Trzema Kopcami od zachodu, z Szyndzielnią łagodnie opadającym grzbietem na północ i poprzez głęboką Przełęcz Kowiorek z Magurą od wchodu. Południowe stoki stromo opadają do doliny Potoku Wilczego, północno-wschodnie do doliny Potoku Białka a zachodnie do doliny Potoku Barbara. Szczyt jest częściowo porośnięty lasem, od wschodniej strony znajduje się stok narciarski, który odsłania widok na Beskid Mały, wschodnią część Beskidu Śląskiego i Beskid Żywiecko-Orawski. Z Przełęczy Kowiorek dodatkowo roztacza się panorama Beskidu Morawsko-Śląskiego. Stoki porastają lasy bukowo-świerkowe a w granicach leśnictwa Biła rośnie grupa drzew przekraczających 45 metrów wysokości, wśród których kilka przekracza 53 m, a jedna daglezja zielona przekroczyła wysokość 57 metrów. W zboczach Klimczoka znajdują się dwie jaskinie: Jaskinia Ali Baby w Klimczoku i Jaskinia Piętrowa w Klimczoku. Przez szczyt przebiega żółty szlak turystyczny Bielsko-Biała – Jaworze i czarny szlak turystyczny Siodło pod Klimczokiem – Klimczok. Wschodnie zbocza trawersuje czerwony szlak turystyczny Bielsko-Biała, Mikuszowice – Malinowska Skała a zachodnie zbocza trawersuje czarny szlak turystyczny Szyndzielnia – Trzy Kopce. Wędrówki powiązane z obiektem KLIMCZOK:
- [Rezerwat Pazurek](https://hikingtrails.eu/obiekt/rezerwat-pazurek/) - Rezerwat Przyrody Pazurek – rezerwat leśny i przyrody nieożywionej na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej, w pobliżu wsi Pazurek w Małopolsce. Został utworzony w 2008 roku i zajmuje obszar 187,91 ha. Najwyższym wzniesieniem na terenie rezerwatu są Zubowe Skały (440 m n.p.m.), które tworzą niezwykłe skalne miasto. Niektóre ze skał są obiektem wspinaczki skalnej. Największą część powierzchni rezerwatu porasta buczyna sudecka, gdzie w runie leśnym rośnie chroniony i rzadko spotykany żywiec dziewięciolistny, a także miesiącznica trwała i czosnek niedźwiedzi. Wilgotne i chłodne północne stoki porasta jaworzyna górska. Wędrówki powiązane z obiektem REZERWAT PAZUREK:
- [Fort 47 Łysa Góra](https://hikingtrails.eu/obiekt/fort-47-lysa-gora/) - Fort 47 Łysa Góra – główny, artyleryjski, powstawał etapami od 1872 roku jako szaniec, przez fort półstały, aż do 1885 roku w wersji finalnej. Łysa Góra reprezentująca jednowałowy fort artyleryjski jest największym tego typu obiektem w całej twierdzy. Zadaniem obiektu było zabezpieczenie Traktu Warszawskiego, od strony którego można było się spodziewać ewentualnego ataku na twierdzę. Wędrówki powiązane z tagiem FORT 47 ŁYSA GÓRA:
- [Fort 47a Węgrzce](https://hikingtrails.eu/obiekt/fort-47a-wegrzce/) - Fort 47a Węgrzce – główny, pancerny, powstał w 1887 roku jako półstały fort artyleryjski. W latach 1892-96 całkowicie przebudowany na fort typu pancernego obrony bliskiej i dalekiej ‘Einheitsfort’. Wchodził w skład grupy fortecznej Węgrzce. Zadaniem obiektu było zabezpieczenie Traktu Warszawskiego, od strony którego można było się spodziewać ewentualnego ataku na twierdzę. Fort zbudowano na narysie zbliżonym do trapezu, z usytuowanym w centrum założenia ziemnym masywem, osłaniającym piętrowy blok koszarowo-bojowy z przybudowaną kaponierą szyjową. Fort nie brał udziału w bitwach podczas I wojny światowej. Wędrówki powiązane z tagiem FORT 47A WĘGRZCE:
- [Bateria B1 Węgrzce](https://hikingtrails.eu/obiekt/bateria-b1-wegrzce/) - Bateria towarzysząca B1 Węgrzce powstała w latach 1902-03. Dzieło ziemne o narysie wydłużonego prostokąta, ze schronami pogotowia o kamienno-ceglanej konstrukcji ścian i stalobetonowych stropach, umieszczonymi w co drugiej poprzecznicy. Każda taka bateria posiadała trzy takie schrony. Wejścia do schronów pogotowia osłaniały półkoliste przelotnie z cienkiej warstwy betonu na blasze falistej, chroniące przed odłamkami. Wędrówki powiązane z tagiem BATERIA B1 WĘGRZCE:
- [Ostróg Fortu 47 Łysa Góra](https://hikingtrails.eu/obiekt/ostrog-fortu-47-lysa-gora/) - Ostróg Fortu 47 Łysa Góra – należy do grupy fortecznej Węgrzce. Powstał w latach 1912-13. Jest to niewielki schron do ognia czołowego, uzbrojony w dwa karabiny maszynowe, umieszczone za tarczami pancernymi w strzelnicach przeciwrykoszetowych. Zbudowano go na planie nieregularnej litery L, z wejściem i oknem od strony zapola i pojedynczą strzelnicą dla broni ręcznej w ścianie od strony drogi. Ściany wykonano z betonu, z wyjątkiem tej od zapola, która powstała z cegieł. Wędrówki powiązane z tagiem OSTRÓG FORTU 47 ŁYSA GÓRA:
- [Rezerwat Kornuty](https://hikingtrails.eu/obiekt/rezerwat-kornuty/) - Rezerwat Przyrody Kornuty – rezerwat przyrody nieożywionej w północno-zachodniej części pasma Magury Wątkowskiej. Jest najstarszym obszarem chronionym w Beskidzie Niskim, utworzonym w 1953 roku w celu ratowania unikalnych form skalnych i otaczającego je lasu. Położony jest na zalesionych, północno-wschodnich stokach masywu Magury Wątkowskiej, w gminie Sękowa. Rezerwat obejmuje powierzchnię blisko 12 hektarów i stanowi jedno z najbardziej tajemniczych oraz rzadziej uczęszczanych miejsc w tej części Karpat, co pozwala poczuć tam atmosferę prawdziwej, dzikiej przyrody. Główną atrakcją rezerwatu jest rozproszone w lesie „skalne miasto”, które tworzą monumentalne ambony, baszty, grzyby oraz ambony skalne zbudowane z piaskowca magurskiego. Te imponujące ostańce, osiągające wysokość kilkunastu metrów, powstały w wyniku intensywnego wietrzenia oraz ruchów osuwiskowych. Między blokami skalnymi ciągną się głębokie rozpadliny, szczeliny i labirynty, które nadają temu miejscu niemal baśniowy, surowy charakter. Obszar ten słynie również z licznych jaskiń szczelinowych, będących jednym z największych takich skupisk w Beskidach. Najbardziej znaną z nich jest Jaskinia Mroczna, której korytarze liczą ponad 200 metrów długości. Wnętrza tych podziemnych korytarzy są stałym miejscem hibernacji dla różnych gatunków nietoperzy, dlatego wejście do nich jest ściśle regulowane przepisami ochrony przyrody. Pod względem florystycznym rezerwat chroni naturalny fragment buczyny karpackiej z domieszką jodły i jaworu. Specyficzny, wilgotny i zacieniony mikroklimat panujący wokół skał sprzyja rozwojowi bogatej flory zarodnikowej, w tym rzadkich mchów, wątrobowców oraz paproci, wśród których dawniej symbolem rezerwatu był chroniony języcznik zwyczajny. Do rezerwatu można dotrzeć zielonym szlakiem spacerowym, który malowniczo wije się między skałami. Najwygodniejsze podejścia prowadzą z urokliwej, dawnej łemkowskiej wsi Bartne lub od strony grzbietu Magury Małastowskiej. Wędrówki powiązane z obiektem REZERWAT KORNUTY:
- [Magura (Beskid Śląski)](https://hikingtrails.eu/obiekt/magura-beskid-slaski/) - Magura – szczyt o wysokości 1109 m n.p.m. Paśmie Klimczoka i Szyndzielni w Beskidzie Śląskim. Położony jest w grzbiecie odchodzącym na wschód od Klimczoka. Na zachód grzbiet Magury opada do Przełęczy Kowiorek (Siodło pod Klimczokiem), północne stoki stromo opadają do doliny Potoku Białka, południowe również stromo opadają do doliny Potoku Wilczego a wschodnie opadają do dolinki potoków Mesznianka i Mesznianka Druga. Magura to wydłużona i spłaszczona kulminacja o mało wyróżniającym się wierzchołku. Szczyt jest porośnięty lasem, jedynie na południowych i wschodnich stokach Magury jest wiele polan. Z płaskiego grzbietu w szczytowych partiach odsłaniają się w prześwitach widoki na Pasmo Baraniej Góry i Skrzycznego a w oddali na Beskid Morawsko-Śląski. Na zachodnim stoku Magury, nad Przełęczą Kowiorek oddzielającą Magurę od Klimczoka, znajduje się Schronisko PTTK Klimczok. Dzieje schroniska sięgają XIX w. a obecny budynek pochodzi z 1914 r. Wędrówki powiązane z obiektem MAGURA (BESKID ŚLĄSKI):
- [Wątkowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/watkowa/) - Wątkowa – szczyt o wysokości 846 m n.p.m. w Beskidzie Niskim. Znajduje się w środkowej części Pasma Magury Wątkowskiej i jest najwyższym jego szczytem. Od północnego zachodu sąsiaduje ze szczytem Magóra Jasielska a od południowego wschodu sąsiaduje z Magurą. Północne stoki opadają do Potoku Kłopotnica a południowe opadają do Potoku Bartnianka. Wątkowa stanowi pod względem geologicznym klasyczny przykład budowy fliszowej, która dominuje w całych Karpatach Zewnętrznych. Pod względem jednostek tektonicznych obszar ten należy do płaszcza magurskiego, czyli największej i zarazem położonej najbardziej na południe struktury tego regionu. Samo pasmo ma charakter synklinalny, co oznacza, że warstwy skalne układają się tutaj w formę rozległej niecki. W jej centralnej części, tworzącej dzisiejszy grzbiet, zachowały się młodsze i bardziej odporne na niszczenie utwory geologiczne, co uchroniło Wątkową przed intensywną erozją i pozwoliło jej zachować dominującą wysokość w okolicy. Głównym budulcem masywu jest tak zwany flisz magurski, powstały w okresie eocenu, czyli około 40–50 milionów lat temu. Skały te formowały się na dnie dawnego oceanu Tetydy w wyniku działalności podwodnych prądów zawiesinowych, które cyklicznie osadzały na przemian warstwy grubo- i drobnoziarniste. Kluczową rolę w rzeźbiotwórczości Wątkowej odgrywają gruboławicowe piaskowce magurskie, bogate w minerały takie jak glaukonit i muskowit, spojone twardym lepiszczem krzemionkowo-ilastym. To właśnie te potężne i twarde ławice piaskowca budują najwyższe partię szczytowe, podczas gdy rozdzielające je miękkie łupki i margle łatwiej ulegały niszczeniu, warunkując dzisiejszy przebieg przełęczy i dolin rzecznych. Taka budowa litologiczna bezpośrednio kształtuje współczesną rzeźbę terenu oraz wywołuje dynamiczne zjawiska geologiczne w całym masywie. Naprzemienne ułożenie przepuszczalnych piaskowców i nieprzepuszczalnych, plastycznych łupków w połączeniu ze stromizną stoków sprzyja powstawaniu potężnych osuwisk, z których słynie całe pasmo Magury Wątkowskiej. W wyniku tych grawitacyjnych ruchów masowych dochodzi do pękania i przemieszczania się wielkich bloków skalnych. Prowadzi to do powstawania jaskiń pseudokrasowych o charakterze szczelinowym oraz malowniczych wychodni skalnych, baszt i ambon, które można podziwiać w bliskim sąsiedztwie szczytu, zwłaszcza w rejonie pobliskiego rezerwatu przyrody Kornuty. Szata roślinna Wątkowej oraz całego otaczającego ją pasma Magury Wątkowskiej ma wybitnie leśny charakter, a jej współczesny kształt jest ściśle chroniony w ramach Magurskiego Parku Narodowego. Przed II wojną światową sytuacja wyglądała zupełnie inaczej, ponieważ w partiach szczytowych i na zboczach góry ciągnęły się rozległe połacie hal i pastwisk wykorzystywanych przez lokalnych mieszkańców. Po wysiedleniach ludności łemkowskiej naturalne procesy sukcesji sprawiły, że lasy ponownie zawładnęły tym terenem, czyniąc go dziś jednym z najbardziej dzikich i zwartych kompleksów leśnych w Beskidzie Niskim. Dominującym zbiorowiskiem roślinnym w masywie Wątkowej jest żyzna buczyna karpacka, która porasta niemal cały grzbiet i strome stoki góry. W drzewostanie bezapelacyjnie króluje buk zwyczajny, osiągający tutaj imponujące rozmiary, a naturalną domieszkę stanowi jodła pospolita oraz rzadziej jawor i świerk. Szczególnie cenne fragmenty tego starodrzewu, z drzewami pamiętającymi dawne wieki, rosną w bliskim sąsiedztwie szczytu, w granicach najstarszego w Beskidzie Niskim rezerwatu przyrody „Kornuty”, gdzie las współgra z monumentalnymi piaskowcowymi skałami. Wiosną, zanim gęste korony buków rozwiną liście i odetną dopływ światła do niższych partii, runo leśne Wątkowej eksploduje bogactwem gatunkowym. Wśród kobierców roślinnych masowo pojawiają się gatunki typowo reglowe i karpackie, takie jak żywiec gruczołowaty, żywiec cebulkowy, czosnek niedźwiedzi, kokorycz pusta oraz lśniąca śnieżyczka przebiśnieg. W wilgotniejszych zagłębieniach terenu, u podnóża góry i wzdłuż potoków, buczyna ustępuje miejsca nadrzecznym olszynom oraz płatom jaworzyn z bujnym podszytem. Masyw Wątkowej to także ostoja dla wielu rzadkich i objętych ścisłą ochroną roślin naczyniowych, z których duża część to cenne osobliwości górskie. W cienistych zakątkach lasu można natknąć się na chronione storczyki, drapieżny pokrzyk wilczą jagodę, wawrzynek wilczełyko oraz charakterystyczne paprocie, w tym podrzeń żebrowiec. Na obrzeżach dawnych polan polnych i na przejaśnieniach wciąż udaje się spotkać dziewięćsił bezłodygowy oraz rzadkie gatunki tojadów, co potwierdza unikalny, przejściowy charakter flory tego zakątka Karpat. Przez szczyt Wątkowej przebiega znakowany na zielono szlak turystyczny Gorlice – Kečkovce. Wędrówki powiązane z obiektem WĄTKOWA:
- [Przełęcz Majdan](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-majdan/) - Przełęcz Majdan – przełęcz na wysokości 616 m n.p.m. w zachodniej części Beskidu Niskiego pomiędzy szczytem Magury na północy a szczytem Mareszki na południu. Wschodnie zbocza przełęczy opadają do Potoku Świerzówka a zachodnie zbocza opadają do Potoku Bartnianka. Drogowskaz przy szlaku znajduje się nieco wyżej przełęczy i dlatego pokazuje wysokość 625 m n.p.m. Teren przełęczy jest zalesiony, krzyżuje się tutaj znakowany na czerwono Główny Szlak Beskidzki oraz znakowany na żółto szlak turystyczny Bartne – Krempna. Wędrówki powiązane z obiektem PRZEŁĘCZ MAJDAN:
- [Góry Opawskie](https://hikingtrails.eu/obiekt/gory-opawskie/) - Góry Opawskie (cz. Zlatohorská vrchovina) – pasmo górskie w Sudetach Wschodnich, na terenie Czech i Polski. W Polsce Góry Opawskie od północy sąsiadują z Przedgórzem Paczkowskim, w Czechach sąsiadują od zachodu z Przedgórzem Paczkowskim (cz. Žulovská pahorkatina) i Górami Złotymi (cz. Rychlebské hory), od południowego zachodu z Wysokim Jesionikiem (cz. Hrubý Jeseník) i od południa z Niskim Jesionikiem (cz. Nízký Jeseník). Najwyższym szczytem jest Příčný vrch o wysokości 975 m n.p.m. położony na terenie Czech. W polskiej części Gór Opawskich najwyższym szczytem jest Biskupia Kopa, której wierzcholek znajduje się po czeskiej stronie na wysokości 890 m n.p.m. a po polskiej stronie najwyższy punkt Biskupiej Kopy znajduje się na wysokości 887 m n.p.m. Góry Opawskie stanowią integralną część znacznie większego czeskiego pasma Zlatohorská vrchovina. Rozpatrując ten mezoregion jako całość, jego budowa geologiczna jawi się jako spójny, polsko-czeski system struktur strefy morawsko-śląskiej. To właśnie po czeskiej stronie pasma znajdują się najbardziej spektakularne formacje geologiczne, kluczowe dla zrozumienia ewolucji całych Sudetów Wschodnich, a granica państwowa przecina te same struktury tektoniczne, dzieląc masywy górskie pod względem administracyjnym, ale nie geologicznym. Zachodnia część całego pasma, zdominowana przez Masyw Příčnego Vrchu oraz Góry Parkowej, reprezentuje starsze, dewońskie piętro strukturalne, które po czeskiej stronie charakteryzuje się jeszcze większym stopniem skomplikowania niż w Polsce. Podłoże budują tu silnie zmetamorfizowane łupki łyszczykowe, fyllity, gnejsy oraz twarde kwarcyty formacji vrbneńskiej. Co istotne, na północno-zachodnich stokach Przedniej Kopy w Polsce oraz w sąsiednich partiach czeskich odsłaniają się najstarsze w całym paśmie warstwowane gnejsy, których wiek szacuje się na blisko miliard lat. Właśnie ta zachodnia, silniej przeobrażona tektonicznie strefa stała się w przeszłości centrum potężnej mineralizacji kruszcowej, w wyniku której w Czechach powstało jedno z najważniejszych historycznych zagłębi górniczych w Europie Środkowej. Przechodząc ku wschodowi, w rejon masywu Biskupiej Kopy i sąsiadującego z nim czeskiego grzbietu Větrná, budowa geologiczna płynnie zmienia się w młodsze, dolnokarbońskie piętro osadowe. Granica państwowa biegnie tu wzdłuż grzbietu, który po obu stronach zbudowany jest z tych samych formacji fliszowych (kulmu), reprezentowanych przez naprzemianległe ławice twardych szarogłazów, piaskowców, mułowców i łupków ilastych. Te potężne serie osadowe, deponowane przez dawne podwodne prądy zawiesinowe, są w Czechach znacznie głębiej rozcięte przez systemy rzeczne, na przykład przez dolinę Złotego Potoku (Zlatý potok) płynącego u podnóża Příčnego Vrchu i Větrnej, co odsłania pełniejszy profil stratygraficzny tych skał. Tektonika całego pasma Zlatohorská vrchovina została ostatecznie ukształtowana przez orogenezę hercyńską, która złożyła te dewońskie i karbońskie osady w potężne fałdy, łuski i nasunięcia skierowane na wschód. Unikalnym zjawiskiem w skali europejskiej jest tutejszy głęboki system szczelin i żył kwarcowych, który po stronie czeskiej we wnętrzu Příčnego Vrchu stworzył potężne złoża polimetaliczne. Oprócz czystego złota, występują tam bogate minerały siarczkowe, w tym piryt metaliczny, chalkopiryt zawierający miedź, galena z domieszką srebra oraz sferyt i minerały ołowiu, co świadczy o intensywnych procesach hydrotermalnych, jakie zachodziły w tutejszym podłożu pod koniec paleozoiku. Całość tej polsko-czeskiej krainy geologicznej została w czwartorzędzie zmodyfikowana przez lądolód skandynawski oraz intensywną erozję wodną, która odsłoniła najtwardsze partie skał. Najbardziej spektakularnym tego dowodem jest krajobraz pogórniczy, który po stronie czeskiej przybiera wręcz monumentalne rozmiary. Podczas gdy w Polsce pamiątkami są mniejsze wyrobiska jak Gwarkowa Perć, w czeskim Masywie Příčnego Vrchu działalność górnicza trwająca od średniowiecza aż do lat dziewięćdziesiątych dwudziestego wieku pozostawiła sieć ponad stu dwudziestu kilometrów podziemnych korytarzy, sztolni i szybów, a także gigantyczne zapadliska terenu, takie jak Velké Pinky, będące unikalnym, makroskopowym wglądem w tektonicznie spękaną i zmineralizowaną strukturę geologiczną tego pogranicza. Lasy i szata roślinna Gór Opawskich oraz ich czeskiego przedłużenia, czyli pasma Zlatohorská vrchovina, tworzą spójny, niezwykle bogaty pod względem florystycznym ekosystem, w którym granica państwowa ma charakter czysto administracyjny. Choć pasmo to zaliczane jest do gór niskich, specyficzne położenie na styku struktur sudeckich i karpackich oraz zróżnicowana rzeźba terenu sprawiły, że wykształciła się tu unikalna szata roślinna. Ponad trzy czwarte powierzchni całego tego transgranicznego pasma zajmują lasy, które na przestrzeni wieków ulegały silnej antropopresji, lecz wciąż kryją w sobie cenne, pierwotne enklawy dzikiej przyrody. W polskiej części Gór Opawskich, objętej ochroną w ramach Parku Krajobrazowego, struktura lasów odzwierciedla dawne, dziewiętnastowieczne trendy w gospodarce leśnej, kiedy to naturalne lasy liściaste masowo zastępowano monokulturami świerkowymi. Dziś te sztuczne nasadzenia świerka są podatne na anomalie pogodowe oraz gradacje kornika, co wymusza stopniową przebudowę drzewostanów w kierunku lasów zbliżonych do naturalnych. Najcenniejsze fragmenty rodzimej flory leśnej chronione są w tutejszych rezerwatach przyrody. Na północnych, stromych stokach Przedniej Kopy rezerwat Las Bukowy chroni blisko stustwudziesięcioletni, naturalny drzewostan bukowy o wysokich walorach krajobrazowych. Z kolei w rezerwacie Cicha Dolina, rozciągającym się wzdłuż malowniczego Bystrego Potoku, zachował się stary las mieszany z dominacją buka sudeckiego i jaworu, stanowiący doskonały przykład potencjalnej roślinności regla dolnego tego regionu. Szczególnym bogactwem polskiej części pasma są wilgotne i żyzne siedliska dolinne oraz nasłonecznione zbocza, gdzie wykształciły się podgórskie łęgi jesionowo-olszowe oraz rzadkie dąbrowy acydofilne, chronione między innymi w rezerwacie Olszak. Runo tych lasów zachwyca bogactwem roślin naczyniowych, wśród których doliczyć się można ponad pięćdziesięciu gatunków górskich i podgórskich, co na Śląsku Opolskim jest zjawiskiem unikalnym. Wiosną w dnach dolin masowo rozkwita czosnek niedźwiedzi, a na leśnych polanach i wilgotnych łąkach spotkać można chronione storczykowate, takie jak buławnik mieczolistny, podkolan zielonawy czy kruszczyk połabski, którym towarzyszą inne rzadkie rośliny, w tym lilia złotogłów, wawrzynek wilczełyko, pióropusznik strusi oraz parzydło leśne. Czeska część pasma, ze względu na większą powierzchnię, wyższe wysokości bezwzględne oraz głębsze rozcięcie dolinami rzecznymi, prezentuje jeszcze pełniejszy i bardziej zróżnicowany obraz szaty roślinnej. Lasy w okolicach Zlatych Hor i w Masywie Příčnego Vrchu mają charakter typowo górski, przechodząc miejscami w dobrze zachowane bory świerkowo-jodłowe z domieszką buka i klonu jaworu. W głębokich, zacienionych dolinach rzek, takich jak Złoty Potok, panuje specyficzny mikroklimat sprzyjający rozwojowi paproci, mchów i wątrobowców. Czesi kładą ogromny nacisk na ochronę tych ekosystemów w ramach Obszaru Chronionego Krajobrazu Jesioniki (CHKO Jeseníky), do którego przynależy zachodnia część pasma Zlatohorská vrchovina, dbając o zachowanie reliktowych stanowisk flory sudeckiej. Bezsprzecznie najcenniejszym, wręcz mistycznym elementem szaty roślinnej po czeskiej stronie jest Narodowy Rezerwat Przyrody Rejvíz, położony na bezodpływowym płaskowyżu na wysokości ponad siedmiuset pięćdziesięciu metrów nad poziomem morza. Jest to największe i najlepiej zachowane torfowisko mszarne na Śląsku Czeskim i Morawach, którego wiek szacuje się na siedem tysięcy lat. Wykształcił się tam unikalny w skali Europy Środkowej samowystarczalny ekosystem boru bagiennego z reliktową sosną błotną. Wilgotne, kwaśne podłoże rezerwatu Rejvíz porastają rzadkie, wyspecjalizowane rośliny torfowiskowe, w tym owadożerna rosiczka okrągłolistna, żurawina błotna, wełnianka pochwowata, bagnica torfowa oraz modrzewnica zwyczajna, a kobierce mchów tworzy torfowiec magellański i liczne gatunki płonników, co czyni ten zakątek jednym z najważniejszych sanktuariów botanicznych całego polsko-czeskiego pogranicza. Wędrówki powiązane z obiektem GÓRY OPAWSKIE:
- [Biskupia Kopa](https://hikingtrails.eu/obiekt/biskupia-kopa/) - Biskupia Kopa (cz. Biskupská Kupa) – szczyt o wysokości 890 m n.p.m. w Górach Opawskich, w Sudetach Wschodnich, leżący na granicy Polski i Czech. Wierzchołek znajduje się po czeskiej stronie a w Polsce najwyższy punkt Biskupiej Kopy znajduje się na wysokości 887 m n.p.m. Biskupia Kopa jest najwyższą kulminacją Masywu Biskupiej Kopy. Masyw Biskupiej Kopy wyróżnia się charakterystycznym kształtem i rzeźbą terenu. Jego fizyczna forma jest bezpośrednim rezultatem specyficznej budowy geologicznej, a zwłaszcza obecności twardych, odpornych na erozję skał osadowych, takich jak szarogłazy. Od strony północnej, z perspektywy Niziny Śląskiej, masyw wyrasta gwałtownie nad otaczający go płaski krajobraz, dominując nad okolicą jako potężna i zwarta formacja górska. Sama Biskupia Kopa ma kształt regularnego, monumentalnego stożka o łagodnie zaokrąglonym wierzchołku. To właśnie od tej specyficznej formy geomorfologicznej, przypominającej wielką kopę siana, góra zyskała swoją historyczną nazwę. Sylwetka ta jest na tyle regularna i wyrazista, że przy dobrej widoczności można ją bez trudu dostrzec z odległości wielu kilometrów, co od wieków czyniło ten szczyt naturalnym punktem nawigacyjnym dla wędrowców przemierzających niższe partie Śląska. Ważną cechą rzeźby całego masywu jest wyraźna asymetria jego stoków. Północne zbocza, opadające ku dolinom Złotego Potoku i Bystrego Potoku po stronie polskiej, są wyjątkowo strome, miejscami wręcz urwiste i pocięte głębokimi dolinami o charakterze wąwozów. W przeciwieństwie do nich, stoki południowe i zachodnie po stronie czeskiej opadają znacznie łagodniej w kierunku przełęczy Petrovy boudy oraz doliny u podnóża miasta Zlaté Hory, tworząc łagodniejsze linie krajobrazu. Masyw nie stanowi jednak pojedynczego, wyizolowanego wzniesienia, lecz przybiera formę wydłużonego wału o przebiegu zbliżonym do równoleżnikowego. Główny, najwyższy szczyt łączy się bezpośrednio wąskim, stosunkowo wyrównanym grzbietem grzbietowym ze Srebrną Kopą poprzez płytkie obniżenie Przełęczy pod Kopą. Ta linia grzbietowa ciągnie się dalej na wschód w stronę Zamkowej Góry, tworząc spójny i ciągły łańcuch wzniesień, wzdłuż którego wytyczono współczesną granicę państwową. Naturalny, obły kształt zboczy został w wielu miejscach trwale zmodyfikowany przez wielowiekową działalność człowieka. Na stokach masywu wyraźnie odznaczają się głębokie nacięcia dawnych kamieniołomów oraz historycznych wyrobisk górniczych. Najbardziej spektakularnym tego przykładem jest zlokalizowana na zboczu Bukowej Góry Gwarkowa Perć, gdzie w wyniku eksploatacji łupków powstał wąski, stromy wąwóz o pionowych, kilkunastometrowych ścianach skalnych, który w unikalny sposób urozmaica dzisiejszą morfologię tego terenu. Lasy porastające Masyw Biskupiej Kopy odzwierciedlają burzliwą historię ludzkiej ingerencji, zmagania z siłami natury oraz współczesne, intensywne starania o przywrócenie naturalnej równowagi ekologicznej po obu stronach granicy. Przez niemal dwa stulecia lasy Biskupiej Kopy kojarzone były głównie z gęstymi, ciemnymi borami świerkowymi. Monokultury te zostały sztucznie wprowadzone przez niemieckich leśników w dziewiętnastym wieku na miejsce dawnych, pierwotnych lasów liściastych i mieszanych, co miało na celu szybkie pozyskanie cennego surowca drzewnego. Świerki, choć rosły szybko, okazały się jednak zupełnie niedostosowane do tutejszych warunków glebowych i klimatycznych regla dolnego. Płytki system korzeniowy tych drzew sprawił, że lasy stały się skrajnie podatne na silne wiatry i huragany, a monokulturowy charakter osłabił ich odporność na ataki szkodników. Na przełomie dwudziestego i dwudziestego pierwszego wieku, a zwłaszcza w drugiej dekadzie dwutysięcznego roku, doszło do ekologicznej katastrofy, która bezpowrotnie zmieniła oblicze Biskupiej Kopy. Długotrwałe susze, obniżenie poziomu wód gruntowych oraz potężna gradacja kornika drukarza doprowadziły do masowego zamierania świerków. W krótkim czasie niemal cały szczyt oraz wyższe partie stoków zostały całkowicie pozbawione drzew. Krajobraz zielonej dotąd góry zamienił się w ogromne poręby, odsłaniając rozległe panoramy na Nizinę Śląską i czeskie Jesioniki, co dla wielu turystów było głębokim szokiem wizualnym. Ta ekologiczna klęska stała się jednak impulsem do zapoczątkowania wielkiej i trwającej do dziś przebudowy drzewostanu, prowadzonej wspólnie przez polskich i czeskich leśników. Zamiast podatnego na choroby świerka, na stokach Biskupiej Kopy masowo sadzone są gatunki zgodne z jej naturalnym profilem siedliskowym. Nowe pokolenie lasu tworzą przede wszystkim buki pospolite, jodły, klony jawory oraz dęby bezszypułkowe, z niewielką domieszką modrzewia i świerka. Młode uprawy i młodniki liściaste, które dziś pokrywają zbocza góry, są znacznie odporniejsze na zmiany klimatyczne, silne wiatry oraz szkodniki. Mimo ogromnych zniszczeń, w głębszych, niżej położonych partiach masywu oraz w ustronnych dolinach potoków zachowały się bezcenne enklawy dawnej przyrody. W Cichej Dolinie, rozciągającej się u podnóża góry wzdłuż Bystrego Potoku, podziwiać można wspaniały, stary las bukowo-jaworowy o charakterze sudeckim, którego runo wiosną pokrywa się kobiercami rzadkich roślin. Imponujący jest również bogaty podszyt i flora runa leśnego całego masywu, gdzie w cieniu odradzających się drzew rosną chronione storczyki, parzydła leśne, lilia złotogłów oraz paprocie, zwiastujące powolny powrót Biskupiej Kopy do jej pierwotnego, dzikiego stanu. Z wieży widokowej na Biskupiej Kopie roztacza się 360-stopniowa panorama. W kierunku północnym widać płaską Nizinę Śląską, jeziora Nyskie, Otmuchowskie i Paczkowskie. Przy doskonałej przejrzystości powietrza horyzont sięga aż po aglomerację górnośląską. W kierunku południowym i zachodnim rozpościera się morze górskich szczytów. Na pierwszym planie wznosi się czeski Příčný vrch, za którym wyrasta potężny wał Wysokiego Jesionika z wyraźnie widoczną wieżą na najwyższym szczycie – Pradziadzie. Dalej na zachód ciągną się grzbiety Gór Złotych i Masywu Śnieżnika, a przy unikalnych warunkach meteorologicznych na krańcach horyzontu udaje się dostrzec karkonoską Śnieżkę oraz pasmo Beskidów. Przez szczyt Biskupiej Kopy przebiega znakowany na czerwono Główny Szlak Sudecki im. Mieczysława Orłowicza, znakownay na niebiesko szlak turystyczny Petrovice – Jarnołtówek, granica oraz znakowany na zielono szlak turystyczny Jarnołtówek – Třemešná. Wędrówki powiązane z obiektem BISKUPIA KOPA:
- [Przełęcz Mokra](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-mokra/)
- [Srebrna Kopa](https://hikingtrails.eu/obiekt/srebrna-kopa/)
- [Lasek Mogilski](https://hikingtrails.eu/obiekt/lasek-mogilski/)
- [Nizina Nadwiślańska](https://hikingtrails.eu/obiekt/nizina-nadwislanska/)
- [Lasek Łęgowski](https://hikingtrails.eu/obiekt/lasek-legowski/)
- [Podgórze Bocheńskie](https://hikingtrails.eu/obiekt/podgorze-bochenskie/)
- [Rezerwat Długosz Królewski](https://hikingtrails.eu/obiekt/rezerwat-dlugosz-krolewski/)
- [Puszcza Niepołomicka](https://hikingtrails.eu/obiekt/puszcza-niepolomicka/)
- [Szczytniak](https://hikingtrails.eu/obiekt/szczytniak/)
- [Nowy Skoszyn](https://hikingtrails.eu/obiekt/nowy-skoszyn/)
- [Jeleniowska](https://hikingtrails.eu/obiekt/jeleniowska/)
- [Podgórze Krakowskie](https://hikingtrails.eu/obiekt/podgorze-krakowskie/)
- [Winnica](https://hikingtrails.eu/obiekt/winnica/)
- [Błatnia](https://hikingtrails.eu/obiekt/blatnia/) - Błatnia – szczyt o wysokości 917 m n.p.m. w Beskidzie Śląskim, wznoszący się nad Doliną Wapienicy, niecałe 4 km na zachód od Klimczoka. Wierzchołek, grzbiety w jego rejonie oraz południowe stoki opadające ku dolinie Chrobaczego Potoku w Brennej pokryte są ciągiem polan, które do II wojny światowej stanowiły tradycyjny ośrodek gospodarki pasterskiej. Pod szczytem znajduje się Schronisko PTTK na Błatniej zbudowane w latach 1925–1926. Ze szczytu roztacza się dookolna panorama, obejmującą wszystkie najciekawsze szczyty tej części Beskidu Śląskiego. Po stronie północnej widać rozległą panoramę miasteczek i wsi śląskich od Skoczowa po Bielsko-Białą.
- [Wielka Cisowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/wielka-cisowa/)
- [Mały Cisowy](https://hikingtrails.eu/obiekt/maly-cisowy/)
- [Przykra](https://hikingtrails.eu/obiekt/przykra/)
- [Buczyna](https://hikingtrails.eu/obiekt/buczyna/) - Buczyna – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie bocheńskim, w gminie Bochnia. W południowej części znajdują się malownicze wzgórza wchodzące w skład pasm wzniesień otaczających Sobolów. Prowadzi tędy niebieski szlak spacerowy.
- [Sobolów](https://hikingtrails.eu/obiekt/sobolow/)
- [Grabina](https://hikingtrails.eu/obiekt/grabina/) - Grabina – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie bocheńskim, w gminie Bochnia. Znajduje się na Pogórzu Wiśnickim w dolinie Polanki i jej dopływów, na wysokości ok. 228–338 m n.p.m.
- [Dąbrowica](https://hikingtrails.eu/obiekt/dabrowica/) - Dąbrowica – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie bocheńskim, w gminie Bochnia. Zabudowania i pola Dąbrowicy znajdują się w dolinie rzeki Stradomka oraz na wzgórzach północno-zachodniej części Pogórza Wiśnickiego.
- [Nieprześnia](https://hikingtrails.eu/obiekt/nieprzesnia/)
- [Zawada](https://hikingtrails.eu/obiekt/zawada/)
- [Kamyk](https://hikingtrails.eu/obiekt/kamyk/)
- [Chrostowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/chrostowa/) - Chrostowa – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie bocheńskim. Chrostowa znajduje się na Pogórzu Wiśnickim, po lewej stronie rzeki Stradomka.
- [Stradomka](https://hikingtrails.eu/obiekt/stradomka/)
- [Hala Łabowska](https://hikingtrails.eu/obiekt/hala-labowska/)
- [Przełęcz Kobylarka](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-kobylarka/)
- [Wargulszańskie Góry](https://hikingtrails.eu/obiekt/wargulszanskie-gory/)
- [Wąwóz Półrzeczki](https://hikingtrails.eu/obiekt/wawoz-polrzeczki/)
- [Wyżyna Katowicka](https://hikingtrails.eu/obiekt/wyzyna-katowicka/)
- [Hałda Kostuchna](https://hikingtrails.eu/obiekt/halda-kostuchna/)
- [Hałda Murcki](https://hikingtrails.eu/obiekt/halda-murcki/)
- [Wzgórze Wandy](https://hikingtrails.eu/obiekt/wzgorze-wandy/)
- [Uklejna](https://hikingtrails.eu/obiekt/uklejna/)
- [Sularzowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/sularzowa/)
- [Trzebunia](https://hikingtrails.eu/obiekt/trzebunia/)
- [Hala Lipowska](https://hikingtrails.eu/obiekt/hala-lipowska/)
- [Rysianka](https://hikingtrails.eu/obiekt/rysianka/)
- [Hala Koziorka](https://hikingtrails.eu/obiekt/hala-koziorka/)
- [Złatna Huta](https://hikingtrails.eu/obiekt/zlatna-huta/)
- [Przełęcz Bory Orawskie](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-bory-orawskie/)
- [Cubla Góra](https://hikingtrails.eu/obiekt/cubla-gora/) - Cubla Góra – szczyt o wysokości 565 m n.p.m. w Beskidzie Wyspowym. Położony jest w grzbiecie łączącym Ciecień i Grodzisko.
- [Diabli Kamień](https://hikingtrails.eu/obiekt/diabli-kamien/) - Diabelski Kamień (Diabelski Kamień koło Szczyrzyca) – potężny głaz zbudowany z piaskowca ciężkowickiego położony u wschodnich podnóży góry Grodzisko w Beskidzie Wyspowym. Jest pomnikiem przyrody nieożywionej. Po wschodniej stronie kamienia znajduje się pustelnia, w której do 1992 r. mieszkał na stałe pustelnik z Klasztoru Cystersów w Szczyrzycu. Pustelnia ma wymiary ok. 2 m × 2,5 m. Obok jego pustelni stoi niewielka kaplica pod wezwaniem Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej i szopka dla kóz.
- [Borek](https://hikingtrails.eu/obiekt/borek/) - Borek – najdalej na północ wysunięty szczyt Beskidu Wyspowego o wysokości 562 m n.p.m. Znajduje się w Paśmie Cietnia i od sąsiedniego Grodziska oddzielony jest niewielką przełęczą. Zachodnie stoki opadają do doliny Krzyworzeki, wschodnie do doliny Stradomki, od północnej strony grzbiet Borka opada na Pogórze Wiśnickie. Borek jest całkowicie porośnięty lasem, w prześwitach między drzewami pojawiają się ciekawe widoki na północno-zachodnią stronę.
- [Józef Wrona](https://hikingtrails.eu/obiekt/jozef-wrona/)
- [Zębalowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/zebalowa/)
- [Golec](https://hikingtrails.eu/obiekt/golec/) - Golec (Góra Ostojowa) – szczyt o wysokości 763 m n.p.m w masywie Zębolowej, w Beskidzie Wyspowym. Szczyt jest całkowicie porośnięty lasem, obok niego poprowadzony jest żółty szlak turystyczny.
- [Kalwaria Tokarska](https://hikingtrails.eu/obiekt/kalwaria-tokarska/)
- [Urbania Góra](https://hikingtrails.eu/obiekt/urbania-gora/)
- [Zębolowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/zebolowa/)
- [Cymbałowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/cymbalowa/) - Cymbałowa – szczyt o wysokości 823 m n.p.m. w Beskidzie Wyspowym. Znajduje się we wschodniej części masywu Zębolowej.
- [Klimas](https://hikingtrails.eu/obiekt/klimas/)
- [Hałda Skalny](https://hikingtrails.eu/obiekt/halda-skalny/)
- [Góra św. Jana](https://hikingtrails.eu/obiekt/gora-sw-jana/) - Góra św. Jana – wzgórze o wysokości 350 m n.p.m. w Łaziskach Górnych w lesie Wierzysko. Na szczycie w miejscu krzyżowania się dawnych szlaków handlowych Kraków – Wrocław i Pszczyna – Mikołów znajduje się kapliczka z figurą św. Jana Ewangelisty.
- [Hałda Waleska](https://hikingtrails.eu/obiekt/halda-waleska/)
- [Hałda Marta Waleska](https://hikingtrails.eu/obiekt/halda-marta-waleska/)
- [Na Beskidzie](https://hikingtrails.eu/obiekt/na-beskidzie/)
- [Potrójna](https://hikingtrails.eu/obiekt/potrojna/)
- [Polana Suwory](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-suwory/)
- [Czarna Góra](https://hikingtrails.eu/obiekt/czarna-gora/) - Czarna Góra – szczyt o wysokości 790 m n.p.m. w Paśmie Łamanej Skały w Beskidzie Małym. Znajduje się w grzbiecie odchodzącym na południowy-wschód od Smrekowicy. Jego północne stoki opadają ku dolinie potoku Sikorówka (dopływ Targoszówki), wschodnie potoku Targoszówka, zachodnie do dolinki bezimiennego potoku.
- [Brama Twardowskiego](https://hikingtrails.eu/obiekt/brama-twardowskiego/) - Brama Twardowskiego – skała na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej w miejscowości Siedlec w województwie śląskim. Jest to zbudowany z wapienia most skalny. Nazwę nadał mu poeta Zygmunt Krasiński, który często tędy spacerował. Skała znajduje się w lesie, w obrębie Rezerwatu Przyrody Parkowe.
- [Ostrężnik](https://hikingtrails.eu/obiekt/ostreznik/)
- [Grota Niedźwiedzia](https://hikingtrails.eu/obiekt/grota-niedzwiedzia/) - Grota Niedźwiedzia – jaskinia w Rezerwacie Przyrody Parkowe na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Znajduje się w Dolinie Wiercicy koło Złotego Potoku. Grota położona jest w skałach wierzchołkowej części wzgórza i jest stanowiskiem paleontologicznym oraz archeologicznym. Ma długość ok. 70 m i jest grotą o rozwinięciu poziomym, łatwo dostępną dla zwiedzających. Jest typową jaskinią krasową powstałą w wyniku rozpuszczania skały wapiennej przez wodę. W pobliżu jaskini przebiega Szlak Orlich Gniazd, prowadzący doliną Wiercicy i łączący na tym odcinku rejon Ostrężnika ze Złotym Potokiem.
- [Złoty Potok](https://hikingtrails.eu/obiekt/zloty-potok/)
- [Rezerwat Parkowe](https://hikingtrails.eu/obiekt/rezerwat-parkowe/)
- [Osiedle Wały](https://hikingtrails.eu/obiekt/osiedle-waly/)
- [Pomost Krakowski](https://hikingtrails.eu/obiekt/pomost-krakowski/) - Pomost Krakowski – mezoregion fizycznogeograficzny w południowej Polsce, we wschodniej części makroregionu Brama Krakowska. Graniczy od zachodu i północy z Obniżeniem Cholerzyńskim, od północnego wschodu z Płaskowyżem Proszowickim, od wschodu z Niziną Nadwiślańską a od południa z Rowem Skawińskim. Region jest systemem wzgórz zbudowanym z wapieni jurajskich (m.in. Wawel, Wzgórza Tynieckie, Pychowice, Sowiniec, Krzemionki). W poprzek Pomostu Krakowskiego przepływa Wisła. W zachodniej części regionu znajdują się niewielkie pozostałości obszarów leśnych – Bielańsko-Tyniecki Park Krajobrazowy. Utworzono tutaj kilka rezerwatów przyrodniczych i geologicznych: Panieńskie Skały, Skałki Przegorzalskie, Bielańskie Skałki, Bonarka, Kajasówka. Wędrówki powiązane z tagiem POMOST KRAKOWSKI:
- [Wzgórza Tynieckie](https://hikingtrails.eu/obiekt/wzgorza-tynieckie/)
- [Opactwo Benedyktynów w Tyńcu](https://hikingtrails.eu/obiekt/opactwo-benedyktynow-w-tyncu/)
- [Grodzisko Pańskie](https://hikingtrails.eu/obiekt/grodzisko-panskie/) - Grodzisko Pańskie – wzniesienie o wysokości 485 m n.p.m. na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej znajdujące się w paśmie wzniesień tworzących lewe zbocza Doliny Wodącej. Na szczycie wzniesienia znajduje się grupa skał w formie długiego grzebienia.
- [Jaskinia Jasna](https://hikingtrails.eu/obiekt/jaskinia-jasna/)
- [Jaskinia Zegar](https://hikingtrails.eu/obiekt/jaskinia-zegar/)
- [Tatry Reglowe](https://hikingtrails.eu/obiekt/tatry-reglowe/) - Tatry Reglowe – mezoregion fizycznogeograficzny położony w Karpatach Zachodnich, w północnej części Tatr. Region rozpościera się wąskim pasem o powierzchni 88 km² w Polsce i na Słowacji, z czego 65 km² przypada na teren Polski.
- [Wielki Kopieniec](https://hikingtrails.eu/obiekt/wielki-kopieniec/)
- [Polana Kopieniec](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-kopieniec/)
- [Olczyska Polana](https://hikingtrails.eu/obiekt/olczyska-polana/)
- [Wielka Przehyba](https://hikingtrails.eu/obiekt/wielka-przehyba/)
- [Przełęcz Minkowska](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-minkowska/)
- [Jasiennik](https://hikingtrails.eu/obiekt/jasiennik/)
- [Polana Bobowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-bobowa/)
- [Lackowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/lackowa/)
- [Bieliczna](https://hikingtrails.eu/obiekt/bieliczna/) - Bieliczna – nieistniejąca już wieś łemkowska w Beskidzie Niskim u stóp Lackowej. Położona była w dolinie Rzeki Białej, obecnie jej teren jest częścią miejscowości Izby. Została lokowana w 1595 roku. Mieszkańców przymusowo wysiedlono w 1947 roku w ramach akcji „Wisła”. Budynki rozebrali okoliczni mieszkańcy, pozostała tylko greckokatolicka Cerkiew Świętego Michała Archanioła zbudowana około 1796 roku i stary cmentarz łemkowski. Wędrówki powiązane z tagiem BIELICZNA:
- [Przełęcz Beskid](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-beskid/)
- [Przełęcz Pułaskiego](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-pulaskiego/) - Przełęcz Pułaskiego – przełęcz na wysokości 761 m n.p.m. w Beskidzie Niskim w Polsce. Znajduje się na granicy polsko-słowackiej. Oddziela leżący na północy Ostry Wierch (930 m n.p.m.) od leżącej na południu Lackowej (997 m n.p.m.). Zachodnie stoki opadają do Rzeki Biała, która tuż poniżej przełęczy ma swoje źródła. Rośnie tu rzadko spotykany na tej wysokości las olchowy. Wschodnie stoki opadają do doliny Potoku Teplica po słowackiej stronie. Teren przełęczy jest porośnięty lasem mieszanym, z niewielkiej polany powyżej przełęczy na zboczach Lackowej pojawia się ciekawy widok na Ostry Wierch i Białą. Nazwa przełęczy nawiązuje do wydarzeń z czasów konfederacji Barskiej – przez przełęcz wiodła najkrótsza droga łącząca obozy konfederatów nad Izbami oraz w Blechnarce. Właśnie obóz warowny w Izbach stanowił w roku 1770 główną bazę Kazimierza Pułaskiego, jednego z ważniejszych dowódców konfederacji, skąd prowadził swoje oddziały pod Przemyśl. Przez przełęcz prowadzi znakowany na czerwono słowacki szlak turystyczny Východokarpatská magistrála. Wędrówki powiązane z tagiem PRZEŁĘCZ PUŁASKIEGO:
- [Ćwilin](https://hikingtrails.eu/obiekt/cwilin/) - Ćwilin – szczyt o wysokości 1072 m n.p.m. w Beskidzie Wyspowym. Otoczony jest z każdej strony przełęczami. Północne, strome stoki opadającą do przełęczy Gruszowiec oddzielając go od Śnieżnicy, południowo-wschodnie stoki opadają do Jurkowa oddzielając go od Łopienia i Mogielicy a południowo-zachodnie do miejscowości Wilczyce. Wierzchołek Ćwilina zajmuje ogromna Polana Michurowa.
- [Polana Michurowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-michurowa/)
- [Eliaszówka](https://hikingtrails.eu/obiekt/eliaszowka/) - Eliaszówka – szczyt o wysokości 1023 m n.p.m. na Pogórzu Popradzkim, jest najwyższym szczytem tego regionu. Znajduje się w grzbiecie biegnącym od Gromadzkiej Przełęczy przez szczyt Okrúhla w kierunku południowo-wschodnim, w miejscu, w którym grzbiet ten skręca ku północnemu wschodowi, biegnąc dalej przez Świni Groń do Karczmarskiej Góry i Bucznika, w widły Popradu i Czercza.
- [Pogórze Popradzkie](https://hikingtrails.eu/obiekt/pogorze-popradzkie/) - Pogórze Popradzkie – mezoregion fizycznogeograficzny położony na terenie Polski i Słowacji obejmujący swoim zasięgiem Pasmo Lubowelskie oraz Pasmo Leluchowskie. Graniczy z Beskidem Sądeckim, Beskidem Niskim, Pogórzem Ondawskim, Górami Czerchowskimi, Pieninami i Międzygórzem Spisko-Szaryskim. W granicach Polski znajdują się dwie izolowane części wchodzące w skład Popradzkiego Parku Krajobrazowego. W regionalizacji Słowacji pogórze jest zdefiniowane jako mezoregion o nazwie Ľubovnianska vrchovina. Wędrówki powiązane z tagiem POGÓRZE POPRADZKIE:
- [Przełęcz Gromadzka](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-gromadzka/)
- [Szczob](https://hikingtrails.eu/obiekt/szczob/)
- [Syhła](https://hikingtrails.eu/obiekt/syhla/)
- [Grúnik](https://hikingtrails.eu/obiekt/grunik/)
- [Źródło Hydrografów](https://hikingtrails.eu/obiekt/zrodlo-hydrografow/)
- [Dolina Dłubni](https://hikingtrails.eu/obiekt/dolina-dlubni/) - Dolina Dłubni – dolina rzeki Dłubni znajdująca się na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Rozciąga się na długości ponad 40 km od Jangrota poprzez Imbramowice w kierunku południowo-wschodnim po okolice Krakowa, gdzie Dłubnia wpada do Wisły. Początek rzece dają źródła szczelinowe w Jangrocie i Trzyciążu.
- [Dłubnia](https://hikingtrails.eu/obiekt/dlubnia/) - Dłubnia – rzeka, lewy dopływ Wisły o długości 50,76 km i powierzchni dorzecza 272 km². Dłubnia płynie przez Wyżynę Olkuską, Wyżynę Miechowską, Płaskowyż Proszowicki do Niziny Nadwiślańskiej, w województwie małopolskim. Wypływa ze źródła we wsi Jangrot, na wschód od Olkusza. Przepływa przez Imbramowice, Wysocice, Sieciechowice, Michałowice, Raciborowice, Kończyce, Batowice oraz dawne wsie stanowiące części Krakowa: Dłubnię, Bieńczyce, Krzesławice i Mogiłę, gdzie uchodzi do Wisły.
- [Wąwóz Ostryszni](https://hikingtrails.eu/obiekt/wawoz-ostryszni/)
- [Licheń](https://hikingtrails.eu/obiekt/lichen/)
- [Sanktuarium Matki Bożej Licheńskiej](https://hikingtrails.eu/obiekt/sanktuarium-matki-bozej-lichenskiej/)
- [Las Grąbliński](https://hikingtrails.eu/obiekt/las-grablinski/)
- [Skrzyczne](https://hikingtrails.eu/obiekt/skrzyczne/)
- [Hala Skrzyczeńska](https://hikingtrails.eu/obiekt/hala-skrzyczenska/)
- [Małe Skrzyczne](https://hikingtrails.eu/obiekt/male-skrzyczne/)
- [Tatry Zachodnie](https://hikingtrails.eu/obiekt/tatry-zachodnie/) - Tatry Zachodnie – jedno z trzech pasm górskich Łańcucha Tatrzańskiego, będące zachodnią częścią Tatr, należące do Karpat, położone na granicy polsko-słowackiej. Góry graniczą z Tatrami Wysokimi na wschodzie, Podtatrzańską Kotliną na południu, Górami Choczańskimi na zachodzie i Rowem Podtatrzańskim na północy. Główny grzbiet ma 37 km długości, a pasmo górskie obejmuje 31 dwutysięczników. Tatry Zachodnie mają powierzchnię ok. 400 km², co stanowi niemal połowę całej powierzchni Tatr. 25% powierzchni Tatr Zachodnich znajduje się w Polsce, reszta na Słowacji. Są drugim pod względem wysokości pasmem górskim zarówno w Polsce, jak i na Słowacji, najwyższym szczytem jest Bystra o wysokości 2248 metrów. W polskiej części Tatr Zachodnich najwyższym szczytem jest Starorobociański Wierch (2176 m). Trzon krystaliczny głównego grzbietu Tatr Zachodnich stanowią głębinowe skały magmowe (granity) oraz skały metamorficzne (gnejs i łupki krystaliczne, amfibolity, migmatyty, mylonity). Północne stoki Tatr Zachodnich, podobnie jak Wysokich oraz Tatry Bielskie, zbudowane są ze skał osadowych. Występowanie tutaj dużej ilości skał bardziej podatnych na erozję niż skały Tatr Wysokich jest przyczyną tego, że szczyty Tatr Zachodnich są niższe. Największy wpływ na kształtowanie rzeźby terenu wywarły wody płynące – potoki. Niewielki szlif nadały rzeźbie Tatr Zachodnich lodowce górskie. Mniejsza wysokość szczytów spowodowała, że w czasie epoki lodowcowej nie uległy one tak silnemu zlodowaceniu – powstające tutaj lodowce były mniejsze, kotły lodowcowe płytsze i nie tak surowe. Ogólnie wpływ lodowców na rzeźbę gór był tutaj mniejszy niż w Tatrach Wysokich. Wskutek występowania tutaj skał wapiennych – wapieni i dolomitów – dobrze rozwinięte są tutaj zjawiska krasowe, efektem których są liczne jaskinie i wywierzyska, żłobki krasowe, leje krasowe. Tu występuje najdłuższa i najgłębsza jaskinia Polski – Jaskinia Wielka Śnieżna. Klimat nie różni się od klimatu w innych częściach Tatr. Najcieplejszym miesiącem jest lipiec, natomiast najzimniejszy jest luty. Na szczytach zima trwa przeciętnie od połowy października do połowy maja. Charakterystyczną cechą pogody jest duża jej zmienność, trudna do przewidzenia. W ciągu kilku godzin pogoda może się radykalnie zmienić, nie jest niczym rzadkim w lecie czy wczesną jesienią duży spadek temperatury i występowanie silnych wichur z zamieciami śnieżnymi czy gradem. Charakterystycznym rodzajem występującego w Tatrach wiatru jest halny. Ze względu na zróżnicowanego podłoża geologicznego roślinność Tatr Zachodnich jest bogatsza i bardziej zróżnicowana gatunkowo niż w Tatrach Wysokich. Ma na to wpływ duża ilość skał wapiennych z interesującą florą roślin wapieniolubnych. Wiele gatunków roślin występuje tylko tutaj, a wiele innych, które w Tatrach Wysokich są rzadkością, tu występuje pospolicie. Wędrówki powiązane z tagiem TATRY ZACHODNIE:
- [Rezerwat Zimny Dół](https://hikingtrails.eu/obiekt/rezerwat-zimny-dol/)
- [Wybrzeże Trzebiatowskie](https://hikingtrails.eu/obiekt/wybrzeze-trzebiatowskie/)
- [Wyspa Chrząszczewska](https://hikingtrails.eu/obiekt/wyspa-chrzaszczewska/)
- [Głaz Królewski](https://hikingtrails.eu/obiekt/glaz-krolewski/) - Głaz Królewski – wielki kamień znajdujący się na północ od miejscowości Buniewice na Wyspie Chrząszczewskiej. Jest to pozostałość wielkiego głazu narzutowego, częściowo zużytego jako materiał do budowy dróg. Głaz ma 20 m obwodu – tylko na ok. 3 metry wystaje ponad powierzchnię wody. To na nim miał według legendy Bolesław III Krzywousty odbierać defiladę floty pomorskiej w 1121 r.
- [Ciecień](https://hikingtrails.eu/obiekt/ciecien/) - Ciecień – szczyt o wysokości 829 m n.p.m. w Beskidzie Wyspowym, w Paśmie Cietnia. Masyw Cietnia znajduje się pomiędzy doliną Krzyworzeki i Stradomki, wznosząc się ponad nie nawet 500 m i ciągnie się od Wierzbanowskiej Przełęczy po przełęcz pod Grodziskiem.
- [Księża Góra](https://hikingtrails.eu/obiekt/ksieza-gora/)
- [Pogórze Dynowskie](https://hikingtrails.eu/obiekt/pogorze-dynowskie/) - Pogórze Dynowskie – mezoregion fizycznogeograficzny w południowej Polsce, od zachodu graniczy z Pogórzem Strzyżowskim, od wchodu z Pogórzem Przemyskim. Najwyższym wzniesieniem jest Sucha Góra (591 m n.p.m.). Pogórze Dynowskie dysponuje bogatymi walorami przyrodniczymi, krajobrazowymi, wypoczynkowymi i uzdrowiskowymi. Krajobraz tworzą tereny podgórskie z dużymi kompleksami leśnymi. Dominującym zbiorowiskiem roślinnym jest podgórska forma buczyny karpackiej. W jej drzewostanie obok buka występuje dość licznie jodła, świerk, jawor oraz wiąz górski. Szczególnie cenne jest występowanie roślin takich jak: cebulica dwulistna i lilia złotogłów. Można tutaj zaobserwować unikalne siedliska bobra, borsuka, orlika krzykliwego, bociana czarnego, kruka i kumaka. Wędrówki powiązane z tagiem POGÓRZE DYNOWSKIE:
- [Rezerwat Prządki](https://hikingtrails.eu/obiekt/rezerwat-przadki/)
- [Sucha Góra](https://hikingtrails.eu/obiekt/sucha-gora/) - Sucha Góra – wzniesienie o wysokości 352 m n.p.m. na Płaskowyżu Tarnowickim, wchodzącym w skład Garbu Tarnogórskiego. Znajduje się w triasowym paśmie Suchej i Srebrnej Góry z wierzchołkiem położonym na granicy trzech miast: Tarnowskich Gór (Piekary Rudne), Bytomia (Sucha Góra) i Radzionkowa. — Sucha Góra – wzniesienie o wysokości 506 m n.p.m. na Pogórzu Ciężkowickim. Znajduje się we wschdniej części Pasma Brzanki, pomiędzy Małym Liwoczem a Kamińską Górą. — Sucha Góra – najwyższe wzniesienie na Pogórzu Dynowskim o wysokości 585 m n.p.m. Szczyt jest w całości zalesiony, prowadzi przez niego czarny szlak turystyczny Zamek Kamieniec – Czarny Dział.
- [Królewska Góra](https://hikingtrails.eu/obiekt/krolewska-gora/)
- [Średni Wierch](https://hikingtrails.eu/obiekt/sredni-wierch/)
- [Solnisko](https://hikingtrails.eu/obiekt/solnisko/)
- [Polana Gorzec](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-gorzec/)
- [Polana Spalone](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-spalone/)
- [Polana Nalewajki](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-nalewajki/)
- [Polana Kałużna](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-kaluzna/)
- [Podsolnisko](https://hikingtrails.eu/obiekt/podsolnisko/)
- [Połonina Caryńska](https://hikingtrails.eu/obiekt/polonina-carynska/) - Połonina Caryńska – masyw górski w Bieszczadach Zachodnich rozciągająca się pomiędzy doliną Potoku Prowcza w Brzegach Górnych i doliną Rzeki Wołosaty w Ustrzykach Górnych. Północne stoki masywu opadają kilkoma grzbietami do doliny Potoku Caryński po zachodniej stronie i do Doliny Połowianki po wschodniej stronie. Północne doliny oddziela przełęcz Przysłup Caryński. Południowe stoki opadają do doliny Potoku Prowcza po zachodniej stronie i do doliny Rzeki Rzeczyca po wschodniej stronie. Doliny południowe oddziela Przełęcz Wyżniańska. Połonina Caryńska tworzy grzbiet o długości około 6 km z pięcioma wierzchołkami. Patrząc od zachodu są to: Skała (1244 m n.p.m.), Kruhly Wierch (1297 m n.p.m.), nienazwany szczyt (1239 m n.p.m.), nienazwany szczyt (1230 m n.p.m.) i nienazwany szczyt (1148 m n.p.m.). Partie szczytowe połoniny porastają murawy alpejskie i subalpejskie, po północnej stronie licznie występują borówczyska. Górna granica lasu przebiega na wysokości 1050-1100 m n.p.m. Poniżej stoki porośnięte są dolnoreglowym lasem mieszanym z przewagą buka i świerka. Nie występuje tu piętro górnego regla. Z połoniny roztacza się widok na masyw Wielkiej Rawki, na Połoninę Wetlińską oraz na szczyty tzw. gniazda Tarnicy i Halicza. Połonina w całości znajduje się na terenie Bieszczadzkiego Parku Narodowego. Grzbietem połoniny przebiega znakowany na czerwono Główny Szlak Beskidzki i znakowany na zielono szlak turystyczny Magura Stuposiańska – Jawornik. Wędrówki powiązane z tagiem POŁONINA CARYŃSKA:
- [Kruhly Wierch](https://hikingtrails.eu/obiekt/kruhly-wierch/) - Kruhly Wierch – szczyt o wysokości 1297 m n.p.m. w Bieszczadach Zachodnich. Znajduje się środkowej części masywu Połonina Caryńska i jest jego na najwyższym wierzchołkiem. Od północnego-zachodu sąsiaduje ze szczytem Skała, od południowego-wschodu sąsiaduje z nienazwanym szczytem o wysokości 1239 m n.p.m. Północne stoki opadają do doliny Potoku Caryński a południowe stoki opadają na Przełęcz Wyżniańską. Partie szczytowe Kruhlego Wierchu porastają murawy alpejskie i subalpejskie, po północnej stronie licznie występują borówczyska. Górna granica lasu przebiega na wysokości 1050-1100 m n.p.m. Poniżej stoki porośnięte są dolnoreglowym lasem mieszanym z przewagą buka i świerka. Nie występuje tu piętro górnego regla. Ze szczytu roztacza się widok na masyw Wielkiej Rawki, na Połoninę Wetlińską oraz na szczyty tzw. gniazda Tarnicy i Halicza. Przez szczyt przebiega znakowany na czerwono Główny Szlak Beskidzki. Wędrówki powiązane z tagiem KRUHLY WIERCH:
- [Przełęcz Wyżniańska](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-wyznianska/) - Przełęcz Wyżniańska – przełęcz na wysokości 855 m n.p.m. w Bieszczadach Zachodnich. Oddziela masyw Połoniny Caryńskiej na północy od masywu Małej i Wielkiej Rawki na południu. Południowo-wschodnie zbocza opadają do Potoku Bystrego a północno-zachodnie zbocza opadają do Potoku Prowcza. Z przełęczy roztacza się widok na Połoninę Caryńską oraz na Wielką i Małą Rawkę. Znajduje się tu parkinng, z którego najkrótszym szlakiem można dostać się na Połoninę Caryńską. Przez przełęcz przebiega znakowany na zielono szlak turystyczny Magura Stuposiańska – Jawornik. Wędrówki powiązane z tagiem PRZEŁĘCZ WYŻNIAŃSKA:
- [Ostra](https://hikingtrails.eu/obiekt/ostra/)
- [Jeżowa Woda](https://hikingtrails.eu/obiekt/jezowa-woda/)
- [Przełęcz Pod Ostrą](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-pod-ostra/)
- [Szczebel](https://hikingtrails.eu/obiekt/szczebel/)
- [Jaskinia Zimna Dziura](https://hikingtrails.eu/obiekt/jaskinia-zimna-dziura/)
- [Czechówka](https://hikingtrails.eu/obiekt/czechowka/) - Czechówka – szczyt o wysokości 739 m n.p.m. w Beskidzie Wyspowym, najdalej na zachód wysunięty wierzchołek w masywie Szczebla. Jest to szczyt o niewielkiej wybitności całkowicie porośnięty lasem.
- [Działek](https://hikingtrails.eu/obiekt/dzialek/) - Działek – szczyt o wysokości 543 m n.p.m. w Masywie Szczebla w Beskidzie Wyspowym. Jest najbardziej na północ wysuniętym szczytem w tym masywie. Porośnięty całkowicie lasem, nie prowadzi przez niego żaden szlak turystyczny.
- [Kamiennik](https://hikingtrails.eu/obiekt/kamiennik/)
- [Babia Góra](https://hikingtrails.eu/obiekt/babia-gora/) - Babia Góra lub Diablak – najwyższy szczyt Beskidu Żywiecko-Orawskiego (dawniej Beskidu Żywieckiego) o wysokości 1725 m n.p.m. Stanowi jednolity i odosobniony masyw o przebiegu równoleżnikowym. Charakterystyczna, z daleka już rozpoznawalna sylweta góry ze stromymi stokami północnymi i połogami, na dużych obszarach wypłaszczonymi stokami południowymi, jest wynikiem budowy geologicznej masywu. Wraz ze wzrostem wysokości zmieniają się warunki klimatyczne. Powodują one pionowe zróżnicowanie szaty roślinnej. Pozwala to na wyróżnienie na Babiej Górze pięter klimatyczno-roślinnych odpowiadającym analogicznym piętrom występującym w górach wysokich np. Tatrach, Alpach, lecz w stosunku do nich obniżonych o kilkaset metrów. Wędrówki powiązane z tagiem BABIA GÓRA:
- [Diablak](https://hikingtrails.eu/obiekt/diablak/) - Babia Góra lub Diablak – najwyższy szczyt Beskidu Żywiecko-Orawskiego o wysokości 1725 m n.p.m. i jednocześnie najwyższe wzniesienie Beskidów Zachodnich.
- [Polana Stańcowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-stancowa/)
- [Czubatka](https://hikingtrails.eu/obiekt/czubatka/) - Czubatka – szczyt w Górach Świętokrzyskich o wysokości 317 m n.p.m. położony w pobliżu wsi Bocheniec. Wierzchołek jest całkowicie porośnięty lasem mieszanym.
- [Bocheniec](https://hikingtrails.eu/obiekt/bocheniec/) - Bocheniec – wieś w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w Górach Świętokrzyskich u podnóża Czubatki. Przez wieś przepływa rzeka Wierną Rzeką (Łosośna). W pobliżu znajduje się Rezerwat przyrody Milechowy.
- [Ślęża](https://hikingtrails.eu/obiekt/sleza/)
- [Masyw Ślęży](https://hikingtrails.eu/obiekt/masyw-slezy/)
- [Przełęcz Tąpadła](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-tapadla/) - Przełęcz Tąpadła – przełęcz w Masywie Ślęży na wysokości 384 m n.p.m. oddzielająca Ślężę (718 m n.p.m.) od Raduni (573 m n.p.m.). Na przełęczy znajduje się ważny węzeł szlaków turystycznych, krzyżuje się tu niebieski, zielony, żółty i czarny szlak. Znajdują się tu parkingi, leśniczówka, ośrodek wczasowy, bufet i miejsce do odpoczynku z możliwością rozpalenia ogniska. Przełęcz to dobry punkt startowy do wędrówek na Ślężę, Radunię, do Rezerwatu Skalna, do jaskini Pod Wiszącą Skałą czy na Kwarcową Górę.
- [Skalna Perć](https://hikingtrails.eu/obiekt/skalna-perc/)
- [Góra Zelejowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/gora-zelejowa/) - Góra Zelejowa – szczyt o wysokości 361 m n.p.m. w Górach Świętokrzyskich, w Paśmie Zelejowskim. Grzbietem pasma przebiega najdłuższa w Górach Świętokrzyskich wapienna grań. Występują tu liczne formy krasowe.
- [Jaskinia Piekło Skibskie](https://hikingtrails.eu/obiekt/jaskinia-pieklo-skibskie/)
- [Polana Kopa](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-kopa/)
- [Polana Figurki Wyżnie](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-figurki-wyznie/)
- [Polana Pustak](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-pustak/)
- [Ponalna Cyrla Hanulowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/ponalna-cyrla-hanulowa/)
- [Kudłoń](https://hikingtrails.eu/obiekt/kudlon/)
- [Polana Figurki Średnie](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-figurki-srednie/)
- [Polana Figurki Niżne](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-figurki-nizne/)
- [Kopa](https://hikingtrails.eu/obiekt/kopa/)
- [Przełęcz Borek](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-borek/)
- [Przysłopek](https://hikingtrails.eu/obiekt/przyslopek/)
- [Polana Przysłopek](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-przyslopek/)
- [Kozie Żebro](https://hikingtrails.eu/obiekt/kozie-zebro/)
- [Hańczowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/hanczowa/)
- [Skałka](https://hikingtrails.eu/obiekt/skalka/)
- [Modyń](https://hikingtrails.eu/obiekt/modyn/)
- [Przełęcz Cisowy Dział](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-cisowy-dzial/)
- [Młyńczyska](https://hikingtrails.eu/obiekt/mlynczyska/)
- [Jaworzyna Konieczniańska](https://hikingtrails.eu/obiekt/jaworzyna-koniecznianska/)
- [Regietów](https://hikingtrails.eu/obiekt/regietow/)
- [Hrobacza Łąka](https://hikingtrails.eu/obiekt/hrobacza-laka/)
- [Przełęcz u Panienki](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-u-panienki/)
- [Stożek Wielki](https://hikingtrails.eu/obiekt/stozek-wielki/)
- [Krkavice](https://hikingtrails.eu/obiekt/krkavice/)
- [Przełęcz Łączecko](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-laczecko/)
- [Łączecko Pass](https://hikingtrails.eu/obiekt/laczecko-pass/)
- [Kyrkawica](https://hikingtrails.eu/obiekt/kyrkawica/)
- [Kiczory](https://hikingtrails.eu/obiekt/kiczory/)
- [Chełm](https://hikingtrails.eu/obiekt/chelm/) - Chełm – nazwa kilku gór i wzniesień w Polsce. Najczęściej dotyczy góry w kształcie wyniosłej kopuły, dominującej nad otaczającym terenem.
- [Pasmo Chełmu](https://hikingtrails.eu/obiekt/pasmo-chelmu/)
- [Mysia Góra](https://hikingtrails.eu/obiekt/mysia-gora/)
- [Przełęcz Mysia](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-mysia/)
- [Przełęcz Wrotkowska](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-wrotkowska/)
- [Chełm Wschodni](https://hikingtrails.eu/obiekt/chelm-wschodni/) - Chełm Wschodni – szczyt o wysokości 565 m n.p.m. w środkowej części Pasma Chełmu w Beskidzie Makowskim.
- [Dąbrowska Góra](https://hikingtrails.eu/obiekt/dabrowska-gora/) - Dąbrowska Góra – najwyższy szczyt Pogórza Rożnowskiego o wysokości 583 m n.p.m. Ze szczytu roztaczają się rozległe widoki na Jezioro Rożnowskie, Beskid Wyspowy, Beskid Sądecki, Beskid Niski a przy dobrej pogodzie widać także Tatry.
- [Kobylnica](https://hikingtrails.eu/obiekt/kobylnica/)
- [Przełęcz pod Kobylnicą](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-pod-kobylnica/)
- [Liwocz](https://hikingtrails.eu/obiekt/liwocz/)
- [Kamieńska Góra](https://hikingtrails.eu/obiekt/kamienska-gora/)
- [Mały Liwocz](https://hikingtrails.eu/obiekt/maly-liwocz/)
- [Magura Małastowska](https://hikingtrails.eu/obiekt/magura-malastowska/)
- [Przełęcz Owczarska](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-owczarska/)
- [Wierch](https://hikingtrails.eu/obiekt/wierch/)
- [Sołtysia Góra](https://hikingtrails.eu/obiekt/soltysia-gora/)
- [Sałasz](https://hikingtrails.eu/obiekt/salasz/)
- [Sałasz Wschodni](https://hikingtrails.eu/obiekt/salasz-wschodni/)
- [Jaworz](https://hikingtrails.eu/obiekt/jaworz/)
- [Lachów Groń](https://hikingtrails.eu/obiekt/lachow-gron/)
- [Hala Janoszkowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/hala-janoszkowa/) - Hala Janoszkowa – rozległa polana na szczycie Lachów Gronia w Beskidzie Żywiecko-Orawskim. Roztaczają się z niej szerokie panoramy, w kierunku północnym na Beskid Mały i Pasma Pewelsko-Krzeczowskie, w kierunku zachodnim na Beskid Śląski a na południe na Beskid Żywiecko-Orawski, Beskid Żywiecko-Kysucki a w oddali widać także Tatry i słowackie Góry Choczańskie, Orawską Magurę oraz Małą Fatrę. Jest to dawna hala pasterska, na której wypasano owce. Na hali stały szałasy i prowadzono tradycyjną gospodarkę szałaśniczą. Do czasów współczesnych pozostał jeszcze jeden szałas znajdujący się po wschodniej stronie polany. W jego pobliżu znajduje się źródełko z wodą. Z powodu nieopłacalności ekonomicznej zaniechano już wypasu i polana stopniowo zaczyna zarastać borówczyskami i lasem.
- [Czerniawa Sucha](https://hikingtrails.eu/obiekt/czerniawa-sucha/) - Czerniawa Sucha – szczyt o wysokości 1062 m n.p.m. w Paśmie Jałowieckim, w Beskidzie Żywiecko-Orawskim (dawniej Beskid Żywiecki). Czerniawa Sucha położona jest w głównym grzbiecie Pasma Jałowieckiego, pomiędzy Kolistym Groniem, od którego oddziela ją Przełęcz Klekociny, a Jałowcem, od którego oddziela ją Sucha Przełęcz. Tworzy dość długi grzbiet, w którym wyróżnia się 3 wierzchołki: zachodni (1051 m n.p.m.), środkowy, najwyższy (1062 m n.p.m.) i wschodni zwany Beskidkiem, najmniejszy (1045 m n.p.m.).
- [Hala Trzebuńska](https://hikingtrails.eu/obiekt/hala-trzebunska/)
- [Jałowiec](https://hikingtrails.eu/obiekt/jalowiec/)
- [Dolina Kluczwody](https://hikingtrails.eu/obiekt/dolina-kluczwody/) - Dolina Kluczwody – dolina potoku Kluczwoda rozciągająca się pomiędzy wsią Wierzchowie a Bolechowicami i Wielką Wsią na Wyżynie Olkuskiej, wchodząc w skład Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Dolina ma długość ok. 7 km i znajduje się na terenie Parku Krajobrazowego Dolinki Krakowskie.
- [Masyw Śnieżnika](https://hikingtrails.eu/obiekt/masyw-snieznika/)
- [Sadzonki](https://hikingtrails.eu/obiekt/sadzonki/)
- [Głęboka Jama](https://hikingtrails.eu/obiekt/gleboka-jama/) - Głęboka Jama – głęboka dolina erozyjna położona na poziomie 800-1000 m n.p.m. w południowo-zachodniej Polsce w Sudetach Wschodnich, w Masywie Śnieżnika. Wcinaa się w północno-wschodnie zbocze wzniesienia Sadzonki, zwanego “Mokry Grzbiet” zbudowane z gnejsowych skał, metamorfiku Lądka i Śnieżnika. Jama stanowi naturalne obniżenie zbocza, powstałe w okresie ostatniego zlodowacenia. Stoki Jamy porośnięte są rzadkim dolnoreglowym lasem świerkowym z domieszką buka, jodły, sosny. Las w latach 80. XX w. podczas klęski ekologicznej został częściowo zniszczony. Doliną płynie bezimienny górski potok dopływ Kamienicy, którego źródła położone są poniżej granicy państwowej, w okolicy Przełęczy Stříbrnicke sedlo na wysokości 1190 m n.p.m.
- [Śnieżnik](https://hikingtrails.eu/obiekt/snieznik/)
- [Średniak](https://hikingtrails.eu/obiekt/sredniak/)
- [Bystrzyk](https://hikingtrails.eu/obiekt/bystrzyk/) - Bystrzyk – najwyższe wzniesienie zrębu tektonicznego Kajasówka na Garbie Tenczyńskim. Osiąga wysokość 312 m n.p.m. Ze szczytu w kierunku południowym roztacza się rozległa panorama Beskidów.
- [Kajasówka](https://hikingtrails.eu/obiekt/kajasowka/)
- [Jaroszowicka Góra](https://hikingtrails.eu/obiekt/jaroszowicka-gora/)
- [Góry Pieprzowe](https://hikingtrails.eu/obiekt/gory-pieprzowe/) - Góry Pieprzowe – pagóry w południowo-wschodniej części Wyżyny Sandomierskiej nad Wisłą. Zbudowane są z łupków kambryjskich, powstałych jako osady w morzu kambryjskim ok. 500 mln lat temu a następnie uformowanych w czasie tzw. fałdowań sandomierskich około 200 mln lat temu.
- [Wyżyna Sandomierska](https://hikingtrails.eu/obiekt/wyzyna-sandomierska/)
- [Sandomierz](https://hikingtrails.eu/obiekt/sandomierz/)
- [Wąwóz Królowej Jadwigi](https://hikingtrails.eu/obiekt/wawoz-krolowej-jadwigi/)
- [Wąwóz Św. Jacka Odrowąża](https://hikingtrails.eu/obiekt/wawoz-sw-jacka-odrowaza/)
- [Lubogoszcz](https://hikingtrails.eu/obiekt/lubogoszcz/)
- [Mszana Dolna](https://hikingtrails.eu/obiekt/mszana-dolna/)
- [Lubogoszcz Zachodni](https://hikingtrails.eu/obiekt/lubogoszcz-zachodni/)
- [Zapadliska](https://hikingtrails.eu/obiekt/zapadliska/)
- [Wdżary Wyżne](https://hikingtrails.eu/obiekt/wdzary-wyzne/)
- [Wietrzne Dziury](https://hikingtrails.eu/obiekt/wietrzne-dziury/)
- [Złomisty Wierch](https://hikingtrails.eu/obiekt/zlomisty-wierch/)
- [Perć Sosnowskiego](https://hikingtrails.eu/obiekt/perc-sosnowskiego/)
- [Góra Konieczna](https://hikingtrails.eu/obiekt/gora-konieczna/) - Góra Konieczna – szczyt o wysokości 990 m n.p.m. w Paśmie Radziejowej w Beskidzie Sądeckim. Stanowi zakończenie północno-wschodniego grzbietu odchodzącego od północnego wierzchołka Złomistego Wierchu. Przez szczyt i głównym grzbietem przebiega Perć Sosnowskiego z licznymi wychodniami skalnymi.
- [Dolina Żabnika](https://hikingtrails.eu/obiekt/dolina-zabnika/) - Dolina Żabnika – dolina potoku Żabnik na terenie Jaworzna, w kompleksie leśnym „Kolawica”. Potok wcina się w podłoże na głębokość 10 metrów tworząc rozlewiska, zabagnienia i zastoiska wodne.
- [Kozi Bród](https://hikingtrails.eu/obiekt/kozi-brod/)
- [Skamieniałe Miasto](https://hikingtrails.eu/obiekt/skamieniale-miasto/)
- [Wąwóz Ciężkowicki](https://hikingtrails.eu/obiekt/wawoz-ciezkowicki/)
- [Wodospad Czarownic](https://hikingtrails.eu/obiekt/wodospad-czarownic/)
- [Styrki](https://hikingtrails.eu/obiekt/styrki/)
- [Diable Boisko](https://hikingtrails.eu/obiekt/diable-boisko/) - Diable Boisko – okazały głaz narzutowy na zboczu góry Wał, w miejscowości Pławna na Pogórzu Rożnowskim. Zbudowany z piaskowca ciężkowickiego tworzy łuk skalny, który w wyniku wietrzenia pozostał w tym miejscu po dawnej jaskini. Miejscowa legenda głosi, że głaz został zgubiony przez diabła niosącego go na Klasztor w Tuchowie. Miejsce to zwane „Piekiełkiem” zawdzięcza również swoją nazwę występującym tu pokładom ochry – minerału o barwie czarno-brunatnej wykorzystywanego do produkcji farb. Do skały prowadzi zielony szlak turystyczny, wytyczony malowniczą trasą przez przez lasy, wąwóz i liczne strumyki.
- [Biała Woda](https://hikingtrails.eu/obiekt/biala-woda/) - Biała Woda – potok płynący w Małych Pieninach i w Beskidzie Sądeckim. Najwyżej położone jego źródła znajdują się na wysokości ok. 947 m na Polanie Litawcowej pod przełęczą Obidza. Biała Woda ma długość 7,5 km i spadek 5,6%, a jej zlewnia ma powierzchnię 11 km² W miejscowości Jaworki, na wysokości 570 m n.p.m. Biała Woda łączy się z potokiem Czarna Woda, tworząc Grajcarek.
- [Smerekowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/smerekowa/)
- [Wierchliczka](https://hikingtrails.eu/obiekt/wierchliczka/)
- [Jaworzyna](https://hikingtrails.eu/obiekt/jaworzyna/)
- [Skalski Potok](https://hikingtrails.eu/obiekt/skalski-potok/)
- [Wzgórze Zielonka](https://hikingtrails.eu/obiekt/wzgorze-zielonka/)
- [Uznam i Wolin](https://hikingtrails.eu/obiekt/uznam-i-wolin/)
- [Jezioro Turkusowe](https://hikingtrails.eu/obiekt/jezioro-turkusowe/)
- [Potok Leśnianka](https://hikingtrails.eu/obiekt/potok-lesnianka/)
- [Dolina Zimnika](https://hikingtrails.eu/obiekt/dolina-zimnika/) - Dolina Zimnika – dolina potoku Zimnik (Leśnianka) znajdująca się u podnóża masywu Skrzycznego w Beskidzie Śląskim. Wzdłuż potoku wytyczona została ścieżka dydaktyczna ukazująca bioróżnorodność organizmów współżyjących w środowisku leśnym oraz rolę człowieka w zachowaniu dla potomnych walorów przyrodniczych tego regionu.
- [Kościelec](https://hikingtrails.eu/obiekt/koscielec/)
- [Baranie](https://hikingtrails.eu/obiekt/baranie/) - Baranie / Stávok – szczyt o wysokości 754 m n.p.m. w Beskidzie Niskim, w paśmie Beskidu Dukielskiego. Masyw Baraniego ma postać dziesięciokilometrowej długości grzbietu, przebiegającego z północnego zachodu na południowy wschód. Jego południowa część znajduje się po słowackiej stronie. Na północ grzbiet stopniowo opada ku zbiegowi dolin Wilszni i Hucianki, tworząc kilka mało wybitnych kumulacji. Grzbiet Baraniego jest typowy dla tej części Beskidu Niskiego – szeroki i zaokrąglony, przechodzi w stoki o nachyleniu do 20°. W ich obrębie brak jest większych form osuwiskowych, tak charakterystycznych dla innych części Beskidów. Wędrówki powiązane z tagiem BARANIE:
- [Olchowiec](https://hikingtrails.eu/obiekt/olchowiec/)
- [Dobańce](https://hikingtrails.eu/obiekt/dobance/) - Dobańce – szczyt o wysokości 625 m n.p.m. w Beskidzie Niskim. Stanowi niewielką kumulacją w północnej części Masywu Baraniego.
- [Chuda Przełączka](https://hikingtrails.eu/obiekt/chuda-przelaczka/) - Chuda Przełączka – niewielka przełęcz w północno-zachodniej grani Ciemniaka w Tatrach Zachodnich na wysokości 1850 m n.p.m. Znajduje się pomiędzy Twardą Kopą (2026 m n.p.m.) a Chudą Turnią (1856 m n.p.m.). W rejonie przełęczy przebiega granica między dwoma rodzajami skał budującymi ten grzbiet. Poniżej przełęczy znajdują się wapienne skały, powyżej na tzw. Twardym Grzbiecie, aż do 2035 m n.p.m. znajdują się skały krystaliczne (alaskity, rodzaj granitów). Skutkiem tego są duże różnice w roślinności porastającej te stoki. Poniżej Chudej Przełączki jest ona znacznie bujniejsza i bogatsza w gatunki, powyżej stoki porasta uboższa gatunkowo murawa z dominującym sitem skuciną, którego pędy już w połowie lata przebarwiają się na czerwono, nadając czerwone zabarwienie tym stokom.
- [Dolina Kościeliska](https://hikingtrails.eu/obiekt/dolina-koscieliska/) - Dolina Kościeliska – dolina w Tatrach Zachodnich o długości około 9 km, dnem doliny płynie Kościeliski Potok. Jest drugą co do wielkości doliną polskich Tatr (po Dolinie Chochołowskiej) i najbardziej atrakcyjną pod względem ilości wapiennych form skalnych, wąwozów i jaskiń. W dolinie występują typowe dla Tatr piętra roślinności: regiel dolny, regiel górny, piętro kosodrzewiny i piętro halne. Ponad połowę powierzchni zajmują lasy, około 10% kosodrzewina, pozostałą część polany, hale i obszary skalisto-piarżyste. Na końcu doliny, na Hali Ornak znajduje się schronisko turystyczne.
- [Krzesanica](https://hikingtrails.eu/obiekt/krzesanica/)
- [Ciemniak](https://hikingtrails.eu/obiekt/ciemniak/) - Ciemniak – szczyt o wysokości 2096 m n.p.m. w Tatrach Zachodnich, położony na granicy polsko-słowackiej. Jest najdalej na zachód wysuniętym szczytem należącym do masywu Czerwonych Wierchów. Znajduje się w grani głównej Tatr Zachodnich, pomiędzy niewielką Mułową Przełęczą, oddzielającą go od Krzesanicy, a wybitną Tomanową Przełęczą.
- [Dolina Tomanowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/dolina-tomanowa/) - Dolina Tomanowa – dolina w polskiej części Tatr Zachodnich i stanowiąca górne, wschodnie odgałęzienie Doliny Kościeliskiej. Dolina Tomanowa opada spod Tomanowej Przełęczy poprzez Kamienisty Żleb w północno-zachodnim kierunku, przy Polanie Smytniej uchodząc do Doliny Kościeliskiej. Dnem Doliny Tomanowej spływa Tomanowy Potok, będący dopływem Kościeliskiego Potoku.
- [Polana Potasznia](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-potasznia/)
- [Dolina Strążyska](https://hikingtrails.eu/obiekt/dolina-strazyska/) - Dolina Strążyska – dolina w polskich Tatrach Zachodnich, położona pomiędzy Doliną ku Dziurze a Doliną za Bramką. Wylot doliny znajduje się na wysokości 900 m n.p.m. przy Drodze pod Reglami a sama dolina prowadzi aż do ścian masywu Giewontu ograniczającego ją od południowej strony. Dolina ma powierzchnię ok. 4 km² i długość 3 km. W całości zbudowana jest ze skał osadowych. Dolinę porastają lasy, jednak na obu jej stromych zboczach widać liczne skaliste turnie.
- [Dolina Białego](https://hikingtrails.eu/obiekt/dolina-bialego/) - Dolina Białego – dolina w Tatrach Reglowych, położona pomiędzy grzbietami Krokwi i Sarniej Skały. Dnem doliny przepływa Biały Potok, prawostronny dopływ Młynisk. Dolina ma długość 2,5 km i powierzchnię 300 ha. Wylot Doliny Białego znajduje się na wysokości około 910 m n.p.m. przy Drodze pod Reglami, na południowym skraju Lasu Białego. Ma postać wąwozu, w którym od wschodniej strony wznoszą się skały Korycisk, od zachodniej Kazalnica.
- [Czerwona Przełęcz](https://hikingtrails.eu/obiekt/czerwona-przelecz/) - Czerwona Przełęcz – przełęcz położona na wysokości 1301 m n.p.m. pomiędzy Sarnią Skałą (1377 m n.p.m.) a Suchym Wierchem (1539 m n.p.m.) w Tatrach Reglowych. Znajduje się w grzbiecie oddzielającym Dolinę Białego od Doliny Strążyskiej. Na wschodnią stronę do Doliny Suchej (górna część Doliny Białego) opada z niej płytko wcięty żlebek, natomiast na zachodnią stronę do Doliny Strążyskiej głęboko wcięty Sarni Żleb.
- [Wodospad Siklawica](https://hikingtrails.eu/obiekt/wodospad-siklawica/)
- [Sarnia Skała](https://hikingtrails.eu/obiekt/sarnia-skala/)
- [Sarni Wodospad](https://hikingtrails.eu/obiekt/sarni-wodospad/)
- [Na Płone](https://hikingtrails.eu/obiekt/na-plone/)
- [Kocierz Rychwałdzki](https://hikingtrails.eu/obiekt/kocierz-rychwaldzki/)
- [Zamczysko na Ściszków Groniu](https://hikingtrails.eu/obiekt/zamczysko-na-sciszkow-groniu/)
- [Kucówki](https://hikingtrails.eu/obiekt/kucowki/)
- [Gibasówka](https://hikingtrails.eu/obiekt/gibasowka/) - Gibasówka (zwana też Małym Gibasowym Groniem) – szczyt o wysokości 842 m n.p.m. w Paśmie Łamanej Skały w Beskidzie Małym. Znajduje się pomiędzy Wielkim Gibasów Groniem (890 m) a Czarnymi Działami. Jego północne stoki opadają ku dolinie potoku Kocierzanka, południowe – ku Ślemieniowi. Wschodnie stoki oraz przełęcz Gibasowe Siodło zajmuje duża polana Gibasy. Z polany roztaczają się odległe widoki w kierunku północnym i południowym.
- [Wielki Gibasów Groń](https://hikingtrails.eu/obiekt/wielki-gibasow-gron/)
- [Przełęcz Na Przykrej](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-na-przykrej/)
- [Polana Tokarka](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-tokarka/)
- [Wierch Bystrzaniec](https://hikingtrails.eu/obiekt/wierch-bystrzaniec/)
- [Gorc](https://hikingtrails.eu/obiekt/gorc/) - Gorc – szczyt o wysokości 1228 m n.p.m. położony we wschodniej części wielokilometrowego grzbietu głównego Gorców ciągnącego się aż od Turbacza. Szczyt jest porośnięty przerzedzonym lasem, znajduje się na nim zbudowana w 2015 r. wieża widokowa.
- [Wierch Młynne](https://hikingtrails.eu/obiekt/wierch-mlynne/)
- [Gorc Kamienicki](https://hikingtrails.eu/obiekt/gorc-kamienicki/) - Gorc Kamienicki to rozległa, widokowa polana w Gorcach położona na wysokości 1040-1160 m n.p.m. Znajduje się na północnym grzbiecie Gorca, nieco poniżej jego wierzchołka. Z polany roztacza się rozległa panorama na Gorce, Beskid Wyspowy, Beskid Niski, Beskid Sądecki, Pieniny i Tatry.
- [Bendoszka Wielka](https://hikingtrails.eu/obiekt/bendoszka-wielka/) - Bendoszka Wielka – szczyt o wysokości 1144 m n.p.m. w Beskid Żywiecko-Kysuckim (dawniej Beskid Żywiecki), położony w bocznym grzbiecie grupy Wielkiej Raczy, który odgałęzia się od Bani i biegnie w północnym kierunku poprzez przełęcz Przegibek, Bendoszkę Wielką, Praszywkę Małą i Praszywkę Wielką. Szczyt i grzbiety Bendoszki Wielkiej pokrywa ogromna hala. Dzięki temu z Bendoszki Wielkiej roztacza się rozległa panorama Beskidu Żywiecko-Kysuckiego, Beskidu Śląskiego, Beskidu Żywiecko-Orawskiego, Orawskiej Magury, Małej Fatry a w oddali widać także Beskid Mały, Tatry i Beskid Śląsko-Morawski.
- [Zadnie Góry](https://hikingtrails.eu/obiekt/zadnie-gory/)
- [Kretówki](https://hikingtrails.eu/obiekt/kretowki/)
- [Makowica](https://hikingtrails.eu/obiekt/makowica/)
- [Polana Makowica](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-makowica/)
- [Podmakowica](https://hikingtrails.eu/obiekt/podmakowica/)
- [Szczawa](https://hikingtrails.eu/obiekt/szczawa/)
- [Krzystonów](https://hikingtrails.eu/obiekt/krzystonow/)
- [Mały Krzystonów](https://hikingtrails.eu/obiekt/maly-krzystonow/)
- [Zgórskie Góry](https://hikingtrails.eu/obiekt/zgorskie-gory/) - Zgórskie Góry (Pasmo Zgórskie) – pasmo ośmiu wzniesień w Górach Świętokrzyskich rozciągające się od Rykoszyna na zachodzie po przedmieścia Kielc-Słowika, na wschodzie. Licząc od zachodu są to szczyty: Ciastowa (329 m), Plebańska (342 m), Skwarnia (317 m), Belnia (362 m), Pruskowa (383 m), Zielona (378 m), Patrol (388 m), Trupień (365 m). Cechą charakterystyczną tego pasma jest niespotykana gdzie indziej w Górach Świętokrzyskich duża ilość pięknych, głębokich wąwozów i bocznych dolinek.
- [Pruskowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/pruskowa/) - Pruskowa – drugie co do wysokości wzniesienie Pasma Zgórskiego w Górach Świętokrzyskich osiągające wysokość 383 m n.p.m. Szczyt i zbocza porośnięte są lasem mieszanym z dużą przewagą buka.
- [Pasmo Zgórskie](https://hikingtrails.eu/obiekt/pasmo-zgorskie/) - Pasmo Zgórskie (Zgórskie Góry) – pasmo w Górach Świętokrzyskich położone na południowy zachód od Kielc. Rozciąga się od okolic miejscowości Rykoszyn na zachodzie, po przełom Bobrzy w Słowiku, przedmieściu Kielc, na wschodzie. Przełom tej rzeki oddziela je od Pasma Posłowickiego. Najwyższym szczytem jest Patrol (388 m n.p.m.).
- [Zielona](https://hikingtrails.eu/obiekt/zielona/) - Zielona – trzecie co do wysokości wzniesienie Pasma Zgórskiego w Górach Świętokrzyskich o wysokości 372 m n.p.m. Od wschodu przez płytką przełęcz sąsiaduje ze szczytem Patrol, od zachodu sąsiaduje ze szczytem Pruskowa. Szczyt i zbocza porośnięte są lasem mieszanym z dużą przewagą buka.
- [Patrol](https://hikingtrails.eu/obiekt/patrol/) - Patrol – najwyższe wzniesienie Pasma Zgórskiego w Górach Świętokrzyskich o wysokości 388 m n.p.m. Położone jest w jego wschodniej części. Szczyt jest porośnięty lasem bukowo-jodłowym.
- [Trupień](https://hikingtrails.eu/obiekt/trupien/) - Trupień – czwarte co do wysokości wzniesienie Pasma Zgórskiego w Górach Świętokrzyskich. Szczyt jest na wysokości 365 m n.p.m. Szczyt i zbocza porośnięte są lasem mieszanym z dużą przewagą buka. Przez szczyt prowadzi niebieski szlak turystyczny z Chęcin do Łagowa.
- [Pogórze Strzyżowskie](https://hikingtrails.eu/obiekt/pogorze-strzyzowskie/) - Pogórze Strzyżowskie – mezoregion fizycznogeograficzny w południowej Polsce rozciągający się pomiędzy dolinami Wisłoki i Wisłoka. Od zachodu sąsiaduje z Pogórzem Ciężkowickim, od wschodu z Pogórzem Dynowskim, od północy z Pradoliną Podkarpacką a od południa z Kotliną Jasielsko-Krośnieńską. Zajmuje obszar o powierzchni ok. 900 km2. Najwyższym wzniesieniem jest Bardo o wysokości 534 m n.p.m. znajdujące się w środkowej części Pasma Klonowej Góry. Ze względu na cenne walory przyrodnicze na części obszaru pogórza ustanowiono Czarnorzecko-Strzyżowski Park Krajobrazowy. Obejmuje on Rezerwat Przyrody „Góra Chełm” oraz całe Pasmo Klonowej Góry stanowiącym najwyższą część pogórza. Bardzo ciekawym pod względem krajobrazowym jest przełom Wisłoka w okolicy Frysztaka, gdzie rzeka wcina się między najwyższe pasma pogórzy Strzyżowskiego i Dynowskiego.
- [Góra Chełm](https://hikingtrails.eu/obiekt/gora-chelm/) - Góra Chełm – nazwa kilku gór i wzniesień w Polsce. Najczęściej dotyczy góry w kształcie wyniosłej kopuły, dominującej nad otaczającym terenem.
- [Rezerwat przyrody Góra Chełm](https://hikingtrails.eu/obiekt/rezerwat-przyrody-gora-chelm/) - W Polsce znajdują się dwa rezerwaty o tej samej nazwie. Rezerwat Przyrody Góra Chełm na Pogórzu Strzyżowskim w województwie podkarpackim. Leży w obrębie Czarnorzecko-Strzyżowskiego Parku Krajobrazowego. Ma powierzchnię 155,25 ha. To rezerwat leśny, którego przedmiotem ochrony jest enklawa lasów bukowych porastających Górę Chełm oraz zespoły źródliskowe. Rezerwat przyrody Góra Chełm na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej. Znajduje się w województwie śląskim w miejscowości Hutki-Kanki. Obejmuje górne partie wzgórza Góra Chełm o wysokości 440 m n.p.m. Zajmuje powierzchnię 23,52 ha. Powstał w celu ochrony porastającej Górę Chełm żyznej buczyny sudeckiej. W skład drzewostanu obok buka wchodzą także jodła, jawor i grab, a w runie występują m.in. żywiec dziewięciolistny, przytulia wonna i szczyr trwały.
- [Pasmo Klonowej Góry](https://hikingtrails.eu/obiekt/pasmo-klonowej-gory/) - Pasmo Klonowej Góry – pasmo wzniesień w środkowej części Pogórza Strzyżowskiego. Rozciąga się od doliny rzeki Wisłoki na zachodzie po dolinę rzeki Wisłok na wschodzie oraz między Pradoliną Podkarpacką na północy i Kotliną Jasielsko-Krośnieńską na południu. Stanowi niewielkie, zalesione pasmo o charakterze górskim z trzema wyróżniającymi się szczytami: najbardziej na zachód wysunięty szczyt Klonowa Góra (488 m n.p.m.), środkowy Bardo (534 m n.p.m.) i wschodni dwuwierzchołkowy Chełm (528 m n.p.m. i 515 m n.p.m.).
- [Klonowa Góra](https://hikingtrails.eu/obiekt/klonowa-gora/) - Klonowa Góra – wzniesienie o wysokości 488 m n.p.m. na Pogórzu Strzyżowskim. Jest wybitnym, najbardziej na zachód wysuniętym wierzchołkiem Pasma Klonowej Góry. Wzniesienie porasta las bukowo-jodłowy. Północne i południowe stoki odwadniają liczne strumienie będące dopływami Kamienicy.
- [Bardo](https://hikingtrails.eu/obiekt/bardo/) - Bardo – najwyższy szczyt Pogórza Strzyżowskiego o wysokości 534 m n.p.m. położony w środkowej części Pasma Klonowej Góry. Od zachodu sąsiaduje z Klonową Górą, od wschodu z Górą Chełm. Wędrówki powiązane z tagiem BARDO:
- [Przełęcz Rydza-Śmigłego](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-rydza-smiglego/) - Przełęcz Rydza-Śmigłego – przełęcz położona na wysokości 696 m n.p.m. w Beskidzie Wyspowym pomiędzy Łopieniem a Mogielicą. Na przełęczy znajduje się kamienny obelisk z 1938 r., oraz krzyż upamiętniające walki Legionów Polskich w 1914 r., dowodzonych przez Edwarda Rydza-Śmigłego. Z przełęczy rozciągają się odległe widoki w kierunku południowym i zachodnim na fragment Gorców, Babią Górę, Ćwilin i Śnieżnicę a w kierunku wschodnim na Świerczek, Cichoń, Ostrą i Przełęcz Słopnicką. Wędrówki powiązane z tagiem PRZEŁĘCZ RYDZA-ŚMIGŁEGO:
- [Polana Wyśnikówka](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-wysnikowka/)
- [Garb Tarnogórski](https://hikingtrails.eu/obiekt/garb-tarnogorski/) - Garb Tarnogórski – mezoregion fizycznogeograficzny w południowej Polsce, w okolicy Tarnowskich Gór. Zajmuje północną część Wyżyny Śląskiej. Od południa graniczy z Wyżyną Katowicką oraz Pagórami Jaworznickimi. Od wschodu Garb Tarnogórski sąsiaduje z Kotliną Siewierza, od północy z Obniżeniem Górnej Małej Panwi a od zachodu z Chełmem i Obniżeniem Bojszowa. Najwyższym wzniesieniem jest Góra Łubianki (398 m n.p.m.) znajdująca się koło wsi Mierzęcice. Region stanowi pas wzniesień o długości 50 km, szerokości 4–12 km i powierzchni 410 km2 rozciągający się pomiędzy Siewierzem a Toszkiem.
- [Suchogórski Labirynt Skalny](https://hikingtrails.eu/obiekt/suchogorski-labirynt-skalny/) - Suchogórski Labirynt Skalny – zespół przyrodniczo-krajobrazowy położony na obszarze Garbu Tarnogórskiego, w północnej części Bytomia, na granicy z Tarnowskimi Górami. Rozciąga się na wierzchołku i południowym stoku Suchej Góry (352 m n.p.m.). Kontynuacją Suchogórskiego Labiryntu Skalnego po tarnogórskiej stronie granicy jest Zespół Przyrodniczo-Krajobrazowy Doły Piekarskie. Utwory gelologiczne Suche Góry pochodzą z okresu Środkowego Triasu (wapienie muszlowe). Odnaleźć można tu dolomity kruszcowe w tym rudy siarczkowe ołowiu z domieszką srebra, tzw. galeny, utlenione rudy cynku – galmany, dolomity białe i czerwone, rudy żelaza – limonity i inne.
- [Doły Piekarskie](https://hikingtrails.eu/obiekt/doly-piekarskie/) - Doły Piekarskie – zespół przyrodniczo-krajobrazowy znajdujący się na obszarze Garbu Tarnogórskiego, w południowo-wschodniej części Tarnowskich Gór, w dzielnicy Bobrowniki Śląskie-Piekary Rudne., na szczycie i północnym stoku Suchej Góry (352 m n.p.m.). Utworzony został na mocy uchwały 4 października 2006 r. Obejmuje północną część terenu dawnej kopalni rud żelaza z uroczyskiem Zrobiska. Kontynuacją Dołów Piekarskich po bytomskiej stronie granicy jest zespół przyrodniczo-krajobrazowy Suchogórski Labirynt Skalny. Zespół przyrodniczo – krajobrazowy obejmuje obszary powyrobiskowe po funkcjonującej od 1890 roku do początku XX wieku odkrywkowej kopalni żelaziaka brunatnego i dolomitu. Przed rozpoczęciem działalności górniczej teren zajmowały pola orne. W wyniku prowadzonej działalności wydobywczej na tym terenie powstały atrakcyjnie ukształtowane wachlarzowate dolinki, parowy i zagłębienia. W jednym z powyrobiskowych zagłębień znajduje się oczko wodne, które jest ciekawym i urokliwym zakątkiem zespołu. Lustro wody zajmuje powierzchnię ok. 300 m2 i ze wszystkich stron otoczone jest stromymi skarpami o wysokości 15-25 m. Istniejący obecnie na stokach dawnych wyrobisk las zbliżony do grądu jest efektem naturalnej sukcesji oraz zalesień prowadzonych na części tego terenu od lat 60-tych XX w. Drzewostan budują głównie drzewa liściaste gatunków rodzimych, w tym grab pospolity, brzoza brodawkowata, buk pospolity, olcha czarna, klon pospolity, lipa drobnolistna. Zróżnicowanie ukształtowania terenu zespołu przyrodniczo-krajobrazowego dodaje atrakcyjności temu obszarowi, ale również umożliwia rozwój różnych zbiorowisk roślinnych. Wartościowe są występujące tutaj murawy, które lokalnie porastają śródleśne zagłębienia terenu. Tworzą je macierzanka piaskowa z jastrzębcem kosmaczkiem, lepnicą rozdętą, tomką wonną, babką lancetowatą, krzyżownicą czubatą i rezedą żółtą oraz gatunki chronione: dziewięćsił bezłodygowy i kruszczyk szerokolistny.
- [Park Grota](https://hikingtrails.eu/obiekt/park-grota/) - Park Grota – park zlokalizowany w Bytomiu, w dzielnicy Sucha Góra, pomiędzy ulicami 9 Maja, Galmanową i Księdza Prymasa Stefana Wyszyńskiego. Powstał na terenach dawnej kopalni galmanu Nadzieja Marii w latach 70-tych XX wieku. Po rewitalizacji tego obszaru posadzono drzewa – odmiany klonu, topoli oraz wierzby. W parku rosną również: grab zwyczajny, modrzew europejski, jesion, wiąz pospolity, buk zwyczajny i olsza czarna. Na terenie parku występuje zespół stawów, porośniętych charakterystyczną dla tego typu siedlisk roślinnością. Większy staw, Grota, jest zagospodarowany, otoczony ścieżką pieszo-rowerową z ławkami a mniejszy, Galman, bardziej dziki, z zarośniętymi brzegami.
- [Srebrna Góra](https://hikingtrails.eu/obiekt/srebrna-gora/) - Srebrna Góra – wzniesienie o wysokości 347 m n.p.m. na Garbie Tarnogórskim. Znajduje się na granicy Bytomia i Tarnowskich Gór. W szczytowych partiach Srebrnej Góry, będącej jednym z wyższych wzniesień zachodniej części Garbu Tarnogórskiego utworzono w 1953 roku Rezerwat Przyrody Segiet. Powstał w celu zachowania fragmentu naturalnego lasu bukowego z domieszką świerka i jodły na obszarze dawnych wyrobisk górniczych. Powierzchnia rezerwatu wynosi 92,29 ha, a utworzonej wokół rezerwatu i stanowiącej strefę ochronną otuliny – 142,14 ha. Na terenie rezerwatu reprezentowane są trzy zespoły leśne: kwaśna buczyna niżowa, ciepłolubna buczyna storczykowa i żyzna buczyna, będąca prawdopodobnie zdegradowaną, niżową formą żyznej buczyny karpackiej. Drzewostan, głównie buk, osiąga wiek 130-150 lat. Podłoże skalne tego terenu stanowią triasowe wapienie muszlowe oraz dolomity margliste i kruszconośne.
- [Kopalnia Dolomitu Bobrowniki](https://hikingtrails.eu/obiekt/kopalnia-dolomitu-bobrowniki/) - Kopalnia Dolomitu Bobrowniki – dawna kopalnia dolomitu znajdująca się Tarnowskich Górach. Występuje także pod nazwą Kamieniołom Bobrowniki albo Wielki Kanion Tarnogórski. Kamieniołom ma długość ok. 700 m, szerokość ok. 500 m i głębokość dochodzącej miejscami do 50-60 metrów. Kopalnię uruchomiła w 1903 r huta Pokój a właściwie Friedenshütte. W 1922 r. huta Pokój wraz z kopalnią Bobrowniki wróciła w granice Polski. Wchodzi w skład spółki Huta Pokój – Śląskie Zakłady Górniczo – Hutnicze S.A. z siedzibą w Nowym Bytomiu. W okresie okupacji w kopalni Bobrowniki była prowadzona rabunkowa eksploatacja dolomitów na potrzeby koncernu „Oberhütten” w skład którego wcielono hutę „Pokój”. W 1951 r powołano przedsiębiorstwo „Tarnogórskie Zakłady Dolomitowe” z siedzibą w Tarnowskich Górach, które przejęło od huty „Pokój” kopalnię bobrownicką. Do 1945 r. dolomit z Kopalni Bobrowniki był wydobywany wyłącznie na potrzeby największej wówczas huty żelaza na Górnym Śląsku huty Pokój. Po wyzwoleniu przystąpiono do uruchomienia produkcji i zapewnienia natychmiastowych dostaw dolomitu do hut śląskich ze szczególnym uwzględnieniem huty Florian. Dolomit używany był jako topnik w procesach wielkopiecowych przy m.in. odsiarczaniu surówki, usprawnianiu procesu wytopu poprzez zmianę mechanizmu rozpuszczania się żużli, do napraw pieców martenowskich i elektrycznych. Dolomit również był wykorzystywany w Zakładach Azotowych w Kędzierzynie jako komponent do produkcji nawozu – Salmag. Stale podnoszone normy jakościowe nawozów określające maksymalną zawartość ołowiu i kadmu w nawozach zdyskwalifikowały ostatecznie w 1997 roku złoże „Bobrowniki”. Z początkiem 1998 roku rozpoczął się proces likwidacji kopalni. Tym samym zakończyła się ponad stu letnia historia dolomitowego górnictwa bytomsko-tarnogórskiego.
- [Hałda Popłuczkowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/halda-popluczkowa/) - Hałda Popłuczkowa – duże usypisko skały płonnej w Tarnowskich Górach, powstałe z nagromadzenia odpadów dolomitowych w okresie wydobycia rud ołowiu, srebra i cynku na terenie Królewskiej Kopalni Fryderyk w Bobrownikach. Od 2006 roku obiekt objęty jest ochroną jako część figurującego w gminnej ewidencji zabytków miasta Tarnowskie Góry Parku Kulturowego „Hałda Popłuczkowa” o powierzchni 6,77 ha. W 2017 roku hałda wraz z 27 innymi obiektami została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
- [Kopalnia Dolomitu Blachówka](https://hikingtrails.eu/obiekt/kopalnia-dolomitu-blachowka/) - Kopalnia Dolomitu Blachówka – nieczynna kopalnia odkrywkowa w Bytomiu. Została uruchomiona pod koniec XIX w. Pierwotnie główną kopaliną była ruda żelaza, przy okazji wydobywano w niewielkich ilościach dolomit. Po wyczerpaniu rud żelaza zalegających w górnym piętrze dolomitu, kopalnię rudy żelaza przekształcono w kopalnię dolomitu. Właścicielem kopalni Blachówka była spółka akcyjna The Henckel von Donnersmarck – Beuthen Estates Ltd z siedzibą w Tarnowskich Górach, a wydobycie prowadziła spółka Górnośląski Przemysł Żelazny, która wydzierżawiła teren kopalni dolomitu. Wydobywany dolomit dostarczano do huty Julia w Bytomiu-Bobrku i Hermina w Gliwicach. Po II wojnie światowej Kopalnia Blachówka byłą pod nadzorem Zjednoczonych Kopalń Rudy Żelaznej i Topników w Częstochowie a następnie od 1951 wchodziła w skład Tarnogórskich Zakładów Dolomitowych. Po 1955 roku została przejęta przez resort hutnictwa. Ograniczenie wydobycia nastąpiło w latach sześćdziesiątych ubiegłego wieku, a w końcu jego zaprzestanie nastąpiło w związku z wcześniejszym utworzeniem w sąsiedztwie wyrobiska rezerwatu Segiet w 1953 r., w którym ochroną objęto starodrzew bukowy, porastający 300 letnie warpie. Bezpośrednią przyczyną zamknięcia kopalni było naruszenie układu hydrogeologicznego rejonu rezerwatu. Ostatecznie w należącej do Górniczych Zakładów Dolomitowych SA w Bytomiu kopalni Blachówka zaprzestano wydobycia dolomitu w latach dziewięćdziesiątych XX wieku. Na podstawie rozporządzenia nr 19/2002 wojewody śląskiego z 15.05.2002 r. kamieniołom dolomitów triasowych w Blachówce jest objęty ochroną prawną w formie stanowiska dokumentacyjnego Blachówka o powierzchni 6 ha. Teren kopalni został poddany rekultywacji terenu, a na jego części powstał ośrodek sportowo-rekreacyjny.
- [Rezerwat Przyrody Segiet](https://hikingtrails.eu/obiekt/rezerwat-przyrody-segiet/) - Rezerwat Przyrody Segiet – leśny rezerwat przyrody, leżący w obrębie Garbu Tarnogórskiego, na granicy Bytomia i Tarnowskich Gór. Rezerwat położony jest w szczytowych partiach Srebrnej Góry (347 m n.p.m.), będącej jednym z wyższych wzniesień zachodniej części Garbu Tarnogórskiego. Powstał w 1953 r. w celu zachowania naturalnego lasu bukowego z domieszką świerka i jodły na obszarze dawnych wyrobisk górniczych. Powierzchnia rezerwatu wynosi 92,29 ha, a utworzonej wokół rezerwatu i stanowiącej strefę ochronną otuliny – 142,14 ha. Na terenie rezerwatu reprezentowane są trzy zespoły leśne: kwaśna buczyna niżowa, ciepłolubna buczyna storczykowa, żyzna buczyna, będąca prawdopodobnie zdegradowaną, niżową formą żyznej buczyny karpackiej. Podłoże obszaru rezerwatu budują głównie osady środkowego triasu: wapienie, margle oraz kruszconośne, diploporowe lub margliste dolomity. W nielicznych miejscach są one przykryte utworami czwartorzędowymi, głównie piaskami polodowcowymi.
- [Dolina Kobylańska](https://hikingtrails.eu/obiekt/dolina-kobylanska/) - Dolina Kobylańska – dolina na Wyżynie Olkuskiej, w południowej części Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej, wchodzi w skład Parku Krajobrazowego Dolinki Krakowskie. Jest jedną z najpiękniejszych dolinek krakowskich. Ma długość około 4 km i znajduje się w granicach wsi Kobylany i Karniowice.
- [Czoło Gorca](https://hikingtrails.eu/obiekt/czolo-gorca/) - Czoło Gorca – szczyt o wysokości 1160 m n.p.m. w odchodzącym na północ grzbiecie Gorca. Na południowych stokach rozciąga się widokowa polana Gorc Kamienicki. Północne stoki są zalesione i stromo opadają do doliny Potoku Głębieniec.
- [Polana Przysłop](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-przyslop/) - Polana Przysłop – polana w Gorcach znajdująca się w długim grzbiecie biegnącym od Turbacza przez Rozdziele, Obidowiec, Groniki, Stare Wierchy, Jaworzynę, Skałkę, Obidową i Kułakowy Wierch do Przełęczy Sieniawskiej. Zajmuje stoki szczytu Przysłop, który znajduje się grzbiecie pomiędzy Maciejową a Wierchową. Z polany roztacza się szeroka panorama, zarówno na stronę południową, jak i północną. W północnym kierunku widoki na Beskid Wyspowy, obejmujące Luboń Wielki, Szczebel, Lubogoszcz, Śnieżnicę i Ćwilin. Od południowej strony horyzont zamyka łańcuch Tatr, na zachodzie Babia Góra. Na polanie znajduje się wybudowane w 1977 roku schronisko Bacówka PTTK na Maciejowej. Nazwa schroniska jest myląca, znajduje się ono bowiem około 1 km na południowy wschód od szczytu Maciejowej, na wysokości 852 m n.p.m. Na polanie krzyżuje się czerwony i zielony szlak turystyczny. Wędrówki powiązane z tagiem POLANA PRZYSŁOP:
- [Las Luboński](https://hikingtrails.eu/obiekt/las-lubonski/) - Las Luboński – las porastający południowe stoki Lubonia Wielkiego, który jest wybitnym szczytem o wysokości 1022 m n.p.m. w Beskidzie Wyspowym. W dolnej części przeważa las świerkowo-jodłowyy, w górnej rośnie żyzna buczyna karpacka. Stoki Lubonia Wielkiego są tu porozcinane są przez liczne potoki spływające do Raby lub jej dopływu – Smugawki. Są to: Potok Kozi, Potok Miedziany, Potok Rolski, Luboński Potok i kilka innych nienazwanych potoków. Wędrówki powiązane z tagiem LAS LUBOŃSKI:
- [Wodospad Szum](https://hikingtrails.eu/obiekt/wodospad-szum/) - Wodospad Szum – wodospad na potoku Będkówka w Dolinie Będkowickiej na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej. Jest najwyższym wśród nielicznych wodospadów na Jurze. Znajduje się w obrębie Parku Krajobrazowego Dolinki Krakowskie. Jest utworzony na wysokim martwicowym progu skalnym, zbudowanym z wapieni. Osiąga wysokość około 4 m. Za progiem wodospadu powstało dość rozległe rozlewisko.
- [Dolina Będkowska](https://hikingtrails.eu/obiekt/dolina-bedkowska/) - Dolina Będkowska – dolina potoku Będkówka na terenie Parku Krajobrazowego Dolinki Krakowskie, położona na Wyżynie Olkuskiej wchodzącej w skład Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Dolina ma długość około 8 km i jest jedną z najdłuższych dolin Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Rozpoczyna się obniżeniem terenu przy drodze krajowej nr 94 z Krakowa do Olkusza, a kończy w przysiółku Łączki należącego do miejscowości Kobylany. Od wschodu sąsiaduje z Doliną Kobylańską od zachodu z Doliną Szklarki.
- [Sokolica](https://hikingtrails.eu/obiekt/sokolica/) - Sokolica – skała wapienna w Dolinie Będkowskiej na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej. Położona jest w środkowej części Doliny Będkowskiej na wprost bocznego wąwozu Przecówki i Brandysowej, w miejscu w którym płynący dnem doliny potok Będkówka zakręca w lewo. Jest najwyższą skałą na całej Jurze, osiąga wysokość bezwzględną 425 m n.p.m., wysokość względna to około 100 m a sama pionowa ściana skały ma wysokość około 60 m. Platforma wierzchołkowa jest prawie pozioma tworząc dość rozległą rówień. Na szczycie Sokolicy archeolodzy odkryli pozostałości grodu, który prawdopodobnie istniał od VIII wieku i był jednym z najsilniej umocnionych grodów Wiślan. Z jego trzech stron opadają pionowe, wapienne ściany, które stanowiły kiedyś naturalną barierę obronną dla ewentualnych najeźdźców. Gród dostępny był tylko od wschodniej strony. Aby najeźdźcom uniemożliwić zdobycie grodu, wykonano głęboką, suchą fosę, a po obydwu jej stronach wały ziemne. Różnica wysokości między dnem fosy i szczytem wewnętrznego wału wynosiła około 20 m, a długość wałów około 100 m. Fosa i pozostałości wałów są widoczne do dzisiaj. Na terenie grodziska odnaleziono kawałki ceramiki, wyroby z krzemienia i z żelaza oraz kości ówczesnych zwierząt domowych. Znaleziono także przedmioty metalowe i ceramiczne wytworzone przez ludzi kultury łużyckiej z przełomu pierwszego i drugiego tysiąclecia przed naszą erą. Gród użytkowany był do czasów Władysława Łokietka. Według specjalistów z Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie Sokolica jest budowlą mikrobialno-gąbkową powstałą z rafopodobnych struktur w płytkim morzu szelfowym, które w górnej jurze istniało na tym terenie. W jej powstaniu zasadniczą rolę odegrały cyjanobakterie oraz gąbki, których szkielety można znaleźć w strukturze skały.
- [Wąwóz Będkowicki](https://hikingtrails.eu/obiekt/wawoz-bedkowicki/) - Wąwóz Będkowicki – wąwóz będący lewym odgałęzieniem Doliny Będkowskiej na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej. Wąwóz opada z wzniesienia Kopiec na zachodnim krańcu zabudowanego obszaru miejscowości Będkowice, początkowo w kierunku południowym, potem południowo-zachodnim i uchodzi do dolnej części Doliny Będkowskiej. W miejscu wylotu wąwozu na dnie Doliny Będkowskiej znajduje się duże, trawiaste rozszerzenie doliny. Wąwóz Będkowicki ma 3 orograficznie lewe odgałęzienia, dwom z nich nadano nazwy Pasternik i Cupel. Wąwóz jest głęboko wcięty w wapienne skały i ma strome, porośnięte lasem zbocza. Przez większą część roku jest suchy, woda spływa jego dnem tylko po większych opadach. Na obydwu zboczach wąwozu znajdują się liczne wapienne skały. Wylot wąwozu do Doliny Będkowickiej zamyka tzw. Brama Będkowska – skały wznoszące się na obydwu zboczach wąwozu. Są to: Narożniak, Rotunda i Pytajnik. W skałach Wąwozu Będkowickiego znajduje się kilka jaskiń: Grota Będkowicka, Komin Będkowicki, Okap Będkowicki, Schronisko nad Bramą Będkowską, Schronisko w Bramie Będkowskiej, Tunel Będkowicki, Tunel nad Bramą Będkowską, Tunel za Iglicą w Wąwozie za Bramą Będkowską.
- [Brama Będkowska](https://hikingtrails.eu/obiekt/brama-bedkowska/) - Brama Będkowska – brama skalna w Dolinie Będkowskiej na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej. Znajduje się na wschodnich zboczach Doliny Będkowskiej, zamykając z obu strony wylot Wąwozu Będkowickiego. Bramę Będkowską tworzą trzy skały: Narożniak, Rotunda i Pytajnik. Bramę tworzą wapienie skaliste bardziej odporne na wietrzenie. Największą rolę w powstaniu bram odegrała erozja. Skały wapienne rozpuszczały się głównie wzdłuż powierzchni spękań ciosowych, gdyż takimi spękaniami głównie transportowana była woda z wyższych partii do dna doliny. W dalszych etapach do głosu dochodzą zjawiska krasowe oraz obrywanie się skał ze stromych stoków. Końcowym etapem jest właśnie brama skalna.
- [Wierch Lubania](https://hikingtrails.eu/obiekt/wierch-lubania/) - Wierch Lubania – rozległa polana pod szczytem Lubania w Gorcach. Rozdziela dwa wierzchołki o tej samej wysokości 1211 m n.p.m.: zachodni Lubań i wschodni Średni Groń. Polana znajduje się na wysokości 1180–1200 m n.p.m. na dość sporym, płaskim terenie. Roztacza się z niej rozległy widok na Tatry, Pieniny i Magurę Spiską. Na polanie od lat 60-tych XX wieku prowadzony był wypas owiec. Obecnie w miesiącach lipiec–sierpień funkcjonuje na niej Studencka Baza Namiotowa Lubań. Na południowych obrzeżach polany znajdują się duże, zbudowane z piaskowca magurskiego głazy zwane Samorodami. Obok skał widoczne są fundamenty schroniska turystycznego, które działało tutaj do 1944 r, kiedy zostało spalone przez Niemców, za ukrywanie w nim partyzantów. W pobliżu krzyż upamiętniający śmierć zabitych wtedy 2 partyzantów. Wędrówki powiązane z tagiem WIERCH LUBANIA:
- [Samorody](https://hikingtrails.eu/obiekt/samorody/) - Samorody – duże głazy zbudowane są z piaskowca magurskiego pod szczytem Lubania. Znajdują się w południowej części Polany Wierch Lubania. W pobliżu widoczne są fundamenty schroniska turystycznego, które działało tutaj od 1934 r. do 1944 r, kiedy zostało ono spalone przez Niemców, za to, że w czasie wojny ukrywali się w nim partyzanci. Wędrówki powiązane z tagiem SAMORODY:
- [Polana Wyrobki](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-wyrobki/) - Polana Wyrobki – niewielka polana na południowym stoku Lubania w Gorcach. Znajduje się na wysokości 1070-1095 m n.p.m. W dolnej części polany widoczne są ruiny dawnej bacówki PTTK. Zbudowana w 1975 roku przetrwała do stycznia 1978 roku kiedy spłonęła całkowicie. Przy ruinach krzyżują się dwa szlaki turystyczne prowadzące na Lubań: niebieski z Przełęczy Snozka z zielony z Grywałdu. Obecnie polana stopniowo zarasta lasem. Wędrówki powiązane z tagiem POLANA WYROBKI:
- [Rezerwat Madohora](https://hikingtrails.eu/obiekt/rezerwat-madohora/) - Rezerwat Madohora – rezerwat przyrody znajdujący się na szczytowych partiach i zboczach Łamanej Skały i Madohory w Beskidzie Małym, na terenie Parku Krajobrazowego Beskidu Małego i obszaru Natura 2000 PLH240023 Beskid Mały. Został utworzony w celu ochrony ze względów naukowych, dydaktycznych i turystycznych pierwotnego fragmentu puszczy karpackiej. Jest rezerwatem ochrony ścisłej. W części szczytowej występują wychodnie skalne zbudowane z piaskowców i zlepieńców warstw istebniańskich dolnych dochodzące do kilkunastu metrów wysokości. W niżej położonych częściach rezerwatu występują piaskowce godulskie. Wędrówki powiązane z tagiem REZERWAT MADOHORA:
- [Dolina Brzoskwinki](https://hikingtrails.eu/obiekt/dolina-brzoskwinki/)
- [Potok Brzoskwinka](https://hikingtrails.eu/obiekt/potok-brzoskwinka/)
- [Polana Gałasie](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-galasie/) - Polana Gałasie (Polana Gałasiówka) – polana w Beskidzie Małym rozciągająca się wysokości około 650–710 m n.p.m. Położona jest na południowych stokach Wielkiego Gibasów Gronia. Polana powstała przez wyręb lasu pod zabudowę osadniczą i uprawę pól. Z górnej części polany roztacza się rozległy widok na południe i wschód – na Beskid Żywiecko-Orawski i Beskid Makowski. Wędrówki powiązane z tagiem POLANA GAŁASIE:
- [Przełęcz Przydawki](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-przydawki/) - Przełęcz Przydawki – przełęcz na wysokości 557 m n.p.m. pomiędzy Pietraszową (814 m n.p.m.) a bezleśną Kocońską Górą (591 m n.p.m.). Położona jest na terenie Bramy Kocońskiej, oddzielającej Beskid Mały od Pasm Pewelsko-Krzeczowskich. Leży na dziale wodnym pomiędzy Sołą a Skawą. W dorzeczu Soły znajduje się Łękawka, spływająca z południowo-zachodnich stoków przełęczy Przydawki, w dorzeczu Skawy Kocońka spływająca ze stoków północno-zachodnich. Teren przełęczy jest zagospodarowany, przebiega przez nią niebieski szlak turystyczny Hucisko – Madohora. Wędrówki powiązane z tagiem PRZEŁĘCZ PRZYDAWKI:
- [Przełęcz Żłobki](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-zlobki/) - Przełęcz Żłobki – przełęcz na wysokości 1106 m n.p.m. w Beskidzie Sądeckim. Oddziela Radziejową od Wielkiego Rogacza. Wschodnie stoki przełęczy opadają do doliny potoku Mała Roztoka, który nieco poniżej przełęczy ma swoje źródło, stoki zachodnie do doliny Suchego Potoku, dopływu Czarnej Wody. Przełęcz jest zalesiona ale po jej północnej stronie ze szlaku żółtego otwiera się widok na dolinę Małej Roztoki. Powyżej przełęczy, po południowej stronie z powodu wiatrołomów roztaczają się rozległe widoki na Pieniny. Wędrówki powiązane z tagiem PRZEŁĘCZ ŻŁOBKI:
- [Przełęcz Obidza](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-obidza/) - Przełęcz Obidza – rozległa przełęcz na wysokości 938 m n.p.m. pomiędzy Beskidem Sądeckim a Pogórzem Popradzkim. Oddziela Mały Rogacz (1162 m n.p.m.) od szczytu Okrúhla (957 m n.p.m.). Północno-wschodnie stoki przełęczy opadają do doliny potoku Czercz, południowe do doliny Białej Wody, która pod przełęczą ma swoje źródło. Po zachodniej stronie przełęczy rozciąga się widokowa Polana Litawcowa. Z rejonu przełęczy jest widok na wschód, na dolinę Czercza, pasmo Eliaszówki i fragment Pasma Jaworzyny Krynickiej za doliną Popradu. Na zachód widać górną część doliny Białej Wody i Grajcarka, fragment Małych Pienin i południowe stoki Pasma Radziejowej. Wędrówki powiązane z tagiem PRZEŁĘCZ OBIDZA:
- [Polana Litawcowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-litawcowa/) - Polana Litawcowa – rozległa polana na głównym grzbiecie Pasma Radziejowej w Beskidzie Sądeckim. Znajduje się na przełęczy Obidza i południowych stokach pod tą przełęczą. Dawniej były to wypasane łąki należące do miejscowości Biała Woda zamieszkanych przez Łemków. W ramach polityczno-wojskowej Akcji Wisła przeprowadzonej w latach 1947–1950 ludność łemkowska została z tych terenów całkowicie wysiedlona. Od tego czasu dawne pastwiska sukcesywnie zarastają lasem, obecnie pozostaje otwarty jedynie wąski pas na grzbiecie przełęczy. Z polany roztacza się rozległy widok na Pieniny i Tatry. Wędrówki powiązane z tagiem POLANA LITAWCOWA:
- [Pasmo Cisowskie](https://hikingtrails.eu/obiekt/pasmo-cisowskie/) - Pasmo Cisowskie – pasmo w południowej części Gór Świętokrzyskich o długości około 9 km. Granicę pasma w zachodniej części wyznacza dolina Belnianka, natomiast na wschodzie rzeka Łukawksa. Zbudowane jest przede wszystkim z szarogłazów i łupków sylurskich oraz piaskowców dewońskich i kambryjskich. Najwyższym szczytem pasma jest wzniesienie Włochy o wysokości 429 m n.p.m., znajdujące się w jego środkowej części.
- [Września](https://hikingtrails.eu/obiekt/wrzesnia/) - Września – wzniesienie o wysokości 370 m n.p.m. w Górach Świętokrzyskich. Położone jest w zachodniej części Pasma Cisowskiego. Szczyt jest całkowicie pokryty lasami i ma dwa wierzchołki (niższy szczyt – 363 m n.p.m.). Z jego niższego wierzchołka ku zachodowi i północy odgałęziają się boczne grzbiety Komorowiec – 319 m n.p.m. i Ostra Górka – 343 m n.p.m. Pomiędzy Wrześnią a Ostrą Górką znajduje się uroczysko Strzelnica. Tu w latach 1863 – 64 w czasie trwania powstania styczniowego obozował pułk stopnicki korpusu generała Bosaka, dowodzony przez pułkownika Kalitę (pseud. Rębajło). W tym samym miejscu w latach 1942 – 43 miał swoje leśne kwatery oddział AK “Barabasza”. Około 250 m od szczytu znajduje się niewielkie rumowisko skalne (gołoborze) zbudowane z piaskowców dewońskich o średnicy do 1,5 m. Przez szczyt przechodzi szlak turystyczny niebieski niebieski szlak turystyczny z Chęcin do Łagowa.
- [Małzna](https://hikingtrails.eu/obiekt/malzna/) - Małzna – wzniesienie o wysokości 408 m n.p.m. w Górach Świętokrzyskich. Jest najbardziej na wschód wysuniętym szczytem Pasma Cisowskiego. Szczyt jest w całości zalesiony, położony około 200 m na południe od niebieskiego szlaku turystycznego z Chęcin do Łagowa.
- [Włochy](https://hikingtrails.eu/obiekt/wlochy/) - Włochy – wzniesienie o wysokości 429 m n.p.m. w Górach Świętokrzyskich. Jest najwyższym szczytem Pasma Cisowskiego położone w jego środkowej części. Rozległa kopuła Włochów nie posiada wyraźnego szczytu. Wraz z położoną na zachód nieco niższą Stołową (423 m n.p.m.) tworzą oryginalny kolisty grzbiet otwarty ku południu. Szczyt jest położony około 300 m na północ od niebieskiego szlaku turystycznego.
- [Rezerwat Cisów](https://hikingtrails.eu/obiekt/rezerwat-cisow/) - Rezerwat Przyrody Cisów im. prof. Zygmunta Czubińskiego – rezerwat leśny w Górach Świętokrzyskich, w Paśmie Cisowskim. Leży około 1 km na północ od wsi Cisów, w granicach Cisowsko-Orłowińskiego Parku Krajobrazowego. Został utworzony w 1970 roku w celu ochrony fragmentu naturalnego lasu mieszanego o charakterze pierwotnym. Zajmuje powierzchnię: 41,21 ha. Las reprezentuje zespół żyznej buczyny karpackiej. Drzewostan liczy 130–180 lat, a tworzy go głównie buk i jodła z domieszką dębu bezszypułkowego i jaworu, miejscami występuje sosna i modrzew. Z ciekawszych gatunków flory występują tu m.in.: żywiec cebulkowy, żywiec gruczołowaty, gajowiec żółty, dąbrówka rozłogowa, konwalia majowa, czworolist pospolity, bluszcz pospolity, przytulia wonna, kokoryczka okółkowa, kopytnik pospolity. Rezerwat nazwano na cześć profesora Zygmunta Czubińskiego (1912–1967), który zabiegał o jego utworzenie.
- [Stołowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/stolowa/) - Stołowa – wzniesienie o wysokości 424 m n.p.m. w Górach Świętokrzyskich, w położone środkowej części Pasma Cisowskiego. Szczyt całkowicie zalesiony o dość urozmaiconej rzeźbie zboczy. Wraz z położonymi na wschód nieco wyższymi Włochami (429 m n.p.m.) tworzą oryginalny kolisty grzbiet otwarty ku południu. Na północnym zboczu góry w latach 1943–1944 obozował oddział AK „Barabasza”. W miejscu tym stoi dziś pamiątkowy żelazny krzyż. Przez szczyt przechodzi niebieski szlak turystyczny z Chęcin do Łagowa.
- [Pasmo Szpilówki](https://hikingtrails.eu/obiekt/pasmo-szpilowki/) - Pasmo Szpilówki – pasmo wzniesień na Pogórzu Rożnowskim mające równoleżnikowy przebieg. Znajduje się pomiędzy doliną Uszwicy ograniczającej go od północnego-zachodu i położonej po jego południowej stronie doliny Potoku Bela. Wzniesienia pasma patrząc od zachodu na wschód: Dominiczna Góra (471 m n.p.m.), Piekarska Góra (501 m n.p.m.), Łuńsa (505 m n.p.m.), Szpilówka (513 m n.p.m.), Bukowiec (494 m n.p.m.). Po północnej stronie pasma znajdują się krótkie grzbiety, w których wyróżniono dwa szczyty: Duchowa Górka (399 m) i Ostra Góra (373 m). W południowym kierunku od Pasma Szpilówki odchodzi grzbiet, na którym znajduje się Rogozowa (531 m n.p.m.). Na wschodnim końcu Pasmo Szpilówki opada na przełęcz oddzielająca go od rozczłonkowanej wierzchowiny ze szczytem Machulec (480 m n.p.m.). Pasmo Szpilówki jest zalesione, szczególnie jego północne stoki. Przeważa żyzna buczyna karpacka z domieszką jodły pospolitej, wiązu górskiego i klonu jaworu. Na południowych stokach dość wysoko podchodzą pola uprawne miejscowości Iwkowa, a na zachodnich Rajbrotu. Na północnych stokach Bukowca znajduje się Rezerwat Przyrody Bukowiec. Został utworzony w 1959 roku w celu ochrony naturalnego fragmentu buczyny karpackiej wraz ze stanowiskiem kwitnącego i owocującego bluszczu pospolitego Hedera helix. W rezerwacie wyróżniono dwa zbiorowiska leśne. Pierwsze to żyzna buczyna karpacka, będąca zespołem dominującym w rezerwacie (pow. 5,14 ha). Jest to zespół leśny, który niegdyś zajmował niemal całe piętro regla dolnego w Karpatach od ok. 600 do 1150 m n.p.m. Buczyna ta charakteryzuje się domieszką jodły pospolitej, wiązu górskiego i klonu jaworu. Drugie zbiorowisko to las łęgowy, który porasta znacznie mniejszy obszar, (0.33 ha) powierzchni rezerwatu, przylegającej do jego południowej granicy. W warstwie drzew dominuje olsza czarna, sporadycznie występuje jesion wyniosły i jodła. Przez grzbiet pasma prowadzi zielony szlak turystyczny Tarnów-Rajbrot. Na południowym stoku Bukowca znajduje się Pustelnia św. Urbana. Wędrówki powiązane z tagiem PASMO SZPILÓWKI:
- [Magura Wątkowska](https://hikingtrails.eu/obiekt/magura-watkowska/) - Magura Wątkowska – pasmo górskie w zachodniej części Beskidu Niskiego, rozciągające się na długości ponad 20 kilometrów od Małego Ferdla nad Wapiennem aż po Kamień nad Kątami. Do najbardziej charakterystycznych kulminacji należy Wątkowa (846 m n.p.m.), Kornuty (830 m n.p.m.), Świerzowa (801 m n.p.m.) oraz najbardziej wysunięte na wschód ale i najbardziej charakterystyczne, nie mające tak rozległych i płaskich wierzchołków jak pozostałe szczyty w paśmie – Kolanin (705 m n.p.m.) i Kamień nad Kątami (714 m n.p.m.). Na całej długości grzbiet jest porośnięty gęstym bukowym lasem a jego średnia wysokość to około 800 metrów. Północne stoki stromo opadają do dolin Libuszanki, Ropy i Kłopotnicy, wschodnie i południowe stoki opadają do dolinhy Wisłoki, a południowo-zachodnie do doliny Bartnianki. Zdecydowana większość pasma znajduje się na terenie Magurskiego Parku Narodowego. Na terenie Kornutów znajdują się wychodnie skalne, które objęto ochroną tworząc Rezerwat Przyrody Kornuty. Wędrówki powiązane z obiektem MAGURA WĄTKOWSKA:
- [Kamionna](https://hikingtrails.eu/obiekt/kamionna/) - Kamionna – szczyt o wysokości 801 m n.p.m. w Beskidzie Wyspowym. Położony jest we wschodniej części trójwierzchołkowego masywu, w którym patrząc kolejno na zachód znajdują się jeszcze kolejno szczyty Wierzgóry (760 m n.p.m.) i Pasierbiecka Góra (764 m n.p.m.). Północne stoki opadają do miejscowości Kamionna i Żegocina, wschodnie do miejscowości Rozdziele i Laskowa, południowe do miejscowości Makowica a od zachodu sąsiaduje ze szczytem Wierzgóry. Potoki spływające z południowych zboczy wpadają do rzeki Łososina (zlewnia Dunajca), potoki spływające ze zboczy północnych do Sanki lub Przegini (zlewnia Raby).
- [Rezerwat Kamionna](https://hikingtrails.eu/obiekt/rezerwat-kamionna/) - Rezerwat Przyrody Kamionna – leśny rezerwat przyrody w Beskidzie Wyspowym, zajmujący powierzchnię 64,04 ha na północnych zboczach Kamionnej. Został utworzony w 1997 roku w celu ochrony dobrze zachowanych zespołów buczyny karpackiej i jedlin o naturalnym charakterze. Znajduje się na wysokości ok. 500–750 m n.p.m. Teren rezerwatu obejmuje strome północne stoki góry całkowicie porośnięte lasem i jar potoku leśnego (najwyżej położone źródło Przegini). Rezerwat Kamionna objęto ochroną ścisłą, polegającą na całkowitym zaniechaniu ingerencji człowieka w środowisko przyrodnicze. Około 75% powierzchni rezerwatu zajmuje buczyna karpacka, która występuje tu w typowej, dolnoreglowej formie. Wśród drzewostanu dominują głównie buki i jodły – niektóre z nich osiągają wiek 90 lat. Domieszkę stanowi jawor, olsza szara, brzoza, sosna zwyczajna. Buki i jodły tworzą zwarte i cieniste drzewostany. Pozostałe 25% powierzchni rezerwatu to lasy jodłowe występujące poniżej, w piętrze pogórza. Rośliny runa leśnego rozwijają się głównie wczesną wiosną, przed rozwinięciem liści na drzewach. Masowo zakwita tutaj subendemit karpacki żywiec gruczołowaty. Prócz niego rosną tutaj: kopytnik pospolity, czosnek niedźwiedzi, miesięcznica trwała, parzydło leśne, miodunka ćma, bluszcz pospolity, wawrzynek wilczełyko, zawilec gajowy, listera jajowata. Na obrzeżach rezerwatu, przy ścieżce i na polanach występują: goryczka trojeściowa, dziewięćsił bezłodygowy, ciemiężyca zielona (silnie trująca), marzanka wonna, lilia złotogłów, śnieżyczka przebiśnieg, pierwiosnek wyniosły. Wśród występujących tu roślin odnotowano 10 gatunków roślin chronionych. Osobliwością rezerwatu jest rzadki gatunek grzyba – soplówka jodłowa.
- [Pasierbiecka Góra](https://hikingtrails.eu/obiekt/pasierbiecka-gora/) - Pasierbiecka Góra – szczyt o wysokości 764 m n.p.m. w Beskidzie Wyspowym, w trójwierzchołkowym masywie górskim ciągnącym się od Pasierbieckiej Góry przez Wierzgóry (760 m n.p.m.) i Kamionną (801 m n.p.m.) po przełęcz Widomą. Od Kamionnej oddzielona jest płytką przełęczą, na której znajduje się torfowisko będące pozostałością po dawnym stawie. Potoki spływające z południowych zboczy wpadają do rzeki Łososina (zlewnia Dunajca), potoki spływające ze zboczy północnych do Przegini (zlewnia Raby). Północne stoki Pasierbieckiej Góry są bardzo strome i całkowicie porośnięte lasem. Południowe są znacznie łagodniejsze i zajęte przez pola uprawne wsi Pasierbiec. Odkrywają się tu odległe widoki na Beskid Sądecki, Beskid Wyspowy, Gorce i Tatry.
- [Pasmo Klimczoka i Szyndzielni](https://hikingtrails.eu/obiekt/pasmo-klimczoka-i-szyndzielni/) - Pasmo Klimczoka i Szyndzielni – najbardziej na północ wysunięta część Beskidu Śląskiego. Z pozostałą częścią tego Beskidu łączy się poprzez nisko położoną przełęcz Karkoszczonkę (723 m n.p.m.). Ciągnący się za nią Beskid Węgierski i Przełęcz Salmopolska łączą Pasmo Klimczoka i Szyndzielni z Pasmem Baraniej Góry i Skrzycznego i Pasmem Równicy. Pasmo Klimczoka i Szyndzielni obejmuje wszystkie szczyty na północ od przełęczy Karkoszczonka. Grzbiet główny biegnie od Błatniej przez Stołów i Trzy Kopce do Klimczoka gdzie rozgałęzia się na grzbiet Szyndzielni odchodzący na północ i grzbiet Magury odchodzący na wschód. Od Błatniej odchodzą dwa niższe grzbiety: Przykrej na północ i Wielkiej Cisowej na zachód. Klimczok, Magura, Szyndzielnia, Stołów i Trzy Kopce to szczyty, które w tym paśmie przekraczają wysokość 1000 m n.p.m. Grzbiety łączące szczyty są dość płaskie, natomiast stoki przeważnie strome, a w niektórych miejscach nawet bardzo strome. Pasmo jest porośnięte lasem, jedynie na południowych i wschodnich stokach Magury jest wiele polan. Widoki roztaczają się jedynie ze szczytu Klimczoka, świeżych wyrębów i wiatrołomów Magury oraz z wieży widokowej na Szyndzielni. Wędrówki powiązane z obiektem PASMO KLIMCZOKA I SZYNDZIELNI:
- [Przełęcz Kowiorek](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-kowiorek/) - Przełęcz Kowiorek (Siodło pod Klimczokiem) – szeroka przełęcz na wysokości 1042 m n.p.m. w Paśmie Klimczoka i Szyndzielni w Beskidzie Śląskim. Oddziela Klimczok na zachodzie od Magury na wschodzie. Ze szczytu Klimczoka opada wąska polana, na której zainstalowano wyciąg narciarski. Na wschodnim stoku znajduje się schronisko PTTK Klimczok. Z przełęczy roztacza się widok na Beskid Mały, wschodnią część Beskidu Śląskiego, Beskid Żywiecko-Orawski i Beskid Morawsko-Śląski. Wędrówki powiązane z obiektem PRZEŁĘCZ KOWIOREK:
- [Wierch Wisełka](https://hikingtrails.eu/obiekt/wierch-wiselka/) - Wierch Wisełka – płaski szczyt o wysokości 1197 m n.p.m. w Beskidzie Śląskim, w Paśmie Baraniej Góry i Skrzycznego. Znajduje się pomiędzy Baranią Górą na północy a Wierchem Równiańskim na południowym-zachodzie. Zachodnie stoki są porośnięte lasem i opada z nich wąski grzbiecik oddzielający potoki Biała Wisełka i Wątrobny. Stoki wschodnie są bezleśne wskutek wielkich wiatrołomów i wyrębów. Nieco poniżej szczytu wypływają dwa potoki: Młynki i Janoszka. Wędrówki powiązane z tagiem WIERCH WISEŁKA:
- [Szyndzielnia](https://hikingtrails.eu/obiekt/szyndzielnia/)
- [Przełęcz Kołowrót](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-kolowrot/)
- [Grodzisko Chłopskie](https://hikingtrails.eu/obiekt/grodzisko-chlopskie/) - Grodzisko Chłopskie – wzniesienie o wysokości 487 m n.p.m. na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej, znajdujące się na lewym zboczu Doliny Wodącej. Znad drzew porastających wzniesienie wybija się skała Biśnik, w której znajduje się Jaskinia na Biśniku. Ze szczytu wzgórza roztacza się widok na Dolinę Wodącej i pobliskie wzniesienia. Odkryto tu także pozostałości niewielkich fortyfikacji będących częścią umocnień obronnych na linii Smoleń-Strzegowa. Wędrówki powiązane z tagiem GRODZISKO CHŁOPSKIE:
- [Pasmo Draboża](https://hikingtrails.eu/obiekt/pasmo-draboza/) - Pasmo Draboża – pasmo wzniesień we wschodniej części Pogórza Wielickiego. Rozciąga się równoleżnikowo na długości około 8 km od Trawnej Góry (417 m n.p.m.) na zachodzie do Draboża (432 m n.p.m.) na wschodzie. Grzbiet pasma porasta las mieszany. W środku pasma znajduje się Przełęcz Zapusta o wysokości 396 m n.p.m. Wędrówki powiązane z tagiem PASMO DRABOŻA:
- [Rezerwat Przyrody Góra Zborów](https://hikingtrails.eu/obiekt/rezerwat-przyrody-gora-zborow/) - Rezerwat Przyrody Góra Zborów – rezerwat przyrody nieożywionej na terenie Jury Krakowsko-Częstochowskiej, utworzony w 1957 r. w celu ochrony ze względów naukowych i krajobrazowych licznych skał wapiennych tworzących najbardziej malowniczą grupę ostańców na Wyżynie Częstochowskiej. Rezerwat zajmuje powierzchnię 45 ha i na jego terenie leżą dwa wzniesienia: Góra Zborów i Kołoczek, oba gęsto pokryte wapiennymi ostańcami o wysokości do 30 metrów. Zjawiska krasowe ukształtowały jaskinie i leje krasowe. Na terenie rezerwatu występuje około 210 gatunków roślin naczyniowych. Szata roślinna ma tu charakter strefowo-pasmowy. Licząc od podnóża, Górę Zborów porasta kolejno: las sosnowy, miejscami płaty lasów grądowych, buczyna sudecka z żywcem dziewięciolistnym w runie, buczyna kwaśna i murawy kserotermiczne. Najwyżej znajdują się zbiorowiska naskalne. Rosną tu: szakłak, dereń, głóg, tarnina i leszczyna oraz murawy kserotermiczne i roślinność naskalna. W wielu miejscach dużą powierzchnię porastają priorytetowe płaty jałowca pospolitego na podłożu wapiennym. Na skałach rozwinęły się kesrotermiczne murawy naskalne i zbiorowiska paproci szczelinowych, z rzadkimi gatunkami roślin, m.in.: goździk siny, skalnica gronkowa (relikt glacjalny). Znajdziemy tu też system źródliskowy Białki Zdowskiej i Grzybówki. Rezerwat leży na terenie specjalnego obszaru ochrony siedlisk Natura 2000 „Ostoja Kroczycka” oraz na terenie Parku Krajobrazowego Orlich Gniazd. Wędrówki powiązane z tagiem REZERWAT PRZYRODY GÓRA ZBORÓW:
- [Gęsia Szyja](https://hikingtrails.eu/obiekt/gesia-szyja/) - Gęsia Szyja – szczyt o wysokości 1489 m n.p.m. we wschodniej części Tatr Reglowych w Polsce. Jest najwyższą kulminacją masywu Gęsiej Szyi.
- [Waksmundzka Polana](https://hikingtrails.eu/obiekt/waksmundzka-polana/) - Waksmundzka Polana – rozległa polana w Tatrach Reglowych pomiędzy Doliną Waksmundzką i Pańszczycą. Na południu podchodzi na północny stok Małej Koszystej, a od północy ograniczona jest zboczami Ostrego Wierchu i Suchego Wierchu Waksmundzkiego, szczytów należących do grupy Gęsiej Szyi. Na wschód od polany znajduje się Rówień Waksmundzka. Przepływa przez nią niewielki potok spływający ze zboczy Koszystej, zasilający Pańszczycki Potok. Dawniej na polanie prowadzony był wypas owiec obecnie zarasta lasem.
- [Waksmundzka Przełęcz](https://hikingtrails.eu/obiekt/waksmundzka-przelecz/) - Waksmundzka Przełęcz – rozległa i szeroka przełęcz na wysokości 1418 m n.p.m. oddzielająca Małą Koszystą (2014 m) od Suchego Wierchu Waksmundzkiego (1485 m). Przez przełęcz przebiega granica pomiędzy Tatrami Wysokimi a Tatrami Reglowymi. Po wschodniej stronie Waksmundzkiej Przełęczy znajduje się Dolina Waksmundzka, po zachodniej dolina Pańszczyca. Na przełęczy znajduje się polana Rówień Waksmundzka, dawniej wchodząca w skład Hali Waksmundzkiej. Na wschód od przełęczy rozpościera się widok na Tatry Bielskie.
- [Dolina Suchej Wody](https://hikingtrails.eu/obiekt/dolina-suchej-wody/) - Dolina Suchej Wody – dolina walna po północnej stronie grani głównej Tatr, stanowiąca w górnej części granicę pomiędzy Tatrami Wysokimi i Zachodnimi a w dolnej części przebiegająca przez Tatry Reglowe. Dnem doliny płynie potok Sucha Woda, którego koryto na długich odcinkach zazwyczaj jest suche, a woda płynie w nim podziemnymi przepływami. Dolina Suchej Wody jest doliną polodowcową. Zbudowana jest przede wszystkim z granitoidów oraz (w części Tatr Zachodnich) ze skał osadowych w typowym trzypiętrowym układzie. Część wyższa z bogatą rzeźba polodowcową, morenami, kotłami, nieckami jezior, mutonami porośnięta jest kosodrzewiną i lasem świerkowym, część dolna łagodnie obniżająca się w kierunku północnym – dobrze zachowanym lasem świerkowym. Zachowały się fragmenty lasu pierwotnego (np. Las Gąsienicowy). W dolinie występują też torfowiska wysokie z kosodrzewiną. W dolinie silnie rozwinięte są zjawiska krasowe. Woda płynie podziemnymi przepływami i ginie w ponorach nie tylko w Suchym Potoku, ale również w jego dopływach: w Czarnym Potoku i Pańszczyckim Potoku, wypływając potem w oddalonych wywierzyskach. Cieków wodnych płynących niekiedy niezgodnie z rzeźbą terenu – tzw. suchych wód jest tutaj wiele. Część doliny odwadniana jest przez wywierzyska wypływające w innych dolinach, np. przez Goryczkowe Wywierzysko, wywierzysko Jaskini Kasprowej Niżniej i Wywierzysko Olczyskie. W dolnej części doliny znajdują się dwa niewielkie, morenowe jeziora – Toporowy Staw Wyżni i Niżni.
- [Rówień Waksmundzka](https://hikingtrails.eu/obiekt/rowien-waksmundzka/) - Rówień Waksmundzka – położona na wysokości 1400–1440 m n.p.m. szeroka i trawiasta rówień na Waksmundzkiej Przełęczy pomiędzy Małą Koszystą a Gęsią Szyją. Przez rówień przebiega granica pomiędzy Tatrami Wysokimi a Tatrami Reglowymi. Dawniej polana i przylegające do niej serwitutowe lasy należały do terenów pasterskich Hali Waksmundzkiej. Po zaprzestaniu użytkowania polana zarasta lasem. Doliny poniżej przełęczy to Dolina Waksmundzka (na wschód) i dolina Pańszczyca (na zachód). Przez Rówień Waksmundzką przebiega dział wodny pomiędzy dorzeczami Białki i Białego Dunajca. Na wschód od równi rozpościera się widok na Tatry Bielskie.
- [Dolina Pańszczyca](https://hikingtrails.eu/obiekt/dolina-panszczyca/) - Dolina Pańszczyca – dolina w polskich Tatrach Wysokich i Tatrach Reglowych będąca bocznym odgałęzieniem Doliny Suchej Wody Gąsienicowej. Dolina ma powierzchnię ok. 5,8 km², długość ok. 6,5 km, Na południu podchodzi pod długą boczną grań Tatr, którą prowadzi szlak Orlej Perci od Skrajnego Granatu przez Buczynowe Turnie aż do przełęczy Krzyżne. Wschodnie zbocza doliny tworzy Koszysta, Rówień Waksmundzka i Suchy Wierch Waksmundzki, zachodnie grań odchodząca od Skrajnego Granatu przez masyw Żółtej Turni i Skoruśniak w widły Suchej Wody Gąsienicowej i Pańszczyckiego Potoku. Dnem doliny płynie Pańszczycki Potok, mający początek na wysokości ok. 1600 m. Potok na znacznym odcinku płynie pod powierzchnią ziemi. Dolina jest w większości zalesiona, znajduje się w niej młaki: Wyżnia Pańszczycka Młaka, Mała Pańszczycka Młaka i Wielka Pańszczycka Młaka. Wyżej las przechodzi w rozległe piętro bujnej kosodrzewiny rosnącej wśród rumowisk skalnych. Górna część doliny to ułożone skokowo cyrki lodowcowe wysłane moreną ablacyjną. Są to Czerwony Kocioł z Czerwonym Stawem Pańszczyckim i suchy Żółty Kocioł. Wysokogórska część doliny podzielona jest nietypowo (bo w poprzek doliny) ułożonymi grzbietami. Jeden z nich odgałęzia się od Żółtej Turni i kończy Małą Kopką (1793 m), drugi od Waksmundzkiego Wierchu i kończy Wielką Kopką (1855 m). Najwyższą część doliny tworzy wielkie piarżysko zwane Zadnimi Usypami.
- [Pańszczycki Potok](https://hikingtrails.eu/obiekt/panszczycki-potok/) - Pańszczycki Potok – potok w Tatrach Wysokich i Tatrach Reglowych, dopływ Suchej Wody Gąsienicowej, spływający doliną Pańszczycą. Wypływa z Czerwonego Stawu Pańszczyckiego, na wysokości 1654 m n.p.m., zanika jednak w wielkich morenach zaścielających dno górnej części doliny Pańszczycy. Pojawia się na powierzchni niżej, na wysokości 1612 m n.p.m. Długość potoku wynosi 5,44 km, a spadek 9,1%. Jego zlewnia ma powierzchnię 7,25 km². Woda potoku znika w ponorach, następnie przepływa pod korytem Suchej Wody i wypływa dopiero w wielkim Wywierzysku Olczyskim.
- [Wyżnia Pańszczycka Młaka](https://hikingtrails.eu/obiekt/wyznia-panszczycka-mlaka/) - Wyżnia Pańszczycka Młaka – niewielkie torfowisko w Dolinie Pańszczycy w Tatrach Reglowych. Znajduje się na wysokości 1345 m n.p.m. u zachodnich podnóży Ostrego Wierchu. Ma powierzchnię około 0,9 ha. Położone jest w dolnym biegu Pańszczyckiego Potoku.
- [Wielka Pańszczycka Młaka](https://hikingtrails.eu/obiekt/wielka-panszczycka-mlaka/) - Wielka Pańszczycka Młaka – torfowisko w Dolinie Pańszczycy w Tatrach Reglowych. Znajduje się na wysokości 1265 m n.p.m. nad lewym brzegiem potoku Jasicowa Woda, tuż przed jego ujściem do Pańszczyckiego Potoku. Młaka ma powierzchnię około 2 ha i występuje na niej bogata roślinność torfowiskowa. Występuje tutaj m.in. żurawina drobnoowocowa. Wielka Pańszczycka Młaka jest torfowiskiem wysokim, powstałym w zagłębieniu wytopiskowym w jednej z moren zaścielających Dolinę Pańszczycę. Zagłębienie początkowo było jeziorem, później uległo zarośnięciu. Grubość torfu dochodzi do 5 m.
- [Wiktorówki](https://hikingtrails.eu/obiekt/wiktorowki/) - Wiktorówki – las rozciągający się w dolnej część północnych zboczy Gęsiej Szyi w polskich Tatrach Reglowych. Znajduje się poniżej Rusinowej Polany na wysokości około 1000–1300 m n.p.m. Wiktorówki porasta górnoreglowy bór świerkowy. Na niewielkiej polanie znajduje się Sanktuarium Maryjne na Wiktorówkach. Według ludowych przekazów w miejscu tym objawiła się w 1861 r. Matka Boża. Ukazała się małej pasterce Marysi Murzańskiej i ostrzegła przed złem, którego dopuszczają się ludzie. Początkowo w miejscu objawienia znajdowała się przymocowana do drzewa figurka Matki Bożej. Później postawiono niewielką kapliczkę z desek. Obecny kościółek został wybudowany w latach 1936–1938 według projektu góralskiego architekta Jędrzeja Gracy. W 1957 r. obiekt został przekazany pod opiekę dominikanom.
- [Rusinowa Polana](https://hikingtrails.eu/obiekt/rusinowa-polana/) - Rusinowa Polana – polana w polskich Tatrach Reglowych. Położona jest na wschodnich zboczach Gęsiej Szyi na wysokości około 1180–1300 m n.p.m. Całkowita jej powierzchnia wynosi obecnie około 20 ha.
- [Wielka Racza](https://hikingtrails.eu/obiekt/wielka-racza/) - Wielka Racza – najwyższy szczyt Beskidu Żywiecko-Kysuckiego o wysokości 1236 m n.p.m. Znajduje się w południowej części polskiego Beskidu Żywiecko-Kysuckiego, na granicy polsko-słowackiej.
- [Hala Śrubita](https://hikingtrails.eu/obiekt/hala-srubita/) - Hala Śrubita – polana w Beskidzie Żywiecko-Kysuckim w Paśmie Wielkiej Raczy rozciągająca się w okolicach Przełęczy Śrubita, pomiędzy szczytami Bugaj i Orło. Obejmuje teren zarówno po polskiej jak i słowackiej stronie. Pośrodku polskiej strony znajduje się wzniesienie – Śrubity Groń o wysokości 1032 m n.p.m. Hala Śrubita to dawna polana pasterska, na której stały liczne szałasy. Po polskiej stronie już ich nie ma a po słowackiej stronie zostały zamienione na domki letniskowe. W kierunku północnym z hali roztacza się rozległa panorama Beskidu Śląskiego, Beskidu Małego, Beskidu Żywiecko-Kysuckiego, Beskidu Żywiecko-Orawskiego i Pasm Pewelsko-Krzeczowskich. Na hali rośnie m.in. rzadki w Polsce i chroniony prawnie dzwonek piłkowany.
- [Mała Racza](https://hikingtrails.eu/obiekt/mala-racza/) - Mała Racza – szczyt o wysokości 1153 m n.p.m. w Beskidzie Żywiecko-Kysuckim, położony w Paśmie Wielkiej Raczy na granicy polsko-słowackiej. Od północy sąsiaduje z Wielką Raczą, od południa przez Przełęcz pod Orłem sąsiaduje ze szczytem Orło. W południowo-wschodnim kierunku, na słowacką stronę, odchodzi od Małej Raczy boczny grzbiet z wierzchołkiem Skałka (942 m), oddzielający od siebie dwie dolinki źródłowych cieków potoku Klubinský potok. Wschodnie stoki opadają do doliny Rycerskiego Potoku. Szczyt Małej Raczy i zachodnio-południowe stoki porośnięte są dolnoreglowym lasem mieszanym, bukowo-jodłowym z domieszką świerka. Na północno-wschodnim stoku góry położona jest Hala na Małej Raczy, z której roztacza się szeroki widok na Beskid Śląski, Beskid Mały, Beskid Żywiecko-Kysucki, Beskid Żywiecko-Orawski, Pasma Pewelsko-Krzeczowskie, Tatry, Orawską Magurę, Góry Choczańskie i Małą Fatrę.
- [Rezerwat Śrubita](https://hikingtrails.eu/obiekt/rezerwat-srubita/) - Rezerwat Śrubita – ścisły rezerwat przyrody w Beskidzie Żywiecko-Kysuckim. Położony jest na zachodnich stokach góry Bugaj, w dolinie Potoku Śrubita, w Paśmie Wielkiej Raczy. Rozciąga się na wysokości od 780 do 960 m n.p.m.
- [Orło](https://hikingtrails.eu/obiekt/orlo/) - Orło – szczyt o wysokości 1120 m n.p.m. w Beskidzie Żywiecko-Kysuckim położony w Paśmie Wielkiej Raczy. Od północnego-zachodu przez Przełęcz pod Orłem sąsiaduje z Małą Raczą, od wschodu przez Przełęcz Śrubita sąsiaduje z Wielką Czerwenkową. W kierunku południowo-zachodnim odchodzi od niego boczny grzbiet z wierzchołkiem Kýčera, który oddziela od siebie doliny potoków o nazwie Klubinský potok i Veľký potok. Północne stoki opadają do Doliny Potoku Racza. Szczyt obecnie jest zalesiony dolnoreglowym lasem mieszanym dawniej jednak od Przełęczy pod Orłem rozciągała się hala pasterska aż po sam szczyt. Nazwa szczytu pochodzi od słowackiego słowa orljo oznaczającego pole uprawne. Od słowackiej strony podchodziły one dawniej wysoko prawie pod sam szczyt. Na niektórych mapach szczyt opisany jest pod błędną nazwą Orzeł. Szlak turystyczny omija wierzchołek Orła, trawersując go po północnej stronie.
- [Przełęcz Śrubita](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-srubita/) - Przełęcz Śrubita – przełęcz na wysokości 994 m n.p.m. w Beskidzie Żywiecko-Kysuckim. Znajduje się w Paśmie Wielkiej Raczy między szczytami Orło (1120 m) i Wielka Czerwenkowa (1131 m). Grzbietem, na którym znajduje się przełęcz, przebiega granica polsko-słowacka oraz Wielki Europejski Dział Wodny. W północnym kierunku stoki opadają do Doliny Potok Śrubita, w południowym kierunku do doliny Veľký potok. Nieco poniżej przełęczy, na północnym grzbiecie Orła znajduje się Hala Śrubita. Nazwa przełęczy pochodzi od Hali Śrubita i odnosi się zarówno do polskiej części tej hali, jak i do części słowackiej (Zrubitá), która już niemal całkowicie zarosła. Od 1977 na przełęczy Śrubita istniało turystyczne przejście graniczne.
- [Hala na Małej Raczy](https://hikingtrails.eu/obiekt/hala-na-malej-raczy/) - Hala na Małej Raczy – rozległa polana w Beskidzie Żywiecko-Kysuckim położona na wschodnich stokach Małej Raczy. Rozciąga się od Doliny Potoku Racza, od wysokości około 930 m n.p.m. aż po grzbiet Małej Raczy na wysokości około 1150 m n.p.m. Jest to dawna hala pasterska, na której prowadzony był intensywny wypas owiec i znajdowało się na niej kilka szałasów. Od nazwisk dawnych właścicieli nazwane były jej poszczególne części: Kosarzyska, Mościska, Śleniodówka. Obecnie polana sukcesywnie zarasta, aby jednak temu zapobiec podjęto jej koszenie. Polana jest znakomitym punktem widokowym, roztacza się z niej rozległa panorama Beskidu Śląskiego, Beskidu Małego, Beskidu Żywiecko-Kysuckiego i Żywiecko-Orawskiego, Pasm Pewelsko-Krzeczowskich, Tatr, Orawskiej Magury, Gór Choczańskich i Małej Fatry.
- [Przełęcz pod Orłem](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-pod-orlem/) - Przełęcz pod Orłem – przełęcz o wysokości 1063 m n.p.m. w Beskidzie Żywiecko-Kysuckim, w Paśmie Wielkiej Raczy. Położona jest pomiędzy Małą Raczą na północnym-zachodzie a Orłem na południowym-wschodzie. W północno-wschodnim kierunku jej stoki opadają do Doliny Potoku Racza a w kierunku południowo-zachodnim do doliny Klubinský potok. Przez przełęcz przebiega granica polsko-słowacka. Przełęcz jest jednym ze stanowisk badawczych dzwonka piłkowanego. Dawniej zarówno na polskich, jak i słowackich stokach przełęczy znajdowała się polana pasterska, obecnie już zarastająca lasem.
- [Bańków Gronik](https://hikingtrails.eu/obiekt/bankow-gronik/) - Bańków Gronik – niewybitny szczyt o wysokości 716 m m.p.m. w Pieninach. Położony jest w grani Pieninek, w Pieninach Właściwych na terenie Pienińskiego Parku Narodowego. Od wschodu sąsiaduje ze szczytem Szutrówka a od zachodu ze szczytem Wysoki Dział. Północne stoki opadają w stronę doliny Łannego Potoku, natomiast południowe – bardziej strome – do górnej części doliny Pienińskiego Potoku płynącego ok. 100 metrów niżej. Szczyt porasta dolnoreglowy las mieszany jednak na sąsiednich przełęczach występują polany, takie jak Istebki oraz Wymiarki. Sam szczyt jest niedostępny turystycznie, od zachodu trawersuje go szlak żółty z Krościenka na Przełęcz Szopka biegnący tutaj wraz ze szlakiem niebieskim Trzy Korony – Czerteż – Sokolica – Szczawnica. Wędrówki powiązane z tagiem BAŃKÓW GRONIK:
- [Polana Wyrobek](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-wyrobek/) - Polana Wyrobek – duża polana w Pieninach na wysokości 740–800 m n.p.m.. Znajduje się w Pieninach Właściwych na północno-wschodnim stoku poniżej Przełęczy Szopka na terenie Pienińskiego Parku Narodowego. Zajmuje powierzchnię 10,5 ha. W celu ochrony przed zarastaniem polana jest koszona. Polanę porastają ciepłolubne łąki pienińskie oraz ziołorośla z 27 gatunkami roślin znajdujących się na czerwonej liście roślin zagrożonych w Polsce. Wędrówki powiązane z tagiem POLANA WYROBEK:
- [Polana Kosarzyska (Pieniny)](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-kosarzyska-pieniny/) - Polana Kosarzyska – polana położona na wysokości 821–880 m n.p.m. w Pieninach na północnym zboczu Trzech Koron, w grani biegnącej w kierunku Zamkowej Góry. Położona w Masywie Trzech Koron, w Pieninach Właściwych, na obszarze Pienińskiego Parku Narodowego. Polana ma długość około 250 m długości, roztaczają się z niej widoki na Małe Pieniny i Beskid Sądecki. Dawniej na polanie prowadzony był wypas owiec. Obecnie w celu zachowania bioróżnorodności, łąkę kosi się nieregularnie, co 2–3 lata. Wędrówki powiązane z tagiem POLANA KOSARZYSKA (PIENINY):
- [Łopusze](https://hikingtrails.eu/obiekt/lopusze/) - Łopusze – góra o trzech wierzchołkach w Beskidzie Wyspowym, w Paśmie Łopusza i Kobyły. Wierzchołki Łopusza to: Łopusze Zachodnie (661 m n.p.m.), Łopusze Środkowe (596 m n.p.m.), Łopusze Wschodnie (612 m n.p.m.).
- [Pasmo Łopusza i Kobyły](https://hikingtrails.eu/obiekt/pasmo-lopusza-i-kobyly/) - Pasmo Łopusza i Kobyły – pasmo górskie w północno-wschodniej części Beskidu Wyspowego, przy jego granicy z Pogórzem Wiśnickim i Pogórzem Rożnowskim. Ma mniej więcej równoleżnikowy przebieg i ciągnie się od doliny Trzciańskiego Potoku w Żegocinie po dolinę Białki w Wojakowej. W paśmie tym patrząc od zachodu znajdują się szczyty: Górczyna (522 m n.p.m.), Łopusze Zachodnie (661 m n.p.m.), Łopusze Środkowe (596 m n.p.m.), Łopusze Wschodnie (612 m n.p.m.), Kamionka (594 m n.p.m.), Kobyła (603 m n.p.m.), Kopiec (585 m n.p.m.) i Szczełba (511 m n.p.m.). Beskid Wyspowy na swoich północnych obrzeżach zatraca „wyspowy” charakter i tworzy pasma. Pasmo Łopusza i Kobyły ma długość około 18 km. Od południowej strony jego stoki opadają do potoków Trzciański Potok, Rozdzielec, Kamieński i Nagórski. W dwóch miejscach łączy się z pozostałymi szczytami Beskidu Wyspowego; przez Przełęcz Rozdziele z Kamionną i przez przełęcz między Kamionką i Jastrząbką. Od północy umowną granicą jest droga Żegocina – Rajbrot i rzeka Uszwica. Pasmo jest porośnięte lasem, na południowych stokach pola uprawne podchodzą pod same szczyty. Grzbietem przebiega niebieski i żółty szlak turystyczny, po zachodniej stronie dołącza do nich jeszcze szlak zielony.
- [Łopusze Zachodnie](https://hikingtrails.eu/obiekt/lopusze-zachodnie/) - Łopusze Zachodnie – szczyt o wysokości 661 m n.p.m. w Paśmie Łopusza i Kobyły, w Beskidzie Wyspowym. Jest najwyższym szczytem tego pasma górskiego.
- [Łopusze Wschodnie](https://hikingtrails.eu/obiekt/lopusze-wschodnie/) - Łopusze Wschodnie – szczyt o wysokości 612 m n.p.m. w Paśmie Łopusza i Kobyły, w Beskidzie Wyspowym. Jeden z trzech wierzołków Góry Łopusze.
- [Łopusze Środkowe](https://hikingtrails.eu/obiekt/lopusze-srodkowe/) - Łopusze Środkowe – szczyt o wysokości 596 m n.p.m. w Paśmie Łopusza i Kobyły, w Beskidzie Wyspowym. Położony jest pomiędzy Łopuszem Zachodnim a Łopuszem Wschodnim.
- [Zamek Bąkowiec](https://hikingtrails.eu/obiekt/zamek-bakowiec/) - Zamek Bąkowiec w Morsku – ruiny XIV-wiecznego zamku na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej administracyjnie znajdującego się w Zawierciu, w dzielnicy Skarżyce.
- [Jamnicze Skały](https://hikingtrails.eu/obiekt/jamnicze-skaly/) - Jamnicze Skały – skały znajdujące się na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej we wsi Piaseczno, w województwie śląskim. Skały zbudowane są z wapienia i otoczone są lasem. Skały mają wysokość 10–17 m, połogie i pionowe z filarem, kominem i zacięciem. Wytyczono na nich kilkanaście dróg wspinaczkowych o trudności od V do VI.2 w skali Kurtyki. W pobliżu skał przebiega znakowany na czerwono Szlak Orlich Gniazd.
- [Okiennik Wielki](https://hikingtrails.eu/obiekt/okiennik-wielki/) - Okiennik Wielki – grupa skał wapiennych na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej w miejscowości Piaseczno, w województwie śląskim. Zbudowane z wapieni skały mają połogie, pionowe lub przewieszone ściany. Występują w nich takie formacje skalne, jak: filar, zacięcie i komin. Charakterystycznym elementem grupy jest otwór skalny mających kształt okna. Znajduje się w skale Okiennik, która ma wysokość około 35 m. Okno w Okienniku Wielkim to schronisko o wymiarach ok. 7 × 5 metrów znajdujące się pod szczytem najwyższej skały Okiennik. W grupie Okiennika wyróżnia się następujące skały: Bliźniacza Baszta, Igła nad Przechodem, Kufa, Muminek, Omszała Baszta, Okiennik, Śląski Filar, Turnia Brata Ziemowita, Widownia, Wschodnia Grańka. Okiennik Wielki znany jest przede wszystkim jako miejsce do uprawiania wspinaczki skalnej. Poprowadzono tu 110 dróg wspinaczkowych o bardzo zróżnicowanym stopniu trudności od III do VI.7+ w skali Kurtyki. Ściany wspinaczkowe mają ekspozycję zachodnią, północno-zachodnią, północną, północno-wschodnią i południowo-zachodnią. Większość dróg ma zamontowane stałe punkty asekuracyjne (ringi i stanowiska zjazdowe), ale są też drogi dla fanów wspinaczki tradycyjnej.
- [Bukowa Góra (Pogórze Wielickie)](https://hikingtrails.eu/obiekt/bukowa-gora-pogorze-wielickie/) - Bukowa Góra – wzniesienie o wysokości 342 m n.p.m. na Pogórzu Wielickim w miejscowości Biskupice. Na szczycie wzniesienia znajdowało się grodzisko powstałe na przełomie epoki brązu i żelaza.
- [Łężec](https://hikingtrails.eu/obiekt/lezec/) - Łężec – wzniesienie o wysokości 411 m n.p.m. na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej w województwie śląskim, powiecie zawierciańskim, pomiędzy miejscowościami Morsko i Podlesice. Wschodnie stoki opadają do miejscowości Lgotka, południowe do miejscowości Piaseczno, zachodnie do miejscowości Morsko a północne do miejscowości Podlesice. Partie szczytowe i stoki w większości porośnięte są lasem mieszanym. Na szczycie wzniesienia znajdują się ruiny Zamku Bąkowiec w Morsku. Na Łężcu występuje wiele wapiennych skał tworzących grupy skalne. Są to: grupa Łężca ciągnąca się od Zamku w Morsku na północny wschód, grupa Popielarki na zachód od Zamku w Morsku, grupa Gipsu na wschodnim krańcu wzniesienia, Mur Łężycki z Dziadową Skałą i Jaskinią w Dziadowej Skale.
- [Jaskinia w Dziadowej Skale](https://hikingtrails.eu/obiekt/jaskinia-w-dziadowej-skale/)
- [Złomisty Wierch Południowy](https://hikingtrails.eu/obiekt/zlomisty-wierch-poludniowy/) - Złomisty Wierch Południowy – oficjalna nazwa szczytu Bukowinki w Beskidzie Sądeckim. Szczyt ma wysokość 1218 m n.p.m. i jest trzecim co do wysokości w Beskidzie Sądeckim. Szczyt nazywany jest również Bukowiną jednak obie nazwy uznawane są za historyczne. Obecnie według Państwowego Rejestru Nazw Geograficznych szczyt nosi nazwę Złomisty Wierch Południowy.
- [Bukowinki](https://hikingtrails.eu/obiekt/bukowinki/) - Bukowinki – szczyt o wysokości 1218 m n.p.m., trzeci co do wysokości w Beskidzie Sądeckim. Znajduje się w głównym grzbiecie Pasma Radziejowej.
- [Mokra (Beskid Sądecki)](https://hikingtrails.eu/obiekt/mokra-beskid-sadecki/) - Mokra – szczyt o wysokości 990 m n.p.m. w Beskidzie Sądeckim, w Paśmie Radziejowej. Znajduje się w bocznym grzbiecie odbiegającym na południe od szczytu Bukowinki (1218 m n.p.m.). Grzbiet oddziela dolinę Kotelniczego Potoku od Czarnej Wody. Szczyt oraz zbocza są zalesione, na południowych stokach występuje kilka niewielkich polan.
- [Potok Bolechówka](https://hikingtrails.eu/obiekt/potok-bolechowka/) - Potok Bolechówka – potok o długości 2,31 km. będący lewostronnym dopływem Kobylanki. Wypływa w Dolinie Bolechowickiej na Wyżynie Olkuskiej i zasilany jest kilkoma źródłami krasowymi. W górnej części doliny, naprzeciwko dużej skały tworzy niewielki wodospad będący dwuspadową kaskadą. Płynie przez tereny rezerwatu przyrody Wąwóz Bolechowicki. Spływając do Rowu Krzeszowickiego, łączy się z potokiem Kobylanka. Wędrówki powiązane z tagiem POTOK BOLECHÓWKA:
- [Świniarki](https://hikingtrails.eu/obiekt/swiniarki/) - Świniarki – szczyt o wysokości 979 m n.p.m. w Beskidzie Sądeckim, w Paśmie Radziejowej. Jest kulminacją grzbietu odbiegającego z południowego wierzchołka Bukowinek w kierunku południowo-zachodnim, skręcającego następnie na południe. Stoki wschodnie opadają do Kotelniczego Potoku, stoki zachodnie opadają do Starego Potoku.
- [Dolina Chochołowska](https://hikingtrails.eu/obiekt/dolina-chocholowska/) - Dolina Chochołowska – dolina walna w Tatrach Zachodnich o długości około 10 km. Dolna część doliny, o długości ok. 4 km tworzy głęboki i szeroki wąwóz, w którym występują dwa przewężenia: Niżnia Brama Chochołowska i Wyżnia Brama Chochołowska. W górnej części dolina rozwidla się na trzy główne ramiona: Dolinę Chochołowską Wyżnią, Dolinę Starorobociańską i Dolinę Jarząbczą. Oprócz tych głównych odgałęzień Dolina Chochołowska posiada jeszcze wiele mniejszych dolin: Mała Sucha Dolina, Wielka Sucha Dolina, Dolina Huciańska, Dudowa, Trzydniowiańska, Głębowiec, Długa, Kryta, Wielkie Koryciska, Małe Koryciska oraz wiele żlebów. Dolina Chochołowska zbudowana jest z dwóch głównych rodzajów skał. Część południową, powyżej Wyżniej Bramy Chochołowskiej budują skały krystaliczne – gnejsy i granity. Część północną budują skały osadowe – łupki, wapienie kredowe i dolomity triasowe. Różne jest też pochodzenie geologiczne tych części doliny. W górnej części, powyżej Wyżniej Bramy Chochołowskiej dominują formy geologiczne wytworzone przez lodowiec, w części dolnej, gdzie nie sięgał lodowiec, powierzchnia modelowana była głównie przez Chochołowski Potok i zjawiska krasowe. Efektem tych zjawisk krasowych są również liczne jaskinie z największą Szczeliną Chochołowską na czele. Dolinę porastają w większości lasy świerkowe. W dolnej części występują dolnoreglowe lasy z domieszką buka, jodły i reliktowej sosny zwyczajnej, która ma tutaj największe skupisko w polskich Tatrach. Górną część doliny porasta górnoreglowy bór świerkowy, który przechodzi w piętro kosodrzewiny. Szczyty i granie wyższych gór są porośnięte trawą. W obrębie doliny występują również liczne polany i hale, które nadal są wypasane. Na dnie doliny znajduje się kilka widokowych polan: Siwa Polana, Merkusia Polana, Polana Kryta, Polana Huciska, Długa Polana, Polana pod Jaworki, Polana Trzydniówka, Niżnia Jarząbcza Polana i Chochołowska Polana, z której roztacza się widok na szczyty Grzesia, Rakonia, Wołowca, Kończystego Wierchu i Trzydniowiańskiego Wierchu. Wędrówki powiązane z tagiem DOLINA CHOCHOŁOWSKA:
- [Siwa Polana](https://hikingtrails.eu/obiekt/siwa-polana/) - Siwa Polana – polana w Tatrach Zachodnich znajdująca się u wylotu Doliny Chochołowskiej. Położona jest na wysokości 910–935 m n.p.m. w mikroregionie zwanym Rowem Kościeliskim. Dawniej polana była intensywnie wypasana, obecnie prowadzi się tutaj jedynie kulturowy wypas owiec i bydła. Polana ma duże znaczenie turystyczne, jest punktem początkowym zwiedzania Doliny Chochołowskiej i posiada rozbudowaną infrastrukturę turystyczną. Wędrówki powiązane z tagiem SIWA POLANA:
- [Dolina Iwaniacka](https://hikingtrails.eu/obiekt/dolina-iwaniacka/) - Dolina Iwaniacka – dolina w Tatrach Zachodnich pomiędzy południowymi stokami Kominiarskiego Wierchu i północnymi stokami Ornaku. Dnem doliny płynie Iwaniacki Potok uchodzący do Starorobociańskiego Potoku. Początek doliny znajduje się na Iwaniackiej Przełęczy a jej dolny koniec łączy się z Doliną Starorobociańską. Geologicznie dolina znajduje się na podłożu składającym się głównie w czerwonych piaskowcach kwarcystycznych. Dawniej w dolinie prowadzony był regularny wypas owiec. Wędrówki powiązane z tagiem DOLINA IWANIACKA:
- [Iwaniacka Przełęcz](https://hikingtrails.eu/obiekt/iwaniacka-przelecz/) - Iwaniacka Przełęcz – przełęcz o wysokości 1461 m n.p.m. w Tatrach Zachodnich oddzielająca Kominiarski Wierch (1829 m n.p.m.) i Suchy Wierch Ornaczański (1835 m n.p.m.). Wschodnie stoki przełęczy opadają do doliny Iwanowskiego Potoku a stoki zachodnie do Doliny Iwaniackiej. Jest to głęboka i rozległa przełęcz zbudowana z miękkich łupków i dolomitów, pochodzących z dolnego triasu. Stanowi ona granicę pomiędzy zbudowanym ze skał krystalicznych grzbietem Ornaka a wapiennym masywem Kominiarskiego Wierchu. Na przełęczy znajduje się niewielka polana obecnie zarastająca lasem. Dawniej rozciągały się z niej rozległe widoki na Dolinę Tomanową, Ciemniaka, Smreczyński Wierch, Kamienistą i bardzo bliskie stąd południowe stoki Kominiarskiego Wierchu. Przez przez przełęcz prowadzi żółty szlak turystyczny łączący Dolinę Chochołowską i Dolinę Kościeliską a początek ma tu zielony szlak na Ornak i dalej na Gaborową Przełęcz Wyżnią, z której można pójść na Bystrą lub Starorobociański Wierch. Dawniej istniał jeszcze bardzo popularny szlak na Kominiarski Wierch, jednak został on zamknięty w 1987 r., ze względu na konieczność ochrony gniazd orła przedniego. Wędrówki powiązane z tagiem IWANIACKA PRZEŁĘCZ:
- [Chochołowski Potok](https://hikingtrails.eu/obiekt/chocholowski-potok/) - Chochołowski Potok – potok płynący dnem Doliny Chochołowskiej w Tatrach Zachodnich. Jest uważany za środkowy bieg Czarnego Dunajca. Górnym biegiem jest Wyżni Chochołowski Potok. Nazwą Chochołowski Potok obejmuje się potok na odcinku od ujścia Jarząbczego Potoku do ujścia Koryciańskiej Siklawy. Odcinek od ujścia tej ostatniej do ujścia Kirowej Wody nosi nazwę Siwej Wody. Długość potoku na Tatr wynosi 8,86 km. Źródła Wyżniego Chochołowskiego Potoku znajdują się na wysokości około 1430 m n.p.m. w progu skalnym kotła lodowcowego Dziurawe pod Wołowcem. Poniżej ujścia Jarząbczego Potoku powstaje Chochołowski Potok. Na swojej trasie potok przepływa przez wszystkie rodzaje skał budujących Dolinę Chochołowską. W górnej jej części (Dolina Chochołowska Wyżnia) jego dno zbudowane jest z twardych skał metamorficznych i krystalicznych. Tutaj wpływ potoku na rzeźbę terenu jest niewielki – doliny ukształtowane zostały głównie przez lodowiec. Poniżej Polany Chochołowskiej potok płynie miękkimi skałami osadowymi – wapieniami i dolomitami. W tych właśnie skałach wapiennych potok wyrzeźbił głęboki wąwóz i liczne podziemne koryta i szczeliny, do których wpływa woda. Skutkiem tych zjawisk krasowych są liczne ponory, czyli miejsca, gdzie potok gubi wodę, a następnie wypływa ona w innym miejscu poniżej. W dolnym biegu do Chochołowskiego Potoku uchodzą niewielkie cieki z Doliny Długiej, Małych Korycisk i Wielkich Korycisk. Na polanie Huciska potok rozlewa się szeroko. U wylotu z Tatr koryto osiąga szerokość do 8 m i w całości utworzone jest w naniesionym przez potok materiale akumulacyjnym. Od ujścia potoku z Wielkich Korycisk zmienia nazwę na Siwą Wodę. Wędrówki powiązane z tagiem CHOCHOŁOWSKI POTOK:
- [Polana Huciska](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-huciska/) - Polana Huciska – polana w Tatrach Zachodnich położona na wysokości 980–1050 m n.p.m. w Dolinie Chochołowskiej i jej prawym odgałęzieniu – Dolinie Huciańskiej. Nazwa polany pochodzi od istniejącej tutaj w dawnych czasach kopalni i huty rud żelaza. Polana znajduje się na dość urodzajnych aluwiach naniesionych przez potok spływający z Kamiennego Żlebu. Dawniej polana była intensywnie wypasana, obecnie stopniowo zarasta lasem. Wędrówki powiązane z tagiem POLANA HUCISKA:
- [Dolina Starorobociańska](https://hikingtrails.eu/obiekt/dolina-starorobocianska/) - Dolina Starorobociańska – dolina w Tatrach Zachodnich będąca prawym odgałęzieniem Doliny Chochołowskiej. Od wschodu dolinę tworzą zbocza Masywu Ornaka od zachodu zbocza Czubika i Trzydniowiańskiego Wierchu. Od strony południowej dolina podchodzi a grań główną na odcinku od Kończystego Wierchu po Siwy Zwornik. Dnem doliny płynie Starorobociański Potok. Wędrówki powiązane z tagiem DOLINA STAROROBOCIAŃSKA:
- [Polana Iwanówka](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-iwanowka/) - Polana Iwanówka – polana w Tatrach Zachodnich położona u wylotu Doliny Iwaniackiej do Doliny Starorobociańskiej. Znajduje się na wysokości 1100–1140 m n.p.m., na północnych stokach Doliny Iwaniackiej. Dawniej była częścią samodzielnej hali Iwanówka. Polana zajmuje dość żyzne ziemie naniesione przez Iwaniacki Potok. Po zaprzestaniu wypasu polana w większości zarosła lasem. Wędrówki powiązane z tagiem POLANA IWANÓWKA:
- [Iwaniacki Potok](https://hikingtrails.eu/obiekt/iwaniacki-potok/) - Iwaniacki Potok – potok spływający dnem Doliny Iwaniackiej mający swoje źródła na zachodnich stokach Iwaniackiej Przełęczy na wysokości 1413 m n.p.m. i uchodzący do Starorobociańskiego Potoku w Dolini Starorobociańskiej na wysokości 1090 m n.p.m. Rejon Doliny Iwaniackiej zbudowany jest ze skał węglanowych, w których występują zjawiska krasowe. Powodują one, że koryto Iwaniackiego Potoku w wielu miejscach jest suche, a woda przepływa podziemnymi przepływami. Wędrówki powiązane z tagiem IWANIACKI POTOK:
- [Pilsko](https://hikingtrails.eu/obiekt/pilsko/) - Pilsko – szczyt o wysokości 1557 m n.p.m. Beskidzie Żywiecko-Orawskim na Słowacji. Według słowackiej regionalizacji są to Beskidy Orawskie (Oravské Beskydy). Jest drugim co do wysokości szczytem Beskidu Żywiecko-Orawskiego. Szczyt znajduje w Masywie Pilska w jego bocznej odnodze, która poprzez przełęcz Mechy, szczyt Mechy i dalsze wierzchołki opada w południowym kierunku do Kotliny Orawskiej na Słowacji. Od północy sąsiaduje z niższym wierzchołkiem Górą Pięciu Kopców (1543 m n.p.m.), przez który przebiega granica polsko-słowacka. Wschodnie zbocza rozcinają doliny: potoku Glinna po polskiej stronie, Dlhá voda, Suchý potok, rzeki Veselianka i potoku Randová po słowackiej stronie. Zachodnie, bardziej strome zbocza opadają do doliny potoku Bystrý na Słowacji. Grupa Pilska obejmuje łukowaty odcinek głównego grzbietu wododziału bałtycko-czarnomorskiego między przełęczami Glinką i Glinne, którym przebiega równocześnie granica polsko-słowacka. Od siodła Glinki, gdzie pasmo graniczy z Grupą Wielkiej Raczy, grzbiet wododziałowy kieruje się na północ i przez Krawców Wierch oraz Grubą Buczynę dochodzi na przełęcz Bory Orawskie. Tutaj rozpoczyna się właściwy masyw Pilska, w ramach którego wododział osiąga zwornik Trzech Kopców, skąd odbija na wschód i kulminuje w Palenicy, Munczoliku i Górze Pięciu Kopców, by następnie dość gwałtownie obniżyć się do przełęczy Glinne, przechodząc tu w Pasmo Mędralowej. Z kopuły Pilska rozchodzą się promieniście w wielu kierunkach odnogi grzbietowe różnych długości, formując charakterystyczny układ rozrogu. Na północ odgałęzia się długie ramię, schodzące przez Uszczawne i Krzyżową do wsi Jeleśnia. Na południu najwybitniejsza jest krótka odnoga Mechów, górująca nad wsią Mutne. Od zwornika Trzech Kopców na zachód odchodzi krótkie ramię, które pod Rysianką rozwidla się na dwa wybitne grzbiety – Romanki i Lipowskiego Wierchu – stanowiące same w sobie wtórne rozrogi, a wraz z Pilskiem układające się w jeden potężny rozróg, rozcięty ze wszystkich stron dolinami. Pilsko zbudowane jest z piaskowców w strefie płaszczowiny magurskiej. Kopuła szczytowa jest płaska, częściowo porośnięta kosodrzewiną. Ze szczytu roztacza się szeroki widok na Beskid Żywiecko-Orawski, Beskid Żywiecko-Kysucki, Małą Fatrę, Orawską Magurę, Góry Choczańskie, Tatry, Beskid Mały i Beskid Śląski. W Masywie Pilska wyraźnie ukształtowane są piętra roślinności: piętro pogórskie, dolny regiel, górny regiel i piętro kosodrzewiny. Większość obszaru jest zalesiona jednak po północnej stronie znajdują się liczne polany: Hala Miziowa, Hala Kamieniańska, Hala Cebulowa, Hala Słowikowa, Hala Solisko, Hala Pod Pasem, Hala Szczawina, Hala Górowa. Osobliwością są torfowiska po słowackiej stronie na przełęczy Bory Orawskie, gdzie utworzono rezerwat Spálený grúnik. Pilsko jest popularnym miejscem turystycznym. Po polskiej stronie istnieje gęsta sieć znakowanych szlaków turystycznych i dobrze rozbudowana baza narciarska z licznymi wyciągami i miejscami noclegowymi. Wędrówki powiązane z tagiem PILSKO:
- [Góra Pięciu Kopców](https://hikingtrails.eu/obiekt/gora-pieciu-kopcow/) - Góra Pięciu Kopców – niższy wierzchołek po północnej stronie Pilska o wysokości 1534 m n.p.m. w Beskidzie Żywiecko-Orawskim. Tworzy rozległą platformę szczytową z widokiem na Beskid Śląski, Beskid Mały i Beskid Żywiecko-Orawski. Po zachodniej stronie na wysokości 1532 m n.p.m. znajduje się źródło Studnia (słow. Studnička). Jest drugim najwyżej położonym źródłem w Beskidach (wyżej jest tylko źródło na Babiej Górze). Po II wojnie światowej była najwyższym punktem, na który mogli wejść turyści z Polski. W okresie PRL wejście na Pilsko było zakazane i było surowo karane jako przekroczenie granicy państwowej. W latach 90-tych XX wieku utworzono tutaj turystyczne przejście graniczne, zlikwidowane w 2007 roku po wejściu Polski i Słowacji do Strefy Schengen. Wędrówki powiązane z tagiem GÓRA PIĘCIU KOPCÓW:
- [Hala Miziowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/hala-miziowa/) - Hala Miziowa – duża polana na północnym stoku Pilska w Beskidzie Żywiecko-Orawskim. Rozciąga się na wysokości ok. 1230–1310 m n.p.m. Hala w przeszłości była intensywnie wypasana, obecnie jest atrakcyjnym punktem turystycznym. Większa część polany pokrywa rozległe spłaszczenie stokowe, powstałe w wyniku osunięcia się materiału skalnego i przemodelowango w plejstocenie przez pola firnowe lub wieloletnie płaty śniegu. Osuwisko zaburzyło pierwotne stosunki wodne w tej części stoku Pilska, tworząc szeroką, bezodpływową misę. Na skutek tego w obrębie polany powstało duże torfowisko wysokie o długości ok. 100 m i miąższości przekraczającej 3 m oraz dwa mniejsze. Hala Miziowa jest dużym ośrodkiem ruchu turystycznego i narciarstwa. Krzyżuje się tu kilka szlaków turystycznych, w tym popularny Główny Szlak Beskidzki im. Kazimierza Sosnowskiego. Pierwsze schronisko turystyczne zbudowano w 1930 roku. Po pożarze w 1953 roku w budynkach gospodarczych zorganizowano tymczasowe schronisko Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego, funkcjonujące do 2004. Rok wcześniej, 12 października 2003, oddano do użytku nowy murowany budynek obecnego schroniska. Na Hali i w okolicach znajdują się liczne wyciągi orczykowe, które są częścią Ośrodka Narciarskiego Pilsko w Korbielowie. Wędrówki powiązane z tagiem HALA MIZIOWA:
- [Hala Kamieniańska](https://hikingtrails.eu/obiekt/hala-kamienianska/) - Hala Kamieniańska – polana na północnych stokach Pilska, położona poniżej Hali Miziowej. Utworzony został na niej użytek ekologiczny w celu zachowania ze względów przyrodniczych, naukowych, dydaktycznych i krajobrazowych ekosystemu torfowiska ze stanowiskami regionalnie rzadkich i ustępujących gatunków roślin. Wędrówki powiązane z tagiem HALA KAMIENIAŃSKA:
- [Pasmo Magurki Wilkowickiej](https://hikingtrails.eu/obiekt/pasmo-magurki-wilkowickiej/) - Pasmo Magurki Wilkowickiej – pasmo górskie w zachodniej część Beskidu Małego. Ma kształt litery C zwróconej końcami na wschód do rzeki Soły. Od północnej strony stromo opada na Pogórze Śląskie, od południa do Kotliny Żywieckiej, od zachodu dolina rzeki Biała i Brama Wilkowicka oddzielają ją od Beskidu Śląskiego. Przełęcz Przegibek oddziela pasmo na części północną (Grupa Hrobaczej Łąki) i południową (Grupa Magurki i Czupla). W południowej części znajduje się najwyższy szczyt Beskidu Małego Czupel (930 m n.p.m.) oraz Magurka Wilkowicka (909 m n.p.m.), Rogacz (899 m n.p.m.) i Sokołówka (853 m n.p.m.). W północnej części znajdują się szczyty: Gaiki (816 m n.p.m.), Groniczki (833 m n.p.m.), Hrobacza Łąka (828 m n.p.m.), Bujakowski Groń (749 m n.p.m.), Zasolnica (556 m n.p.m.). Pasmo zbudowane jest z piaskowców godulskich. W większości porośnięte jest lasem, w niższych partiach lasem mieszanym piętra pogórza a w wyższych partiach dolnoreglowym lasem bukowym z domieszką świerka. Na grzbietach i stokach gór znajdują się także widokowe polany i wiatrołomy. Wytyczono tu liczne szlaki turystyczne oraz znajduje się kilka schronisk turystycznych: schronisko turystyczne na Hrobaczej Łące, schronisko PTTK na Magurce Wilkowickiej i Schronisko „Rogacz”. Wędrówki powiązane z tagiem PASMO MAGURKI WILKOWICKIEJ:
- [Przełęcz Przegibek (Beskid Żywiecko-Kysucki)](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-przegibek-beskid-zywiecko-kysucki/)
- [Pasmo Lubomira i Łysiny](https://hikingtrails.eu/obiekt/pasmo-lubomira-i-lysiny/) - Pasmo Lubomira i Łysiny – pasmo górskie we wschodniej części Beskidu Makowskiego. Najwyższe szczyty tego pasma to Lubomir (904 m n.p.m.), Trzy Kopce (894 m n.p.m.) i Łysina (891 m n.p.m.). Pasmo jest ograniczone jest od południowego zachodu i północnego zachodu doliną Raby, od południa doliną Raby oraz Kasinianki, od wschodu przełęczą Jaworzyce, dolinami Niedźwiadka (Węglówki), Kobielnika oraz Krzyworzeki a od północy Przełęczą Zasańską. Na północnym-zachodzie pasmo rozdziela się na dwa grzbiety Uklejnej (680 m n.p.m.) i Chełmu (614 m n.p.m.), które łączą się na Śliwniku (619 m n.p.m.). Dalej wznosi się Działek (622 m n.p.m.), od którego odbiega na południowy zachód krótki boczny grzbiet Krzywickiej Góry (584 m n.p.m.). Następnie grzbiet biegnie w stronę Łysiny. Na wysokości ok. 700 m osiąga polanę Nad Nowinami, gdzie znajduje się zwornik wysyłający na południowy zachód ramię Bani (611 m n.p.m.). Osiąga wierzchołek Łysiny, skąd ku północy odgałęzia się grzbiet Kamiennika (Kamiennik Południowy 827 m n.p.m., Kamiennik Północny 785 m n.p.m.), opadający potem ku Zasańskiej Przełęczy. Główny grzbiet natomiast obniża się nieznacznie na płytką przełęcz Weska, z której na południe odbiega grzbiet kulminujący w Patryi (762 m n.p.m.), rozgałęziający się następnie na ramię Szczałby (657 m n.p.m.), Bydłoniowej (645 m n.p.m.) i masyw Kiczory (725 m n.p.m.). Za wspomnianą niewyraźną przełęczą wznosi się najwyższy w paśmie Lubomir, skąd grzbiet opada na Przełęcz Jaworzyce (579 m n.p.m.). Pasmo w większości porośnięte jest lasem mieszanym, miejscami rozdzielonym przez polany. Dominuje las bukowy z domieszką świerka, jodły i grabu. Jest najatrakcyjniejszym obszarem Beskidu Makowskiego, wytyczono tu gęstą sieć szlaków turystycznych. Wędrówki powiązane z tagiem PASMO LUBOMIRA I ŁYSINY:
- [Trzy Kopce (Masyw Pilska)](https://hikingtrails.eu/obiekt/trzy-kopce-masyw-pilska/)
- [Górowa Skała](https://hikingtrails.eu/obiekt/gorowa-skala/) - Górowa Skała – formacja skalna znajdująca się w Beskidzie Żywiecko-Orawskim, w bocznym grzbiecie odchodzącym na północ od Pilska. Skały tworzą niewielkie urwisko na wysokości około 1230 m n.p.m. i w najwyższym punkcie osiągają ok. 10 metrów wysokości. Zbudowane są z odpornych na wietrzenie piaskowców magurskich. Grzbietem przebiega zielony szlak turystyczny Korbielów – Sopotnia Wielka. Wędrówki powiązane z tagiem GÓROWA SKAŁA:
- [Malorka](https://hikingtrails.eu/obiekt/malorka/) - Malorka – szczyt o wysokości 1051 m n.p.m. w Beskidzie Żywiecko-Orawskim. Szczyt występuje także pod nazwami Malarka lub Uszczawne Niżne. Malorka znajduje się w grzbiecie odchodzącym na północ od Pilska. Grzbiet ten oddziela dolinę potoku Buczynka od doliny potoku Sopotnia. Od południa Malorka sąsiaduje z Uszczawnym Wyżnym, na północ opada grzbiet do Przełęczy Przysłop, wschodnie stoki dość stromo opadają do doliny Potoku Buczynka, zachodnie stoki opadają do doliny Potoku Sopotnia. Na szczycie i stokach znajduje się Hala Uszczawne. Roztacza się z niej widok na Masyw Pilska, Babią Górę, Pasmo Mędralowej, Pasmo Jałowieckie oraz Beskid Mały. Po zachodniej stronie szczytu przebiega czarny szlak turystyczny Pod Przysłopem – Przełęcz Buczynka. Wędrówki powiązane z tagiem MALORKA:
- [Uszczawne Wyżne](https://hikingtrails.eu/obiekt/uszczawne-wyzne/) - Uszczawne Wyżne – szczyt o wysokości 1145 m np.m. w Beskidzie Żywiecko-Orawskim. Na mapach topograficznych pojawia się również nazwa Gawory. Znajduje się w grzbiecie odchodzącym na północ od Pilska. Grzbiet ten oddziela dolinę potoku Buczynka od doliny potoku Sopotnia. Od północy przez płytką przełęcz sąsiaduje ze szczytem Malorka, od południa przez Przełęcz Buczynka ze szczytem Buczynka. Wschodnie stoki dość stromo opadają do doliny Potoku Buczynka, zachodnie stoki opadają do doliny Potoku Sopotnia. Szczyt jest porośnięty lasem, na wierzchołku występuje fragment górnoreglowego boru świerkowego, na stokach poniżej przechodzący w dolnoreglowy las mieszany. Na wschodnich i północnych stokach znajduje się Hala Uszczawne, z której roztacza się widok na Masyw Pilska, Babią Górę, Pasmo Mędralowej, Pasmo Jałowieckie oraz Beskid Mały. Na zboczach Uszczawnego znajdują się liczne źródła zasilające okoliczne potoki. Uszczawne Wyżne położone jest na terenie Żywieckiego Parku Krajobrazowego. Wędrówki powiązane z tagiem USZCZAWNE WYŻNE:
- [Rezerwat Pilsko](https://hikingtrails.eu/obiekt/rezerwat-pilsko/) - Rezerwat Przyrody Pilsko – rezerwat przyrody położony na północno-wschodnich stokach Pilska, w Beskidzie Żywiecko-Orawskim. Rezerwat został utworzony w 1971 roku i powiększony w 2005 roku. Obecnie zajmuje powierzchnię 105,21 ha. Celem ochrony w Rezerwacie Pilsko jest zachowanie ze względów naukowych, dydaktycznych i krajobrazowych, zbliżonych do naturalnych, fragmentów świerczyny górnoreglowej oraz ekosystemów nieleśnych, kosodrzewiny i muraw krzewinkowych wraz z ich całym bogactwem gatunkowym. Rezerwat zajmuje większość szczytowej części masywu Pilska po polskiej stronie. Sięga do wysokości 1534 m n.p.m. Do osobliwości rezerwatu należą: zarośla kosodrzewiny, tojad mocny, podrzeń żebrowiec, widłak jałowcowaty, widłak wroniec, podbiałek alpejski oraz zachodniokarpacki endemit urdzik karpacki. W rezerwacie spotyka się ślady bytowania dużych drapieżników: rysia, żbika, wilka i niedźwiedzia brunatnego, można spotkać również kuraki: głuszca oraz jarząbka. Wędrówki powiązane z tagiem REZERWAT PILSKO:
- [Hala Uszczawne](https://hikingtrails.eu/obiekt/hala-uszczawne/) - Hala Uszczawne – polana w Beskidzie Żywiecko-Orawskim położona na wschodnich, podgrzbietowych stokach szczytu Malorka (zwanego również Uszczawnym Niżnym). Hala Uszczawne znajduje się na wysokości 1030 m n.p.m., roztacza się z niej widok na Masyw Pilska, Babią Górę, Pasmo Mędralowej, Pasmo Jałowieckie oraz Beskid Mały. Nazwa pochodzi od szczawiu alpejskiego, który zwykle rośnie na miejscach, w których stały koszary, czyli przenośne zagrody dla owiec. Polana była dawniej wypasana, znajduje się na niej murowany szałas pasterski. Obrzeżem polany prowadzi czarny szlak turystyczny Pod Przysłopem – Przełęcz Buczynka. Wędrówki powiązane z tagiem HALA USZCZAWNE:
- [Hala Jodłowcowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/hala-jodlowcowa/) - Hala Jodłowcowa – rozległa polana w Beskidzie Żywiecko-Orawskim. Znajduje się w grzbiecie odchodzącym na północ od Pilska pomiędzy szczytem Buczynka a grzbietem Górowej Skały. Jej górny kraniec sięga prawie pod sam szczyt Buczynki (ok. 1180 m n.p.m.) a po wschodniej stronie sięga grzbietu z Halą Górową. Polana dawniej była wypasana, znajdują się na niej ruiny szałasu pasterskiego. Wędrówki powiązane z tagiem HALA JODŁOWCOWA:
- [Pasmo Brzanki](https://hikingtrails.eu/obiekt/pasmo-brzanki/) - Pasmo Brzanki – pasmo wzniesień na Pogórzu Ciężkowickim, pomiędzy dolinami Białej i Wisłoki. Rozpoczyna się na zachodzie w widłach Białej i Rzepianki i ciągnie równoleżnikowo aż do miejscowości Kołaczyce w dolinie Wisłoki na wschodzie. Potok Rostówka dokonuje przełomu w paśmie pomiędzy wzniesieniami Morgi i Nosalowa, oddzielając jego skrajną, zachodnią część z wzniesieniem Nosalowej od głównego ciągu Pasma Brzanki. Na północ zbocza Pasma Brzanki opadają do doliny rzeki Szwedka, południowe stoki opadają do rzeki Olszynka. Pasmo zbudowane jest głównie z piaskowców, zlepieńców i margli należących do płaszczowiny śląskiej. Występują tu znaczne spadki terenu oraz głęboko wcięte doliny potoków. Klimat pasma ma przewagę cech klimatu górskiego i wyróżnia się zmiennymi stanami pogodowymi. Dominującym zbiorowiskiem roślinnym jest tu zespół żyznej buczyny karpackiej tworzący rozległe kompleksy w wyższych partiach Brzanki i Liwocza. W drzewostanie przeważa buk zwyczajny ze znacznym udziałem jodły. Występują tu również grab zwyczajny, klon jawor, brzoza brodawkowata i czarna w formie podgórskiej, dąb szypułkowy i sosna zwyczajna. Warstwę krzewów tworzy: leszczyna, dziki bez czarny i koralowy. Runo stanowi mozaikę gatunków zaroślowych, leśnych i łąkowych. Najwyższymi wzniesieniami są Liwocz (562 m n.p.m.) – jednocześnie najwyższy szczyt Pogórza Ciężkowickiego oraz Brzanka (534 m n.p.m.). Obszar ten objęty jest ochroną w ramach utworzonego 16 listopada 1995 roku Parku Krajobrazowego Pasma Brzanki. Wędrówki powiązane z tagiem PASMO BRZANKI:
- [Kopa Kondracka](https://hikingtrails.eu/obiekt/kopa-kondracka/) - Kopa Kondracka – szczyt o wysokości 2005 m n.p.m. w Tatrach Zachodnich. Przez szczyt przebiega granica polsko-słowacka. Jest najbardziej na wschód wysuniętym szczytem w Masywie Czerwonych Wierchów. Kopa Kondracka znajduje się w głównym grzbiecie Tatr Zachodnich, od wschodu przez Przełęcz pod Kopą Kondracką sąsiaduje z Suchym Wierchem Kondrackim (1890 m) a od zachodu przez Małołącką Przełęcz sąsiaduje z Małołączniakiem (2096 m). Północno-zachodnie stoki opadają do Doliny Małej Łąki i jej górnej części – Wyżniej Świstówki Małołąckiej, północno-wschodnie stoki opadają do Doliny Bystrej i jej górnej części Doliny Kondratowej a południowe stoki opadają do Doliny Cichej (Tichá dolina). Od wierzchołka odchodzi północny grzbiet Kopy Kondrackiej, łączący się poprzez Kondracką Przełęcz z Giewontem. Kopa Kondracka zbudowana jest ze skał osadowych: wapieni i dolomitów. Część szczytowa pokryta jest czapą skał metamorficznych i alaskitów (na wysokości powyżej 1930 m n.p.m.). Zbocza są trawiaste, o niewielkim nachyleniu, wierzchołek kopulasty. W wapieniach dobrze rozwinięte są zjawiska krasowe. W północnym zboczu znajduje się m.in. Jaskinia Kondracka. Ze szczytu roztacza się rozległy widok na Tatry Zachodnie, Tatry Wysokie, Beskid Sądecki, Pieniny, Gorce, Beskid Wyspowy, Beskid Żywiecko-Orawski i Niżne Tatry. Wędrówki powiązane z tagiem KOPA KONDRACKA:
- [Dolina Bystrej](https://hikingtrails.eu/obiekt/dolina-bystrej/) - Dolina Bystrej – walna dolina w polskiej części Tatr Zachodnich o długości około 6 km i powierzchni ok. 17 km². Jej wylot znajduje się w Kotlinie Zakopiańskiej pomiędzy stokami Nosala i Krokwi, w górnej części podchodzi pod główny grzbiet Tatr Zachodnich na odcinku od Kopy Kondrackiej (2005 m n.p.m.) po Kasprowy Wierch (1987 m n.p.m.). Lewe zbocza doliny tworzą północny grzbiet Kopy Kondrackiej, Giewont i Krokiew, prawe północno-wschodnii grzbiet Kasprowego Wierchu. Wąski wylot znajduje się w Kuźnicach na wysokości 930 m. Dolina rozgałęzia się na kilka odnóg. Dolina Jaworzynka odgałęziająca się już w Kuźnicach i biegnie w kierunku południowo-wschodnim. Dolina Kasprowa, górą dzieli się na Suchą Kasprową pod skalistymi zerwami Kasprowego Wierchu i Stare Szałasiska pod urwistymi ścianami Zawratu Kasprowego. Rozdziela je grzęda Bałda, kulminująca w wyższym wierzchołku Uhrocia Kasprowego. Dolina Goryczkowa, wyżej dzieląca się na Dolinę Goryczkową pod Zakosy i Dolinę Goryczkową Świńską. Dolina Kondratowa, której wschodnia odnoga to Dolina Sucha Kondracka a górą rozgałęzia się jeszcze na Dolinę Małego Szerokiego z Piekłem i Długi Żleb. Dolina zbudowana jest zarówno ze skał osadowych, jak i krystalicznych. Modelowana była w różnych miejscach przez pokrywające ją lodowce, jak i przez procesy krasowe. Wynikiem procesów krasowych są liczne jaskinie, groty i wnęki skalne. Najbardziej z nich znane to: Jaskinia Magurska, Jaskinia Bystrej i Jaskinia Kasprowa Niżnia. Wskutek porowatości wapiennego podłoża znaczna część doliny jest sucha, wody płyną bowiem podziemnymi przepływami, a stałe potoki istnieją głównie w dolnych częściach dolin. Miejscami woda wypływa z podłoża dużymi wywierzyskami. Największe z nich to: Wywierzysko Bystrej, Goryczkowe Wywierzysko, Kasprowe Wywierzysko. Dnem doliny płynie potok Bystra, który tworzą potoki: Goryczkowy i Kasprowy. Wędrówki powiązane z tagiem DOLINA BYSTREJ:
- [Kondracka Przełęcz](https://hikingtrails.eu/obiekt/kondracka-przelecz/) - Kondracka Przełęcz – przełęcz na wysokości 1725 m n.p.m. położona pomiędzy Kopą Kondracką (2005 m n.p.m.) i Giewontem (1895 m n.p.m.). Wschodnie stoki spod przełęczy opadają do Piekła w Dolinie Kondratowej, zachodnie do Wyżniego w Dolinie Małej Łąki. Do tej ostatniej doliny ze stoków spod przełęczy opada żleb, który łącząc się ze żlebem opadającym spod Wyżniej Kondrackiej Przełęczy, tworzy Głazisty Żleb. Rejon przełęczy jest odsłonięty częściowo porośnięty kosodrzewiną. Z przełęczy roztacza się widok na Tatry Zachodnie i Tatry Wysokie. Wędrówki powiązane z tagiem KONDRACKA PRZEŁĘCZ:
- [Czerwone Wierchy](https://hikingtrails.eu/obiekt/czerwone-wierchy/) - Czerwone Wierchy – masyw górski położony w głównym grzbiecie Tatr Zachodnich. Przebiega nim granica polsko-słowacka. Położony jest nad trzema dolinami walnymi: Doliną Cichą, Doliną Kościeliską, Doliną Bystrej i ich odnogami: Doliną Tomanową, Doliną Tomanową Liptowską, Doliną Kondratową, Doliną Małej Łąki i Doliną Miętusią. Czerwone Wierchy składają się z czterech szczytów, patrząc od zachodu ku wschodowi są to: Ciemniak (2096 m n.p.m.), Krzesanica (2122 m n.p.m.), Małołączniak (2096 m n.p.m.), Kopa Kondracka (2005 m n.p.m.). Szczyty rozdzielają przełęcze: Mułowa Przełęcz (2067 m n.p.m.), pomiędzy Ciemniakiem a Krzesanicą, Litworowa Przełęcz (2037 m n.p.m.), pomiędzy Krzesanicą a Małołączniakiem, Małołącka Przełęcz (1924 m n.p.m.), pomiędzy Małołączniakiem a Kopą Kondracką. Od Czerwonych Wierchów odbiega kilka grzbietów: północny grzbiet Kopy Kondrackiej do Giewontu, północno-zachodni grzbiet Małołączniaka poprzez Czerwony Grzbiet opadająca aż do Małego Regla, północny grzbiet Krzesanicy przez Kozi Grzbiet opadająca do Wielkiej Świstówki, północno-zachodni grzbiet Ciemniaka opadająca przez Chudą Turnię i Upłaziańską Kopę do Upłaziańskiego Wierszyka, od Krzesanicy odbiegająca na południeRozpadła Grań, od Ciemniaka odbiegający na zachód Wysoki i Tomanowy Grzbiet. Budowa Czerwonych Wierchów jest zróżnicowana geologicznie. Trzon masywu zbudowany jest ze skał osadowych (wapienie i dolomity środkowego triasu), a wierzchołki przykryte są płaszczem skał krystalicznych, granitami i gnejsami. Pod szczytami znajdują się kotły lodowcowe. Nazwa Czerwonych Wierchów pochodzi bądź od czerwono-brązowej barwy ich stoków, jaką nadaje im roślina o nazwie sit skucina, która jesienią, a często już w połowie lata przebarwia się na czerwono, bądź od brunatnego mchu, zwanego przez górali płucnikiem i pierwotnie używana była wyłącznie w stosunku do Małołączniaka. Ze szczytów Czerwonych Wierchów roztaczają się rozległe widoki na Tatry Zachodnie, Tatry Wysokie, Beskid Sądecki, Pieniny, Gorce, Beskid Wyspowy, Beskid Żywiecko-Orawski i Niżne Tatry. Wędrówki powiązane z tagiem CZERWONE WIERCHY:
- [Dolina Kondratowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/dolina-kondratowa/) - Dolina Kondratowa – dolina w Tatrach Zachodnich będąca zachodnim odgałęzieniem Doliny Bystrej. Oddziela się od Doliny Goryczkowej na południowy-zachód od Wywierzyska Bystrej. Północno-zachodnie stoki należą do Kalackiej Kopy i Giewontu, zachodnie stoki tworzy grzbiet Kopy Kondrackiej, południowe stoki tworzy główny grzbiet Tatr Zachodnich na odcinku od Kopy Kondrackiej przez Suchy Wierch Kondracki i Suche Czuby po Goryczkową Czubę, od wschodu stoki tworzy Kondratowy Wierch. Największym odgałęzieniem doliny jest Dolina Sucha Kondracka. W górnym końcu Dolina Kondratowa rozgałęzia się na dwie odnogi: Dolinę Małego Szerokiego podchodzącą pod Kondracką Przełęcz oraz Długi Żleb podchodzący w okolice Przełęczy pod Kopą Kondracką. W Dolinie Małego Szerokiego wyróżnia się jeszcze niewielką kotlinkę Piekło. Dolina w większości zbudowana jest ze skał wapiennych. Rozwinięte w nich zjawiska krasowe powodują, że dolina jest sucha. Woda płynie podziemnymi wypływami i wypływa nagle w postaci Wywierzyska Bystrej. Krótki Kondratowy Potok wypełnia się wodą tylko po większych opadach. Dno doliny jest stosunkowo płaskie utworzone przez morenę polodowcową. W środkowej części doliny znajduje się Polana Kondratowa, na której zbudowano schronisko PTTK na Hali Kondratowej. Wędrówki powiązane z tagiem DOLINA KONDRATOWA:
- [Dolina Małego Szerokiego](https://hikingtrails.eu/obiekt/dolina-malego-szerokiego/) - Dolina Małego Szerokiego – górne odgałęzienie Doliny Kondratowej Tatrach Zachodnich. Nazwa doliny pochodzi od nazwy upłazu Małe Szerokie znajdującego się w jej górnej części, po południowej stronie Kondrackiej Przełęczy. Grzęda odchodząca od północnej grani Kopy Kondrackiej (górą określana nazwą Zdziarchy, dołem Krokiew), dzieli górną część tej doliny na dwie odnogi: Długi Żleb (po południowej stronie grzędy) i Dolinę Małego Szerokiego (po północnej stronie). Górą Dolina Małego Szerokiego podchodzi pod Kondracką Przełęcz, od południowej strony jej obramowanie tworzy stok Giewontu, od północnej grzęda Kondrackiej Kopy, dołem opada do Polany Kondratowej. W stromej ścianie grzędy Zdziarchy znajduje się jeszcze od strony Doliny Małego Szerokiego wnęka zwana Piekłem. Z Giewontu natomiast opadają do tej doliny żleby: Kurski Żleb, Świński Żleb, Koński Żleb i Krówski Żleb. Dolina jest sucha, potok jej dnem spływa tylko po większych opadach. Wędrówki powiązane z tagiem DOLINA MAŁEGO SZEROKIEGO:
- [Polana Kondratowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-kondratowa/) - Polana Kondratowa – polana położona na wysokości ok. 1300–1370 m n.p.m. w środkowej części Doliny Kondratowej w Tatrach Zachodnich. Powstała na dnie stawu morenowego, który wytworzył się w kotle lodowcowym. Dawniej była koszona, stanowiła część Hali Kondratowej. Stały na niej szałasy, szopy i bacówka. Po zaprzestani wypasu polana sukcesywnie jest zarastania przez las. Na polanie znajduje się Schronisko PTTK na Hali Kondratowej. Jest to najmniejsze z tatrzańskich schronisk w polskiej części Tatr. Obok niego na polanie znajduje się kilka ogromnych głazów. Pochodzą one z lawiny kamiennej, która w 1953 r. oberwała się ze zboczy Długiego Giewontu. Wędrówki powiązane z tagiem POLANA KONDRATOWA:
- [Przełęcz pod Kopą Kondracką](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-pod-kopa-kondracka/) - Przełęcz pod Kopą Kondracką – przełęcz na wysokości 1863 m n.p.m. w Tatrach Zachodnich pomiędzy Kopą Kondracką (2005 m n.p.m.) a Suchym Wierchem Kondrackim (1890 m n.p.m.). Znajduje się w głównym grzbiecie Tatr i biegnie przez nią polsko-słowacka granica. Północne stoki opadają do Doliny Kondratowej a południowe stoki opadają do Doliny Cichej. Przełęcz to rozległe siodło, o zaokrąglonym grzbiecie, podobnie jak i szczyty Czerwonych Wierchów porośnięte niską murawą, w której dominuje sit skucina. Występuje tu kilka rowów tektonicznych. Z przełęczy roztacza się rozległy widok na Tatry Zachodnie, Tatry Wysokie, Beskid Sądecki, Pieniny, Gorce i Niżne Tatry. Wędrówki powiązane z tagiem PRZEŁĘCZ POD KOPĄ KONDRACKĄ:
- [Suchy Wierch Kondracki](https://hikingtrails.eu/obiekt/suchy-wierch-kondracki/) - Suchy Wierch Kondracki – szczyt o wysokości 1895 m n.p.m. w Tatrach Zachodnich. Posiada dwa wierzchołki, wyższy po słowackiej stronie ma wysokość 1985 m n.p.m. a niższy po polskiej stronie 1890 m n.p.m. Znajduje się w głównym grzbiecie Tatr, pomiędzy Kopą Kondracką (2005 m n.p.m.) i Małą Suchą Czubą Kondracką (1832 m n.p.m.). Od Kopy Kondrackiej oddzielony jest Przełęczą pod Kopą Kondracką (1864 m n.p.m.), od Małej Suchej Czuby Gładkim Przechodem (1799 m n.p.m.). Północne stoki opadają do Doliny Kondratowej, na południe odchodzi boczny grzbiet Jaworowy Grzbiet (Javorový hrebeň), który oddziela Czerwony Upłaz po wschodniej strone od Dolinki Rozpadłej po zachodniej stronie. W kopule szczytowej Suchego Wierchu Kondrackiego znajduje się jeszcze kilka niewybitnych wierzchołków oddzielonych rowem grzbietowym. W kierunku północno-wschodnim około 140 m od granicznego wierzchołka, za rowem grzbietowym, znajduje się niewielka kopka (1864 m), od której odbiega w północno-wschodnim kierunku do Doliny Kondratowej grzbiet zwany Łopatą. Grzbiet ten oddziela dolinkę Długiego Żlebu od Doliny Suchej Kondrackiej (obie są odnogami Doliny Kondratowej). Masyw szczytowy i stoki północne Suchego Wierchu Kondrackiego zbudowane są ze skał krystalicznych leżących na podkładzie skał osadowych. W tym miejscu bowiem w wapiennych Tatrach Zachodnich występuje tzw. wyspa krystaliczna Goryczkowej – obszar zbudowany ze skał krystalicznych. Stoki południowe poniżej Jaworowej Kopy zbudowane są z wapieni i dolomitów. Masyw pokrywają głównie murawy, piargi i kosodrzewina. Skalne ścianki występują jedynie na najbardziej stromych północno-wschodnich stokach opadających do Doliny Suchej Kondrackiej. Ze szczytu roztacza się rozległy widok na Tatry Zachodnie, Tatry Wysokie, Beskid Sądecki, Pieniny, Gorce, Beskid Wyspowy, Beskid Żywiecko-Orawski i Niżne Tatry. Wędrówki powiązane z tagiem SUCHY WIERCH KONDRACKI:
- [Borysówka](https://hikingtrails.eu/obiekt/borysowka/) - Borysówka – szczyt o wysokości 610 m n.p.m. w Beskidzie Makowskim. Znajduje się w zachodniej części Pasma Koskowej Góry. Od zachodu sąsiaduje ze szczytem Mioduszyna (633 m n.p.m.), północne stoki opadają do Doliny Paleczki, od zachodu sąsiaduje ze szczytem Makowska Góra (648 m n.p.m.) a południowe stoki opadają do Skawy. Borysówka jest porośnięta lasem mieszanym piętra pogórza, na północnych stokach dominuje buk z domieszką jodły i świerka a na południowych jodła i świerk. Przez szczyt nie prowadzi żaden szlak turystyczny, niebieski szlak Sucha Beskidzka – Carchla omija go po północnej stronie. Wędrówki powiązane z tagiem BORYSÓWKA:
- [Mioduszyna](https://hikingtrails.eu/obiekt/mioduszyna/) - Mioduszyna – szczyt o wysokości 633 m n.p.m. w Beskidzie Makowskim. Znajduje się w zachodniej części Pasma Koskowej Góry. Zachodnie stoki opadają stromo do Doliny Skawy w Suchej Beskidzkiej, północne stoki opadają do Doliny Paleczki, od zachodu sąsiaduje ze szczytem Borysówka (610 m n.p.m.) a południowe stoki rozcina Potok Stanaszkówka uchodzący do Skawy. Mioduszyna jest porośnięta lasem mieszanym piętra pogórza, na północnych stokach dominuje jodła i sosna a na południowych jodła i buk. Od południa, od osiedla Makowski Dział podchodzi prawie pod sam szczyt wąski pas pól uprawnych. Przez szczyt prowadzi niebieski szlak turystyczny Sucha Beskidzka – Carchla. Wędrówki powiązane z tagiem MIODUSZYNA:
- [Makowska Góra](https://hikingtrails.eu/obiekt/makowska-gora/) - Makowska Góra – szczyt o wysokości 648 m n.p.m. w Beskidzie Makowskim. Znajduje się w zachodniej części Pasma Koskowej Góry. Północno-wschodnie stoki opadają do Potoku Jachówka, od wschodu sąsiaduje ze szczytem Bryndzówka (697 m n.p.m.), południowe stoki opadają do Skawy w Makowie Podhalańskim a od zachodu sąsiaduje ze szczytem Borysówka (610 m n.p.m.). Makowska Góra zbudowana jest z odpornych na wietrzenie piaskowców magurskich, pod którymi znajdują się bardziej miękkie łupki. Wierzchołek góry jest częściowo zalesiony, pola uprawne i łąki podchodzą prawie pod sam szczyt. Z odsłoniętych miejsc na północ roztacza się widok na Pasmo Chełmu z dominującym Chełmem i Chełmem Wschodnim a w oddali na wzniesienia Pogórza Wielickiego. Na zachód roztacza się panorama Beskidu Małego a w południowym kierunku odsłania się widok Beskidu Żywiecko-Orawskiego z dominującą Babią Górą. Przez szczyt nie prowadzi żaden szlak turystyczny. Od zachodu Makowską Górę omija zielony szlak turystyczny Kalwaria – Maków Podhalański a od południa czarny szlak turystyczny Osiedle Piątkowa – Stańkowa. Wędrówki powiązane z tagiem MAKOWSKA GÓRA:
- [Pasmo Koskowej Góry](https://hikingtrails.eu/obiekt/pasmo-koskowej-gory/) - Pasmo Koskowej Góry – największe pasmo górskie w Beskidzie Makowskim. Najwyższym szczytem jest Koskowa Góra (866 m). Pasmo Koskowej Góry ciągnie się od doliny Skawy między Suchą Beskidzką i Zembrzycami na zachodzie po dolinę Raby między Pcimiem i Stróżą na wschodzie. Północno-zachodnie granice pasma tworzą doliny Paleczki, jej dopływu Jachówki oraz Trzebuńki. Od Pasma Babicy po stronie północnej oddziela go Przełęcz Szklarska. Granice południową i południowo-wschodnią tworzą potoki Jastrzębnik, Łętówka (Skomielczanka) i Krzczonówka. Pasmo Koskowej Góry dzieli się na trzy części. Część wschodnia ciągnąca się od doliny Raby do doliny Bogdanówki obejmuje masywy Kotonia i Parszywki. Część zachodnia ciągnąca się od doliny Bogdanówki, Łętówki i Wieprzczanki (Wieprzca) po dolinę Skawy i Paleczki obejmuje pasmo od Koskowej Góry na wschodzie po Mioduszynę na zachodzie oraz gniazdo Adamówki. Część południowa od doliny Wieprzczanki i Łętówki po Skawę i potok Jastrzębnik obejmuje masywy Stołowej Góry i Przykca. Grzbiety Pasma Koskowej Góry zbudowane są z odpornych na wietrzenie piaskowców magurskich, pod którymi znajdują się bardziej miękkie łupki. Kompleksy łupkowe odsłaniają się także w niektórych miejscach, zwłaszcza w rejonach przełęczy. Grzbiety są w większości zalesione, ale pola uprawne i zabudowania miejscowości podchodzą prawie pod same szczyty. Wędrówki powiązane z tagiem PASMO KOSKOWEJ GÓRY:
- [Grodzisko (Pagóry Jaworznickie)](https://hikingtrails.eu/obiekt/grodzisko-pagory-jaworznickie/) - Grodzisko – pagór o wysokości 344 m n.p.m. w południowej części Pagórów Jaworznickich. Znajduje się na terenie Jaworzna w dzielnicy Bory. Na szczycie znajdują się pozostałości grodziska pierścieniowatego z czasów kultury łużyckiej. Na grodzisko składa się podwójny wał umocniony kamieniem otaczający płaski kolisty obszar mieszkalno-gospodarczy o średnicy ok. 100 metrów. Grodzisko porośnięte jest lasem mieszanym, który nasadzony został przed II Wojną Światową. Wędrówki powiązane z tagiem GRODZISKO (PAGÓRY JAWORZNICKIE):
- [Bryndzówka](https://hikingtrails.eu/obiekt/bryndzowka/) - Bryndzówka – szczyt o wysokości 698 m n.p.m. w Beskidzie Makowskim. Położony jest we wschodniej części Pasma Koskowej Góry, pomiędzy Stańkową od wschodu a Makowską Górą od zachodu. Północne stoki opadają do Potoku Jachówka a południowe stoki opadają do Skawy w Makowie Podhalańskim. Bryndzówka zbudowana jest z odpornych na wietrzenie piaskowców magurskich, pod którymi znajdują się bardziej miękkie łupki. Szczyt jest porośnięty lasem mieszanym natomiast pola uprawne i łąki podchodzą tuż pod sam szczyt. Przez szczyt nie prowadzi żaden szlak turystyczny, od północy trawesuje go czarny szlak Osiedle Piątkowa – Stańkowa. Wędrówki powiązane z tagiem BRYNDZÓWKA:
- [Pasmo Jaworzyny](https://hikingtrails.eu/obiekt/pasmo-jaworzyny/) - Pasmo Jaworzyny – pasmo górskie w Beskidzie Sądeckim rozciągające się od Rytra nad Popradem do Tylicza. Od zachodu zaczyna się szczytem Makowicy (949 m) i biegnie w kierunku południowo-wschodnim przez Pisaną Halę (1044 m) oraz Runek (1082) do Jaworzyny (1114 m), kończąc się na poprzecznej dolinie Kryniczanki (dopływu Muszynki). Boczne odgałęzienie biegnie od Runka w kierunku wschodnim z kulminacjami: Przysłop (914 m), Jaworzynka (904 m) i Huzary (866 m). Od zachodu i południowego zachodu granicę tworzy głęboka dolina Popradu. Rzeka ta oddziela Pasmo Jaworzyny od drugiego pasma tych gór – Pasma Radziejowej oraz od Gór Lubowelskich. Od północno-wschodniej strony stoki Pasma Jaworzyny opadają do doliny Kamienicy, oddzielającej je od Beskidu Niskiego. Na południowym wschodzie dolina Muszynki oddziela je od Gór Leluchowskich. Pasmo Jaworzyny Krynickiej ma długość około 17 km a szerokość pomiędzy doliną Popradu a doliną Kamienicy osiąga od 10 do 15 km. Główny grzbiet jest wyrównany, jego szczyty niewiele wznoszą się ponad rozdzielającymi je przełęczami, często są niemal płaskie. Północne stoki wyraźnie różnią się od południowych. Na północną stronę od głównego grzbietu schodzą dość długie, ale jednolite i z reguły zalesione i pozbawione widoków grzbiety boczne. Natomiast grzbiety opadające do Popradu są dłuższe, w końcowym odcinku stromo przez Poprad podcięte. Są też znacznie bardziej widokowe i z reguły bezleśne. Pasmo Jaworzyny porastają głównie lasy bukowo-jodłowe piętra regla dolnego. W wyższych partiach pojawiają się obszary lasu bukowo-świerkowe powstałe w wyniku nasadzeń świerka. Na grzbietach występują jeszcze polany użytkowane pastersko chociaż jest ich znacznie mniej niż dawniej. Cały grzbiet zajmowały ogromne hale pasterskie, liczne polany znajdowały się też na bocznych grzbietach i ich stokach. Wypasano na nich owce i bydło, część koszono, w niższych położeniach były także pola orne. Nieużytkowane polany będące kilkusetletnim epizodem w dziejach Beskidu Sądeckiego stopniowo zarastają lasem. Wędrówki powiązane z tagiem PASMO JAWORZYNY:
- [Jaworzyna Krynicka](https://hikingtrails.eu/obiekt/jaworzyna-krynicka/) - Jaworzyna Krynicka – szczyt o wysokości 1114 m n.p.m. w Beskidzie Sądeckim. Położona jest we wschodniej części Pasma Jaworzyny i jest jego najwyższym szczytem. Jaworzyna Krynicka znajduje się w głównym grzbiecie Pasma Jaworzyny, od zachodu sąsiaduje z Mosorówką (1074 m n.p.m.), północne i wschodnie stoki opadają do Czarnego Potoku a południowe opadają do Potoku Jasieńczyk, Potoku Jastrzębnik i Złockiego Potoku. Od Jaworzyny odchodzi na południe długi grzbiet z wierzchołkiem Zaruby i krótki na wschód opadający do doliny Czarnego Potoku. Szczyt Jaworzyny jest odsłonięty, intensywnie zagodpodarowany pod kątem turystyki. Ze szczytu roztacza się odległy widok na Beskid Niski, Beskid Sądecki, Góry Czerchowskie, Góry Lewockie, Magurę Spiską a także Tatry. Zbocza Jaworzyny są zalesione dolnoreglowym lasem mieszanym. Dominuje buk i świerk, występują także pozostałości pierwotnego lasu bokowo-jodłowego. Ponadto rosną tu również jawory, jesiony, wiązy, sosny, jarzębiny i brzozy. W podsczytowych partiach lasu można spotkać także skarłowaciałe buki. Na jej wierzchołek kursuje z doliny Czarnego Potoku kolej gondolowa. Południowe i wschodnie stoki porozcinane są przez trasy narciarskie. Na szczycie znajduje się rozbudowana baza turystyczna. W górnej części północnego stoku znajduje się Schronisko PTTK na Jaworzynie Krynickiej i Muzeum Turystyki Górskiej na Jaworzynie Krynickiej. Wędrówki powiązane z tagiem JAWORZYNA KRYNICKA:
- [Diabelski Kamień (Beskid Sądecki)](https://hikingtrails.eu/obiekt/diabelski-kamien-beskid-sadecki/) - Diabelski Kamień – pomnik przyrody nieożywionej na wschodnich stokach Jaworzyny Krynickiej w Beskidzie Sądeckim. Jest to skała pochodzenia osadowego-piaskowiec, która dzięki różnej wytrzymałości na procesy wietrzenia przez wieki przybrała oryginalne kształty. Ma kształt dużego grzyba o wysokości około 5 m. Znajduje się w lesie, przy czerwonym i zielonym szlaku turystycznym około 900 m od szczytu Jaworzyny Krynickiej. Wędrówki powiązane z tagiem DIABELSKI KAMIEŃ (BESKID SĄDECKI):
- [Buk Jagiełły](https://hikingtrails.eu/obiekt/buk-jagielly/) - Buk Jagiełły – drzewo pomnikowe w Świętokrzyskim Parku Narodowym. Znajduje się na wschodnich zboczach Łysej Góry, mniej więcej w połowie drogi z Nowej Słupi, około 50 m od szlaku królewskiego. Swoją nazwę zawdzięcza legendzie, według której odpoczywał pod nim król Jagiełło podczas swoich pielgrzymek na Święty Krzyż. Jego wiek jest szacowany na niecałe 400 lat. Charakterystyczne narośla na jego pniu były spowodowane bakteryjną albo grzybiczą infekcją. Uschnięte drzewo przewróciło się w 2019 roku. Wędrówki powiązane z tagiem BUK JAGIEŁŁY:
- [Przełęcz Krzyżowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-krzyzowa/) - Przełęcz Krzyżowa – przełęcz na wysokości 766 m n.p.m. w Beskidzie Sądeckim, we wschodniej części Pasma Jaworzyny. Znajduje się w grzbiecie Drabiakówki oddzielającym dolinę Kryniczanki od doliny Czarnego Potoku. Przełęcz oddziela Drabiakówkę (892 m n.p.m) od Góry Krzyżowej (821 m n.p.m.). Wschodnie stoki opadają do Kryniczanki w Krynicy-Zdroju a zachodnie stoki opadają do Czarnego Potoku. Spod przełęczy w północno-wschodnim kierunku spływa niewielki potok będący prawym dopływem Kryniczanki. Teren przełęczy jest zalesiony, porośnięty lasem mieszanym z przewagą buka i jodły. Krzyżują się tutaj trzy szlaki turystyczne: żółty Szlak okrężny wokół Krynicy, niebieski szlak turystyczny Żegiestów – Leluchów i zielony Szlak im. Wincentego Pola. Wędrówki powiązane z tagiem PRZEŁĘCZ KRZYŻOWA:
- [Góra Krzyżowa (Beskid Sądecki)](https://hikingtrails.eu/obiekt/gora-krzyzowa-beskid-sadecki/) - Góra Krzyżowa – szczyt w Beskidzie Sądeckim. Ma dwa wierzchołki: niższy, południowy o wysokości 812 m n.p.m. i wyższy północny o wysokości 821 m n.p.m. Znajduje się we wschodniej części w Pasma Jaworzyny, w grzbiecie Drabiakówki oddzielającym dolinę Kryniczanki od doliny Czarnego Potoku. Wschodnie stoki opadają do Kryniczanki w Krynicy-Zdroju, od północy przez Przełęcz Krzyżową sąsiaduje z Drabiakówką (892 m n.p.m), zachodnie stoki opadają do Czarnego Potoku a od południa sąsiaduje z Holicą (697 m n.p.m.). Góra Krzyżowa porośnięta jest lasem mieszanym z przewagą buka i jodły. Na szczycie znajduje się górna stacja kolei linowej, szczyt częściowo jest odsłonięty dzięki temu roztacza się z niego widok na Krynicę-Zdrój, grzbiet Jasiennika a w oddali na Lackową, Ostry Wierch i Białą Skałę. Przez niższy wierzchołek prowadzi znakowany na żółto Szlak okrężny wokół Krynicy a wschodnimi stokami szczyt trawersuje niebieski szlak turystyczny Żegiestów – Leluchów. Wędrówki powiązane z tagiem GÓRA KRZYŻOWA (BESKID SĄDECKI):
- [Pasmo Baraniej Góry i Skrzycznego](https://hikingtrails.eu/obiekt/pasmo-baraniej-gory-i-skrzycznego/) - Pasmo Baraniej Góry i Skrzycznego – najwyższe pasmo górskie w Beskidzie Śląskim, będące częścią większego Pasma Wiślańskiego. Rozciąga się południkowo po wschodniej stronie Beskidu Śląskiego od Doliny Żylicy w Szczyrku na północy po Przełęcz Kubalonka na południu. W głównym grzbiecie pasma znajdują się najwyższe szczyty Skrzyczne (1257 m) i Barania Góra (1215 m) oraz Małe Skrzyczne (1211 m), Kopa Skrzyczeńska (1189 m), Malinowska Skała (1152 m), Zielony Kopiec (1152 m), Gawlast (1081 m), Magurka Wiślańska (1140 m), Wierch Wisełka (1197 m), Wierch Równiański (1162 m), Karolówka (931 m). Od głównego grzbietu Pasma Baraniej Góry i Skrzycznego odgałęzia się kilka grzbietów. Od skrzycznego na wschód odgałęzia się grzbiet ze szczytem Równia. Od Malinowskiej Skały na wschód odgałęzia się grzbiet Kościelca, a na zachód grzbiet Malinowa. Od Zielonego Kopca odgałęzia się w kierunku południowo-zachodnia ramię Cienkowa. Wschodnie ramię Magurki Wiślańskiej, na Magurce Radziechowskiej rozgałęziające się na dwa ramiona: północne ze szczytami Muronka i Ostre oraz północno-wschodnie ze szczytami Cebula, Glinne, Wielki Żor, Mały Żor, Czerwieńska Grapa. Od Baraniej Góry odbiega niewielki południowo-wschodni grzbiet Barański. Od Wierchu Wisełka na północny-zachód odchodzi grzbiet ze szczytami Równiański Wierch, Przysłop, Przypór i Czarny. Pasmo Baraniej Góry i Skrzycznego zbudowane jest z masywnych piaskowców godulskich i istebniańskich. Występują tu liczne wychodnie skalne, miejscami dość rozbudowane. Do najbardziej charakterystycznych należą: Malinowska Skała, wychodnie skalne na szczycie Kościelca oraz wychodnie skalne na stokach szczytu Malinów. Pasmo jest w większości zalesione. W partiach szczytowych rośnie las świerkowy regla górnego. W kilku miejscach w okolicy Malinowskiej Skały, Małego Skrzycznego i Skrzycznego występuje kosodrzewina, jednak jest ona tu sztucznie nasadzona. W reglu dolnym dominują świerczyny. Miejscami spotyka się lasy bukowe: kwaśną buczynę górską i żyzną buczynę karpacką. Strome stoki porastają jaworzyny górskie, fragmentarycznie jaworzyny karpackie. W wyższych partiach regla dolnego występuje bór jodłowo-świerkowy. Niszczycielska działalność kornika spowodowała konieczność znacznych wyrębów lasu przez co obecnie w wielu miejscach pasma pojawiają się szerokie widoki na szczyty Beskidu Śląskiego, Beskidu Małego, Beskidu Żywiecko-Orawskiego i Żywiecko-Kysuckiego, Beskidu Śląsko-Morawskiego a w oddali widać także Tatry. Przez Pasmo Baraniej Góry przebiega dział wód pomiędzy doliną Wisły od zachodu, a doliną Soły od wschodu. Wędrówki powiązane z tagiem PASMO BARANIEJ GÓRY I SKRZYCZNEGO:
- [Malinowska Przełęcz](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-malinowska/) - Malinowska Przełęcz – przełęcz na wysokości 1010 m n.p.m w Beskidzie Śląskim pomiędzy Malinowem (1112 m n.p.m.) a Malinowską Skałą (1152 m n.p.m.). Znajduje się w Paśmie Baraniej Góry i Skrzycznego, w bocznym grzbiecie odchodzącym od Malinowskiej Skały do Przełęczy Salmopolskiej. Północno-wschodnie stoki przełęczy opadają do doliny Potoku Malinów a południowo-zachodnie opadają do Potoku Malinka. Przełęcz jest zalesiona, w jej siodle znajduje się niewielka polana. Przebiegają tędy dwa szlaki turystyczne, znakowany na czerwono szlak Bielsko-Biała, Mikuszowice – Malinowska Skała oraz znakowany na niebiesko szlak Szczyrk – Malinowska Skała. Wędrówki powiązane z tagiem MALINOWSKA PRZEŁĘCZ:
- [Biała Skała (Beskid Niski)](https://hikingtrails.eu/obiekt/biala-skala-beskid-niski/) - Biała Skała – szczyt o wysokości 921 m n.p.m. w Beskidzie Niskim w Polsce. Trzeci co do wysokości szczyt tego pasma górskiego. Położony jest w paśmie Ostrego Wierchu i Białej skały w tzw. Górach Hańczowskich. Od północnego-zachodu sąsiaduje z nienazwanym szczytem o wysokości 903 m n.p.m., od południowego-wschodu sąsiaduje z Ostrym Wierchem (930 m n.p.m.). Północno-wschodnie stoki stromo opadają do potoku Ropska Woda a południowo-zachodnie opadają stromo do Rzeki Biała. Biała Skała zbudowana jest z fliszu karpackiego. Są to naprzemiennie ułożone ławice zlepieńców, piaskowców i łupków ilastych. Powstanie ich związane jest z osadzaniem się w śródgórskich zbiornikach wodnych gruntów, pochodzących z erozji starszych gór. Szczyt i strome stoki porośnięte są lasem, w przeważającej części charakterystyczną dla tego regionu buczyną karpacką. W niższych częściach pojawia się jodła, świerk a nawet sosna. Przez Szczyt przebiega żółty szlak turystyczny Ropki – Ostry Wierch. Wędrówki powiązane z tagiem BIAŁA SKAŁA (BESKID NISKI):
- [Góry Hańczowskie](https://hikingtrails.eu/obiekt/gory-hanczowskie/) - Góry Hańczowskie – według nieformalnego podziału grupa górska będąca najwyższą część Beskidu Niskiego w Polsce. Obejmuje ona tereny położone w dorzeczach górnych biegów Białej i Ropy. W skład Gór Hańczowskich zalicza się: masyw Lackowej (997 m n.p.m.); pasmo Białej Skały (921 m n.p.m.) i Ostrego Wierchu (930 m n.p.m.), którego przedłużeniem za Przełęczą Cigelka są szczyty Hrb (764 m n.p.m.) i Płaziny (825 m n.p.m.); pasmo Siwejki (785 m n.p.m.) z oddzielonym doliną Ropki masywem Bzian (740 m n.p.m.); pasmo Dzielca (717 m n.p.m.) i Bordiów Wierchu (755 m n.p.m.); pasmo Obycza (788 m n.p.m.), Jaworzynki (869 m n.p.m.) i Koziego Żebra (847 m n.p.m.), którego przedłużeniem w kierunku północno-zachodnim jest wał Polany (721 m n.p.m.), a za przełomem Ropy – pasmo Suchej Homoli (708 m n.p.m.). Ukształtowanie terenu tworzą długie, wąskie grzbiety górskie i stromych stokach. Przebiegają one mniej więcej pod kątem 45 stopni w stosunku do równoleżników, z północnego-zachodu na południowy-wschód. Oddzielone są wąskimi i głębokimi dolinami rzek i potoków. Doliny są proste, szerokie i posiadają względnie płaskie dna. Grzbiety i doliny tworzą charakterystyczny ruszt, stąd też inna nazwa dla tego regionu to Hańczowskie Góry Rusztowe. Pasma Gór Hańczowskich porośnięte są w większości lasami. Występują tylko dwa piętra roślinne: pogórza (do 550 m n.p.m.) i regiel dolny. Piętro pogórza tworzą pozostałości pierwotnych lasów dębowo – grabowych, olszy i zarośla wikliny w dolinach rzek, natomiast regiel dolny to lasy jodłowe, bukowe i sosnowe. Na wyższych pasmach występuje tu charakterystyczna dla tego regionu buczyna karpacka. Wędrówki powiązane z tagiem GÓRY HAŃCZOWSKIE:
- [Przełęcz Perehyba](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-perehyba/) - Przełęcz Perehyba – przełęcz na wysokości 817 m n.p.m. w Beskidzie Niskim. Znajduje się w paśmie Ostrego Wierchu i Białej skały w tzw. Górach Hańczowskich. Oddziela Stożek (854 m n.p.m.) od nienazwanego szczytu o wysokości 903 m n.p.m. Północnymi zboczami przełęczy spływa Potok Od Huty, południowe zbocza opadają do Rzeki Biała. Teren przełęczy jest porośnięty lasem, znajduje się na niej niewielka polana jednak nie zapewnia żadnych widoków. Przez przełęcz przebiega żółty szlak turystyczny Ropki – Ostry Wierch. Wędrówki powiązane z tagiem PRZEŁĘCZ PEREHYBA:
- [Wnyki (Beskid Niski)](https://hikingtrails.eu/obiekt/wnyki-beskid-niski/) - Wnyki – szczyt o wysokości 863 m n.p.m. w Beskidzie Biskim. Znajduje się w paśmie Ostrego Wierchu i Białej skały w tzw. Górach Hańczowskich. Od południa sąsiaduje ze szczytem Stożek, wschodnie stoki opadają do Potoku Od Huty, północne i zachodnie stoki opadają do Potoku Lipka będącego prawym dopływem Rzeki Biała. Szczyt Wnyki zbudowany jest z fliszu karpackiego. Są to naprzemiennie ułożone ławice zlepieńców, piaskowców i łupków ilastych. Powstanie ich związane jest z osadzaniem się w śródgórskich zbiornikach wodnych gruntów, pochodzących z erozji starszych gór. Szczyt i zbocza porośnięte są lasem mieszanym z przewagą buka. Na szczyt nie prowadzi żaden szlak turystyczny ani żadna oznaczona na mapie ścieżka. Od północnej strony można na niego wejść leśną drogą. Wędrówki powiązane z tagiem WNYKI (BESKID NISKI):
- [Stożek (Beskid Niski)](https://hikingtrails.eu/obiekt/stozek-beskid-niski/) - Stożek – szczyt o wysokości 854 m n.p.m. w Beskidzie Biskim. Znajduje się w paśmie Ostrego Wierchu i Białej skały w tzw. Górach Hańczowskich. Od wschodu przez Przełęcz Perehyba sąsiaduje z nienazwanym szczytem o wysokości 903 m n.p.m., od północy przez krótki grzbiet sąsiaduje ze szczytem Wnyki a na zachód odchodzi grzbiet ze szczytem Wierch. Północno zachodnie stoki odwadniane są przez Potok Lipka będący prawym dopływem Rzeki Biała a strome, północno-wschodnie stoki odwadniane są przez Potok Od Huty. Stożek zbudowany jest z fliszu karpackiego. Są to naprzemiennie ułożone ławice zlepieńców, piaskowców i łupków ilastych. Powstanie ich związane jest z osadzaniem się w śródgórskich zbiornikach wodnych gruntów, pochodzących z erozji starszych gór. Szczyt porośnięty jest lasem mieszanym z przewagą buka, na południowych zboczach wyraźnie dominuje buk. Na szczyt nie prowadzi żaden szlak turystyczny, można na niego wejść zarastającą ścieżką. Wędrówki powiązane z tagiem STOŻEK (BESKID NISKI):
- [Jaworzyna (Beskid Mały)](https://hikingtrails.eu/obiekt/jaworzyna-beskid-maly/) - Jaworzyna – szczyt o wysokości 861 m n.p.m. w Beskidzie Małym. Znajduje się we wschodniej części tego pasma górskiego nieformalnie nazywaną Beskidem Andrychowskim, w bocznym grzbiecie odchodzącym od Wielkiej Cisowej Grapy i opadającym do Jeziora Żywieckiego. Od południowego-zachodu sąsiaduje z Kościelcem Małym (796 m n.p.m.) a od północnego-wschodu przez Przełęcz Cisową ze szczytem Maleckie (Maleckie (844 m) – szczyt w Beskidzie Małym. Znajduje się w grzbiecie oddzielającym dolinę Kocierzanki od doliny Isepnicy, pomiędzy Jaworzyną (861 m) a Cisowymi Grapami (Wielka Cisowa Grapa, 853 m). Stoki zachodnie opadają do doliny Isepnicy, południowo-wschodnie do doliny Kocierzanki. Szczyt jest całkowicie porośnięty dolnoreglowym lasem mieszanym z przewagą buka i świerku. Miejscami w prześwitach między drzewami odsłania się ograniczony widok na Czupel i Rogacz a w oddali na Magurę i Klimczok. Po północno-wschodniej stronie szczytu znajduje się dawna hala pasterska Wielkie Pole, obecnie już zarastająca lasem. Na szczycie Jaworzyny znajduje się trójkątna kapliczka św. Rodziny i św. Michała. Prowadzi tędy niebieski szlak turystyczny Bielsko-Biała, Lipnik – Przełęcz Przysłop Cisowy. Wędrówki powiązane z tagiem JAWORZYNA (BESKID MAŁY):
- [Maleckie](https://hikingtrails.eu/obiekt/maleckie/) - Maleckie – szczyt o wysokości 845 m n.p.m. w Beskidzie Małym. Znajduje się w bocznym grzbiecie odchodzącym od Wielkiej Cisowej Grapy i opadającym przez Jaworzynę i Kościelec do Jeziora Żywieckiego. Od południowego-zachodu przez Przełęcz Cisową sąsiaduje z Jaworzyną (861 m n.p.m.) a od północny sąsiaduje z Wielką Cisową Grapą (853 m n.p.m.). Zachodnie stoki opadają do Rzeki Isepnica a wschodnie do Rzeki Kocierzanka. Szczyt jest porośnięty dolnoreglowym lasem mieszanym z przewagą buka i świerku. Na wschodnich zboczach znajduje się Rezerwat Przyrody Szeroka w Beskidzie Małym. Rezerwat chroni dolnoreglowe pozostałości naturalnej puszczy karpackiej z pomnikowymi okazami jodeł i buków. Na szczyt nie prowadzi żaden szlak turystyczny. Od wschodu trawersem przebiega niebieski szlak turystyczny Bielsko-Biała, Lipnik – Przełęcz Przysłop Cisowy. Wędrówki powiązane z tagiem MALECKIE:
- [Kościelec (Beskid Mały)](https://hikingtrails.eu/obiekt/koscielec-beskid-maly/) - Kościelec (Beskid Mały) – szczyt o wysokości 796 m n.p.m. w Beskidzie Małym, w jego wschodniej części nieformalnie nazywaną Beskidem Andrychowskim. Znajduje się w bocznym grzbiecie odchodzącym od Wielkiej Cisowej Grapy i opadającym do Jeziora Żywieckiego. Od południa sąsiaduje ze szczytem Stary Groń (550 m n.p.m.) a od północnego-wschodu z Jaworzyną (861 m n.p.m.). Północno-zachodnie stoki stromo opadają do Rzeki Isepnica a południowo-wschodnie do Rzeki Kocierzanka. Na Kościelcu grzbiet Jaworzyny rozgałęzia się; główny ciąg grzbietu poprzez Stary Groń biegnie dalej w południowo-zachodnim kierunku do Jeziora Żywieckiego natomiast krótsza jego odnoga zachodnia opada do Soły. Szczyt jest porośnięty lasem mieszanym z przewagą buka i świerka. W prześwitach między drzewami odsłania się ograniczony widok na Czupel i Rogacz a w oddali na Magurę i Klimczok. Przez szczyt prowadzi niebieski szlak turystyczny Bielsko-Biała, Lipnik – Przełęcz Przysłop Cisowy a poniżej szczytu od południowej strony krzyżujący się z zielonym szlakiem turystycznym Wilczy Jar – Żar. Wędrówki powiązane z tagiem KOŚCIELEC (BESKID MAŁY):
- [Przełęcz Cisowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-cisowa/) - Przełęcz Cisowa – przełęcz na wysokości 797 m n.p.m. w Beskidzie Małym. Znajduje się w bocznym grzbiecie odchodzącym od Wielkiej Cisowej Grapy i przez Jaworzynę opadającym do Jeziora Żywieckiego. Oddziela Jaworzynę (861 m n.p.m.) na południowym-zachodzie od szczytu Maleckie (845 m n.p.m.) na północy. Zachodnie stoki opadają do Rzeki Isepnica a wschodnie stoki opadają do Rzeki Kocierzanka. Rejon przełęczy jest porośnięty lasem jest lasem mieszanym. Na wschodnich stokach znajduje się Rezerwat Przyrody Szeroka w Beskidzie Małym. Rezerwat chroni dolnoreglowe pozostałości naturalnej puszczy karpackiej z pomnikowymi okazami jodeł i buków. Przez przełęcz prowadzi niebieski szlak turystyczny Bielsko-Biała, Lipnik – Przełęcz Przysłop Cisowy. Wędrówki powiązane z tagiem PRZEŁĘCZ CISOWA:
- [Wielka Cisowa Grapa](https://hikingtrails.eu/obiekt/wielka-cisowa-grapa/) - Wielka Cisowa Grapa – szczyt o wysokości 853 m n.p.m. w Beskidzie Małym. Według Państwowego Rejestru Nazw Geograficznych oficjalna nazwa szczytu to Cisowe Grapy. Znajduje się we wschodniej części Beskidu Małego nieformalnie nazywaną Beskidem Andrychowskim. Jest zwornikiem dla trzech grzbietów. Na południowy zachód odchodzi grzbiet poprzez Maleckie, Jaworzynę i Stary Groń opadający do Jeziora Żywieckiego. Na północny-zachód poprzez Wielki Cisownik, Przełęcz Isepnicką, Kiczorę i Żar odchodzi grzbiet opadający do Jeziora Międzybrodzkiego. Na wschód odchodzi główny grzbiet Beskidu Małego biegnący przez Wielką Górę (Kocierz) i Beskid do Przełęczy Kocierskiej. Wielka Cisowa Grapa od południa sąsiaduje ze szczytem Maleckie, od wschodu przez Przełęcz Przysłop Cisowy sąsiaduje z Wielką Górą (Kocierz) a od północnego-zachodu przez nienazwaną przełecz sąsiaduje z Wielkim Cisownikiem (Cisowa Grapa). Zachodnie stoki stromo opadają do doliny Rzeki Isepnica, północne stoki opadają do doliny Potoku Wielka Puszcza, a południowo-wschodnie do doliny Rzeki Kocierzanka. Szczyt jest porośnięty dolnoreglowym lasem, w prześwitach między drzewami pojawiają się ograniczone widoki na okoliczne szczyty. Na wschodnich stokach znajduje się Rezerwat Przyrody Szeroka w Beskidzie Małym. Rezerwat chroni dolnoreglowe pozostałości naturalnej puszczy karpackiej z pomnikowymi okazami jodeł i buków. Dawniej stoki Wielkiej Cisowej Grapy pokryte były halami pasterskimi. Po północnej stronie szczytu, przy czerwonym szlaku, znajdują się resztki dawnego, murowanego kamiennego szałasu. Przez szczyt nie przechodzi żaden szlak turystyczny. od południowej strony trawersuje go niebieski szlak turystyczny Bielsko-Biała, Lipnik – Przełęcz Przysłop Cisowy a od północnej strony znakowany na czerwono Mały Szlak Beskidzki. Wędrówki powiązane z tagiem WIELKA CISOWA GRAPA:
- [Żar](https://hikingtrails.eu/obiekt/zar/) - Żar – szczyt o wysokości 761 m n.p.m. znajdujący się we wschodniej części Beskidu Małego nieformalnie nazywanym Beskidem Andrychowskim, w grzbiecie odchodzącym na północny-zachód od Wielkiej Cisowej Grapy, który przez Wielki Cisownik, Przełęcz Izebnicką, Kiczorę i Żar opada do Jeziora Międzybrodzkiego. Od wschodu sąsiaduje z Kiczerą, zachodnie stoki stromo opadają do Jeziora Międzybrodzkiego, południowo-wschodnie stoki opadają do doliny potoku Isepnica a północne do doliny potoku Mała Puszcza. Szczyt jest odsłonięty ze względu na znaczny stopień zagospodarowania. Rozciąga się niego panorama na Kotlinę Żywiecką z Jeziorem Żywieckim, na Pasmo Magurki Wilkowickiej z Czuplem i Rogaczem, Pasmo Baraniej Góry i Skrzycznego w Beskidzie Śląskim oraz na Romankę i Pilsko w Beskidzie Żywiecko-Orawskim. W 2004 r. wybudowano na szczyt koleją linowo-terenową o długości 1300 m. W okresie zimowym działają dwa wyciągi i trasy narciarskie. Przy górnej stacji kolei znajdują się punkty gastronomiczne i miejsca wypoczynku dla turystów. Wytyczono trasy rowerowe w ramach Bikepark „Góra Żar”. Na szczycie znajduje się górny zbiornik elektrowni szczytowo-pompowej Porąbka-Żar, drugiej co do wielkości w Polsce, zbudowanej w latach 1971-1979. Przez szczyt prowadzi znakowany na czerwono Mały Szlak Beskidzki, znakowany na zielono szlak Wilczy Jar – Żar oraz znakowany na czarno łącznikowy szlak Międzybrodzie Żywieckie – Żar. Wędrówki powiązane z tagiem ŻAR:
- [Szeroka Przełęcz](https://hikingtrails.eu/obiekt/szeroka-przelecz/) - Szeroka Przełęcz (Przełęcz Przysłop Cisowy) – przełęcz na wysokości 803 m n.p.m. w Beskidzie Małym pomiędzy Wielką Cisową Grapą od zachodu i Wielką Górą (Kocierzem) od wschodu. Północne stoki przełęczy opadają do doliny potoku Roztoka (dopływ Wielkiej Puszczy), południowe do doliny potoku uchodzącego do Kocierzanki. Teren przełęczy jest całkowicie zalesiony. Na południowych stokach znajduje się Rezerwat Przyrody Szeroka w Beskidzie Małym. Rezerwat chroni dolnoreglowe pozostałości naturalnej puszczy karpackiej z pomnikowymi okazami jodeł i buków. Przez przełęcz prowadzi znakowany na czerwono Mały Szlak Beskidzki oraz znakowany na niebiesko Bielsko-Biała – Przełęcz Przysłop Cisowy. Wędrówki powiązane z tagiem SZEROKA PRZEŁĘCZ:
- [Wielki Cisownik](https://hikingtrails.eu/obiekt/wielki-cisownik/) - Wielki Cisownik – szczyt o wysokości 807 m n.p.m.znajdujący się we wschodniej części Beskidu Małego, nieformalnie nazywanym Beskidem Andrychowskim, w grzbiecie odchodzącym na północny-zachód od Wielkiej Cisowej Grapy, który przez Wielki Cisownik, Przełęcz Izebnicką, Kiczorę i Żar opada do Jeziora Międzybrodzkiego. Od północy przez Przełęcz Izebnicką sąsiaduje z Kiczerą, od południa z Wielką Cisową Grapą. Zachodnie stoki opadają do doliny Rzeki Isepnica w wschodnie stoki opadają stromo do doliny Potoku Wielka Puszcza. Wielki Cisownik zbudowany jest z gruboławicowych piaskowców godulskich, które mają budowę drobnoziarnistą, o zabarwieniu lekko niebieskim lub zielonym. Szczyt jest porośnięty dolnoreglowym lasem mieszanym, bukowo-świerkowym z domieszką jodły. Na szczycie pojawia się także brzoza. W prześwitach między drzewami pojawiają się ograniczone widoki na okoliczne szczyty. Przez szczyt nie prowadzi żaden szlak turystyczny, znakowany na czerwono Mały Szlak Beskidzki trawersuje go od zachodniej strony. Wędrówki powiązane z tagiem WIELKI CISOWNIK:
- [Przełęcz Izebnicka](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-izebnicka/) - Przełęcz Izebnicka (Przełęcz Isepnicka) – przełęcz na wysokości 693 m n.p.m w Beskidzie Małym. Oddziela od północy Kiczerę od Wielkiego Cisownika na południu. Północno-wschodnie stoki opadają do doliny potoku Wielka Puszcza, południowo-zachodnie do doliny Isepnicy. Teren przełęczy jest zalesiony jednak w szerokich przerwach między drzewami pojawiają się odległe widoki na szczyty i doliny Beskidu Małego. Przez przełęcz prowadzi znakowny na czerwono Mały Szlak Beskidzki, znakowany na żółto szlak Porąbka – Rzyki oraz znakowany na zielono szlak Wilczy Jar – Żar. Wędrówki powiązane z tagiem PRZEŁĘCZ IZEBNICKA:
- [Kiczera](https://hikingtrails.eu/obiekt/kiczera/) - Kiczera (Kiczora) – szczyt o wysokości 827 m n.p.m. w Beskidzie Małym. Znajduje się we wschodniej części Beskidu Małego nieformalnie nazywaną Beskidem Andrychowskim, w grzbiecie odchodzącym na północny-zachód od Wielkiej Cisowej Grapy, który przez Wielki Cisownik, Przełęcz Izebnicką, Kiczorę i Żar opada do Jeziora Międzybrodzkiego. Od południowego-wschodu przez Przełęcz Izebnicką Kiczera sąsiaduje z Wielkim Cisownikiem a od zachodu sąsiaduje z Górą Żar. W kierunku północno-wschodnim od Kiczery odchodzi grzbiet opadający do doliny Wielkiej Puszczy. Na północ a następnie skręcając na zachód odchodzi od Kiczery grzbiet, który przez szczyt Snoza opada do Soły w miejscowości Porąbka. Kiczera zbudowana jest z gruboławicowych piaskowców godulskich, które mają budowę drobnoziarnistą, o zabarwieniu lekko niebieskim lub zielonym. Szczyt Kiczery częściowo jest porośnięty lasem. Po północno-wschodniej stronie szczytu znajduje się rozległa polana, z której roztacza się szeroki widok na Dolinę Wielkiej Puszczy, Pasmo Bukowca, Jawornicę, Groń Jana Pawła II i Leskowiec. Poniżej szczytu, po zachodniej stronie znajduje się polana, z której roztacza się odległy widok na Pasmo Magurki Wilkowickiej w zachodniej części Beskidu Małego, Pasmo Baraniej Góry i Skrzycznego w Beskidzie Śląskim oraz na Romankę i Pilsko w Beskidzie Żywiecko-Orawskim. Dawniej szczyt oraz zbocza były pokryte halami pasterskimi i łąkami. Obecnie wypas owiec jest już nieopłacalny i zbocza stopniowo zarastają lasem. Na zboczach odbudowuje się stopniowo mieszany las regla dolnego ze znacznym udziałem buka. Piętro pogórza w wyniku działalności człowieka jest prawie w całości wykorzystane pod uprawę oraz zabudowę mieszkalną. Przez szczyt prowadzi znakowany na czerwono Mały Szlak Beskidzki oraz znakowany na żółto szlak Porąbka – Rzyki. Wędrówki powiązane z tagiem KICZERA:
- [Polana Tomaśkula](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-tomaskula/) - Polana Tomaśkula – niewielka polana na wysokości 1080 m n.p.m. w Gorcach. Znajduje się w grzbiecie Magurek odchodzącym od Jaworzyny Kamienickiej w kierunku południowo-wschodnim. Położona jest na północno-wschodnich stokach Magurek (1108 m n.p.m.). Polana znajduje się na obszarze Gorczańskiego Parku Narodowego i jest regularnie koszona aby nie zarosła lasem. Wędrówki powiązane z tagiem POLANA TOMAŚKULA:
- [Polana Pańska Przehybka](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-panska-przehybka/) - Polana Pańska Przehybka – polana na wysokości 1014 m n.p.m. w Gorcach. Znajduje się po północnej stronie Przełęczy Pańska Przehybka oddzielającej Jaworzynę Kamienicką (1288 m n.p.m.) i Magurki (1108 m n.p.m.). Leży na terenie Gorczańskiego Parku Narodowego. Pańska Przehybka to niewielka polana grzbietowa będąca reliktem dawnej hali pasterskiej, obecnie w większości zarośniętej. Porośnięta jest przez zbiorowisko łąki mieczykowo-mietlicowej, rośnie tu wiele rzadkich i przyrodniczo cennych gatunków łąkowych, charakterystycznych dla śródleśnych polan kośnych. Zespoły takie wykształciły się na terenach pastwiskowych, jednak powszechny regres pasterstwa w latach powojennych doprowadził do zarastania polan, z wielką szkodą dla bioróżnorodności i dużym ubytkiem dla krajobrazu. Z tego też względu w ramach ochrony dziedzictwa przyrodniczo-kulturowego Gorców, jakim są górskie polany, Gorczański Park Narodowy prowadzi regularne wykaszanie polan znajdujących się na jego terenie oraz organizuje na nich wypas owiec. Źródło: https://turystyka.ochotnica.pl Wędrówki powiązane z tagiem POLANA PAŃSKA PRZEHYBKA:
- [Magurki](https://hikingtrails.eu/obiekt/magurki/) - Magurki – szczyt o wysokości 1108 m n.p.m. w Gorcach. Znajduje się w bocznym grzbiecie odchodzącym od Jaworzyny Kamienickiej w kierunku południowo-wschodnim. Z Jaworzyną Kamienicką sąsiaduje przez Przełęcz Pańska Przehybka, od południowego-wschodu sąsiaduje ze szczytem Borsuczyny (1097 m n.p.m.). Północne stoki opadają do Potoku Jaszcze a południowe do Potoku Forędówka. Szczyt jest porośnięty lasem, po jego wschodniej stronie znajduje się rozległa Polana Magurki, z której roztacza się widok na Tatry i Gorce. Północno-wschodnie stoki Magurek porasta dolnoreglowy las mieszany, który położony jest w granicach Gorczańskiego Parku Narodowego. Na stokach opadających do doliny Potoku Forędówki znajdują się polany Poniechaniec, Mierędzysko i Kurnytowa Polana, a na północno-wschodnich stokach grzbietu polany Tomaśkula i Szlagowa. Na szczycie znajduje się zbudowana w 2015 r. wieża widokowa, z której roztacza się panorama Tatr, Gorców, Beskidu Niskiego, Beskidu Sądeckiego i Pienin. Na szczyt z przysiółka Jaszcze w Ochotnicy Górnej prowadzi znakowana na zielono ścieżka edukacyjna “Dolina Potoku Jaszcze”. Wędrówki powiązane z tagiem MAGURKI:
- [Przełęcz Pańska Przehybka](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-panska-przehybka/) - Przełęcz Pańska Przehybka – przełęcz w Gorcach położona na wysokości 1006 m n.p.m., oddzielająca Jaworzynę Kamienicką (1288 m n.p.m.) i Magurki (1108 m n.p.m.). Zachodnie stoki opadają do Potoku Forędówka a wschodnie do potoku Duże Jaszcze. Teren przełęczy jest częściowo porośnięty lasem, po północnej stronie znajduje się niewielka polana grzbietowa o nazwie Pańska Przehybka. Na terenie przełęczy w dniu 18 grudnia 1944 rozbił się amerykański czterosilnikowy ciężki samolot bombowy typu B-24J Liberator o imieniu własnym „California Rocket”. W 50 rocznicę tego wydarzenia na Pańskiej Przehybce w miejscu, gdzie upadł samolot, odsłonięto pomnik. Jest to zmontowany przy użyciu oryginalnych elementów tego samolotu fragment kadłuba Liberatora. Przez przełęcz prowadzi znakowana na zielono ścieżka edukacyjna “Dolina Potoku Jaszcze”. Wędrówki powiązane z tagiem PRZEŁĘCZ PAŃSKA PRZEHYBKA:
- [Polana Łonna](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-lonna/) - Polana Łonna – nieduża polana w Gorcach znajdująca się na północnych zboczach doliny Potoku Jaszcze. W jej zachodnim rogu znajduje się klasyczny dla dawnego miejscowego budownictwa szałas kryty deskami. Jeszcze długo po II wojnie światowej była koszona i wypasana, obecnie znajduje się na obszarze Gorczańskiego Parku Narodowego i została wyłączona z gospodarczego użytkowania. Aby zapobiec niepożądanemu zarośnięciu jej przez las i zmniejszeniu różnorodności biologicznej, kosi się ją, pozostawiając na polanie skoszoną trawę. Na polanie znajdują się cenne zbiorowiska roślinne: m.in. fragmenty łąki ostrożeniowej i kilka chronionych gatunków storczyków. Aby zapewnić płazom niezbędne do rozrodu miejsca, wykonuje się na obrzeżach polany nieduże zbiorniki wodne. Przez przełęcz prowadzi znakowana na zielono ścieżka edukacyjna “Dolina Potoku Jaszcze”. Wędrówki powiązane z tagiem POLANA ŁONNA:
- [Potok Jaszcze](https://hikingtrails.eu/obiekt/potok-jaszcze/) - Potok Jaszcze – potok o długość 7,126 km będący lewobrzeżnym dopływem rzeki Ochotnica. Cały jego bieg znajduje się w obrębie miejscowości Ochotnica Górna. Powstaje z połączenia dwóch potoków: Duże Jaszcze i Małe Jaszcze. Obydwa mają źródła na południowych stokach Jaworzyny Kamienickiej. Oddziela je południowy grzbiet Przysłopu. Duże Jaszcze ma źródła na wysokości 1150 m n.p.m. pod przełęczą Pańska Przehybka, skąd spływa we wschodnim kierunku. Małe Jaszcze ma źródła na wysokości 1075 m n.p.m. po wschodniej stronie Jaworzyny. Spływa w południowym kierunku. Obydwa potoki łączą się z sobą na przysiółku Jaszcze Małe tworząc potok Jaszcze. Następnie spływa on głęboką doliną w południowo-wschodnim kierunku przez przysiółki Jaszcze Duże i Jaszcze i uchodzi do Ochotnicy na wysokości 621 m n.p.m. W dolinie potoku Jaszcze stwierdzono występowanie rzadkiego w Polsce ostrożnia dwubarwnego oraz rzadkiej w Karpatach turzycy dwupiennej. Wędrówki powiązane z tagiem POTOK JASZCZE:
- [Bąków](https://hikingtrails.eu/obiekt/bakow/) - Bąków (Czeretnik) – szczyt o wysokości 766 m n.p.m. w Pasmach Pewelsko-Krzeczowskich. Jest najwyższym szczytem Pasma Pewelskiego. Znajduje się w środkowej części pasma pomiędzy szczytem Bigosy na południowym-zachodzie a szczytem Ubocz na północnym wschodzie. Południowo-wschodnie stoki odpadają do Potoku Pewlica Jeleśniańska a północno-zachodnie do Potoku Pewlica Pewelska. Szczyt jest częściowo zalesiony, od wschodniej strony znajduje się łąka, jednak nie oferuje praktycznie żadnych widoków. Południowo-wschodnie zbocza są w większości bezleśne, pod sam szczyt podchodzą pola i zabudowania miejscowości Pewel Wielka. Północno-zachodnie stoki porasta las mieszany mający charakter wtórny, powstały w wyniku wcześniejszej intensywnej działalności gospodarczej na tych terenach. Przez szczyt przebiega żółty szlak turystyczny Jeleśnia – Gachowizna. Wędrówki powiązane z tagiem BĄKÓW:
- [Pasmo Pewelskie](https://hikingtrails.eu/obiekt/pasmo-pewelskie/) - Pasmo Pewelskie – pasmo górskie w południowej części Pasm Pewelsko-Krzeczowskich. Po wschodniej stronie sąsiaduje z Grupą Żurawnicy. Od północy sąsiaduje z Beskidem Małym, od południa sąsiaduje z Beskidem Żywiecko-Orawskim. Od zachodu opada do Jeziora Żywieckiego i Rzeki Koszarawa. Pasmo ma długość około 15 km. Najwyższym szczytem jest Bąków (766 m n.p.m.). Południowo-wschodnie zbocza pasma opadają do doliny Pewlicy i Lachówki, północno-zachodnie do Kotliny Żywieckiej i doliny Łękawki. Doliny tych rzek i potoków całkowicie oddzielają Pasmo Pewelskie od sąsiednich pasm górskich, jedynie przez Przełęcz Hucisko łączy się ono z Pasmem Laskowskim. Północne stoki są w większości porośnięte lasem mieszanym, w miejscu dawnych pól uprawnych. Południowe stoki zajmują łąki i pola uprawne. Zabudowania podchodzą stosunkowo wysoko pod sam grzbiet pasma. Na południową stronę odsłaniają się dzięki temu w wielu miejscach widoki na Beskid Żywiecko-Orawski. Grzbietem pasma poprowadzono żółty szlak turystyczny Jeleśnia – Gachowizna a przez szczyt Baków Groń (Gachowizna) przebiega niebieski szlak turystyczny Hucisko – Madohora. Wędrówki powiązane z tagiem PASMO PEWELSKIE:
- [Beskid (Pasma Pewelsko-Krzeczowskie)](https://hikingtrails.eu/obiekt/beskid-pasma-pewelsko-krzeczowskie/) - Beskid – szczyt na wysokości 725 m n.p.m. w Pasmach Pewelsko-Krzeczowskich. Położony jest na południowo-zachodnim końcu Pasma Pewelskego, pomiędzy szczytem Janikowa Grapa od zachodu a szczytem Madeje od północnego-wschodu. Północne stoki opadają do doliny potoku Koszarzyczne, zachodnie stoki opadają do doliny potoku Mutnik a południowo-wschodnie stoki odpadają do Potoku Pewlica Jeleśniańska. Szczyt jest całkowicie porośnięty lasem mieszanym nie zapewniając żadnych widoków. Na zachodnich stokach znajdują się pola uprawne wsi Mutne, skąd roztacza się widok na sąsiednie pasmo Biedaszkowej Gronia. Przez szczyt przebiega żółty szlak turystyczny Jeleśnia – Gachowizna. Wędrówki powiązane z tagiem BESKID (PASMA PEWELSKO-KRZECZOWSKIE):
- [Madeje](https://hikingtrails.eu/obiekt/madeje/) - Madeje (Madejów Groń) – szczyt o wysokości 704 m n.p.m. w Pasmach Pewelsko-Krzeczowskich. Znajduje się w południowo-zachodniej części Pasma Pewelskiego pomiędzy Beskidem od południowego-zachodu a Garlejów Groniem od północnego-wschodu. Szczyt ma dwa wierzchołki, południowy znajduje się w głównym grzbiecie Pasma Pewelskiego, północny znajduje się grzbiecie odchodzącym do Doliny Potoku Grabskiego i Potoku Koszarzyczne. Szczyt i północne stoki są porośnięte lasem mieszanym a od południowej strony po sam szczyt podchodzą pola uprawne odsłaniające widoki na Beskid Żywiecko-Orawski. Przez szczyt przebiega żółty szlak turystyczny Jeleśnia – Gachowizna. Wędrówki powiązane z tagiem MADEJE:
- [Garlejów Groń](https://hikingtrails.eu/obiekt/garlejow-gron/) - Garlejów Groń – szczyt o wysokości 728 m n.p.m. w Pasmach Pewelsko-Krzeczowskich. Znajduje się w środkowej części Pasma Pewelskiego pomiędzy szczytem Madeje od zachodu i szczytem Gracówka od wschodu. Północne stoki są zalesione i spływa nimi Potok Grabski uchodzący do Potoku Pewlica Pewelska. W południowo-wschodnim kierunku Garlejów Groń tworzy krótki grzbiet oddzielający dolinki dwóch potoków uchodzących do Pewlicy Jeleśniańskiej; po wschodniej stronie jest to Potok Głęboki, po zachodniej Mały Potok. Grzbiet ten jest w dużym stopniu bezleśny, zajęty przez stopniowo zarastające pola miejscowości Pewel Wielka. Szczyt jest od południowej strony odsłonięty dzięki temu roztacza się z niego rozległa panorama Beskidu Żywiecko-Orawskiego. Przez szczyt przebiega żółty szlak turystyczny Jeleśnia – Gachowizna. Wędrówki powiązane z tagiem GARLEJÓW GROŃ:
- [Gracówka](https://hikingtrails.eu/obiekt/gracowka/) - Gracówka – szczyt o wysokości 733 m n.p.m. w Pasmach Pewelsko-Krzeczowskich. Znajduje się w środkowej części Pasma Pewelskiego od północy sąsiadując ze szczytem Zwaliska a od południowego-zachodu ze szczytem Garlejów Groń. Północne stoki odwadnia Potok Grabski uchodzący do Potoku Pewlica Pewelska a południowo-wschodnie stoki odpadają do Potoku Pewlica Jeleśniańska. Południowe stoki są pokryte łąkami i polami uprawnymi, dzięki temu roztacza się z nich widok na Beskid Żywiecko-Orawski. Przez szczyt przebiega żółty szlak turystyczny Jeleśnia – Gachowizna. Wędrówki powiązane z tagiem GRACÓWKA:
- [Ubocz](https://hikingtrails.eu/obiekt/ubocz/) - Ubocz – szczyt o wysokości 755 m n.p.m. w Pasmach Pewelsko-Krzeczowskich. Położony jest w środkowej części Pasma Pewelskiego. Od zachodu sąsiaduje sąsiaduje ze szczytem Bąków a od północnego-wschodu ze szczytem Gachowizna. Południowo-wschodnie stoki odpadają do Potoku Pewlica Jeleśniańska a północno-zachodnie do Potoku Pewlica Pewelska. Wierzchołek jest bezleśny, zajęty przez pola i zabudowania miejscowości Hucisko. W dużym stopniu bezleśny jest również należący do tej miejscowości grzbiet opadający z niego w południowo-wschodnim kierunku do doliny Pewlicy. W północne, porośnięte lasem stoki wcinają się źródłowe cieki potoku Z Czeretnika. Przez szczyt przebiega żółty szlak turystyczny Jeleśnia – Gachowizna. Wędrówki powiązane z tagiem UBOCZ:
- [Bigosy](https://hikingtrails.eu/obiekt/bigosy/) - Bigosy (Bigoska) – szczyt o wysokości 740 m n.p.m. w Pasmach Pewelsko-Krzeczowskich. Położony jest w środkowej części Pasma Pewelskiego. Od zachodu sąsiaduje sąsiaduje ze szczytem Zawaliska a od północnego-wschodu ze szczytem Bąków. Południowo-wschodnie stoki odpadają do Potoku Pewlica Jeleśniańska a północno-zachodnie do Potoku Pewlica Pewelska. Zbocze północno-zachodnie porasta las w miejscu dawnych pól uprawnych. W większości bezleśny jest grzbiet południowo-wschodni skąd odsłania się rozległa panoramę Beskidu Żywiecko-Orawskiego. Żółty szlak turystyczny Jeleśnia – Gachowizna trawersuje szczyt od zachodniej strony. Wędrówki powiązane z tagiem BIGOSY:
- [Zawaliska](https://hikingtrails.eu/obiekt/zawaliska/) - Zawaliska – szczyt o wysokości 756 m n.p.m. w Pasmach Pewelsko-Krzeczowskich. Położony jest w środkowej części Pasma Pewelskiego. Od południa poprzez płytką przełęcz sąsiaduje ze szczytem Gracówka a od północnego-wschodu ze szczytem Bigosy. Południowo-wschodnie stoki odpadają do Potoku Pewlica Jeleśniańska a północno-zachodnie do Potoku Pewlica Pewelska. Wędrówki powiązane z tagiem ZAWALISKA: Szczyt Zawalisk jest porośnięty około 100-letnim lasem świerkowo-jodłowym nie oferując żadnych widoków. Od południowej strony dość wysoko podchodzą pola uprawne odsłaniając widoki na Beskid Żywiecko-Orawski. Na szczyt nie prowadzi żaden szlak turystyczny, od południowej strony można na niego dojść nieoznaczoną na mapie ścieżką. Żółty szlak turystyczny Jeleśnia – Gachowizna trawersuje szczyt od wschodniej strony. Wędrówki powiązane z tagiem ZAWALISKA:
- [Baków Groń](https://hikingtrails.eu/obiekt/bakow-gron/) - Baków Groń (Gachów Groń, Gachowizna) – szczyt o wysokości 756 m n.p.m. w Pasmach Pewelsko-Krzeczowskich. Położony jest w środkowej części Pasma Pewelskiego. Od zachodu sąsiaduje sąsiaduje ze szczytem Ubocz, na północny-wschód skręca główny grzbiet pasma w kierunku szczytu Kościanka. Północno-zachodnie stoki Baków Gronia opadają do potoku Z Czeretnika i są porośnięte lasem wtórnym w miejscu dawnych pół uprawnych. Stok południowo-wschodni, opadający do Pewlicy jest bardziej bezleśny, zajęty przez pola i zabudowania miejscowości Pewel Wielka. Roztacza się stąd widok na Beskid Żywiecko-Orawski. Przez szczyt przebiega niebieski szlak turystyczny Hucisko – Madohora. Wędrówki powiązane z tagiem BAKÓW GROŃ:
- [Góra Bystra](https://hikingtrails.eu/obiekt/gora-bystra/) - Góra Bystra – szczyt o wysokości 668 m n.p.m. w Beskidzie Wyspowym. Jest najdalej na południe wysuniętym szczytem Pasma Zbludzkich Wierchów. Znajduje się w zakończeniu grzbietu opadającego w widły rzeki Kamienica i jej dopływu – potoku Zbludza. Zachodnie stoki stromo opadają do rzeki Kamienica a stoki wschodnie łagodnie opadają do doliny potoku Zbludza. Od północnego-wschodu przez płytką przełęcz Bystra sąsiaduje ze szczytem Kamienne. Szczyt i stoki porośnięte są lasem mieszanym charakterystycznym dla piętra pogórza. Od wschodniej strony dość wysoko podchodzą zabudowania i pola uprawne odsłaniając widoki na sąsiednie szczyty Beskidu Wyspowego a w oddali na Pasmo Radziejowej w Beskidzie Sądeckim. Na szczycie od północnej strony znajdują się kilkumetrowej wysokości wychodnie skalne. Przez Górę Bystrą nie prowadzi żaden szlak turystyczny. Wędrówki powiązane z tagiem GÓRA BYSTRA:
- [Zbludzkie Wierchy](https://hikingtrails.eu/obiekt/zbludzkie-wierchy/) - Zbludzkie Wierchy – szczyt o wysokości 820 m n.p.m. w Beskidzie Wyspowym. Jest najwyższym szczytem Pasma Zbludzkich Wierchów i znajduje się w jego środkowej części. Zachodnie stoki stromo opadają do rzeki Kamienica a stoki wschodnie opadają do doliny potoku Zbludza. Od północny sąsiaduje ze szczytem Jasiennik a od południa ze szczytem Kamienne. Szczyt i stoki porośnięte są lasem mieszanym charakterystycznym dla piętra pogórza. Od wschodniej strony dość wysoko podchodzą zabudowania i pola uprawne odsłaniając widoki na sąsiednie szczyty Beskidu Wyspowego a w oddali na Beskid Sądecki. Czerwony szlak turystyczny okrąża szczyt od zachodniej strony, na sam szczyt prowadzi nieoznakowana ścieżka. Wędrówki powiązane z tagiem ZBLUDZKIE WIERCHY:
- [Kamienne](https://hikingtrails.eu/obiekt/kamienne/) - Kamienne – szczyt o wysokości 742 m n.p.m. w Beskidzie Wyspowym. Znajduje się w południowej części Pasma Zbludzkich Wierchów. Zachodnie stoki stromo opadają do rzeki Kamienica a stoki wschodnie opadają do doliny potoku Zbludza. Od północny sąsiaduje ze szczytem Zbludzkie Wierchy a od południowego-zachodu przez płytką przełęcz z Górą Bystrą. Szczyt i stoki porośnięte są lasem mieszanym charakterystycznym dla piętra pogórza. Od wschodniej strony dość wysoko podchodzą zabudowania i pola uprawne odsłaniając widoki na sąsiednie szczyty Beskidu Wyspowego a w oddali na Beskid Sądecki. Czerwony szlak turystyczny trawersuje szczyt od zachodniej strony a na sam szczyt prowadzi oznaczona na mapie ścieżka. Wędrówki powiązane z tagiem KAMIENNE:
- [Pasmo Zbludzkich Wierchów](https://hikingtrails.eu/obiekt/pasmo-zbludzkich-wierchow/) - Pasmo Zbludzkich Wierchów – niewielkie pasmo górskie w Beskidzie Wyspowym rozciągające się południkowo w widłach Kamienicy i jej dopływów: potoku Szczawa i potoku Zbludza. Znajduje się w zakończeniu grzbietu odbiegającego w południowym kierunku od wschodniej grani Mogielicy. Grzbiet ten zaczyna się tuż po południowej stronie Przełęczy Słopnickiej i biegnie poprzez Jasionik do Zbludzkich Wierchów. Najwyższy szczyt pasma to Zbludzkie Wierchy (820 m n.p.m.). Pozostałe szczyty to Jasiennik (776 m n.p.m.), Kamienne (742 m n.p.m.) i Góra Bystra (668 m n.p.m.). Stoki pasma są dość strome i porośnięte lasem mieszanym, w większości charakterystycznym dla piętra pogórza. Od południowej i wschodniej strony dość wysoko dochodzą zabudowania i pola uprawne miejscowości Kamienica i Zbludza. Dzięki temu odsłaniają się widoki na sąsiednie szczyty Beskidu Wyspowego a w oddali na Pasmo Radziejowej w Beskidzie Sądeckim. Wędrówki powiązane z tagiem PASMO ZBLUDZKICH WIERCHÓW:
- [Przełęcz pod Rycerzową](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-pod-rycerzowa/) - Przełęcz pod Rycerzową (Przełęcz Halna) – przełęcz na wysokości 1145 m n.p.m. w Beskidzie Żywiecko-Kysuckim. Oddziela szczyt Rycerzowej Wielkiej (1226 m) i Rycerzowej Małej (1206 m). Zachodnie stoki przełęczy opadają do doliny potoku Dziobaki, wschodnie do doliny potoku Cicha. Przełęcz jest trawiasta, znajduje się w obrębie Hali Rycerzowej. Rozciągają się z niej widoki na Beskid Śląski i Beskid Żywiecko-Orawski z dominującymi Babią Górą i Pilskiem. Na przełęczy krzyżują się szlaki: czerwony szlak turystyczny Rycerka – Sól, zielony szlak turystyczny Ujsoły – Hala Rycerzowa, czarny szlak turystyczny Soblówka – Hala Rycerzowa i niebieski szlak turystyczny Sól – Hala Rycerzowa. Wędrówki powiązane z tagiem PRZEŁĘCZ POD RYCERZOWĄ:
- [Jasionik](https://hikingtrails.eu/obiekt/jasionik/) - Jasionik (Jasiennik) – szczyt o wysokości 776 m n.p.m. w Beskidzie Wyspowym. Znajduje się w północnej części Pasma Zbludzkich Wierchów. Od południa sąsiaduje ze szczytem Zbludzkie Wierchy, wschodnie stoki opadają do doliny Potoku Zbludza a zachodnie do doliny Potoku Szczawa. Szczyt jest zalesiony, na wschodnich stokach znajdują się polany, z których roztacza się widok na pobliskie szczyty: Modyń, Ostra i Cichoń. Na szczyt nie prowadzi żaden szlak turystyczny. Wędrówki powiązane z tagiem JASIONIK:
- [Wysokie Bereście](https://hikingtrails.eu/obiekt/wysokie-berescie/) - Wysokie Bereście – wzgórze o wysokości 893 m n.p.m. na Pogórzu Popradzkim. Wraz z sąsiadującym od zachodu wzgórzem Bereście (867 m n.p.m.) tworzą samotny masyw o przebiegu równoleżnikowym nie łączący się z innymi wzniesieniami. Południowe stoki opadają do doliny Potoku Pusta, na północny-zachód odchodzi grzbiet opadający do Rzeki Muszynka a na wschód odchodzi grzbiet opadający do Potoku Szczawnik. Północne stoki masywu Bereścia opadają do Doliny Borsuczyna, której dnem płynie nienazwany potok będący dopływem Potoku Pusta. Szczyt i zbocza porasta jodłowy las z domieszką świerka i buka. Na szczycie w prześwitach między drzewami pojawia się widok na Jaworzynę Krynicką. Po wschodniej stronie szczytu była dawna polana łemkowska, obecnie praktycznie już całkowicie porośnięta lasem. Wysokie Bereście znajduje się na obszarze Popradzkiego Parku Krajobrazowego. Na szczyt nie prowadzi żaden szlak turystyczny, znakowana na mapie droga trawersuje szczyt od południa, a na szczyt można dotrzeć nie znakowaną na mapie ścieżką. Wędrówki powiązane z tagiem WYSOKIE BEREŚCIE:
- [Potok Pusta](https://hikingtrails.eu/obiekt/potok-pusta/) - Potok Pusta – potok o długości ok. 4,7 km na Pogórzu Popradzkim. Wypływa z przełęczy pomiędzy Pustą a Wysokim Bereściem a uchodzi do Muszynki na granicy Wojkowej i Tylicza. Potok płynie głęboką doliną opływając od południa i zachodu masyw Wysokiego Bereścia i jego północnego odgałęzienia. Wędrówki powiązane z tagiem POTOK PUSTA:
- [Pusta (Wojkowa)](https://hikingtrails.eu/obiekt/pusta-wojkowa/) - Pusta (Wojkowa) – wzgórze o wysokości 822 m n.p.m. na Pogórzu Popradzkim. Tworzy samotny masyw przebiegający od północnego-zachodu na południowy-wschód. Północny grzbiet opada do Rzeki Muszynka a południowy opada na przełęcz pomiędzy Pustą a Barwinkiem. Wschodnie stoki opadają do doliny Potoku Pusta a zachodnie do doliny Wojkowskiego Potoku. Szczyt jest porośnięty lasem mieszanym z przewagą jodły i świerka. Domieszką jest buk, brzoza, modrzew i liczne zarośla leszczyny. Po północnej stronie szczytu znajdują się przerzedzenia będące pozostałością dawnych polan. Od południowej strony dość wysoko podchodzą pola uprawne i łącki miejscowości Wojkowa. Na szczyt nie prowadzi żaden szlak turystyczny, można na niego wejść nieznakowaną na mapie ścieżką. Wędrówki powiązane z tagiem PUSTA (WOJKOWA):
- [Dolina Potoku Pusta](https://hikingtrails.eu/obiekt/dolina-potoku-pusta/) - Dolina Potoku Pusta – dolina na Pogórzu Popradzkim pomiędzy masywem Wysokiego Bereścia a grzbietem Kamiennego Horba. Dnem doliny płynie Potok Pusta, którego źródła znajdują się na przełęczy pomiędzy Wysokim Bereściem a Pustą. Zbocza doliny pokrywa las jodłowy z domieszką świerka, miejscami przeplatany buczyną karpacką. Cała dolina położona jest na obszarze Popradzkiego Parku Krajobrazowego. Wędrówki powiązane z tagiem DOLINA POTOKU PUSTA:
- [Kamienny Horb](https://hikingtrails.eu/obiekt/kamienny-horb/) - Kamienny Horb – wzgórze o wysokości 827 m n.p.m. na Pogórzu Popradzkim. Znajduje się w grzbiecie biegnącym od Wojkowej do Przełęczy Tylickiej. Na południowy-zachód grzbiet opada do miejscowości Wojkowa od północnego wschodu sąsiaduje ze szczytem Wysokie Bereście Południowe. Stoki północne opadają do doliny potoku Pusta a południowe do doliny Potoku Oľmov. Na południe odchodzi od Kamiennego Horbu grzbiet z wierzchołkiem Jalová. Szczyt jest porośnięty lasem. Przebiega tędy polsko-słowacka granica. Wyznaczono tu dwa szlaki turystyczne, słowacki Szlak Wschodniokarpacki (Východokarpatská magistrála) znakowany na czerwono oraz polski szlak Muszynka – Żegiestów znakowany na żółto. Kamienny Horb znajduje się na obszarze Popradzkiego Parku Krajobrazowego. Wędrówki powiązane z tagiem KAMIENNY HORB:
- [Wysokie Bereście Południowe](https://hikingtrails.eu/obiekt/wysokie-berescie-poludniowe/) - Wysokie Bereście Południowe – wzgórze o wysokości 839 m n.p.m. na Pogórzu Popradzkim. Znajduje się w grzbiecie biegnącym od Wojkowej do Przełęczy Tylickiej. Od południowego-zachodu sąsiaduje ze szczytem Kamienny Horb a od północnego-wschodu ze szczytem Pusta. Stoki północne opadają do doliny potoku Pusta a południowe do doliny Potoku Vesná. W kierunku południowo-wschodnim odchodzi boczny grzbiet ze szczytem Motovy opadający do miejscowości Snakov na Słowacji. Szczyt jest porośnięty lasem. Przebiega tędy polsko-słowacka granica. Wyznaczono tu dwa szlaki turystyczne, słowacki Szlak Wschodniokarpacki (Východokarpatská magistrála) znakowany na czerwono oraz polski szlak Muszynka – Żegiestów znakowany na żółto. Wysokie Bereście Południowe znajduje się na obszarze Popradzkiego Parku Krajobrazowego. Wędrówki powiązane z tagiem WYSOKIE BEREŚCIE POŁUDNIOWE:
- [Piekło Dalejowskie](https://hikingtrails.eu/obiekt/pieklo-dalejowskie/) - Piekło Dalejowskie – grupa skał będąca pomnikiem przyrody nieożywionej znajdująca się na Płaskowyżu Suchedniowskim w pobliżu miejscowości Bliżyn. Skałki zbudowane są z białego piaskowca triasowego rozłożone w kilku grupach na długości około 130 m. Występują liczne formy skalne takie jak ścianki, półki skalne, progi, urwiska i bloki skalne tworzące fragmentami skalny wąwóz oraz groty skalne, schroniska i jaskinie. Najwyższe skałki dochodzą do 4 metrów wysokości. Skałki Piekło Dalejowskie znajdują się na terenie Suchedniowsko-Oblęgorskiego Parku Krajobrazowego. Krzyżują się tu dwa szlaki turystyczne, czerwony szlak turystyczny Piekło – Niebo oraz zielony szlak turystyczny Bliżyn – Zagnańsk. Wędrówki powiązane z tagiem PIEKŁO DALEJOWSKIE:
- [Łysa Góra (Płaskowyż Suchedniowski)](https://hikingtrails.eu/obiekt/lysa-gora-plaskowyz-suchedniowski/) - Łysa Góra – wzgórze o wysokości 324 m n.p.m. w środkowej części Płaskowyżu Suchedniowskiego. Znajduje się na obszarze Suchedniowsko-Oblęgorskiego Parku Krajobrazowego. Szczyt jest płaski, całkowicie porośnięty lasem mieszanym. Na szczyt nie prowadzi żaden szlak turystyczny, w pobliżu przebiega leśna droga. Wędrówki powiązane z tagiem ŁYSA GÓRA (PŁASKOWYŻ SUCHEDNIOWSKI):
- [Czerwona Góra (Płaskowyż Suchedniowski)](https://hikingtrails.eu/obiekt/czerwona-gora-plaskowyz-suchedniowski/) - Czerwona Góra – wzgórze o wysokości 356 m n.p.m. w środkowej części Płaskowyżu Suchedniowskiego. Znajduje się na obszarze Suchedniowsko-Oblęgorskiego Parku Krajobrazowego. Szczyt jest płaski, całkowicie porośnięty lasem mieszanym. Czerwona Góra zbudowana jest z zabarwionych na czerwono piaskowców dolnotriasowych. W pobliżu szczytu przebiega czarny szlak turystyczny Suchedniów – Rezerwat Dalejów. Wędrówki powiązane z tagiem CZERWONA GÓRA (PŁASKOWYŻ SUCHEDNIOWSKI):
- [Płaskowyż Suchedniowski](https://hikingtrails.eu/obiekt/plaskowyz-suchedniowski/) - Płaskowyż Suchedniowski – płaskowyż znajdujący się w północnej części Wyżyny Kieleckiej. Od północy sąsiaduje ze Wzgórzami Opoczyńskimi, Garbem Gielniowskim i Przedgórzem Iłżeckim, od południa sąsiaduje z Górami Świętokrzyskimi, od zachodu sąsiaduje ze Wzgórzami Łopuszańskimi a od wschodu z Wyżyną Sandomierską. Jest zbudowany z piaskowców dolnotriasowych gdzieniegdzie przykrytych plejstoceńskimi piaskami i glinami. Rzeźbę terenu tworzą kopulaste wzniesienia o wysokości 300–400 m n.p.m. oraz kotliny denudacyjne. Najwyższym wzniesieniem jest Świnia Góra o wysokości 390 m n.p.m. Płaskowyż w przeważającej części porośnięty jest lasami Puszczy Świętokrzyskiej. W obniżeniach terenu zachowały się torfowiska i wilgotne łąki. Występują tu najważniejsze gatunki drzew lasotwórczych: jodła, sosna, świerk, buk, dąb a także jesion i klon jawor. Ponadto kompleksy leśne stanowią główną ostoję dla modrzewia polskiego. Występuje tu również na naturalnych stanowiskach cis. Zwarte kompleksy leśne zajmują obszary nigdy nie użytkowane rolniczo, stąd cechuje je wysoki stopień naturalności. Wędrówki powiązane z tagiem PŁASKOWYŻ SUCHEDNIOWSKI:
- [Brama Piekielna](https://hikingtrails.eu/obiekt/brama-piekielna/) - Brama Piekielna – formacja skalna znajdująca się na Płaskowyżu Suchedniowskim w pobliżu miejscowości Bliżyn. Jest to pomnik przyrody nieożywionej zbudowany z piaskowców triasowych. W wyniku erozji wodnej powstała szczelina o szerokości około 1,5 m i wysokości około 2 m przykryta blokiem skalnym o średnicy 3 m i grubości 1 m. Skała Brama Piekielna znajduje się na terenie Suchedniowsko-Oblęgorskiego Parku Krajobrazowego. Krzyżują się tu dwa szlaki turystyczne, czerwony szlak turystyczny Piekło – Niebo oraz zielony szlak turystyczny Bliżyn – Zagnańsk. Wędrówki powiązane z tagiem BRAMA PIEKIELNA:
- [Bukowiec (Pogórze Rożnowskie)](https://hikingtrails.eu/obiekt/bukowiec-pogorze-roznowskie/) - Bukowiec – wzgórze o wysokości 493 m n.p.m. na Pogórzu Rożnowskim. Tworzy niewielki masyw ułożony równoleżnikowo. Południowe i zachodnie stoki opadają do Potoku Paleśnianka, na północ odchodzi grzbiet biegnący do wzniesień w okolicach miejscowości Jamna, wschodnie stoki opadają do miejcowości Siekierczyna. Na szczycie oraz na stokach znajdują się liczne skały zbudowane są z gruboziarnistych piaskowców zlepieńcowych. Rozrzucone są na stoku tuż pod szczytowymi partiami wzniesienia oraz na grzbiecie biegnącym od niego w kierunku zachodnim. Zbudowane są z piaskowca ciężkowickiego płaszczowiny śląskiej. W celu ochrony znajdujących się tu grup skalnych w 1953 r. utworzony został Rezerwat przyrody Diable Skały. Jego powierzchnia wynosi 16,07 ha. Na terenie rezerwatu znajdują się jaskinie szczelinowe. Największa – Diabla Dziura w Bukowcu, ma 365 m długości i 42,5 m głębokości. Partie grzbietowe i szczyt porośnięty jest lasem mieszanym charakterystycznym dla piętra pogórza. Teren rezerwatu porośnięty jest lasem sosnowo-dębowym oraz częściowo kwaśną buczyną i typową buczyną karpacką. Niższe części stoków są bezleśne, na których znajdują się na pola uprawne i zabudowania miejscowości Bukowiec. Potoki spływające ze stoków Bukowca znajdują się w zlewni Przydonickiego Potoku, Paleśnianki i Siekierczanki. Wędrówki powiązane z tagiem BUKOWIEC (POGÓRZE ROŻNOWSKIE):
- [Rezerwat Dalejów](https://hikingtrails.eu/obiekt/rezerwat-dalejow/) - Rezerwat Przyrody Dalejów – rezerwat leśny znajdujący się w miejscowości Wołów, w gminie Bliżyn, w powiecie skarżyskim, w województwie świętokrzyskim. Leży na terenie Suchedniowsko-Oblęgorskiego Parku Krajobrazowego. Jest to rezerwat częściowy utworzony w 1978 r na obszarze 87,25 ha. Celem ochrony rezerwatu jest zachowanie ekosystemu leśnego o cechach naturalnych z wielogatunkowym drzewostanem, wraz z siedliskami rzadkich organizmów saproksylicznych. Drzewostany uważane są za pozostałości dawnej Puszczy Świętokrzyskiej. Tworzy je głównie jodła i modrzew polski oraz buk, dąb, sosna, świerk, brzoza, jawor, osika i olsza. Wiek drzewostanów określa się na 80 do 150 lat, przy czym wiele dorodnych okazów modrzewia, a także jodły, buka i dębu osiągnęło 180 i więcej lat, oraz rozmiary drzew pomnikowych. Równie zróżnicowane jest drugie piętro lasu, które tworzą drzewa w wieku 20 do 70 lat. Znalazły tu odpowiednie warunki siedliskowe liczne zespoły roślinne: – zespół z brzozą omszoną, – żyzna buczyna karpacka, – kontynentalny bór bagienny, – grądy, – bór mieszany z jodłą. Osobliwością przyrodniczą rezerwatu jest modrzew polski rodzimego pochodzenia, odnawiający się z samosiewu i stanowiący gatunek główny lub domieszkowy. Odznacza się bardzo dobrym stanem zdrowotnym, znakomitą jakością drewna. Wysoką jakością wyróżnia się również zajmująca znaczną powierzchnię jodła. W rezerwacie rośnie bardzo ciekawy okaz świerka wężowego. Występuje tu także świerk kolumnowy – odmiana świętokrzyska. Podszyt stanowią głównie grab, dąb, buk, jarzębina, kruszyna, trzmielina, brzoza, osika, bez czarny i koralowy. W bogatym runie spotykamy gajowca żółtego, dąbrówkę rozesłaną, szczawik zajęczy, siódmaczka leśnego, fiołka leśnego, wietlicę samczą, zawilca gajowego oraz wiele gatunków chronionych i rzadkich, w tym: lilia złotogłów, wawrzynek wilczełyko, storczyk plamisty, podkolan biały, kosaciec syberyjski, bluszcz pospolity, konwalia majowa, liczydło górskie, widłak jałowcowaty i inne. Z mchów występią tu Catharienea undulata, Mnium cuspidatum, Mnium punctatum, Politrychum commune, Politrychum attenuatum, Entodon schreberi, Hylocomium spendens, a na siedliskach podmokłych przeważają Sphagnum apiculatum, Sphagnum megallanicum. Przez rezerwat przebiega znakowany na czerwono szlak turystyczny Piekło – Niebo (Piekielny Szlak) oraz znakowany na zielono szlak turystyczny Bliżyn – Zagnań, a swój początek ma tu znakowany na czarno szlak turystyczny Suchedniów – Rezerwat Dalejów. W pobliżu rezerwatu znajduje się pomnik przyrody Piekło Dalejowskie, rezerwaty przyrody Bliżyn – Kopalnia Ludwik oraz Świnia Góra, a także osobliwa formacja skalna Brama piekielna. Wędrówki powiązane z tagiem REZERWAT DALEJÓW:
- [Kamienna Góra (Płaskowyż Suchedniowski)](https://hikingtrails.eu/obiekt/kamienna-gora-plaskowyz-suchedniowski/) - Kamienna Góra (Płaskowyż Suchedniowski) – wzgórze o wysokości 349 m n.p.m. w środkowej części Płaskowyżu Suchedniowskiego. Znajduje się na obszarze Suchedniowsko-Oblęgorskiego Parku Krajobrazowego. Od wschodu sąsiaduje ze wzgórzem Szpic, od północy sąsiaduje ze wzgórzem Czub, od zachodu sąsiaduje ze wzgórzem Czerwona Góra a pod południa ze wzgórzem Sucha Góra. Szczyt jest całkowicie zalesiony, znajdują się na nim skałki zbudowane z białego piaskowca triasowego. Na południe od szczytu znajdują się dawne kopalnie kamienia. Przez Kamienną Górę nie przebiega żaden szlak turystyczny, można się na nią dostać leśnymi drogami od czerwonego szlaku turystycznego przebiegającego kilkaset metrów na zachód od szczytu. Wędrówki powiązane z tagiem KAMIENNA GÓRA (PŁASKOWYŻ SUCHEDNIOWSKI):
- [Masyw Kopacza](https://hikingtrails.eu/obiekt/masyw-kopacza/) - Masyw Kopacza – masyw górski w południowej części Pogórza Dynowskiego, na północ od Sanoka, będący przedłużeniem Pasma Olchowieckiego Gór Słonnych na zachód od Doliny Sanu. Opływający masyw San tworzy w tym miejscu Przełom Sanu w Trepczy. Na zachód Masyw Kopacza odgraniczony jest doliną Pijawki od masywu Wrocznia, na północ przez przełęcz nad Dębną łączy się z Pasmem Grabówki. Najwyższym szczytem masywu jest wzgórze Kopacz o wysokości 534 m n.p.m. Większość terenu jest porośnięta lasem mieszanym charakterystycznym dla piętra pogórza. Wędrówki powiązane z tagiem MASYW KOPACZA:
- [Niuchowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/niuchowa/) - Niuchowa – wzgórze o wysokości 461 m n.p.m. w południowej części Pogórza Dynowskiego. Znajduje się w Masywie Kopacza, na północnym końcu grzbietu odchodzącego od wzgórz Horodyszcze i Horodna. Zachodnie zbocza opadają do Jaru Rzyczki, północne i południowe stoki grzbietu opadają do niewielkich strumieni będących dopływami Sanu a od wschodu Niuchowa sąsiaduje ze wzgórzem Horodna. Szczyt i zbocza są porośnięte podgórską formą buczyny karpackiej, widoki na sąsiednie wzgórza odsłaniają się pomiędzy drzewami tylko w okresie bezlistnym. Na szczyt prowadzi oznaczona na mapie ścieżka. Wędrówki powiązane z tagiem NIUCHOWA:
- [Horodyszcze](https://hikingtrails.eu/obiekt/horodyszcze/) - Horodyszcze – wzgórze o wysokości 426 m n.p.m. na Pogórzu Dynowskim. Znajduje się w południowej części pogórza, w Masywie Kopacza, w miejscu największego przewężenia doliny Sanu. Od północy sąsiaduje ze wzgórzem Horodna, od wschodu wzgórze opływa Rzeka San, południowe stoki opadają do miejscowości Trepcza, na północny-zachód odchodzi grzbiet ze szczytem Niuchowa. Szczyt jest porośnięty podgórską formą buczyny karpackiej, zbocza porasta las mieszany charakterystyczny dla piętra pogórza. Ze szczytu w prześwitach między drzewami odsłania się widok na Dolinę Sanu. Na szczycie znajduje się starożytne grodzisko, tworzące potężne założenie obronne położone na lewym brzegu Sanu, około 150 m powyżej lustra rzeki. Jest to grodzisko pierścieniowate o regularnie owalnym planie i wymiarach 37 x 42 m oraz powierzchni 0,13 ha. Otoczone jest fosą oraz zachowanym we fragmencie wałem zewnętrznym o konstrukcji skrzyniowej. Skrzynie wykonane były z drewna bukowego. Dodatkowym zabezpieczeniem grodziska były kolejne cztery wały zaporowe. Najstarsze odkryte ślady działalności człowieka w tej osadzie pochodzą z okresu epoki brązu i są to przedmioty m.in. siekiery, dłuta, sztylety oraz ceramika datowana na około 1500 r. p.n.e. Ślady kolejnych kultur pradziejowych datowane są na 250 r. p.n.e. – do II wieku n.e., a jej przekaźnikiem byli Celtowie. Poza ceramiką charakterystyczną dla tej kultury, Celtowie zbudowali tu również osadę obronną. Grodziska oraz osada datowane są na okres z przedziału od VIII do XIII wieku. Znalezione tam artefakty, oraz historia regionu pozwala określić grody jako lędziańskie. Prawdopodobnie gród wchodził w skład systemu obronnego tzw. Grodów Czerwieńskich. Odkopano elementy posadowienia wczesnośredniowiecznej świątyni lub nawet dwóch. Można to wnioskować po tym, że na ruinach (zgliszczach) wcześniejszej znajdują się pozostałości nieco późniejszego obiektu, który prawdopodobnie powstał na miejscu nie odbudowywanego już grodu. Ponieważ na terenie obecnego miasta Sanoka nie znaleziono śladów większej osady, grodu czy warowni sprzed XIII wieku, przeprowadzone badania archeologiczne sugerują, że gród “Sanok”, wzmiankowany w Latopisie Hipackim z 1150 oraz miejsce zawarcia tzw. “Umowy Sanockiej” z 1209 znajdowały się na terenie odkopanego w tym miejscu przez archeologów stanowiska Horodna i Horodyszcze w obrębie wsi Trepcza. W połowie XIII wieku grodzisko upadło. W przebadanych przez archeologów warstwach kulturowych w tzw. warstwie spalenizny odnaleziono wiele bełtów strzał w typach spotykanych u koczowniczych jeźdźców mongolskich. Na szczyt prowadzi oznaczona na mapie ścieżka. Wędrówki powiązane z tagiem HORODYSZCZE:
- [Horodna](https://hikingtrails.eu/obiekt/horodna/) - Horodna – wzgórze o wysokości 367 m n.p.m. na Pogórzu Dynowskim. Znajduje się w południowej części pogórza, w Masywie Kopacza, w miejscu największego przewężenia doliny Sanu. Od południa sąsiaduje ze wzgórzem Horodyszcze, od wschodu wzgórze opływa Rzeka San, na zachód odchodzi grzbiet ze szczytem Niuchowa, a na północ grzbiet ze szczytem Kopacz. Szczyt i zbocza są porośnięte podgórską formą buczyny karpackiej. Ze szczytu w prześwitach między drzewami odsłania się widok na Dolinę Sanu. Na szczycie znajdują się ślady osadnictwa wczesnośredniowiecznego, osadnictwa z wczesnej epoki brązu i okresu lateńskiego. Na stoku wzgórza znajdują się również VIII — X wieczne cmentarzyska ciałopalne i kurhanowe, a na przeciwległej kulminacji Horodyszcza cerkwisko po XII wiecznej cerkwi. Dwuczłonowe grodzisko Horodnego składało się z właściwego grodu – niewielkich rozmiarów – do którego od południa przylegał drugi człon w kształcie wydłużonego owalu, prawdopodobnie podgrodzie. System obronny składał się z dwu linii pierścieniowatych wałów, od strony północnej wzmocniony. U podnóża wzgórza biegnie historyczny szlak, którym transportowano sól tyrawską, a obecnie droga powiatowa z Sanoka do Mrzygłodu. Na szczyt prowadzi oznaczona na mapie ścieżka. Wędrówki powiązane z tagiem HORODNA:
- [Kopacz](https://hikingtrails.eu/obiekt/kopacz/) - Kopacz – wzgórze o wysokości 534 m n.p.m. na Pogórzu Dynowskim w Masywie Kopacza. Znajduje się w centralnej części masywu, w grzbiecie biegnącym z północnego-zachodu na południowy-wschód. Jest najwyższym szczytem tego masywu. Od północnego-zachodu sąsiaduje ze szczytem Banna Góra, północne stoki opadają do doliny potoku będącego dopływem Pijawki, południowo-wschodnie stoki stromo opadają do Brzozowej Doliny a zachodnie stoki opadają do doliny potoku będącego dopływem Sanu. Szczyt i zbocza są porośnięte podgórską formą buczyny karpackiej, widoki na sąsiednie wzgórza odsłaniają się pomiędzy drzewami tylko w okresie bezlistnym. Na szczyt prowadzi oznaczona na mapie ścieżka. Wędrówki powiązane z tagiem KOPACZ:
- [Husakówka](https://hikingtrails.eu/obiekt/husakowka/) - Husakówka – wzgórze o wysokości 446 m n.p.m. na Pogórzu Dynowskim w Masywie Kopacza. Znajduje się w grzbiecie biegnącym z północnego-zachodu na południowy-wschód z kulminacją szczytu Kopacza. Północne i zachodnie stoki opadają do doliny Potoku Pijawka, południowej stoki opadają do wąskiej doliny nienazwanego potoku, dopływu Pijawki a od południowego-wschodu sąsiaduje z Banną Górą. Szczyt i zbocza są porośnięte podgórską formą buczyny karpackiej, widoki na sąsiednie wzgórza odsłaniają się pomiędzy drzewami tylko w okresie bezlistnym. Na szczyt prowadzi oznaczona na mapie ścieżka. Wędrówki powiązane z tagiem HUSAKÓWKA:
- [Banna Góra](https://hikingtrails.eu/obiekt/banna-gora/) - Banna Góra – wzgórze o wysokości 446 m n.p.m. na Pogórzu Dynowskim w Masywie Kopacza. Znajduje się w grzbiecie biegnącym z północnego-zachodu na południowy-wschód z kulminacją szczytu Kopacza. Od północnego-zachodu sąsiaduje ze szczytem Husakówka, północne stoki opadają do doliny potoku będącego dopływem Pijawki, od południowego-wschodu sąsiaduje ze szczytem Kopacz a zachodnie stoki opadają do doliny potoku będącego dopływem Sanu. Szczyt i zbocza są porośnięte podgórską formą buczyny karpackiej, widoki na sąsiednie wzgórza odsłaniają się pomiędzy drzewami tylko w okresie bezlistnym. Na szczyt prowadzi oznaczona na mapie ścieżka. Wędrówki powiązane z tagiem BANNA GÓRA:
- [Góry Złote](https://hikingtrails.eu/obiekt/gory-zlote/) - Góry Złote – pasmo górskie w Sudetach Wschodnich w Polsce i Czechach. Rozciąga się od Przełęczy Kłodzkiej na północnym-zachodzie do Przełęczy Ramzovskiej na południowym-wschodzie i do Doliny Rzeki Bělá na wschodzie. Od północnego-zachodu Góry Złote sąsiadują z Kotliną Kłodzką, od zachodu z Masywem Śnieżnika, od południa z Jesionikami, od wschodu z Obniżeniem Otmuchowskim a pod północny z Górami Bardzkimi. Najwyższym szczytem Gór Złotych jest Smrek (1127 m n.p.m.) znajdujący się po czeskiej stronie, a w polskiej części Postawna (1117 m n.p.m.). Pod względem geologicznym Góry Złote należą do pogranicza Sudetów Zachodnich (struktura zachodniosudecka) oraz Sudetów Wschodnich (struktura wschodniosudecka). Zbudowane są ze skał metamorficznych – w większości z gnejsów i łupków łyszczykowych z wkładkami łupków łyszczykowych z granatami, paragnejsów, amfibolitów, łupków kwarcowych, łupków grafitowych, marmurów kalcytowych i dolomitowych, skał wapienno-krzemianowych, erlanów, fyllitów. W wyniku erozji, wietrzenia, transportu i depozycji na skałach krystalicznych utworzyły się w plejstocenie i holocenie pokrywy glin, a w dolinach rzecznych żwiry, piaski, lokalnie mady rzeczne. Różnorodność skał występujących na tym terenie przyczyniło się do rozwoju górnictwa. Znajduje się tu duża ilość kamieniołomów, obecnie w większości już nieczynnych. Surowce skalne były wykorzystywane w budownictwie, przede wszystkim bazalty wydobywane w okolicach Lutyni i gnejsy wydobywane w rejonie Radochowa. Do dziś prowadzi się wydobycie wapieni krystalicznych w okolicach Lipovej-Lázni, w Vápennej i Supíkovicach oraz granitu w okolicy Žulovej. Góry Złote obfitują również w liczne źródła wód mineralnych. Ich występowanie związane jest ze strefą wulkaniczną i uskokową w tym regionie. W kurorcie Lądek-Zdrój znajdują się ciepłe źródła mineralne – termy o unikalnym w skali europejskiej składzie chemicznym i leczniczych właściwościach. Kąpiele w tamtejszych radoczynnych termach siarczkowo – fluorkowych mają dobroczynne działanie. W Lądku-Zdroju zlokalizowanych jest 6 naturalnych źródeł wód leczniczych oraz jeden głęboki odwiert wody termalnej. Ukształtowanie terenu tworzą płaskie grzbiety rozdzielone stosunkowo płytkimi przełęczami. Połowa szczytów osiągających 1000 m n.p.m. ma wyniosłość poniżej 15 metrów i płaskie szczyty. Dominuje tu krajobraz starszych gór i starych dolin rzecznych. Szczyty i zbocza gór są w większości zalesione. Występuje tu piętrowy układ roślinności górskiej. Regiel dolny sięga do wysokości 800–900 m n.p.m. i tworzą go głównie drzewostany świerkowe, urozmaicone domieszką buka, modrzewia i pojedynczo występującym dębem. W lasach regla górnego dominują drzewostany świerkowe. W Górach Złotych występuje wiele roślin objętych ochroną. W celu ochrony resztek pierwotnego lasu regla dolnego i górnego utworzono w 1963 roku Rezerwat Przyrody Puszcza Śnieżnej Białki. W Rezerwacie Przyrody Nowa Morawa ochroną objęto fragment pierwotnej Puszczy Sudeckiej, z rzadkim górskim lasem świerkowym i kwaśną buczyną. W Górach Złotych, zarówno po stronie czeskiej jak i polskiej, wytyczono wiele szlaków turystycznych, szlaków rowerowych i szlaków narciarstwa biegowego. Najważniejsze atrakcje turystyczne to po polskiej stronie kopalnia złota i arsenu w Złotym Stoku, Jaskinia Radochowska, kalwaria na Cierniaku, uzdrowisko w Lądku Zdroju, arboretum w Lądku, ruiny zamku Karpień, skały Trojan. Po czeskiej stronie atrakcjami są między innymi miasto Javornik, ruiny zamku Rychleby, uzdrowisko Lipová-lázně, Nýznerovské vodopády, Šafářova skála. Wędrówki powiązane z tagiem GÓRY ZŁOTE:
- [Postawna](https://hikingtrails.eu/obiekt/postawna/) - Postawna – szczyt o wysokości 1117 m n.p.m. w Górach Złotych, w Sudetach Wschodnich. Jest najwyższym szczytem w polskiej części Gór Złotych. Od wschodu poprzez płytką przełęcz Bielskie Siodło sąsiaduje ze szczytem Brusek (1115 m n.p.m.). Od południa sąsiaduje ze szczytem Travná hora znajdującym się po czeskiej stronie. Północne i zachodnie stoki opadają do potoków Biały Spław i Długi Spław, będącymi głównymi ciekami źródliskowymi rzeki Biała Lądecka. Szczyt i zbocza od wysokości około 900 m n.p.m. porasta górnoreglowy las świerkowy. Sam wierzchołek jest płaski i nie dostarcza żadnych widoków. Na Postawną nie prowadzi żaden szlak turystyczny. Szczyt położony jest około 300 m od granicy polsko-czeskiej. Można na niego dojść słabo oznaczoną ścieżką od granicy. Wędrówki powiązane z tagiem POSTAWNA:
- [Biała Lądecka](https://hikingtrails.eu/obiekt/biala-ladecka/) - Biała Lądecka – rzeka o długości 52 km w dorzeczu Odry będąca prawym dopływem Nysy Kłodzkiej. Jej źródła znajdują się na północnych i zachodnich stokach Postawnej w Górach Złotych, na wysokości około 1050 m n.p.m. Główne cieki źródliskowe tworzą dwa strumienie spływające ze stoków Postawnej: Biały Spław i Długi Spław. Główne miasta, przez które przepływa to Stronie Śląskie i Lądek Zdrój. Uchodzi do Nysy Kłodzkiej w Krosnowicach na południe od Kłodzka na wysokości 297 m n.p.m. Dorzecze o powierzchni 314,6 km² ma w większości górski charakter. W górnym biegu rzeka płynie głęboko wciętą doliną, tworząc malownicze meandry i kaskady. Od Bielic do Stronia Śląskiego dolina rozszerza się. Na odcinku Stronie – Lądek – Radochów rzeka tworzy przełom ograniczony wzniesieniami zbudowanymi z gnejsów gierałtowskich i śnieżnickich, na których rozsiane są liczne skalne wychodnie. Od Radochowa dolina mocno poszerza się, płaskie dno doliny zajmują tu głównie grunty rolnicze. Widoczne są wyraźnie tarasy plejstoceńskie. Dno zalegają czwartorzędowe osady: żwiry nakryte glinami, spod których gdzieniegdzie wystają twardzielowe pagóry. Miejsce, do którego dotarł lodowiec, wyznaczone jest przez charakterystyczne osady denne zalegające dolinę począwszy od Trzebieszowic. Wędrówki powiązane z tagiem BIAŁA LĄDECKA:
- [Potok Racławka](https://hikingtrails.eu/obiekt/potok-raclawka/) - Potok Racławka – potok na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej, lewy dopływ Rudawy o długości 16,5 km. Cała jego zlewnia znajduje się na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej, w powiecie krakowskim w województwie małopolskim. W górnym biegu przepływa przez Dolinę Racławki. Potok swoje źródła ma w północnej części wsi Czubrowic, w Dubiu łączy się z potokiem Szklarka płynącym z północnego wschodu i uchodzi do Rudawy w południowo-zachodniej części miejscowości Rudawa. Po drodze Racławka zasilana jest licznymi źródłami i potokami. Wędrówki powiązane z tagiem POTOK RACŁAWKA:
- [Łom Hrabski](https://hikingtrails.eu/obiekt/lom-hrabski/) - Łom Hrabski – nieczynny kamieniołom w Dolinie Racławki na Wyżynie Olkuskiej. Inne nazwy to Łom Pisarski, Łom Włoski i Marmurowa Góra. Administracyjnie znajduje się w miejscowości Dubie, w województwie małopolskim. Wykuty został na prawych zboczach doliny, na stromych, północno-wschodnich stokach wzgórza Zamczysko (430 m n.p.m.). Skały Łomu Hrabskiego prawdopodobnie powstały w karbonie lub permie podczas tzw. orogenezy hercyńskiej. W województwie krakowskim jest to jedyne miejsce, w którym można zaobserwować uskok hercyński. Jego płaszczyzna jest dobrze widoczna na północnej ścianie kamieniołomu. Można tu obserwować wapienie dębnickie. Na ścianie południowej występują wapienie stromatoporowe. Łom Hrabski jest zalesiony, porasta go buczyna karpacka z gatunkami górskimi w runie. Przez łom przebiega czerwona ścieżka dydaktyczna o tematyce geologicznej. Ścieżkę poprowadzono od parkingu w Dubiu obok kamieniołomu w Dubiu, dnem wąwozu Zbrza, obok kamieniołomu Dębniki i Łomu Hrabskiego do dna Doliny Racławki. Wędrówki powiązane z tagiem ŁOM HRABSKI:
- [Pasieczna (Góry Złote)](https://hikingtrails.eu/obiekt/pasieczna-gory-zlote/) - Pasieczna – szczyt o wysokości 927 m n.p.m. w Górach Złotych w Sudetach Wschodnich. Od południa sąsiaduje ze szczytem Karkulka a od północnego-wschodu ze szczytem Kowadło. Zachodnie zbocza stromo opadają do doliny rzeki Biała Lądecka a wschodnie do doliny potoku Stříbrný. Szczyt jest płaski o słabo zarysowanym wierzchołku. Stanowi boczną, północno-zachodnią kulminację wierzchowiny masywu Smreka, położonego po czeskiej stronie. Zbudowany jest ze skał metamorficznych, głównie z gnejsów gierałtowskich oraz łupków krystalicznych. Szczyt nie dostarcza żadnych widoków. Na zachodnim zboczu znajduje się grupa wychodni skalnych Myśliwskie Skały. W pobliżu szczytu, granicą polsko-czeską, przebiega znakowany na żółto czeski szlak turystyczny Lázně Jeseník – Špičák. Wędrówki powiązane z tagiem PASIECZNA (GÓRY ZŁOTE):
- [Smrek (Góry Złote)](https://hikingtrails.eu/obiekt/smrek-gory-zlote/) - Smrek – najwyższy szczyt Gór Złotych (czes. Rychlebské hory) o wysokości 1127 m n.p.m., położony w Czechach, w odległości kilkuset metrów od granicy z Polską. Od zachodu sąsiaduje ze szczytem Brusek, od południa ze szczytem Kuník. Na północ odchodzi długi grzbiet z kulminacją Stříbrný vrch opadający do doliny potoku Stříbrný a od wschodniej strony zbocza Smreka stromo opadają do doliny Dlouhá. W kierunku północno-zachodnim znajduje się Przełęcz u Trzech Granic, która swoją nazwę zawdzięcza historycznemu skrzyżowaniu granic Śląska, Moraw i ziemi kłodzkiej. Szczyt jest płaski i całkowicie porośnięty górnoreglowym lasem świerkowym. Na jego terenie rozciąga się Wyżyna Malení z typową roślinnością torfową, chroniona jako pomnik przyrody Rašeliniště na Smrku. Obszar o powierzchni 6,7 hektara chroni unikatowe torfowisko górskie z lasami świerkowymi na torfie. Na szczyt nie prowadzi żaden szlak turystyczny, w pobliżu przebiega czeska ścieżka turystyczna znakowana kolorem czerwonym. Wędrówki powiązane z tagiem SMREK (GÓRY ZŁOTE):
- [Smrek Trójkrajny](https://hikingtrails.eu/obiekt/smrek-trojkrajny/) - Smrek Trójkrajny – szczyt o wysokości 1110 m n.p.m. w Górach Złotych, w Sudetach Wschodnich. Od południowego-wschodu przez Przełęcz u Trzech Granic sąsiaduje ze szczytem Smrek po czeskiej stronie. Od północny przez długi grzbiet sąsiaduje ze szczytem Klonowiec, od zachodu sąsiaduje ze szczytem Smrecznik a od południowego-zachodu ze szczytem Brusek. Szczyt jest płąski o słabo zarysowanym wierzchołku, jest niezauważalny w terenie. Stanowi boczną północno-zachodnią spłaszczoną kulminację rozległej wierzchowiny masywu Smreka, położonego po czeskiej stronie. Zbudowany jest ze skał metamorficznych, łupków łyszczykowych i gnejsów gierałtowskich. Porośnięty jest w większości naturalnym lasem regla dolnego, a w partiach szczytowych regla górnego. W pobliżu szczytu, granicą polsko-czeską przebiega znakowany na żółto czeski szlak turystyczny Lázně Jeseník – Špičák. Wędrówki powiązane z tagiem SMREK TRÓJKRAJNY:
- [Przełęcz u Trzech Granic](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-u-trzech-granic/) - Przełęcz u Trzech Granic – przełęcz w Górach Złotych na wysokości 1101 m n.p.m. pomiędzy szczytem Smrek (1127 m n.p.m.) po czeskiej stronie i Smrek Trójkrajny (1107 m n.p.m.) po polskiej stronie. Przełęcz jest miejscem styku historycznych granic trzech krain: Śląska, Moraw i ziemi kłodzkiej. Wędrówki powiązane z tagiem PRZEŁĘCZ U TRZECH GRANIC:
- [Przełęcz Bielskie Siodło](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-bielskie-siodlo/) - Przełęcz Bielskie Siodło – przełęcz na wysokości 1087 m n.p.m. w Górach Złotych, w Sudetach Wschodnich, na granicy polsko-czeskiej. Przełęcz oddziela szczyt Postawna od szczytu Brusek. Przełęcz jest płytka i szeroka, północne zbocza łagodnie opadają do potoku Biały Spław, będącego jednym z dwóch potoków źródliskowych rzeki Biała Lądecka. Południowo-wschodnie zbocza opadają do doliny potoku Branná. Na przełęczy znajduje się niewielka słabo zalesiona polana porośnięta borówką brusznicą i borówką czarną. Okolice przełęczy porastają skarłowaciałe resztki pierwotnego lasu świerkowego. Niższe partie przełęczy porasta w większości naturalny las świerkowy regla dolnego z domieszką drzew liściastych a w partiach szczytowych regla górnego. Przez przełęcz nie przebiega żaden szlak turystyczny. Wędrówki powiązane z tagiem PRZEŁĘCZ BIELSKIE SIODŁO:
- [Klonowiec (Góry Złote)](https://hikingtrails.eu/obiekt/klonowiec-gory-zlote/) - Klonowiec – szczyt o wysokości 962 m n.p.m. w Górach Złotych w Sudetach Wschodnich, położony na granicy polsk-czeskiej. Od południowego-wschodu sąsiaduje ze szczytem Smrek Trójkrajny, od północy sąsiaduje ze szczytem Karkulka. Zachodnie zbocza stromo opadają do doliny rzeki Biała Lądecka a wschodnie do doliny potoku Stříbrný. Szczyt jest płaski o słabo zarysowanym wierzchołku, stanowi boczną kulminacją na północno-zachodnim zboczu masywu Smreka Trójkrajnego. Zbudowany jest ze skał metamorficznych, głównie z gnejsów gierałtowskich oraz łupków krystalicznych. Na zboczach Klonowca pośród drzew występują pojedyncze kamienie. Porośnięty jest w większości naturalnym lasem mieszanym regla dolnego, a w partiach szczytowych fragmentarycznie występuje bór świerkowy regla górnego. Przez szczyt, granicą polsko-czeską, przebiega znakowany na żółto czeski szlak turystyczny Lázně Jeseník – Špičák. Wędrówki powiązane z tagiem KLONOWIEC (GÓRY ZŁOTE):
- [Brusek](https://hikingtrails.eu/obiekt/brusek/) - Brusek – szczyt o wysokości 1115 m n.p.m. w Górach Złotych, w Sudetach Wschodnich. Położony jest na granicy polsko-czeskiej. Jest drugim co do wysokości szczytem w polskiej części Gór Złotych. Od wschodu sąsiaduje ze szczytem Smrek, od południowego-zachodu przez Przełęcz Bielskie Siodło sąsiaduje ze szczytem Postawna, południowo-wschodnie stoki opadają do doliny potoku Branná a północne stoki opadają do potoku Biały Spław, będącego jednym z dwóch potoków źródliskowych rzeki Biała Lądecka. Na północ od szczytu znajduje się Przełęcz u Trzech Granic, która swoją nazwę zawdzięcza historycznemu skrzyżowaniu granic Śląska, Moraw i ziemi kłodzkiej. Szczyt ma postać wydłużonego płaskiego kopca o skalistym, stromo opadającym zachodnim zboczu i prawie płaskim, łagodnie opadającym północno-wschodnim zboczu. Zbudowany jest ze skał metamorficznych, łupków łyszczykowych i gnejsów gierałtowskich, a w kulminacji wzniesienia – kwarcytów. Wierzchołek jest odsłonięty, roztacza się z niego szeroki widok na Góry Złote, Masyw Śnieżnika i Jesioniki. Otoczenie szczytu porastają skarłowaciałe szczątkowe resztki pierwotnego lasu świerkowego z domieszką jarzębiny. Zbocza w górnych częściach porośnięte są borem świerkowym regla górnego a niższe zbocza porośnięte są w większości naturalnym lasem regla dolnego. Przez szczyt nie przebiega żaden znakowany szlak turystyczny. Wędrówki powiązane z tagiem BRUSEK:
- [Karkulka](https://hikingtrails.eu/obiekt/karkulka/) - Karkulka – szczyt o wysokości 909 m n.p.m. w Górach Złotych w Sudetach Wschodnich. Znajduje się na granicy polsko-czeskiej. Od północnego-zachodu sąsiaduje ze szczytem Pasieczna a od południa ze szczytem Klonowiec. Zachodnie zbocza stromo opadają do doliny rzeki Biała Lądecka a wschodnie do doliny potoku Stříbrný. Szczyt jest płaski o słabo zarysowanym wierzchołku. Stanowi boczną, północno-zachodnią kulminację wierzchowiny masywu Smreka, położonego po czeskiej stronie. Zbudowany jest ze skał metamorficznych, głównie z gnejsów gierałtowskich oraz łupków krystalicznych. Na szczycie znajdują się niewielkie wychodnie skalne. Szczyt i zbocza porasta w większości naturalny lasem mieszanym regla dolnego. Przez szczyt, granicą polsko-czeską, przebiega znakowany na żółto czeski szlak turystyczny Lázně Jeseník – Špičák. Czeska nazwa szczytu to Klínový. Wędrówki powiązane z tagiem KARKULKA:
- [Kotoń Zachodni](https://hikingtrails.eu/obiekt/koton-zachodni/) - Kotoń Zachodni – szczyt o wysokości 766 m n.p.m. w Beskidzie Makowskim. Znajduje się w Masywie Kotonia należącym do Pasma Koskowej Góry. Od wschodu sąsiaduje ze szczytem Kotoń a od południowego-zachodu ze szczytem Jaworzyński Wierch. Północne stoki opadają do doliny Potoku Trzebuńka a południowe stoki opadają do Potoku Krzczonówka. Kotoń Zachodni zbudowany jest z dość odpornych na wietrzenie piaskowców magurskich, pod którymi znajdują się bardziej miękkie łupki. Partie szczytowe Kotonia Zachodniego są zalesione mieszanym lasem wtórnym o charakterze lasu regla dolnego. Piętro pogórza zdominowane jest przez pola uprawne i łąki, na południowo-zachodnich stokach dochodzące do wysokości około 750 m n.p.m. Wierzchołek leży poza szlakami turystycznymi, w pobliżu krzyżują się trzy szlaki turystyczne: znakowany na żółto szlak turystyczny Maków Podhalański – Chełm Wschodni, znakowany na czarno szlak turystyczny Zembalowa – Kotoń oraz znakowany na zielono szlak turystyczny Sularzowa – Cupel. Wędrówki powiązane z tagiem KOTOŃ ZACHODNI:
- [Masyw Kotonia](https://hikingtrails.eu/obiekt/masyw-kotonia/) - Masyw Kotonia – masyw górski w Beskidzie Makowskim należący do Pasma Koskowej Góry. Najwyższym szczytem jest Kotoń (857 m n.p.m.). Tworzy pasmo o długości 18 km, szerokości około 10 km. Ciągnie się od Przełęczy Dział na zachodzie, po Dolinę Raby na wschodzie. Północne, krótkie i strome stoki opadają do doliny Trzebuńki, południowe, dłuższe i bardziej łagodne, do doliny Krzczonówki. Od głównego grzbietu masywu odchodzi kila mniejszych bocznych grzbietów. W masywie znajduje się kilka wierzchołków, patrząc od zachodu są to: Balinka (709 m n.p.m.), Gorylka (783 m n.p.m.), Kotoń Zachodni (766 m n.p.m.), Kotoń (857 m n.p.m.) i Pękalówka (839 m n.p.m.). Grzbiety masywu zbudowane są z dość odpornych na wietrzenie piaskowców magurskich. Miejscami występują miękkie łupki np. po południowej stronie Gorylki. W tych miejscach powstały przełęcze. Partie szczytowe Masywu Kotonia są zalesione mieszanym lasem wtórnym o charakterze lasu regla dolnego. Piętro pogórza zdominowane jest przez pola uprawne i łąki, na południowo i zachodnich stokach Kotonia i Kotonia Zachodniego dochodzące do wysokości około 750 m n.p.m. Wędrówki powiązane z tagiem MASYW KOTONIA:
- [Polana Brożki](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-brozki/) - Polana Brożki – dawna hala pasterska w Beskidzie Żywiecko-Orawskim znajdująca się na zachodnim stoku szczytu Brożki, w Paśmie Policy. Na polanie zaprzestano wypasu owiec z powodu nieopłacalności ekonomicznej. Obecnie polana zarasta lasem, jej powierzchnia zmniejszyła się z 6 ha do 2 ha. Z polany roztacza się szeroki widok na Babią Górę. W górnej części polany znajduje się źródło. Na polanę nie prowadzi żaden szlak turystyczny, można na nią dostać się znakowaną na mapie ścieżką. Wędrówki powiązane z tagiem POLANA BROŻKI:
- [Przełęcz Krowiarki](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-krowiarki/) - Przełęcz Krowiarki – przełęcz na wysokości 1011 m n.p.m. w Beskidzie Żywiecko-Orawskim. Oddziela masyw Babiej Góry od Pasma Policy. Wschodnie zbocza opadają do Potoku Syhlec a zachodnie opadają do Potoku Jaworzynka i znajdują się w obrębie Babiogórskiego Parku Narodowego. Na przełęczy znajduje się Polana Krowiarki, na której dawniej wypasano krowy. Nazwa pochodzi od ludowego określenia krowiarki oznaczającego pasterki wypasające krowy. Na przełęczy krzyżują się znakowany na czerwono Główny Szlak Beskidzki, znakowany na niebiesko szlak turystyczny Zawoja, Czatoża – Schronisko PTTK Markowe Szczawiny oraz znakowany na zielono szlak turystyczny Przełęcz nad Wąwozem – Przełęcz Krowiarki. Na przełęczy znajduje się obszerny parking, w sezonie letnim i w weekendy często przepełniony. Przez przełęcz przebiega droga wojewódzka nr 957. Wędrówki powiązane z tagiem PRZEŁĘCZ KROWIARKI:
- [Sychlec](https://hikingtrails.eu/obiekt/sychlec/) - Sychlec (Syhlec) – szczyt o wysokości 1151 m n.p.m. w Beskidzie Żywiecko-Orawskim. Znajduje się w zachodniej części Pasma Policy. Od północy sąsiaduje ze szczytem Głowniak. Na południowy-zachód główny grzbiet Pasma Policy opada do Przełęczy Krowiarki. Wschodnie zbocza opadają do Czarnego Potoku a zachodnie do Potoku Jaworzynka. Szczyt jest porośnięty górnoreglowym lasem świerkowym, jego zachodnie zbocza znajdują się w obrębie Babiogórskiego Parku Narodowego. Przy ścieżce pomiędzy przełęczą oddzielającą Głowniaka od Sychlca zauważalne są jeszcze pozostałości okopów z czasu II wojny światowej. Przez szczyt przebiega znakowany na czerwono Główny Szlak Beskidzki. Wędrówki powiązane z tagiem SYCHLEC:
- [Głowniak](https://hikingtrails.eu/obiekt/glowniak/) - Głowniak – szczyt o wysokości 1093 m n.p.m. w Beskidzie Żywiecko-Orawskim. Znajduje się w zachodniej części Pasma Policy pomiędzy szczytem Piekielnicka od północy a szczytem Sychlec od południa. Wschodnie zbocza opadają do Czarnego Potoku a zachodnie do Potoku Jaworzynka. Szczyt jest porośnięty górnoreglowym lasem świerkowym, jego zachodnie zbocza znajdują się w obrębie Babiogórskiego Parku Narodowego. Przy ścieżce pomiędzy przełęczą oddzielającą Głowniaka od Sychlca zauważalne są jeszcze pozostałości okopów z czasu II wojny światowej. Przez szczyt nie przebiega żaden szlak turystyczny. Od wschodu trawersuje go znakowany na czerwono Główny Szlak Beskidzki. Wędrówki powiązane z tagiem GŁOWNIAK:
- [Brożki](https://hikingtrails.eu/obiekt/brozki/) - Brożki – szczyt o wysokości 1235 m n.p.m. w Beskidzie Żywiecko-Orawskim. Znajduje się w zachodniej części Pasma Policy pomiędzy szczytem Pólko od północy a szczytem Piekielnicka od południa. Wschodnie zbocza opadają do Białego Potoku a zachodnie do Potoku Jaworzynka. Na Brożkach główny grzbiet Pasma Policy zmienia kierunek, od Głowniaka do Brożków biegnie w kierunku północno-zachodnim, od Brożków do Kiczorki w kierunku północnym. Od szczytu odchodzi krótki grzbiet opadający w południowo-zachodnim kierunku. Szczyt jest porośnięty górnoreglowym lasem świerkowym, aktualnie zniszczonym przez kornika. Na zachodnich stokach znajduje się Polana Brożki, z której roztacza się szeroki widok na Babią Górę. Przez szczyt nie przebiega żaden szlak turystyczny. Od wschodu trawersuje go znakowany na czerwono Główny Szlak Beskidzki. Wędrówki powiązane z tagiem BROŻKI:
- [Kiczorka (Cyl Hali Śmietanowej)](https://hikingtrails.eu/obiekt/kiczorka-cyl-hali-smietanowej/) - Kiczorka (Cyl Hali Śmietanowej) – szczyt o wysokości 1298 m n.p.m. w Beskidzie Żywiecko-Orawskim. Znajduje się w zachodniej części Pasma Policy. Od wschodu sąsiaduje z Policą, od zachodu ze szczytem Mosorna (Mosornym Groniem) a od południa ze szczytem Pólko. Północne zbocza opadają do Potoku Skawica Górna a odwadniane są przez Potok Czarnotowy. Kiczorka jest zwornikiem dwóch grzbietów, północnego w kierunku Kiczorki (1012 m) i zachodniego w stronę szczytu Mosorna (Mosorny Groń). Ponadto grzbiet główny zmienia na szczycie kierunek przebiegu z równoleżnikowego na południkowy skręcając na południe. Szczyt porośnięty jest górnoreglowym borem świerkowym, sporadycznie pojawiają się kępy kosodrzewiny. Po zachodniej stronie szczytu rozciąga się zarastająca już lasem dawna Hala Śmietanowa. W jej górnej części znajduje się formacja skalna Bocianie Gniazdo. Roztacza się z niej widok na Babią Górę i dalsze szczyty Beskidu Żywiecko-Orawskiego oraz na Beskid Śląski. Dawna nazwa szczytu Cyl Hali Śmietanowej pochodzi od nazwy rozległej Hali Śmietaniowej, która znajdowała się na zachodnich zboczach Kiczorki. Hala była wypasana do lat 60. XX wieku, potem zaprzestano wypasu owiec z powodu nieopłacalności ekonomicznej. Obecnie hala zarasta lasem, jej fragmenty pozostały w partiach szczytowych Kiczorki oraz na wypłaszczeniu poniżej grzbietu biegnącego w kierunku Mosornej. Przez szczyt przebiega znakowany na czerwono Główny Szlak Beskidzki oraz swój początek na szczycie ma znakowany na żółto szlak turystyczny Zawoja – Kiczorka. Wędrówki powiązane z tagiem KICZORKA (CYL HALI ŚMIETANOWEJ):
- [Pólko](https://hikingtrails.eu/obiekt/polko/) - Pólko – szczyt o wysokości 1249 m n.p.m. w Beskidzie Żywiecko-Orawskim. Znajduje się w zachodniej części Pasma Policy pomiędzy Kiczorką od północy a szczytem Brożki od południa. Wschodnie zbocza opadają do Białego Potoku a zachodnie do Potoku Jaworzynka. Szczyt jest płaski porośnięty górnoreglowym lasem świerkowym. Przebiega przez niego znakowany na czerwono Główny Szlak Beskidzki. Wędrówki powiązane z tagiem PÓLKO:
- [Polana Pękalówka](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-pekalowka/) - Polana Pękalówka – polana w Beskidzie Makowskim, w Masywie Kotonia, w Paśmie Koskowej Góry. Znajduje się na południowym stoku Pękalówki (839 m n.p.m.). Polana rozciąga się prawie od samego szczytu Pękalówki do wysokości około 550 m n.p.m. Jest to duża polana, na której znajdują się dawne pola uprawne i zabudowania miejscowości Zawadka. Z polany roztacza się szeroki widok na Beskid Makowski, Beskid Wyspowy i na dalszym planie na Gorce. Przy dobrej widoczności można zobaczyć także Tatry. W pobliżu szczytu Pękalówki przebiega żółty szlak turystyczny Maków Podhalański – Chełm Wschodni. Wędrówki powiązane z tagiem POLANA PĘKALÓWKA:
- [Potok Aleksandrówka](https://hikingtrails.eu/obiekt/potok-aleksandrowka/) - Potok Aleksandrówka – potok o długości około 4,2 km przepływający przez Garb Tenczyński i uchodzący do Potoku Brzoskiwnka na Obniżeniu Cholerzyńskim. Swoje źródła ma w Wąwozie Kleszczowskim, przepływa przez dno wąwozu a następnie wypływa do Doliny Aleksandrowickiej. Przepływa przez Aleksandrowice i w sąsiedniej miejscowości Morawica uchodzi do Brzoskwinki na wysokości około 228 m n.p.m. Wędrówki powiązane z tagiem POTOK ALEKSANDRÓWKA:
- [Krzywy Sąd](https://hikingtrails.eu/obiekt/krzywy-sad/) - Krzywy Sąd (Krzywosąd) – skała na Garbie Tenczyńskim, na wschodnich zboczach wzgórza Zachruście opadających do Doliny Aleksandrowickiej. Od południa sąsiaduje ze skałą Głowa Słonia. Szczyt skały znajduje się na wysokości 293 m n.p.m. Skała zbudowana jest z twardych wapieni skalistych pochodzących z okresu późnej jury. Powstały one 140 milionów lat temu na dnie morza ze szkieletów sinic i gąbek. Skała ma wysokość 15–18 m. Na jego północno-wschodniej, pionowej ścianie uprawiana jest wspinaczka skalna. Zbocza wokół skały są porośnięte lasem grądowym, szczyt natomiast jest odsłonięty. W kierunku południowym roztacza się odległy widok. Na pierwszym planie widać wzgórza Pomostu Krakowskiego i Pogórza Wielickiego, na drugim planie widać Beskid Wyspowy i Beskid Makowski a w oddali przy dobrej widoczności widać także Gorce. Ze skałą związana jest legenda o komesie Mateuszu, właścicielu Zamku w Morawicy. Na podstawie jego oskarżenia sąd skazał niewinnego giermka na śmierć przez strącenie z tej skały. Skała znajduje sie w obrębie Tenczyńskiego Parku Krajobrazowego. Obok skały przebiega szlak spacerowo-edukacyjny “Dolina Aleksandrowicka”. Wędrówki powiązane z tagiem KRZYWY SĄD:
- [Głowa Słonia](https://hikingtrails.eu/obiekt/glowa-slonia/) - Głowa Słonia – skała na Garbie Tenczyńskim, na wschodnich zboczach wzgórza Zachruście opadających do Doliny Aleksandrowickiej. Od północy sąsiaduje ze skałą Krzywy Sąd. Zbudowana jest z twardych wapieni skalistych pochodzących z okresu późnej jury. Powstały one 140 milionów lat temu na dnie morza ze szkieletów sinic i gąbek. Głowa Słonia ma wysokość 12 m. Na jej północnych i północno-wschodnich pionowych lub przewieszonych ścianach uprawiana jest wspinaczka skalna. Wyznaczono tu 7 dróg wspinaczkowych o rożnej skali trudności. Skała znajduje się w obrębie Tenczyńskiego Parku Krajobrazowego. Obok skały przebiega szlak spacerowo-edukacyjny “Dolina Aleksandrowicka”. Wędrówki powiązane z tagiem GŁOWA SŁONIA:
- [Dolina Aleksandrowicka](https://hikingtrails.eu/obiekt/dolina-aleksandrowicka/) - Dolina Aleksandrowicka – dolina o długości około 3 km we wschodniej części Garbu Tenczyńskiego na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Dnem doliny płynie Potok Aleksandrówka, który wyżłobił ją od końca trzeciorzędu. Początkowo żłobił on miękkie utwory miocenu tworzące góry pokład, później twardsze podłoże wapienne z okresu jury. W niektórych miejscach doliny znajdują się odsłonięcia wapienne. Twardsze podłoże skutkuje tym, że zbocza w nim wyżłobione są bardziej strome. Zbocza doliny porośnięte są lasem mieszanym, głównie grądem z udziałem lipy drobnolistnej, klonu, jaworu i sosny. Z rzadkich i chronionych roślin występują tu lilia złotogłów, wawrzynek wilczełyko, kruszczyk szerokolistny, bluszcz pospolity, rojnik pospolity, marzanka wonna, kopytnik pospolity, konwalia majowa. Na dnie doliny znajdują się pomniki przyrody. Są to 4 okazałe dęby szypułkowe i jeden klon pospolity. W zboczach doliny znajdują się skały wapienne. Największą z nich jest skała zwana Krzywym Sądem. Znajduje się w zachodnim zboczu, ma stromą ścianę kilkudziesięciometrowej wysokości. Od południa sąsiaduje ze skałą Głowa Słonia. Obie skały są atrakcyjnymi obiektami wspinaczki skalnej. Po 2000 r. udostępniono do wspinaczki trzy następne skały: Magiel, Kredens i Przystawka. Dno doliny jest płaskie, w większości zagospodarowane. W dolnej części doliny znajdują się 2 stawy, jeden z niewielką wyspą. Dolina znajduje się na terenie Tenczyńskiego Parku Krajobrazowego. Zboczami i dnem doliny wytyczono szlak spacerowo-edukacyjny “Dolina Aleksandrowicka”. Wędrówki powiązane z tagiem DOLINA ALEKSANDROWICKA:
- [Miejski Wierch](https://hikingtrails.eu/obiekt/miejski-wierch/) - Miejski Wierch – szczyt o wysokości 1143 m n.p.m. w Gorcach. Znajduje się w bocznym grzbiecie odbiegającym na południowy-zachód od Turbacza. Od wschodu sąsiaduje ze szczytem Bukowina Miejska a od zachodu ze szczytem Hrube. Północne zbocza Miejskiego Wierchu opadają do doliny potoku Lepietnica a południowe do doliny Wielkiego Kowańca. Szczyt jest lasem mieszanym na granicy górnego i dolnego regla. Tuż pod szczytem na południowych stokach znajduje się Polana Więckowa a nieco poniżej rozciąga się niewielka Polana Gawronowa. Na zachód od szczytu znajduje się Polana Wszołowa. Miejski Wierch jest najwyższym szczytem w granicach miasta Nowego Targu. Od północy trawersuje go żółty szlak turystyczny Nowy Targ – Tymbark. Wędrówki powiązane z tagiem MIEJSKI WIERCH:
- [Wisielakówka](https://hikingtrails.eu/obiekt/wisielakowka/) - Wisielakówka – szczyt o wysokości 1216 m n.p.m. w Gorcach. Znajduje się w bocznym grzbiecie odbiegającym na południowy-zachód od Turbacza. Od północy sąsiaduje z Turbaczem, od zachodu z Bukowiną Miejską a od południa z Bukowiną Waksmundzką. Północno-zachodnie zbocza Wisielakówki opadają do doliny potoku Lepietnica a wschodnie do Potoku Spaleniec. Szczyt jest porośnięty lasem. Dawniej na jego stokach znajdowało się kilka polan. Z powodu nieopłacalności ekonomicznej zaprzestano ich wykorzystywania i w większości zarosły lasem lub zostały zalesione. Ich pozostałościami są nieduże polany: Długie Młaki, Świderowa, Rosnakowa i niemal całkowicie zarośnięta Wisielakówka. Przez szczyt nie przegiega żaden szlak turystyczny, od zachodu trawejsuje go żółty szlak turystyczny Nowy Targ – Tymbark. Nazwa szczytu i polany Wisielakówka pochodzi stąd, że na polanie grzebano niegdyś samobójców (wisielców, wisielaków). Przesądy nie pozwalały pochować ich na terenie wsi, by nie sprowadzili nieszczęścia. Wywożono ich na odległe od zamieszkałych obszarów granice wsi na tzw. „bosym wozie” i przykrywano gałęziami. Wędrówki powiązane z tagiem WISIELAKÓWKA:
- [Zamczysko (Pasmo Orłowińskie)](https://hikingtrails.eu/obiekt/zamczysko-pasmo-orlowinskie/) - Zamczysko – wzgórze o wysokości 421 m n.p.m. w Górach Świętokrzyskich, w południowej części Pasma Orłowińskiego. Tworzy samodzielny grzbiet o długości około 2,2 km przebiegający równoleżnikowo od miejscowości Widełki na zachodzie do Potoku Grodno na wschodzie. Północne stoki łagodnie opadają do przysiółka Zagórze miejscowości Nowa Huta a południowe stoki stromo opadają do przysiółka Podgórze w tej samej miejscowości. Wzgórze ma dwa wierzchołki, po zachodniej stronie znajduje się niższy wierzchołek o wysokości 414 m n.p.m. Wierzchołek jest odsłonięty i roztacza się z niego widok w kierunku południowym na Pasmo Ociesęckie. Prawdopodobnie w średniowieczu na szczycie Zamczyska znajdowało się grodzisko o charakterze obronnym lub strażnica zapewniająca bezpieczeństwo okolicznym miejscowościom. Świadczą o tym pozostałości po średniowiecznych budynkach o przeznaczeniu czysto militarnym datowanych na XIII-XIV wiek. Badacze przypuszczają, że stały tu dwie drewniane wieże obronne połączone wałem ziemnym. Przez szczyt przebiega niebieski szlak turystyczny im. Edmunda Padechowicza z Chęcin do Łagowa. Wędrówki powiązane z tagiem ZAMCZYSKO (PASMO ORŁOWIŃSKIE):
- [Pasmo Orłowińskie](https://hikingtrails.eu/obiekt/pasmo-orlowinskie/) - Pasmo Orłowińskie – pasmo Gór Świętokrzyskich rozciągające się od doliny rzeki Belnianki na zachodzie, po dolinę rzeki Łagowicy na wschodzie. Od południa sąsiaduje z Pasmem Cisowskim i Pasmem Ociesęckim a od północy sąsiaduje z Pasmem Bielińskim. Najwyższym szczytem jest Kieł o wysokości 452 m n.p.m. Pasmo Orłowińskie zbudowane jest głównie z piaskowców i kwarcytów kambryjskich. Zachodnia część porośnięta jest lasem mieszanym w wschodnia część jest terenem rolniczym. Najwyższe szczyty pasma: Kieł (452 m n.p.m.), Słowiec (432 m n.p.m.), Wysokówka (426 m n.p.m.), Perlikowa (423 m n.p.m.), Kamionka (422 m n.p.m.), Zamczysko (421 m n.p.m.), Hucisko (356 m n.p.m.), Krzemionka (336 m n.p.m.), Skałka (334 m n.p.m.). Pasmo Orłowińskie wchodzi w skład Cisowsko-Orłowińskiego Parku Krajobrazowego. Przez pasmo przebiega niebieski szlak turystyczny im. Edmunda Padechowicza z Chęcin do Łagowa. Wędrówki powiązane z tagiem PASMO ORŁOWIŃSKIE:
- [Kieł (Góry Świętokrzyskie)](https://hikingtrails.eu/obiekt/kiel-gory-swietokrzyskie/) - Kieł (Kiełki, Kiełków) – wzgórze o wysokości 452 m n.p.m. w Górach Świętokrzyskich. Jest najwyższym szczytem Pasma Orłowińskiego. Od zachodu sąsiaduje ze wzgórzem Perlikowa, od południa sąsiaduje ze wzgórzem Kamionka. Północne stoki łagodnie opadają do nienazwanego potoku a wschodnie stoki opadają do miejscowości Sądek. Szczyt i zbocza w całości porośnięte są lasem. Przez szczyt przebiega niebieski szlak turystyczny im. Edmunda Padechowicza z Chęcin do Łagowa. Na południowy-zachód od szczytu istniała wieś Wojteczki. Została założona około 1616 roku przez Adama Woyteczeka. W 1940 roku wieś została przesiedlona do Małego Jodła w gminie Kunów, gdzie do dzisiaj stoją przeniesione z niej drewniane domy. Na północ od szczytu istniała wieś Orłowiny. W latach 1867–1954 należała do gminy Łagów w powiecie opatowskim w guberni kieleckiej. W II RP przynależała do woj. kieleckiego, gdzie 2 listopada 1933 utworzyła gromadę o nazwie Orłowiny w gminie Łagów. Podczas II wojny światowej włączona do Generalnego Gubernatorstwa. W marcu 1943 roku wieś została spacyfikowana przez żandarmerię niemiecką i znacznie wyludniona. Z 27 domów pozostało 5. Po wojnie mieszkańcy otrzymali ziemię z reformy rolnej w majątku Kaliszany pod Opatowem. Obecnie mieszkańcy Orłowin spotykają się na miejscu starej wsi w pierwszą niedzielę września. Uroczystości odbywają się pod drewnianym krzyżem z wyrytą datą odzyskania niepodległości, rokiem 1918. Wędrówki powiązane z tagiem KIEŁ (GÓRY ŚWIĘTOKRZYSKIE):
- [Pasmo Glichowca](https://hikingtrails.eu/obiekt/pasmo-glichowca/) - Pasmo Glichowca – pasmo wzgórz w zachodniej części Pogórza Wiśnickiego. Rozciąga się równoleżnikowo od Doliny Trzemeśnianki na zachodzie do Doliny Krzyworzeki na wschodzie. Od północy sąsiaduje z Jeziorem Dobczyckim a od południa Przełęcz Zasańska oddziela go od Pasma Lubomira i Łysiny w Beskidzie Makowskim. Najwyższym szczytem pasma jest Żabia Góra (526 m n.p.m.), która jest równocześnie najwyższym szczytem Pogórza Wiśnickiego. Żabia Góra na niektórych mapach oznaczna jest jako Glichowiec. Pasmo zbudowane jest z płasko zalegających piaskowców istebniańskich płaszczowiny śląskiej, które przykryte są warstwą czwartorzędowych osadów (glin, pyłów lessopodobnych). Znajduje się tu kilka ostańców skalnych, między innymi Skałki w Drogini i Diabelski Kamień na Styrku. Głównym grzbietem Pasma Glichowca przebiega niebieski szlak turystyczny Swoszowice – Szczawa, który pod Ostryszem krzyżuje się żółtym szlakiem turystycznym Wieliczka – Targoszów. W Paśmie Glichowca występują pochodzące z okresów wczesnosłowiańskich kurhany ciałopalne. Najwyższe szczyty Pasma Glichowca: Żabia Góra (526 m n.p.m.), Ostra Góra (523 m n.p.m.), Ostrysz (505 m n.p.m.), Trupielec (476 m n.p.m.), Glichowiec (464 m n.p.m.), Kacza Góra (435 m n.p.m.). Wędrówki powiązane z tagiem PASMO GLICHOWCA:
- [Słowiec](https://hikingtrails.eu/obiekt/slowiec/) - Słowiec – wzgórze o wysokości 432 m n.p.m. w Górach Świętokrzyskich. Jest drugim co do wysokości szczytem Pasma Orłowińskiego. Znajduje się w środkowej części tego pasma. Od zachodu sąsiaduje ze wzgórzem Wysokówka a od wschodu z Górą Perlikową. Północne zbocza opadają do nienazwanego potoku będącego dopływem Nidzianki a południowe zbocza opadają do Potoku Łukawka. Szczyt i zbocza w całości porośnięte są lasem. Na szczyt nie prowadzi żadna ścieżka, w pobliżu nie ma szlaków turystycznych, od południa i zachodu szczyt omija nieużywana leśna droga. Wędrówki powiązane z tagiem SŁOWIEC:
- [Góra Perlikowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/gora-perlikowa/) - Góra Perlikowa – wzgórze o wysokości 423 m n.p.m. w Górach Świętokrzyskich. Znajduje się w środkowej części Pasma Orłowińskiego. Od zachodu sąsiaduje ze wzgórzem Słowiec a od wschodu ze wzgórzem Kieł (Kiełki, Kiełków). Północne zbocza opadają do nienazwanego potoku będącego dopływem Nidzianki a południowe zbocza opadają do Potoku Łukawka. Szczyt i zbocza w całości porośnięte są lasem. Na szczyt nie prowadzi żadna ścieżka, w pobliżu nie ma szlaków turystycznych. Na szczyt można wejść od południa i od wschodu. Prowadzi tędy mocno zarastająca już leśna droga. Wędrówki powiązane z tagiem GÓRA PERLIKOWA:
- [Dolina Eliaszówki](https://hikingtrails.eu/obiekt/dolina-eliaszowki/) - Dolina Eliaszówki – dolina na Wyżynie Olkuskiej będącej częścią Jury Krakowsko-Częstochowskiej, rozciągająca się między miejscowościami Czerna i Paczółtowice. Dnem doliny płynie Potok Eliaszówka, którego oficjalna nazwa brzmi Czerniówka. Potok swoje źródło ma na południowych stokach wzgórza Kominki, na wysokości 368 m n.p.m. Zbocza doliny są strome zbudowane z szarych wapieni z dolnego karbonu. Procesy krasowe utworzyły w dolinie wąwozy, odsłonięcia skalne, groty i schroniska. Lewym odgałęzieniem doliny, nieco powyżej Źródła Eliasza jest Wąwóz Kulenda. Na zboczach doliny znajdują się jaskinie i schroniska: Jaskinia pod Bukami, Grota Świętego Hilariona, Okap pod Grotą Świętego Hilariona, Schronisko przy Grocie Świętego Hilariona, Grota Świętego Onufrego i Jaskinia za Siedmioma Progami. W dolinie wybija kilka źródeł: Źródło Eliasza, Źródło Elizeusza i Źródło św. Józefa. Dolina porośnięta jest lasem. Zbocza doliny porasta buczyna karpacka, buczyna ciepłolubna i las grądowy a dno doliny porasta łęg olszowo-jesiononowy. W celu ochrony przyrody w 1989 r. na terenie doliny został utworzony Rezerwat Przyrody Dolina Eliaszówki obejmujący obszar 109,57 ha. Na terenie doliny w XVII w. założony został pustelniczy klasztor karmelitów bosych p.w. Św. Eliasza. Ufundowany został przez Agnieszkę Firlejową z Tenczyńskich wojewodzinę krakowską, obejmował teren 80 ha i był niedostępny dla osób postronnych. W XIX w. klasztor zmienił swój charakter i obecnie po „wielkiej klauzurze” pozostały rozrzucone po lesie fragmenty murów, pustelni, w których przed wiekami mieszkali pustelnicy, monumentalnego mostu eremickiego łączącego klasztorne wzgórze z miejscowością Siedlec, która stanowiła uposażenie klasztoru oraz fragmenty furty zwanej siedlecką. Przez dolinę wytoczono znakowany na żółto Szlak Dolinek Jurajskich im. Jana Pawła II, znakowany na zielono szlak turystyczny Olkusz – Źródło św. Eliasza oraz znakowany na czerwono szlak spacerowy wokół doliny Eliaszówki. Wędrówki powiązane z tagiem DOLINA ELIASZÓWKI:
- [Źródło Eliasza](https://hikingtrails.eu/obiekt/zrodlo-eliasza/) - Źródło Eliasza – źródło na lewym zboczu Doliny Eliaszówki. Wypływa w pobliżu Wąwozu Kulenda na terenie Rezerwatu Przyrody Dolina Eliaszówki. Warstwa wodonośna źródła znajduje się w wapieniach z okresu karbonu. Jest to źródło podzboczowe, spływowe, o niewielkiej wydajności (3,5 l/s). Woda ma temperaturę 8,2 °C, odczyn obojętny (pH=7,23). Jest to woda słodka, wodorowęglanowo-siarczanowo-wapniowa słabo zmineralizowana (459,0 mg/l). Źródło jest ocembrowane w kształcie serca. Obudowę tę wykonano ponad 100 lat temu. Nad źródłem znajduje się kapliczka kamienna z 1848 roku z obrazem biblijnego proroka Eliasza. Woda bijąca ze źródła wpływa do Potoku Eliaszówka (jego urzędowa nazwa to Potok Czerniówka). Według legendy kto napije się wody ze źródła znajdzie prawdziwą miłość. Stąd też ma ono drugą nazwę – Źródło Miłości. Wędrówki powiązane z tagiem ŹRÓDŁO ELIASZA:
- [Wąwóz Kulenda](https://hikingtrails.eu/obiekt/wawoz-kulenda/) - Wąwóz Kulenda – wąwóz będący lewym odgałęzieniem Doliny Eliaszówki na Wyżynie Olkuskiej będącej częścią Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Górna część wąwozu zaczyna się na polach uprawnych wsi Paczółtowice, następnie wąwóz wcina się w porośnięte lasem wschodnie zbocza Doliny Eliaszówki. Uchodzi do jej dna na wysokości około 340 m n.p.m. w pobliżu Źródła Eliasza. Wąwóz otworzony został w wyniku procesów krasowych, jest mocno wcięty w wapienne skały. Dolna część wąwozu jest zalesiona i znajduje się na terenie utworzonego w 1989 roku Rezerwatu Przyrody Dolina Eliaszówki. Przez wąwóz wytoczono znakowany na żółto Szlak Dolinek Jurajskich im. Jana Pawła II i znakowany na czerwono szlak spacerowy wokół doliny Eliaszówki. Wędrówki powiązane z tagiem WĄWÓZ KULENDA:
- [Źródło Św. Józefa](https://hikingtrails.eu/obiekt/zrodlo-sw-jozefa/) - Źródło Św. Józefa – źródło w Dolinie Eliaszówki na Wyżynie Olkuskiej, będącej częścią Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Znajduje się w dolnej części doliny na wysokości 303 m n.p.m. i wypływa z jej lewego zbocza. Źródło składa się z kliku wypływów występujących na długości około 50 m. Są to skalno-zwietrzelionowe źródła podzboczowe, terasowe i przykorytowe. Warstwę wodonośną stanowią wapienie dolnokarbońskie. Łączna wydajność całej strefy źródliskowej wynosi 10–20 l/s a temperatura 9,8 °C. Mineralizacja wody wynosi 440,5 mg/l. Woda bijąca ze źródła wpływa do Potoku Eliaszówka (jego oficjalna nazwa to Potok Czerniówka). Wędrówki powiązane z tagiem ŹRÓDŁO ŚW. JÓZEFA:
- [Źródło Św. Elizeusza](https://hikingtrails.eu/obiekt/zrodlo-sw-elizeusza/) - Źródło Św. Elizeusza – źródło w Dolinie Eliaszówki na Wyżynie Olkuskiej, będącej częścią Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Znajduje się w dolnej części doliny na wysokości 310 m n.p.m. i wypływa z jej lewego zbocza. Nazwa źródła wywodzi się od biblijnego proroka Elizeusza. Z tego źródła pobliski klasztor karmelitów bosych czerpie wodę dla swoich potrzeb. Wędrówki powiązane z tagiem ŹRÓDŁO ŚW. ELIZEUSZA:
- [Suchy Groń (Beskid Żywiecko-Orawski)](https://hikingtrails.eu/obiekt/suchy-gron-beskid-zywiecko-orawski/) - Suchy Groń – szczyt o wysokości 868 m n.p.m. w Beskidzie Żywiecko-Orawskim. Znajduje się w bocznym grzbiecie odchodzącym od Romanki do Skały. Od północy sąsiaduje ze Skałą, od południowego-wschodu z Romanką. Północno-wschodnie stoki opadają do Potoku Sopotnianka a południowo-zachodnie do Potoku Romanka. Szczyt jest odsłonięty, roztacza się z niego widok na Grupę Lipowskiego Wierchu i Romanki, Beskid Mały, Beskid Śląski a za nim widać Beskid Morawsko-Śląski. Północno-wschodnie zbocza są zalesione a południowe zajmują pola i zabudowania przysiółka Płone w miejscowości Żabnica. W pobliżu szczytu przebiega znakowany na czerwono Główny Szlak Beskidzki oraz znakowany na niebiesko szlak turystyczny Żywiec – Bystra Górna. Wędrówki powiązane z tagiem SUCHY GROŃ:
- [Grupa Lipowskiego Wierchu i Romanki](https://hikingtrails.eu/obiekt/grupa-lipowskiego-wierchu-i-romanki/) - Grupa Lipowskiego Wierchu i Romanki – pasmo górskie w Beskidzie Żywiecko-Orawskim. Od południa sąsiaduje z Grupą Pilska, zachodnie i północne stoki opadają do dolin Soły i Koszarawy. Pasmo składa się z grzbietu Romanki i z grzbietu Lipowskiego Wierchu. Od nich odchodzą mniejsze boczne grzbiety. Wyższe partie grzbietów porośnięte są górnoreglowym borem świerkowym, niższe zbocza porasta dolnoreglowy las ze zbiorowiskami leśnymi jodłowo-świerkowymi i kwaśnej buczyny górskiej. W partiach szczytowych Romanki, na obszarze 125 ha utworzony został Rezerwat Przyrody Romanka w celu ochrony górnoreglowego lasu świerkowego. W partiach grzbietowych znajduje się kilkanaście polan (dawnych hal pasterskich), będących doskonałymi punktami widokowymi. Są to: polana Sucha Góra, polana Cerchla, hale: Michalskiego, Borucz, Boracza, Bacmańska, Cukiernica Niżna, Cukiernica Wyżna, Gawłowska, Bieguńska, Koziarka, Lipowska, Łyśniowska, Majcherkowa, Pawlusia, Redykalna, Rysianka, Skórzacka, Wieprzska. Na grzbiecie Lipowskiego Wierchu i pod Redykalnym Wierchem znajdują się młaki i torfowiska. W łożyskach potoków występują liczne progi skalne i wodospady, największy z nich i najbardziej znany to Wodospad w Sopotni Wielkiej o wysokości 10 m. Na wierzchowinach Lipowskiego Wierchu znajdują się rowy grzbietowe i wały rozpadlinowe. Są one pochodzenia osuwiskowego, a procesy osuwiskowe są tutaj nadal czynne. Występuje tu też kilka jaskiń, a wśród nich największa Jaskinia w Sopotni Wielkiej o długości 101 m i najbardziej znana Jaskinia w Boraczej. W dolinie Śmierdzącego Potoku u podnóży Boraczego Wierchu znajduje się źródło siarkowodorowej wody mineralnej. Wędrówki powiązane z tagiem GRUPA LIPOWSKIEGO WIERCHU I ROMANKI:
- [Romanka](https://hikingtrails.eu/obiekt/romanka/) - Romanka – szczyt o wysokości 1366 m n.p.m. w Beskidzie Żywiecko-Orawskim. Jest najwyższym szczytem w Grupie Lipowskiego Wierchu i Romanki. Od północnego-wschodu sąsiaduje z bliźniaczym szczytem Majcherkowa a od południa przez Przełęcz Pawlusią sąsiaduje z Rysianką. Zachodnie stoki stromo opadają do doliny Potoku Romanka a wschodnie stoki stromo opadają do Potoku Sopotnia. Romanka jest zwornikiem dla dwóch grzbietów. Na północny zachód odchodzi od Romanki grzbiet do Skały, na północny wschód drugi grzbiet do Kotarnicy. Romanka zbudowana jest z fliszu karpackiego, czyli naprzemianległych warstw piaskowców i łupków, które zostały sfałdowane w erze kenozoicznej podczas alpejskich ruchów górotwórczych. Złoża te powstały na dnie morskim, a ich wypiętrzenie utworzyło obecne góry. Duża odporność scementowanych stref ­poprzecznych uskoków spowodowała, że na nich założone zostały poprzeczne grzbiety, a nie doliny. Rzeźba tych grzbietów jest rezultatem działania selektywnych procesów zachodzących na tym obszarze w okresie plejstocenu, a stoki pasma zajęte są przez liczne głębokie strukturalne osuwiska skalne. Szczyt i stoki Romanki niemal w całości porośnięte są lasami. Górnoreglowy bór świerkowy na zachodnich zboczach zaczyna się od wysokości około 1150 m n.p.m. a na wschodnich zboczach od około 1200 m n.p.m. W celu jego ochrony w 1963 roku został utworzony Rezerwat Przyrody Romanka. Obejmuje partie szczytowe i zajmuje obszar o powierzchni blisko 125 ha. W rezerwacie można spotkać okazałe świerki, których wiek dochodzi do 250, a nawet 300 lat. Obecnie drzewostan świerka jest intensywnie atakowany przez kornika, przez co duże połacie drzew obumierają. Niższe części stoków Romanki porasta dolnoreglowy las mieszany składający się głównie z buka, jodły, jawora i jarzębiny. Główne zbiorowiska leśne występujące tu to dolnoreglowy bór jodłowo-świerkowy i kwaśna buczyna górska. W wyniku wielowiekowej działalności człowieka w masywie Romanki wytworzono kilka polan wykorzystywanych jako hale pasterskie: Hala Wieprzska, Hala Łyśniewska i inne, mniejsze, dzisiaj już niemające nazwy. Przez szczyt prowadzi niebieski szlak turystyczny Żywiec – Bystra Górna oraz żółty szlak turystyczny Rajcza – Romanka. Wędrówki powiązane z tagiem ROMANKA:
- [Rezerwat Romanka](https://hikingtrails.eu/obiekt/rezerwat-romanka/) - Rezerwat Przyrody Romanka – leśny rezerwat przyrody w Beskidzie Żywiecko-Orawskim. Utworzony został w 1963 roku w partiach szczytowych Romanki w celu zachowania pierwotnego fragmentu dawnej puszczy karpackiej w postaci górnoreglowego boru świerkowego. Rezerwat obejmuje podszczytowe partie Romanki na wysokości od 1150 m n.p.m. do 1366 m n.p.m. Na terenie rezerwatu wyróżniono liczne zbiorowiska leśne: zespół górnoreglowego boru świerkowego Plagiothecio-Piceetum tatricum, dolnoreglowego boru jodłowo-świerkowego Abieti-Piceetum montanum, kwaśnej buczyny górskiej Luzolo luzuloidis-Fagetum oraz zbiorowiska nieleśne. W warstwie runa spotykane są liczne rośliny chronione: ciemiężyca zielona (Veratrum lobelianum), omieg górski (Doronicum austriacum), paprotka zwyczajna (Polypodium vulgare), podrzeń żebrowiec (Blechnum spicant), wawrzynek wilczełyko (Daphne mezereum), widłak jałowcowaty (Lycopodium annotinum) oraz widłak wroniec (Huperzia selago). Najstarsze świerki w rezerwacie osiągają wiek 250, a nawet 300 lat. Są one ugałęzione prawie od ziemi. Towarzyszą im paprocie wysokości ponad 1,5 metra. W niższych partiach rezerwatu pojawiają się fragmenty drzewostanów bukowych i jodłowych w postaci skarłowaciałych drzew. Wędrówki powiązane z tagiem REZERWAT ROMANKA:
- [Majcherkowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/majcherkowa/) - Majcherkowa – szczyt o wysokości 1358 m n.p.m. w Beskidzie Żywiecko-Orawskim. Znajduje się Grupie Lipowskiego Wierchu i Romanki. Od południa sąsiaduje z nieco wyższym szczytem Romanka, od północnego wschodu sąsiaduje ze szczytem Kotarnica. Zachodnie stoki stromo opadają do doliny Potoku Romanka a wschodnie stoki stromo opadają do Potoku Sopotnia. Majcherkowa jest niższym wierzchołkiem Romanki. Zbudowana jest z fliszu karpackiego, czyli naprzemianległych warstw piaskowców i łupków, które zostały sfałdowane w erze kenozoicznej podczas alpejskich ruchów górotwórczych. Złoża te powstały na dnie morskim, a ich wypiętrzenie utworzyło obecne góry. Duża odporność scementowanych stref ­poprzecznych uskoków spowodowała, że na nich założone zostały poprzeczne grzbiety, a nie doliny. Rzeźba tych grzbietów jest rezultatem działania selektywnych procesów zachodzących na tym obszarze w okresie plejstocenu, a stoki pasma zajęte są przez liczne głębokie strukturalne osuwiska skalne. Szczyt Majcherkowej jest częściowo odsłonięty. Znajduje się tu zarastająca lasem polana z widokiem na Babią Górę w przecince między drzewami. Stoki niemal w całości porośnięte są lasami. Górnoreglowy bór świerkowy na zachodnich zboczach zaczyna się od wysokości około 1150 m n.p.m. a na wschodnich zboczach od około 1200 m n.p.m. W celu jego ochrony w 1963 roku został utworzony Rezerwat Przyrody Romanka. Obejmuje partie szczytowe Romanki i częściowo Majcherkowej. W rezerwacie można spotkać okazałe świerki, których wiek dochodzi do 250, a nawet 300 lat. Obecnie drzewostan świerka jest intensywnie atakowany przez kornika, przez co duże połacie drzew obumierają. Niższe części stoków porasta dolnoreglowy las mieszany składający się głównie z buka, jodły, jawora i jarzębiny. Od zachodniej strony szczyt omija niebieski szlak turystyczny Żywiec – Bystra Górna. Wędrówki powiązane z tagiem MAJCHERKOWA:
- [Hala Wieprska](https://hikingtrails.eu/obiekt/hala-wieprska/) - Hala Wieprska (Hala Wieprzska) – rozległa polana w Beskidzie Żywiecko-Orawskim w masywie Romanki. Położona jest na jej południowo-zachodnich stokach, na wysokości około 1000 – 1150 m n.p.m. Jest to dawna hala pasterska, na której w latach 80. XX wieku zaprzestano wypasu z powodu nieopłacalności ekonomicznej. Na hali znajduje się źródło potoku będącego prawobrzeżnym dopływem Żabniczanki. Woda z tego potoku umożliwiała napojenie owiec podczas wypasu na tej hali. Hala obecnie stopniowo zarasta lasem. Z hali roztacza się szeroki widok na Grupę Lipowskiego Wierchu i Romanki, Beskid Morawsko-Śląski i Beskid Śląski. Przez halę prowadzi znakowany na czerwono Główny Szlak Beskidzki. Wędrówki powiązane z tagiem HALA WIEPRSKA:
- [Potok Romanka](https://hikingtrails.eu/obiekt/potok-romanka/) - Potok Romanka – potok w Beskidzie Żywiecko-Orawskim będący prawym dopływem Żabniczanki. Swoje źródła ma na zachodnich zboczach Romanki, najwyżej położone źródło znajduje się na wysokości około 1280 m n.p.m. Potok zasilany jest wieloma mniejszymi potokami spływającymi zachodnimi zboczami Romanki i południowymi zboczami Suchego Gronia. Największym z dopływem prawobrzeżnym jest Suchy Potok. Potok Romanka uchodzi do Żabniczanki w Żabnicy na osiedlu Skałka. Wędrówki powiązane z tagiem POTOK ROMANKA:
- [Koskowa Góra](https://hikingtrails.eu/obiekt/koskowa-gora/) - Koskowa Góra – szczyt o wysokości 867 m n.p.m. w Beskidzie Makowskim, znajduje się w jego środkowej części. Jest najwyższym szczytem Pasma Koskowej Góry. Od wschodu poprzez długi grzbiet sąsiaduje ze szczytem Parszywka a od Sołtysiej Góry oddziela go głęboka dolina potoku Bogdanówka. Od południa sąsiaduje ze szczytem Syrkówka, od zachodu z Przysłopskim Wierchem a północne stoki porozcinane licznymi potokami stromo opadają do doliny potoku Jachówka. Szczyt Koskowej Góry jest płaski i rozległy, w większości bezleśny, dzięki czemu rozciąga się szeroka panorama na Beskid Makowski, Beskid Wyspowy, Gorce, Beskid Żywiecko-Orawski a przy dobrej pogodzie można zobaczyć także Tatry. Dawniej pokryty był polami uprawnymi, obecnie porastający łąkami i stopniowo zarastający lasem. Na przełęczy między Koskową Górą a Parszywką stoi murowana kapliczka ufundowana około 1910 roku przez Jana Koska. Jest pokryta gontem, wewnątrz znajduje się figura z nazwiskiem fundatora przedstawiająca Chrystusa upadającego pod krzyżem po raz trzeci. Jak głosi podanie, rzeźbę zamówiono w Sidzinie dla Kalwarii Zebrzydowskiej. Podczas transportu trzy pary wołów zatrzymały się na grzbiecie nad Bogdanówką i nie chciały ruszyć z miejsca. Uznano to za Bożą wolę i wybudowano w tym miejscu kaplicę, w której umieszczono rzeźbę. W pobliżu kapliczki znajduje się kamienny postument, obok zaś drewniany krzyż z ludową rzeźbą Chrystusa. Tuż obok szczytu Koskowej Góry znajdują się widoczne z daleka przekaźniki telekomunikacyjne. Wędrówki powiązane z tagiem KOSKOWA GÓRA:
- [Lubań](https://hikingtrails.eu/obiekt/luban/) - Lubań – szczyt o wysokości 1211 m n.p.m. w Gorcach. Jest najwyższym szczytem Pasma Lubania rozciągającego się równoleżnikowo w południowo-wschodniej części Gorców. Często podaje się, że Lubań ma dwa wierzchołki o identycznej wysokości. Drugim wierzchołkiem ma być oddalony o 520 m na wschód szczyt Średni Groń. Lubań położony jest w środkowej części pasma, pomiędzy Jaworzynami od zachodu a Jaworzyną Ligasowską od wschodu. Północne zbocza Lubania opadają do Doliny Ochotnicy a południowe do Doliny Krośnicy, potoku mającego źródło pod szczytem Lubania. Pomiędzy szczytem Lubania a Szczytem Średniego Gronia rozpościera się polana Wierch Lubania, z której roztacza się rozległy widok na Tatry, Pieniny i Magurę Spiską. Potoki spływające z północnych stoków Lubania uchodzą do Ochotnicy, ze stoków południowych do Krośnicy lub Zbiornika Czorsztyńskiego. Lubań zbudowany jest z piaskowców magurskich. Na południowych obrzeżach podszczytowej Polany Wierch Lubania znajdują się duże, zbudowane z piaskowca magurskiego głazy zwane Samorodami. Zbocza Lubania porastają lasy iglaste i mieszane. Są to głównie dolnoreglowa buczyna karpacka, lasy bukowo-jodłowe z domieszką jawora i jesionu. Resztki górnoreglowego lasu pierwotnego ostały się tylko na wierzchołku Lubania. Na południowych stokach Lubania, po wschodniej stronie potoku Kluszkowianka znajduje się florystyczny rezerwat przyrody Modrzewie, utworzony w 1959 dla ochrony stanowisk modrzewia polskiego. Na szczycie znajduje się wybudowana w 2015 roku wieża widokowa o wysokości 30 m. Z wieży roztacza się rozległy widok na Tatry, Pieniny, Beskid Żywiecko-Orawski, Gorce, Beskid Wyspowy, Beskid Sądecki i Pogórze Rożnowskie. Pod szczytem, na Polanie Wierch Lubania działa od lat 60. XX w. studencka baza namiotowa. Czynna jest w miesiącach wakacyjnych. Wodę czerpie się ze źródła Krośnicy położonego na południowych stokach. Poniżej źródła Krośnicy, na niewielkiej Polanie Wyrobki, znajdują się ruiny bacówki PTTK. Zbudowany w latach 1973-1975 drewniany budynek posiadał 16 miejsc noclegowych, kuchnię turystyczną i bufet. Obiekt funkcjonował nieco ponad dwa lata. Został zniszczony w wyniku pożaru w dniu 8 stycznia 1978 roku. Wędrówki powiązane z tagiem LUBAŃ:
- [Bukowiec (Pogórze Wiśnickie)](https://hikingtrails.eu/obiekt/bukowiec-pogorze-wisnickie/) - Bukowiec – wzgórze o wysokości 389 m n.p.m. na Pogórzu Wiśnickim. Znajduje się na terenie Wiśnicko-Lipnickiego Park Krajobrazowego. Jest typowym dla Pogórza Wiśnickiego płaskim wzgórzem o łagodnych zboczach, zbudowanym z fliszu karpackiego. Na północnym stoku wzgórza znajduje się Kamień Grzyb – pomnik przyrody nieożywionej w postaci skały z piaskowca istebniańskiego. Północne stoki opadają do wąwozu, którym płynie strumień będący prawym dopływem Potoku Leksandrówka. Na szczycie i wschodnich zboczach wzgórza utworzon Rezerwaty przyrody Kamień-Grzyb w celu zachowania fragmentu buczyny karpackiej oraz pomnika przyrody nieożywionej. Przez wzgórze przebiega niebieski szlak turystyczny Bochnia – Tymbark. Wędrówki powiązane z tagiem BUKOWIEC (POGÓRZE WIŚNICKIE):
- [Jaworzyna Kamienicka](https://hikingtrails.eu/obiekt/jaworzyna-kamienicka/) - Jaworzyna Kamienicka – szczyt o wysokości 1288 m n.p.m. w Gorcach, drugi co do wysokości po Turbaczu (1310 m n.p.m.). Znajduje się w Paśmie Gorca odchodzącym od Turbacza i ciągnącym się przez kilka kilometrów do Gorca na wschodzie. Od południowego-zachodu sąsiaduje ze szczytem Trzy Kopce (1281 m n.p.m.) a od wschodu ze szczytem Średniak (1190 m n.p.m.). Północne stoki opadają do głębokiej Doliny Kamienicy a południowe do Potoku Forędówki. Jaworzyna Kamienicka znajduje się na terenie Gorczańskiego Parku Narodowego. Szczyt Jaworzyny Kamienickiej jest niewybitny, słabo wyróżniający się na płaskiej wysoczyźnie. Porasta go górnoreglowy bór świerkowy a ze względu na płaski teren w wielu miejscach występują obszary podmokłe. Na północno-wschodnich stokach znajduje się rozległa Polana Jaworzyna Kamienicka. Z polany roztacza się piękny widok na pobliskie szczyty Kudłoń, Gorc Troszacki i Gorc, pod nimi na Dolinę Kamienicy a w oddali widać szczyty Beskidu Wyspowego i Beskidu Sądeckiego. Na zachodnich zboczach Jaworzyny znajduje się szczelinowa Jaskinia Zbójecka Jama o długości około 15 metrów. W pobliżu szczytu przebiega zielony szlak turystyczny Grywałd – Polana Gabrowska oraz znakowana na zielono Ścieżka edukacyjna “Z Turbacza na Jaworzynę Kamienicką”. Wędrówki powiązane z tagiem JAWORZYNA KAMIENICKA:
- [Hala Młyńska](https://hikingtrails.eu/obiekt/hala-mlynska/) - Hala Młyńska – duża polana w Gorcach znajdująca się na południowych i wschodnich stokach Kiczory oraz południowych stokach Jaworzyny Kamienickiej. Jest to dawna hala pasterska obecnie zarastająca lasem. Znajduje się na terenie Gorczańskiego Parku Narodowego. Występują tu rośliny wysokogórskie, takie jak kuklik górski, prosienicznik jednogłówkowy i urdzik karpacki. Z Hali Młyńskiej roztacza się odległy widok na Beskid Sądecki, Magurę Spiską, Pieniny i Tatry. Przez halę przebiega znakowany na czerwono Główny Szlak Beskidzki, znakowana na zielono Ścieżka edukacyjna “Z Turbacza na Jaworzynę Kamienicką” oraz czerwony szlak spacerowy Ochotnica Górna – Kiczora. Wędrówki powiązane z tagiem HALA MŁYŃSKA:
- [Wierch Znaki](https://hikingtrails.eu/obiekt/wierch-znaki/) - Wierch Znaki – szczyt o wysokości 1062 m n.p.m. w Gorcach. Znajduje się w grzbiecie odbiegającym na południowy-wschód od Trzech Kopców (1281 m n.p.m.) do osiedla Ustrzyk w Ochotnicy Górnej. Od północnego zachodu sąsiaduje ze szczytem Sucha (1081 m n.p.m.) a od południowego-wschodu w długim grzbiecie sąsiaduje ze szczytem Bartoszówka (955 m n.p.m.). Wschodnie stoki opadają do Potoku Forędówki a zachodnie do Potoku Bartoszówka. Szczyt jest zalesiony dolnoreglowym lasem mieszanym. Na południowo-wschodnich stokach znajduje się rozległa Polana Znaki, która stopniowo już zarasta lasem. W pobliżu szczytu przebiega czerwony szlak spacerowy Ochotnica Górna – Kiczora. Wędrówki powiązane z tagiem WIERCH ZNAKI:
- [Pasmo Gorca](https://hikingtrails.eu/obiekt/pasmo-gorca/) - Pasmo Gorca – pasmo górskie będące wschodnim odgałęzieniem rozrogu Turbacza w Gorcach. Pasmo ciągnie się przez kilka kilometrów od Turbacza do Gorca. Charakteryzujące się długim, kopulastym grzbietem, którego wysokość w żadnym miejscu nie schodzi poniżej 1000 m n.p.m. Szczyty pasma to Turbacz (1310 m n.p.m.), Trzy Kopce (1281 m n.p.m.), Kiczora (1282 m n.p.m.), Jaworzyna Kamienicka (1288 m n.p.m.), Średniak (1188 m n.p.m.), Przysłop (1185 m n.p.m.), Gorc (1228 m n.p.m.). Północne stoki pasma stromo opadają do doliny potoku Kamienica Gorczańska, po południowej zaś stronie odchodzi kilka bocznych grzbietów, pomiędzy którymi znajdują się głębokie kotliny potoków Łopuszanka, Chłapkowy Potok, Furcówka, Forędówka, Jaszcze, Jamne i Gorcowski Potok. Dawniej w górnych częściach pasma prowadzony był wypas owiec. Pozostało po nim wiele polan, z których największe to: Hala Młyńska, Jaworzyna Kamienicka, Średniak, Przysłop Górny, Przysłop Dolny, Bieniowe, Gorc Gorcowski, Gorc Młynieński i Gorc Kamienicki. Obecnie polany polany te znajdują się na terenie Gorczańskiego Parku Narodowego. W celu zachowania bioróżnorodności park rozpoczął koszenie niektórych polan, by zapobiec ich zalesieniu. Wędrówki powiązane z tagiem PASMO GORCA:
- [Kiczora (Gorce)](https://hikingtrails.eu/obiekt/kiczora-gorce/) - Kiczora – szczyt o wysokości 1282 m n.p.m. w Gorcach. Jest trzecim co do wysokości szczytem Gorców. Znajduje się w Paśmie Gorca odchodzącym od Turbacza i ciągnącym się przez kilka kilometrów na wschód do Gorca. Od zachodu przez Przełęcz Długą Kiczora sąsiaduje z Turbaczem, od południa sąsiaduje ze szczytem Stusy a od północny sąsiaduje ze szczytem Trzy Kopce. Wschodnie stoki Kiczory opadają do Potoku Forędówki, południowo-wschodnie stoki opadają do Potoku Furcówka a zachodnie stoki opadają do do Potoku Łopuszanka. Od sąsiedniego szczytu Trzy kopce odchodzą dwa grzbiety, które przechodzą przez Kiczorę. Grzbiet południowy opada do Knurowskiej Przełęczy a grzbiet południowo-wschodni biegnie przez Górę Suchą, Wierch Znaki do osiedla Ustrzyk w Ochotnicy Górnej. Szczyt jest całkowicie porośnięty górnoreglowym borem świerkowym. Na południowo-wschodnich stokach Kiczory znajduje się Hala Młyńska, z której roztacza się odległy widok na Beskid Sądecki, Magurę Spiską, Pieniny i Tatry. W lesie na zachodnim zboczu południowego ramienia Kiczory znajdują się skały Turnice, a w nich największe zgrupowanie jaskiń w Gorcach. Są tu m.in. Tęczowa Jama, Jaskinia Goszczyńskiego, Przepastna Jama, Jaskinia Łopuszańska, Jaskinia Kiczorska i Szczelina za Płytą. Kiczora położona jest na terenie Gorczańskiego Parku Narodowego. Pod szczytem krzyżują się znakowany na czerwono Główny Szlak Beskidzki, znakowana na zielono Ścieżka edukacyjna “Z Turbacza na Jaworzynę Kamienicką” oraz czerwony szlak spacerowy Ochotnica Górna – Kiczora. Wędrówki powiązane z tagiem KICZORA (GORCE):
- [Trzy Kopce (Gorce)](https://hikingtrails.eu/obiekt/trzy-kopce-gorce/) - Trzy Kopce – szczyt o wysokości 1281 m n.p.m. Znajduje się w Paśmie Gorca odchodzącym od Turbacza i ciągnącym się przez kilka kilometrów do Gorca na wschodzie. Od zachodu przez Przełęcz Długą sąsiaduje z Turbaczem (1310 m n.p.m.), od południa sąsiaduje z Kiczorą (1282 m n.p.m.) a od północnego-wschodu sąsiaduje z Jaworzyną Kamienicką (1288 m n.p.m.). Północne stoki opadają na Przełęcz Borek, wschodnie stoki opadają do Potoku Forędówki a południowo-zachodnie stoki opadają do Potoku Łopuszanka. Trzy Kopce są zwornikiem dla czterech grzbietów: grzbiet południowy, poprzez Kiczorę opadający do Knurowskiej Przełęczy; grzbiet południowo-wschodni biegnący przez Górę Suchą, Wierch Znaki do osiedla Ustrzyk w Ochotnicy Górnej; grzbiet północno-wschodni, będący Pasmem Gorca, biegnący poprzez Jaworzynę Kamienicką i Przysłop do Gorca; grzbiet północno-zachodni, który poprzez Przełęcz Długą biegnie na Turbacz. Szczyt jest mało wybitny, całkowicie porośnięty górnoreglowym borem świerkowym. Znajduje się na płaskiej wysoczyźnie dzięki czemu utworzyło się tu torfowisko wysokie. Powstało na trudno przepuszczalnym podłożu, a zasilane jest wyłącznie przez wody opadowe. Grubość warstwy torfu aktualnie szacuje się na ok. 60 cm. Na wilgotnym, torfowym podłożu występują rzadkie w Gorcach gatunki, m.in.: wełnianka pochwowata i borówka bagienna. Zarówno szczyt jak i wyższe partie stoków porasta górnoreglowy Na południowo-wschodnich stokach znajduje się Hala Młyńska, z której roztacza się odległy widok na Beskid Sądecki, Magurę Spiską, Pieniny i Tatry. Po północnej stronie Trzech Kopców znajduje się już prawie całkowicie zarośnięta Hala Polanczyna. W pobliżu szczytu przebiega zielony szlak turystyczny Grywałd – Polana Gabrowska, znakowana na zielono Ścieżka edukacyjna “Z Turbacza na Jaworzynę Kamienicką” oraz znakowany na czerwono Główny Szlak Beskidzki. Wędrówki powiązane z tagiem TRZY KOPCE (GORCE):
- [Polana Jaworzyna Kamienicka](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-jaworzyna-kamienicka/) - Polana Jaworzyna Kamienicka – polana na północno wschodnich stokach Jaworzyny Kamienickiej w Gorcach. Rozciąga się na wysokości 1190–1265 m n.p.m. Jest zaliczana do najpiękniejszych gorczańskich polan. Roztacza się z niej widok na pobliskie szczyty Kudłoń, Gorc Troszacki i Gorc, pod nimi na Dolinę Kamienicy a w oddali widać szczyty Beskidu Wyspowego i Beskidu Sądeckiego. Jest to dawna polana pasterska. W przeszłości należała do Ochotnicy, w XVII wieku przeszła na własność dóbr kamienickich. Przed I wojną światową gazdował tutaj Tomasz Chlipała, nazywany Bulandą. Był to jeden z najsłynniejszych gorczańskich baców. Wybudował on w 1904 r. na górnym skraju polany kapliczkę nazwaną jego imieniem. Bulanda mieszkał na polanie, przez ponad 50 lat zajmował się owczarstwem i produkcją serów. Miejscowa legenda głosi, że dożył na hali 100 lat, a sekretem jego witalności był samodzielnie przyrządzany, cudowny napój szczęścia i długowieczności. Zmarł w 1931 r. Na polanie rośnie wiele ciekawych gatunków roślin: żyworodna forma wiechliny alpejskiej, kuklik górski, urdzik karpacki. Z ptaków spotkać tu można m.in. siwerniaka, jarząbka, a bywa tu nawet głuszec. Po zaprzestaniu wypasu polana zaczęła zarastać łanami borówki, malin i pojedynczymi drzewami. Aby zachować jej cenną bioróżnorodność, Gorczański Park Narodowy wprowadził jej regularne wykaszanie, w ramach programu ochrony ekosystemów nieleśnych. Przez polanę przebiega zielony szlak turystyczny Grywałd – Polana Gabrowska, czerwony szlak spacerowy Papieżówka – Zbójecka Jama oraz znakowana na zielono Ścieżka edukacyjna “Z Turbacza na Jaworzynę Kamienicką”. Wędrówki powiązane z tagiem POLANA JAWORZYNA KAMIENICKA:
- [Knurowska Przełęcz](https://hikingtrails.eu/obiekt/knurowska-przelecz/) - Knurowska Przełęcz – szeroka przełęcz w Gorcach na wysokości 832 m n.p.m. Oddziela grzbiet odchodzący od Trzech Kopców od Pasma Lubania. Północno-wschodnie stoki opadają do Potoku Furcówka a południowo zachodnie do Potoku Knurowskiego. Teren przełęczy jest odsłonięty, przebiega tędy droga droga powiatowa. Przez przełęcz prowadzi znakowany na czerwono Główny Szlak Beskidzki. Wędrówki powiązane z tagiem KNUROWSKA PRZEŁĘCZ:
- [Stusy](https://hikingtrails.eu/obiekt/stusy/) - Stusy – szczyt o wysokości 1126 m n.p.m. w Gorcach. Znajduje się w grzbiecie odchodzącym na południe od Trzech Kopców i opadającym do Knurowskiej Przełęczy. Zachodnie stoki opadają do Chłapkowego Potoku a wschodnie stoki opadają do Potoku Furcówki. Szczyt jest całkowicie porośnięty dolnoreglowym lasem mieszanym. Na północnych stokach rozciąga się Polana Zielenica odsłaniająca widoki na sąsiednie szczyty Gorców. Na wschodnich stokach opadających do Potoku Furcówki jest kilka polan: Fiedorówka i Solnisko, całkowicie już zarośnięta polana Stus i silnie zarastająca polana Za Bartoszówką. Na zachodnich stokach znajduje się polana Podwyszowiańska. Od wschodniej strony szczyt trawersuje znakowany na czerwono Główny Szlak Beskidzki. Wędrówki powiązane z tagiem STUSY:
- [Czerteż (Gorce)](https://hikingtrails.eu/obiekt/czertez-gorce/) - Czerteż – szczyt o wysokości 982 m n.p.m. w Gorcach. Znajduje się w grzbiecie odchodzącym na południe od Trzech Kopców i opadającym do Knurowskiej Przełęczy. Północne stoki opadają do Potoku Furcówka a południowe do Potoku Knurowskiego. Szczyt jest całkowicie porośnięty dolnoreglowym lasem mieszanym. Na południowym stoku znajdują się zarastającej już polany: Kaszubowa, Miśkowska, Kowalowska, Cyrlica, Piekło, Wyzyskowa. Przez szczyt prowadzi znakowany na czerwono Główny Szlak Beskidzki. Wędrówki powiązane z tagiem CZERTEŻ (GORCE):
- [Polana Jaworze](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-jaworze/) - Polana Jaworze – polana na szczycie Łopienia (960 m n.p.m.) w Beskidzie Wyspowym. Znajduje się na płaskim i rozległym wierzchołku oraz wschodnich jego zboczach. Ze wszystkich stron otoczona jest dolnoreglowym mieszanym z dużym udziałem jodły i świerka. Nie oferuje prawie żadnych widoków ze względu na płaski teren i otaczający las. Polana Jaworze to dawna polana pasterska, była także użytkowana rolniczo. Polana jest regularnie koszona aby zapobiec jej zarośnięciu lasem. Polana jest atrakcyjnym miejscem turystycznym. Znajduje się na niej kapliczka i wiata turystyczna. Krzyżują się tu dwa szlaki turystyczne, znakowany na czarno szlak Dudówka – Łopień oraz znakowany na zielono szlak Gruszowiec – Węglówka. Wędrówki powiązane z tagiem POLANA JAWORZE:
- [Polana Widny Zrąbek](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-widny-zrabek/) - Polana Widny Zrąbek – niewielka polana na zachodnich stokach Łopienia w Beskidzie Wyspowym. Polana powstała w wyniku wyrębu lasu. Roztacza się z niej atrakcyjny widok na Dolinę Łososiny, sąsiednie szczyty Ćwilin, Łubogoszcz i Śnieżnica a w oddali widać szczyty Beskidu Makowskiego i Babią Górę. W dolnej części polany znajduje się niewielka wychodnia skalna zbudowana z piaskowca magurskiego. Na polanie urządzono miejsce startowe dla paralotniarzy. Można do niej dostać się ze szczytu Łopienia oznakowaną na mapie ścieżką. Wędrówki powiązane z tagiem POLANA WIDNY ZRĄBEK:
- [Pasmo Babicy](https://hikingtrails.eu/obiekt/pasmo-babicy/) - Pasmo Babicy – pasmo górskie w północnej części Beskidu Makowskiego. Rozciąga się od ujścia Jachówki do Paleczki w Budzowie na zachodzie do ujścia Bysinki do Raby w Myślenicach na wschodzie. Najwyższym szczytem jest Babica (728 m n.p.m.). Od południa doliny potoków Jachówka i Trzebuńka oddzialają Pasmo Babicy od Pasma Koskowej Góry. Od północy dolina Rzeki Paleczka oddziela Pasmo Babicy od Pasma Chełmu a dolina Potoku Bysinka oddziela Pasmo Babicy od Pasma Barnasiówki na Pogórzu Wielickim. Jachówka i Trzebuńka po południowej stronie oraz Paleczka i Bysinka po połnocnej stronie płyną w przeciwnych kierunkach. W poprzek przez Pasmo Babicy południkowo biegnie dział wodny między dorzeczami Raby i Skawy. Bysinka i Trzebuńka należą do dorzecza Raby, natomiast Paleczka, Jachówka do dorzecza Skawy. Dolne partie stoków Pasma Babicy są bezleśne, zajęte przez pola uprawne i zabudowania miejscowości rozłożonych w dolinie potoków oddzielających to pasmo od sąsiednich pasm. Grzbiet jest porośnięty lasem mieszanym z wieloma widokowymi polanami, pozostałościami dawnych pól uprawnych. W drzewostanie dominuje jodła, świerk i buk. W niższych partiach licznie występuje sosna, brzoza, jesion i jawor. Na północnych stokach Babicy utworzono w 2001 r. Rezerwat przyrody Las Gościbia. Celem ochrony w rezerwacie są lasy bukowe, silnie przeobrażone wskutek trwającej przez dziesięciolecia gospodarki leśnej, stanowiące ostoję zwierzyny oraz unikatowa rzeźba terenu. Potok Gościbia tworzy siedem cieków źródliskowych, których krótkie, lecz stromo opadające doliny są przedzielone ostrymi grzbietami. Koryta strumieni urozmaicone są licznymi progami skalnymi, tworzącymi malownicze kaskady. Na północnych stokach szczytu Dział znajdują się Cisy Raciborskiego – dwa egzemplarze starych cisów, chronione jako pomniki przyrody. Wiek drzew szacuje się na blisko 700 lat. Są to jedne z najstarszych drzew w Polsce, prawnie chronione od 1934 roku. Grzbietem Pasma Babicy z miejscowości Palcza do Myślenic prowadzi znakowany na czerwono Mały Szlak Beskidzki Bielsko-Biała – Luboń Wielki. Ze szczytu Sularzówki odchodzi na południe znakowany na zielono szlak turystyczny Sularzowa – Cupel. W pobliżu szczytu Dział ze szlakiem czerwonym krzyżują się znakowany na czarno szlak turystyczny Harbutowice – Babica Zachodnia i znakowany na niebiesko szlak turystyczny Brzeźnica – Kacwin. Wędrówki powiązane z tagiem PASMO BABICY:
- [Czółko](https://hikingtrails.eu/obiekt/czolko/) - Czółko – szczyt o wysokości 1026 m n.p.m. w Gorcach. Znajduje się w grzbiecie odbiegającym na południowy zachód od Turbacza, który przez Miejski Wierch, Hrube i Bukowinę obidowską opada do Klikuszowej. Od południa sąsiaduje z Bukowiną Obidowską, pozostałe stoki opadają do opływającego go z trzech stron Potoku Lepietnica. Szczyt jest częściowo zalesiony dolnoreglowym lasem, od południowej strony rozciąga się Polana Bukowina. W drzewostanie porastającym szczyt i zbocza dominuje świerk. Na szczyt nie prowadzi żaden znakowany szlak turystyczny, od Bukowiny Obidowskiej można dojść oznaczoną na mapie ścieżką. Wędrówki powiązane z tagiem CZÓŁKO:
- [Pasmo Mędralowej](https://hikingtrails.eu/obiekt/pasmo-medralowej/) - Pasmo Mędralowej (Grupa Mędralowej) – pasmo górskie w Beskidzie Żywiecko-Orawskim położone, pomiędzy masywami Pilska i Babiej Góry, na granicy polsko-słowackiej. Najwyższym szczytem jest Mędralowa (1169 m n.p.m.). Pasmo obejmuje grzbiet górski na granicy polsko-słowackiej wraz z jego krótkimi odnogami, pasmo przebiega krętą linią wraz z krótkimi odnogami od Przełęczy Glinne na styku z Masywem Pilska, po Przełęcz Jałowiecką Północną, gdzie graniczy z Masywem Babiej Góry i Przełęcz Klekociny gdzie graniczy z Pasmem Jałowieckiem. Pasmo ograniczone jest przez doliny rzek i potoków: Półgórzanki, Czatożanki oraz Koszarawy i jej dopływów – Bystrej i Glinnej. Pasmo w większości porośnięte jest dolnoreglowym lasem mieszanym. Na wyższych częściach stoków i na szczytach dominuje świerk, w niższych częściach stoków dominuje buk. Dawniej stoki w większości były bezleśne, pokryte dużymi halami pasterskimi z licznymi szałasami. Z dawnych polan pozostały: Hala Mędralowa, Hala Kamińskiego i kilka innych polan stopniowo zarastających lasem. Z odsłoniętych terenów roztaczają się widoki na Beskid Mały, Beskid Śląski i pobliskie szczyty Beskidu Żywiecko-Orawskiego. Wędrówki powiązane z tagiem PASMO MĘDRALOWEJ:
- [Hala Mędralowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/hala-medralowa/) - Hala Mędralowa – polana na szczycie Mędralowej (1169 m n.p.m.) i jej północnych zboczach w Beskidzie Żywiecko-Orawskim. Nazwa polany pochodzi od nazwiska Mędrala, które jest częste w wśród mieszkańców pobliskich miejscowości Przyborów i Koszarawa. Wcześniej polana była nazywana również Wielkim Jałowcem. Hala Mędralowa dawniej była wypasana. W drugiej połowie XX wieku pasterstwo na wysoko położonych polanach górskich stało się nieopłacalne i zaprzestano tu wypasu. Obecnie stopniowo zarasta lasem. Na polanie stało kilka szałasów. Przetrwał jeden, który utrzymany jest w bardzo dobrym stanie, można w nim przenocować. Z hali roztaczają się odległe widoki na Beskid Mały, Beskid Śląski i pobliskie szczyty Beskidu Żywiecko-Orawskiego. Przez halę przebiega znakowany na czerwono Główny Szlak Beskidzki oraz znakowany na niebiesko szlak turystyczny Rycerzowa Wielka – Babia Góra. Wędrówki powiązane z tagiem HALA MĘDRALOWA:
- [Zamek Udórz](https://hikingtrails.eu/obiekt/zamek-udorz/) - Zamek Udórz – ruiny średniowiecznego zamku na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Znajduje się na zachodnich zboczach wzgórza Zamczysko. Strome zbocza wzgórza w tym miejscu opływa z trzech stron Struga Udorka, będąca dopływem Pilicy w górnym jej biegu. Powstanie zamku datuje się na prze­ło­mie XIV i XV wieku. Je­go fundatorem miał być Iwo z Obie­cho­wa her­bu Wie­nia­wa, sprawujący w la­tach 1398-1400 urząd wiel­ko­rząd­cy kra­kow­skie­go, a póź­niej sta­ros­ty rus­kie­go. Badania archeologiczne z lat 1987–1988 i 1990 ukazały obwałowania w postaci nieregularnego pięcioboku, bez śladów budowli wewnątrz obwodu wałów, co może świadczyć, że warowni nigdy nie ukończono. Cał­ko­wi­ty brak historycz­nych wzmia­nek na temat zamku potwierdza tą tezę. Do dziś zachowały się fragmenty dwóch murowanych ścian oraz wałów ziemnych. Zbocza wzgórza porasta w tym miejscu bukowy las. W pobliżu zamku przebiega znakowany na żółto szlak turystyczny Zamek Smoleń – Udórz. Wędrówki powiązane z tagiem ZAMEK UDÓRZ:
- [Udorka](https://hikingtrails.eu/obiekt/udorka/) - Udorka – struga o długości 8,52 km przepływająca przez Jurzę Krakowsko-Częstochowską będąca prawym dopływem Pilicy. Początkowo biegnie w kierunku północno-wschodnim wśród lasów. Przepływa obok ruin zamku Udórz, za którymi przyjmuje swój pierwszy dopływ, Porębiankę. We wsi Udórz zasila miejscowe stawy a następnie skręca na północ, gdzie wpada do niej drugi dopływ, Chlinka. Na wysokości wsi Wola Libertowska uchodzi do Pilicy. Wędrówki powiązane z tagiem UDORKA:
- [Zamczysko (Wyżyna Częstochowska)](https://hikingtrails.eu/obiekt/zamczysko-wyzyna-czestochowska/) - Zamczysko – wzgórze o wysokości 380 m n.p.m. na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej, w południowo-wschodniej części Wyżyny Częstochowskiej. Wschodnie zbocza łagodnie opadają do miejscowości Chlina. Od północy, zachodu i półudnia wzgórze opływa Struga Udorka. Wzgórze i zbocza porośnięte są lasem lasem bukowym. Na zachodnich zboczach znajdują się ruiny średniowiecznego Zamku Udórz. Wędrówki powiązane z tagiem ZAMCZYSKO (WYŻYNA CZĘSTOCHOWSKA):
- [Wał Przymorski (Wzgórze Księcia Albrechta)](https://hikingtrails.eu/obiekt/wal-przymorski-wzgorze-ksiecia-albrechta/) - Wał Przymorski (Wzgórze Księcia Albrechta) – wydma o wysokości 33 m n.p.m. na Mierzei Wiślanej. Znajduje się po prawej stronie Ujścia Wisły w miejscowości Mikoszewo. Wydma przebiega równoleżnikowo na długości około 600 metrów. Południowe stoki stromo opadają do Mikoszewa a północne łagodnie przechodzą w pas nadmorski. Wydmę porasta bór świerkowy z domieszką brzozy po północnej stronie. Szczyt nie dostarcza żadnych widoków. Można na niego wejść oznaczonymi na mapie ścieżkami. Wydmę nazwano Wzgórzem Księcia Albrechta na pamiątkę wizyty Księcia Albrechta Pruskiego w dniu 30 sierpnia 1896 roku po wykonaniu Przekopu Wisły. W 1909 roku zbudowano schody o około 100 stopniach i ustawiono kamień pamiątkowy z napisem „Wzgórze Księcia Albrechta. 30 sierpnia 1896”. Na początku lat 60. schody zostały rozebrane a kamień z wierzchołka został przeniesiony do Mikoszewa i zamontowany na cokole w pobliżu remizy strażackiej. Wędrówki powiązane z tagiem WAŁ PRZYMORSKI (WZGÓRZE KSIĘCIA ALBRECHTA):
- [Mierzeja Wiślana](https://hikingtrails.eu/obiekt/mierzeja-wislana/) - Mierzeja Wiślana – mezoregion fizycznogeograficzny w północnej Polsce. Jest to piaszczysty wał na południowo-wschodnim brzegu Zatoki Gdańskiej, rozciągający się od Sopotu na zachodzie po Primorsk w Federacji Rosyjskiej na północnym wschodzie. Oddziela Zalew Wiślany i Żuławy Wiślane od Zatoki Gdańskiej. Przez mierzeję mniej więcej w połowie jej długości przebiega granica między Polską i Federacją Rosyjską. Mierzeja Wiślana ma około 115 km długości, w tym po Polskiej stronie około 78 km i przeciętnie od 1 do 3 km szerokości. Jest wielką piaszczystą wydmą, której wysokość w niektórych miejscach przekracza 30 metrów nad poziomem morza. Mierzeja powstała w wyniku działania fal morskich i (obecnie w mniejszym stopniu) wiatru. Najwyższa wydma, Wielbłądzi Grzbiet (też Garb) (56 m n.p.m.) jest kilka kilometrów na wschód od Krynicy Morskiej. Najwyższym szczytem Mierzei Wiślanej jest wydma Wielbłądzi Grzbiet o wysokości 49 m n.p.m. Mierzeja Wiślana nie ma żadnej sieci wodnej oprócz ujść Wisły: Wisły Śmiałej (powstałej w roku 1840) i Przekopu Wisły (1891–1895). Ponadto na zachodnim krańcu mierzei w latach 1901–1904 zbudowano Kanał Kaszubski. W miejscowości Kąty Rybackie w roku 2022 została zakończona budowa kanału przez Mierzeję Wiślaną, łączącego Zalew Wiślany z Zatoką Gdańską. W mezoregionie panuje klimat charakterystyczny dla wybrzeża, średnia temperatura roczna jest nieco wyższa niż na pojezierzach, jednak nieco niższa niż w centrum Polski. Wiosną jest chłodniej niż w głębi kraju, lecz jesienią wyraźnie cieplej. Średnia roczna oraz średnia dobowa amplituda temperatur są mniejsze niż w głębi kraju. Wpływ Bałtyku jest również widoczny w długości pór roku – na wybrzeżu zimy są znacznie krótsze, a jesień dłuższa. Na Mierzei Wiślanej wykształciła się roślinność charakterystyczna dla wybrzeża. Występuje w charakterystycznych pasmach. Podstawową roślinnością plaży jest honkenia piaskowa, rukwiel nadmorska, powodująca między innymi hamowanie wydm. Oprócz tego występują inne słonorośla związane z siedliskami plaż np. solanka kolczysta. Na wydmie białej dominują luźno rosnące trawy. Typowymi trawami polskiego wybrzeża są piaskownica zwyczajna oraz wydmuchrzyca piaskowa. Oprócz traw rzadko występuje lepiężnik oraz groszek nadmorski, a także bylica polna, która rośnie również poza strefą nadmorską. Na wydmie szarej oprócz roślin występujących na wydmie białej pojawia się wiele zielenic, sinic oraz turzyca piaskowa, szczotlicha siwa, kocanki piaskowe. Dominują roślinnością na mierzei jest bór sosnowy. Rosnąca tu sosna zwyczajna dobrze radzi sobie w trudnych warunkach. Ze względu na działalności wiatru sosny rosnące na wydmach są mocno zdeformowane, często karłowate a ich korony i pnie są niesymetryczne. Oprócz sosny w borach sosnowych rosną: jałowiec pospolity i wierzba piaskowa. W runie boru sosnowego występuje wrzos zwyczajny, bażyna czarna oraz borówka brusznica. W celu ochrony przyrody na Mierzei Wiślanej utworzono Park Krajobrazowy „Mierzeja Wiślana” oraz cztery rezerwaty: Buki Mierzei Wiślanej w Krynicy Morskiej, Kąty Rybackie, Mewia Łacha na terenie Mikoszewa i Gdańska oraz Ptasi Raj w Gdańsku. Wędrówki powiązane z tagiem MIERZEJA WIŚLANA:
- [Ujście Wisły](https://hikingtrails.eu/obiekt/ujscie-wisly/) - Ujście Wisły (Przekop Wisły) – sztuczne ujście Wisły pomiędzy miejscowościami Świbno i Mikoszewo. Przekop o długości 7 km od Przegaliny do Zatoki Gdańskiej wykonano w latach 1891–1895. Dotychczasowe ujście Leniwki od przekopu do ujścia w Gdańsku nazwano Martwą Wisłą. W pierwszej połowie XIX wieku w miejscowości Biała Góra Wisła rozdzielała się na Nogat uchodzący do Zalewu Wiślanego i Leniwkę uchodzącą do Zatoki Gdańskiej. Zimą 1840 roku, na skutek powodzi Leniwka wyżłobiła sobie nowe ujście w Górkach Wschodnich, które nazwano Wisłą Śmiałą natomiast koryto, którym wcześniej płynęła Leniwka nazwano Wisłą Martwą. Nowo powstałe koryto Wisły Śmiałej nie było jednak w stanie przyjmować ogromnej masy wód. Szczególnie katastrofalna powódź w roku 1888 skłoniła władze pruskie do decyzji o połączeniu Wisły bezpośrednio z Zatoką Gdańską. Przekop miał zmniejszyć zagrożenie powodzią zatorową, umożliwiając swobodne spływanie do Bałtyku lodu i wezbranych wód powodziowych. W 1985 roku otwarto nowoczesny kanał wodny o długości 7,1 kilometrów, szerokości od 250 do 400 metrów, otoczony wysokimi na 10 metrów wałami przeciwpowodziowymi. Jednocześnie z budową przekopu odcięto śluzami i wrotami przeciwpowodziowymi koryta Martwej Wisły, Szkarpawy i Nogatu. Budowa przekopu spowodowała, że Wisła ma obecnie dwa ujścia: Ujście Wisły Śmiałej znajdujące się w Górkach Wschodnich i Ujście Przekopu Wisły leżące między Świbnem a Mikoszewem. Obszar powstały pomiędzy ujściem Wisły Śmiałej i Przekopu nazywany jest Wyspą Sobieszowską. Zbudowanie przekopu Wisły skróciło bieg rzeki o około 10 kilometrów, zwiększając spadek jej końcowego odcinka. Zmniejszyła się powierzchnia dorzecza Wisły, od której odcięto zlewnię Motławy z jej dopływami. Istotną zmianę stanowiło tworzenie się stożka usypowego, powiększanego przez niesione i odkładane przez wody Wisły rumowisko rzeczne. Od momentu przekopania nowego ujścia linia brzegowa w jego rejonie odsunęła się o około 3 kilometry w stronę Bałtyku. Dzięki zbudowaniu przekopu Wisły zagrożenie powodziowe na Żuławach zostało znacząco zmniejszone, co pozwoliło uniknąć kolejnych strat materialnych, społecznych i ekologicznych. Przekop przyczynił się także do rozwoju gospodarczego Świbna, gdzie powstała mające duże znaczenie komunikacyjne przeprawa promowa. Ujście Wisły ma duże znaczenie przyrodnicze. W 1991 roku po obu stronach kanału powstał Rezerwat Przyrody Mewia Łacha. Celem ochrony w rezerwacie są miejsca lęgowe różnych gatunków rybitw i siedliska żerowania i odpoczynku ptaków siewkowatych i blaszkodziobych. Wędrówki powiązane z tagiem UJŚCIE WISŁY:
- [Rezerwat Przyrody Mewia Łacha](https://hikingtrails.eu/obiekt/rezerwat-przyrody-mewia-lacha/) - Rezerwat Przyrody Mewia Łacha – rezerwat przyrody na terenie mezoregionu fizycznogeograficznego Mierzeja Wiślana w północnej Polsce przy Uściu Wisły do Zatoki Gdańskiej. Składa się z dwóch części – lewobrzeżnej gdańskiej na obszarze Wyspy Sobieszewskiej o powierzchni 18,91 ha i większej o powierzchni 131,55 ha po wschodniej stronie Przekopu Wisły w miejscowości Mikoszewo. Rezerwat utworzono w 1991 r. w celu ochrony miejsc lęgowych różnych gatunków rybitw i siedliska żerowania i odpoczynku ptaków siewkowatych i blaszkodziobych. Na uwagę zasługuje obecność biegusa zmiennego. Jest to jedyne w Polsce miejsce gnieżdżenia się rybitw czubatych. Gniazdują tu również rybitwy białoczelne, rybitwy rzeczne, sieweczki obrożne, ostrygojady. Występuje tu największa w Europie koncentracja mewy małej oraz mewy pospolitej. Zimą schronienie znajduje tu ok. 50 tys. kaczek, z których najliczniejsze gatunki to lodówki, czernice i gągoły. Ponadto rezerwat to jedyne miejsce stałego występowania fok. W rezerwacie znajdują się też m.in. stanowiska podlegających ochronie lnicy wonnej, mikołajka nadmorskiego i kruszczyka rdzawoczerwonego. Występują tu także: rokitnik zwyczajny, kruszczyk szerokolistny, kocanki piaskowe, turzyca piaskowa, a z gatunków solniskowych arcydzięgiel nadbrzeżny, sitowiec nadmorski, mannica odstająca, solanka kolczysta. Wędrówki powiązane z tagiem REZERWAT PRZYRODY MEWIA ŁACHA:
- [Belweder (Wysoczyzna Elbląska)](https://hikingtrails.eu/obiekt/belweder-wysoczyzna-elblaska/) - Belweder (Wysoczyzna Elbląska) – wzgórze o wysokości 125 m n.p.m. na Wysoczyźnie Elbląskiej. Jest najwyższym szczytem Parku Leśnego Bażantarnia. Znajduje się w zachodniej części Wysoczyzny Elbląskiej. Południowe stoki stromo opadają do doliny Srebrnego Potoku, północne stoki łagodnie opadają do Rzeki Kumiela. Szczyt i zbocza porośnięte są całkowicie lasem mieszanym z dominującym bukiem w partiach szczytowych i na północno-wschodnich zboczach, na południowych zboczach z dominuje sosna a na zachodnich zboczach licznie występuje brzoza. Jeszcze w latach 20-tych XX wieku na szczycie znajdowała się drewniana wieża widokowa. Dawna nazwa wzgórza to Johannisberg (Góra Jana). Po północnej stronie szczytu znajduje się głazem upamiętniający Augusta Papau (1797-1863) – współzałożyciela Towarzystwa Miłośników Lasu Bażantarnia (Vogelsang-Verein). Przez szczyt przebiega znakowany na zielono szlak turystyczny “Ścieżka Jaszczurek” Elbląg – Stagniewo. Wędrówki powiązane z tagiem BELWEDER (WYSOCZYZNA ELBLĄSKA):
- [Przełęcz Szeroka](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-szeroka/) - Przełęcz Szeroka – przełęcz na wysokości 736 m n.p.m. w Beskidzie Małym pomiędzy szczytami Mała Bukowa i Capia Górka. Położona jest w głównym grzbiecie wschodniej części Beskidu Małego, zwanej także Beskidem Andrychowskim. Oddziela szczyt Kocierz (Wielka Góra) po zachodniej stronie od szczytu Beskid po wschodniej stronie. Północne stoki opadają do doliny potoku Wielka Puszcza, południowe do doliny nienazwanego potoku będącego prawym dopływem Cisowego Potoku. Teren przełęczy porasta las, po zachodniej stronie z przewagą buka a po wschodniej stronie z przewagą jodły i świerka. Przez szczyt przebiega znakowany na czerwono Mały Szlak Beskidzki Bielsko-Biała – Luboń Wielki. Wędrówki powiązane z tagiem PRZEŁĘCZ SZEROKA:
- [Przełęcz Cygańska](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-cyganska/) - Przełęcz Cygańska – przełęcz na wysokości 636 m n.p.m. w Beskidzie Małym pomiędzy szczytem Kaprówka na północy i szczytem Góra Cygańska na południu. Południowo-zachodnie stoki przełęczy opadają do doliny potoku Wielka Puszcza a wschodnie do doliny Targaniczanki. Teren przełęczy jest porośnięty lasem mieszanym z przewagą buka oraz domieszką jodły. Przełęcz nie oferuje żadnych widoków. Przez przełęcz przebiega znakowany na zielono szlak turystyczny Sucha Beskidzka – Gaiki. Wędrówki powiązane z tagiem PRZEŁĘCZ CYGAŃSKA:
- [Góra Cygańska](https://hikingtrails.eu/obiekt/gora-cyganska/) - Góra Cygańska – szczyt o wysokości 683 m n.p.m. w Beskidzie Małym. Znajduje się w grzbiecie odchodzącym na północ od szczytu Błasiakówka. Od północy przez Przełęcz Cygańską sąsiaduje ze szczytem Kaprówka, od południa sąsiaduje ze szczytem Błasiakówka. Zachodnie stoki opadają do potoku Wielka Puszcza, wschodnie stoki do potoku Targaniczanka. Jest to niewybitny szczyt, w istocie grzbiet równomiernie opadający od punktu kulminacyjnego do Przełęczy Cygańskiej. Góra Cygańska jest całkowicie porośnięta lasem nie oferując żadnych widoków. Przez szczyt przebiega znakowany na zielono szlak turystyczny Sucha Beskidzka – Gaiki. Wędrówki powiązane z tagiem GÓRA CYGAŃSKA:
- [Góra Ludowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/gora-ludowa/) - Góra Ludowa – wzgórze o wysokości 112 m n.p.m. na Wysoczyźnie Elbląskiej. Znajduje się we wschodniej części Parku Leśnego Bażantarnia w Elblągu. Północne zbocza stromo opadają do Potoku Stagniewski, wschodnie zbocza stromo opadają do Srebrnego Potoku, południowe zbocza stromo opadają do nienazwanej strugi będącej lewym dopływem Srebrnego Potoku a od wschodu wzgórze płaskim grzbietem sąsiaduje z Górą Wojciecha. Szczyt jest porośnięty lasem mieszanym z przewagą buka. Nie oferuje odległych widoków, po wschodniej stronie w porach bezlistnych można obserwować ukształtowanie doliny Srebrnego Potoku. Przez szczyt prowadzi znakowany na niebiesko Szlak Okrężny – górski. Wędrówki powiązane z tagiem GÓRA LUDOWA:
- [Świątynia Dumania](https://hikingtrails.eu/obiekt/swiatynia-dumania/) - Świątynia Dumania – wzgórze o wysokości 119 m n.p.m. na Wysoczyźnie Elbląskiej. Znajduje się w południowo-wschodniej części Parku Leśnego Bażantarnia w Elblągu. Wschodnie stoki stromo opadają do Czarciego Jaru, północne stoki stromo opadają do Srebrnego Potoku, od zachodu Świątynia Dumania przez płytki jar sąsiaduje ze Wzgórzem 13 Sosen a na południe odchodzi grzbiet z kulminacją na Górze Sowiej. Szczyt jest porośnięty lasem mieszanym z przewagą buka. Nie oferuje odległych widoków, po wschodniej stronie w porach bezlistnych można obserwować ukształtowanie głębokiego Czarciego Jaru a po północnej stronie ukształtowanie doliny Srebrnego Potoku. Przez szczyt prowadzi znakowany na niebiesko Szlak Okrężny – górski. Wędrówki powiązane z tagiem ŚWIĄTYNIA DUMANIA:
- [Stare Wierchy](https://hikingtrails.eu/obiekt/stare-wierchy/) - Stare Wierchy – szczyt o wysokości 971 m n.p.m. w Gorcach. Znajduje się w głównym grzbiecie Gorców od zachodu sąsiadując ze szczytem Jaworzyna, od północy ze szczytem Mnisko a od wschodu ze szczytem Groniki. Północno-zachodnie stoki opadają do doliny Rzeki Poniczanka, północno-wschodnie stoki opadają do doliny Potoku Porębianka a południowe stoki opadają do doliny Potoku Obidowiec. Szczyt Starych Wierchów jest zwornikiem rozgałęziającego się tu głównego grzbietu Turbacza na grzbiet północno-zachodni biegnący do Rabki-Zdroju i grzbiet południowo-zachodni, biegnący do Przełęczy Sieniawskiej. Na szczycie znajduje się rozległa Polana Krauska, z której odsłaniają się widoki na pobliskie szczyty Gorców oraz w oddali na Tatry. Na polanie znajduje się schronisko PTTK na Starych Wierchach. Krzyżuje się tu znakowany na czerwono Główny Szlak Beskidzki, znakowany na zielono szlak turystyczny Koninki – Nowy Targ, znakowany na niebiesko szlak turystyczny Polica – Schronisko PTTK Stare Wierchy, znakowany na żółto szlak turystyczny Luboń Wielki – Schronisko PTTK Stare Wierchy oraz ścieżka edukacyjna “Wokół Doliny Poręby”. Wędrówki powiązane z tagiem STARE WIERCHY:
- [Rezerwat Przyrody Kąty Rybackie](https://hikingtrails.eu/obiekt/rezerwat-przyrody-katy-rybackie/) - Rezerwat Przyrody Kąty Rybackie – ornitologiczny rezerwat przyrody na Mierzei Wiślanej utworzony w 1957 roku w celu zachowania i ochrony naturalnego miejsca lęgowego kormorana czarnego i czapli siwej. Rezerwat zajmuje powierzchnię 102,54 ha a wokół rezerwatu utworzono otulinę o powierzchni 62,86 ha. W rezerwacie dominuje sosna, przeważnie w wieku 120–160 lat, w niewielkiej ilości występuje dąb. W najstarszej części rezerwatu, po systematycznej wycince drzew zniszczonych przez kormorany, powtórnie sadzone są sosny. W podszycie i runie można spotkać malinę właściwą, rdest powojowy, bodziszek cuchnący, psiankę słodkogórz, poziewnik dwudzielny, różę pomarszczoną, trzcinnika piaskowego, starzec leśny, wiechlinę zwyczajną, mietlicę pospolitą, szczaw polny, tasznik pospolity, komosę białą, pokrzywę zwyczajną. Rośliny pod ścisłą ochroną to tajęża jednostronna, paprotka zwyczajna i widłak jałowcowaty. Runo, początkowo charakterystyczne dla boru bażynowego, zmienia się po zasiedleniu drzew przez kormorany – początkowo rośliny ulegają zniszczeniu, po czym następuje masowa kolonizacja gatunkami tolerującymi intensywne nawożenie guanem, głównie nitrofitami. Kormoran jest ptakiem wodnym o dużej wszechstronności. Doskonale pływa i nurkuje, wytrwale lata oraz sprawnie porusza się po konarach drzew. Nierzadko poluje stadnie w przemyślany sposób i z podziałem ról. Jego wyłącznym pokarmem są ryby. Żeruje w promieniu 15-30 km od kolonii. Dorosłe ptaki mają czarne pióra z metalicznym połyskiem. Ptaki powracają z zimowisk (Niemcy, Francja, Hiszpania, Włochy, północne wybrzeża afrykańskie Morza Śródziemnego) na przełomie lutego i marca. W marcu i kwietniu ptaki budują nowe gniazda lub naprawiają stare, jednocześnie odbywając toki. Kormorany są monogamiczne. Składają przeciętnie 3-4 jaja, które wysiadują ptaki obojga płci przez 23-24 dni. Wykluwa się od zera do trzech piskląt na parę. Wykluwanie piskląt odbywa się od końca kwietnia do początku czerwca. Zdolność do lotu uzyskują po 7-8 tygodniach. Kolonia pustoszeje z reguły w połowie sierpnia. Kormorany polują głównie w Zatoce Gdańskiej i w Zalewie Wiślanym w mniejszym stopniu w Ujściu Wisły, Nogacie i Jeziorze Drużno. W pokarmie kormoranów dominuje babka bycza i jazgarz. Kormoran jest gatunkiem zagrożonym wyginięciem a w niektórych krajach wytępiono go całkowicie. W Polsce kormoran jest objęty ochroną częściową. Obecnie liczebność kormoranów w rezerwacie szacuje się na około 11 000 par. W rezerwacie wytyczono dla zwiedzających ścieżkę turystyczną niebieską i żółtą. Zabronione jest poruszanie się poza szlakami. Wędrówki powiązane z tagiem REZERWAT PRZYRODY KĄTY RYBACKIE:
- [Kapralowa Wysoka](https://hikingtrails.eu/obiekt/kapralowa-wysoka/) - Kapralowa Wysoka – przełęcz na wysokości 956 m n.p.m. w Pieninach, znajduje się w głównym grzbiecie Małych Pienin. Oddziela Wysoką (1050 m n.p.m.) od nienazwanego szczytu (970 m n.p.m.). Przez przełęcz przebiega granica polsko-słowacka. Północno-wschodnie stoki opadają do Potoku Kamionka a południowo-zachodnie stoki opadają do Potoku Kýčerský. Na północno-wschodnim stoku przełęczy, po polskiej stronie, utworzono w 1961 rezerwat przyrody Wysokie Skałki, w którym ochronie podlega niewielki, jedyny istniejący obecnie w Pieninach fragment świerkowego boru górnoreglowego. Przez przełęcz przebiega znakowany na niebiesko szlak turystyczny Tarnów – Wielki Rogacz a na szczyt Wysoka odgałęzia się znakowana na niebiesko ścieżka dojściowa. Wędrówki powiązane z tagiem KAPRALOWA WYSOKA:
- [Przełęcz Stachurówki](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-stachurowki/) - Przełęcz Stachurówki – przełęcz na wysokości 911 m n.p.m. w Pieninach. Znajduje się w głównym grzbiecie Małych Pienin, na granicy słowacko-polskiej. Oddziela szczyt Borsuczyny od zachodu od nienazwanego wierzchołka od wschodu, znajdującego się nad przełęczą Kapralowa Wysoka. Południowe stoki stromo opadają do Potoku Kýčerský a północne stoki łagodnie opadają do Potoku Kamionka. Teren przełęczy porośnięty jest lasem mieszanym, północne stoki pokrywa rozległa hala Połonina Kiczera, na której nadal wypasa się owce. Południowe stoki są porośnięte lasem mieszanym i leżą na terenie słowackiego Pienińskiego Parku Narodowego (Pieninský národný park). Przez przełęcz przebiega znakowany na niebiesko szlak turystyczny Tarnów – Wielki Rogacz. Wędrówki powiązane z tagiem PRZEŁĘCZ STACHURÓWKI:
- [Sucha Przełęcz (Tatry Zachodnie)](https://hikingtrails.eu/obiekt/sucha-przelecz-tatry-zachodnie/) - Sucha Przełęcz – przełęcz na wysokości 1950 m n.p.m. znajdująca się w głównym grzbiecie Tatr pomiędzy Kasprowym Wierchem (1987 m) a Beskidem (2012 m). Przez przełęcz przebiega granica polsko-słowacka. Północno-wschodnie zbocza przełęczy opadają do Kotła Kasprowego a południowo-zachodnie zbocza opadają do Doliny Cichej na Słowacji. Przełęcz jest płaska, kamienista i porośnięta niską murawą. Roztaczają się z niej widoki na Tatry Zachodnie, Tatry Wysokie, Niżne Tatry, Gorce, Beskid Sądecki i Beskid Żywiecko-Orawski. Na przełęczy krzyżuje się znakowany na czerwono szlak turystyczny Zawrat – Dolina Kościeliska i znakowany na żółto szlak turystyczny Schronisko Murowaniec – Kasprowy Wierch. Na Słowację odchodzi żółty szlak turystyczny Podbanské – Kasprowy Wierch. Wędrówki powiązane z tagiem SUCHA PRZEŁĘCZ (TATRY ZACHODNIE):
- [Dolina Gąsienicowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/dolina-gasienicowa/) - Dolina Gąsienicowa – dolina w Tatrach Zachodnich będąca górnym odgałęzieniem Doliny Suchej Wody. Oddziela się od niej na wysokości 1425 m n.p.m. Zbocza doliny tworzą od zachodu północno-wschodnia grań Kasprowego Wierchu po Kopę Magury, od południa fragment wschodniego grzbietu Świnicy od Skrajnego Granatu do Świnicy i odcinek głównego grzbietu do Kasprowego Wierchu oraz od wschodu północny grzbiet Skrajnego Granatu. Dolina Gąsienicowa ma dwie odnogi rozdzielone Granią Kościelców i nazywane Doliną Czarną Gąsienicową (po wschodniej stronie tej grani) i Doliną Zieloną Gąsienicową (po jej zachodniej stronie). Dolina Zielona Gąsienicowa ma jedną odnogę – Dolinę Suchą Stawiańską, nazywaną też Kotłem Kasprowym, oraz górne piętra – Świnicką Kotlinkę, Mylną Kotlinkę i Zadnie Koło, położone u podnóża Świnicy. Odnogą Doliny Czarnej Gąsienicowej jest Dolinka Kozia, a górne jej piętra tworzą kotły Czarnego i Zmarzłego Stawu. W Dolinie Gąsienicowej znajduje się kilkanaście stawów, tzw. Gąsienicowe Stawy. Są to: Zielony Staw Gąsienicowy, Długi Staw Gąsienicowy, Kurtkowiec, Dwoisty Staw Gąsienicowy, Zadni Staw Gąsienicowy, Litworowy Staw Gąsienicowy, Czerwone Stawki Gąsienicowe, Mokra Jama, Kotlinowy Stawek, Dwoiśniaczek, Troiśniak, Dwoiśniak, Jedyniak, Samotniak. W północnej części doliny znajduje się Hala Gąsienicowa – dawna hala pasterska. Dolina w dużej części porośnięta jest kosodrzewiną. Przez dolinę prowadzi znakowany na żółto szlak turystyczny Schronisko Murowaniec – Kasprowy Wierch, znakowany na czarno szlak turystyczny Stacja IMGW – Świnicka Przełęcz, znakowany na niebiesko szlak turystyczny Kuźnice – Zawrat, znakowany na zielono szlak turystyczny Siedlarska Droga Wierch Poroniec – Schronisko Murowaniec. Wędrówki powiązane z tagiem DOLINA GĄSIENICOWA:
- [Kasprowy Wierch](https://hikingtrails.eu/obiekt/kasprowy-wierch/) - Kasprowy Wierch – szczyt o wysokości 1987 m n.p.m. w Tatrach Zachodnich. Położony jest w głównym grzbiecie Tatr na granicy polsko-słowackiej. Od zachodu przez Przełęcz nad Zakosy sąsiaduje ze szczytem Pośredni Wierch Goryczkowy, od wschodu przez Suchą Przełęcz sąsiaduje ze szczytem Beskid. Na północ odchodzi grzbiet, który przez Suchą Czubę i Myślenickie Turnie opada do Doliny Bystrej. Na północny wschód odchodzi długi grzbiet, który przez Uhrocie Kasprowe, Kopę Magury i Królowy Grzbiet opada do Doliny Suchej Wody. Południowe stoki opadają do Doliny Cichej na Słowacji, północno-zachodnie stoki opadają do Doliny pod Zakosy będącej odgałęzieniem Doliny Goryczkowej, północne stoki opadają do Doliny Suchej Kasprowej a północno-wschodnie stoki opadają do Doliny Gąsienicowej. Szczyt Kasprowego Wierchu zbudowany jest ze skał krystalicznych (granodioryty i pegmatyty), pomimo położenia w młodszej części Tatr zbudowanej ze skał osadowych. Należy bowiem do tzw. wyspy krystalicznej Goryczkowej. Szczyt jest kamienisty, roztaczają się z niego widoki na Tatry Zachodnie, Tatry Wysokie, Niżne Tatry, Gorce, Beskid Sądecki i Beskid Żywiecko-Orawski. Poniżej szczytu znajduje Wysokogórskie Obserwatorium Meteorologiczne na Kasprowym Wierchu a nieco niżej znajduje się stacja Kolei Linowej Kasprowy Wierch wraz z budynkiem i infrastrukturą turystyczną. Na Kasprowym Wierchu funkcjonuje położony najwyżej w Polsce ośrodek narciarski. Ośrodek dysponuje koleją linową Kasprowy Wierch, koleją krzesełkową Hala Gąsienicowa i koleją krzesełkową Hala Goryczkowa. Ze szczytu prowadzą dwie podstawowe trasy narciarskie: Trasa Goryczkowa i Trasa Gąsienicowa. Na Kasprowy wierch prowadzi znakowany na czerwono szlak turystyczny Zawrat – Dolina Kościeliska, znakowany na zielono szlak turystyczny Kuźnice – Kasprowy Wierch i znakowany na żółto szlak turystyczny Schronisko Murowaniec – Kasprowy Wierch. Wędrówki powiązane z tagiem KASPROWY WIERCH:
- [Dwoiśniak](https://hikingtrails.eu/obiekt/dwoisniak/) - Dwoiśniak – dwa niewielkie stawy w Dolinie Gąsienicowej w Tatrach Zachodnich. Jeden ze stawów jest obecnie wyschnięty. Znajdują się one na Roztoce Stawiańskiej, w odległości ok. 1 km od schroniska Murowaniec, tuż poniżej dolnej stacji kolejki krzesełkowej na Kasprowy Wierch. Należą do grupy Gąsienicowych Stawów. Wędrówki powiązane z tagiem DWOIŚNIAK:
- [Hala Gąsienicowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/hala-gasienicowa/) - Hala Gąsienicowa – dawna hala pasterska w północnej części Doliny Gąsienicowej w Tatrach Zachodnich. Jest to hala wysokogórska, zawalona olbrzymimi głazami poprzerastanymi kosówką, położona w otoczeniu wysokich masywów skalnych i licznych stawów. Trawiaste tereny hali są następstwem działalności pasterskiej, obecnie hala sukcesywnie zarasta kosodrzewiną. Na hali znajduje się Schronisko Turystyczne PTTK Murowaniec oraz Stacja Obserwacyjna Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN. Przez halę przebiega znakowany na żółto szlak turystyczny Schronisko Murowaniec – Kasprowy Wierch, znakowany na czarno szlak turystyczny Stacja IMGW – Świnicka Przełęcz, znakowany na niebiesko szlak turystyczny Kuźnice – Zawrat oraz znakowany na zielono szlak turystyczny Siedlarska Droga Wierch Poroniec – Schronisko Murowaniec. Wędrówki powiązane z tagiem HALA GĄSIENICOWA:
- [Mokra Jama](https://hikingtrails.eu/obiekt/mokra-jama/) - Mokra Jama – jezioro w Dolinie Gąsienicowej w Tatrach Zachodnich. Znajduje się na Roztoce Stawiańskiej i należy do grupy Gąsienicowych Stawów. Ma powierzchnię około 0,048 ha. Mokra Jama znajduje się ok. 320 m od schroniska Murowaniec, przy szlaku na Kasprowy Wierch. Staw przez większą część roku jest bezodpływowy, ale przy wysokim stanie wody staje się przepływowy. Rzadko zdarza się, że staw wysycha całkowicie. Wędrówki powiązane z tagiem MOKRA JAMA:
- [Dolina Jaworzynka](https://hikingtrails.eu/obiekt/dolina-jaworzynka/) - Dolina Jaworzynka – dolina w Tatrach Zachodnich, stanowiąca wschodnie odgałęzienie Doliny Bystrej. Północno-wschodnie zbocza doliny tworzą Boczań i Skupniów Upłaz a południowo-zachodnie zbocza tworzą Jaworzyńskie Czoła. W górnej części dolina rozgałęzia się na prawe odgałęzienie – Długi Żleb podchodzący pod Przełęcz między Kopami oraz lewe odgałęzienie – Żleb pod Czerwienicą wcinający się między stoki Małej Kopy Królowej i Kopy Magury. W górnej części doliny, na stokach Jaworzyńskich Turni, znajduje się Jaskinia Magurska. Dolina wyżłobiona jest całkowicie w skałach wapiennych. Jest wąska i długa, wyglądem przypomina wąwóz, a jej zbocza są strome. Na prawych zboczach doliny znajdują się charakterystyczne wapienne ostańce skalne. Dolna część doliny jest niemal całkowicie płaska i pozioma. Dnem doliny płynie okresowy Potok Jaworzynka. Przez dolinę przebiega żółto szlak turystyczny Kuźnice – Przełęcz między Kopami. Wędrówki powiązane z tagiem DOLINA JAWORZYNKA:
- [Przełęcz między Kopami](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-miedzy-kopami/) - Przełęcz między Kopami – przełęcz na wysokości 1502 m n.p.m. w Tatrach Zachodnich. Oddziela szczyt Kopa Królowa Wielka od szczytu Kopa Królowa Mała. Północno-zachodnie zbocza opadają do Doliny Jaworzynka a południowo-zachodnie zbocza opadają do nienazwanej doliny pod Królowym Grzbietem. Przez przełęcz przebiega znakowany na niebiesko szlak turystyczny Kuźnice – Zawrat oraz znakowany na żółto szlak turystyczny Kuźnice – Przełęcz między Kopami. Wędrówki powiązane z tagiem PRZEŁĘCZ MIĘDZY KOPAMI:
- [Myślenickie Turnie](https://hikingtrails.eu/obiekt/myslenickie-turnie/) - Myślenickie Turnie – szczyt o wysokości 1361 m n.p.m. w Tatrach Zachodnich. Tworzy skalną czubę na północnym grzbiecie Kasprowego Wierchu, opadającym do Doliny Bystrej. Od południa sąsiaduje ze Suchą Czubą leżącą na tym samym grzbiecie. Zachodnie zbocza opadają do Doliny Goryczkowej a wschodnie do Doliny Kasprowej. Myślenickie Turnie zbudowane są z dolomitów z wkładkami wapieni wieku wczesnoanizyckiego. Środkowe partie zboczy północnych tworzą wapienie jury środkowej, a niżej górnej, najniższe partie zboczy budują wapienie kredy dolnej. Na zboczach góry znajduje się kilka jaskiń niedostępnych turystycznie. Szczyt jest porośnięty górnoreglowym lasem świerkowym. Pod szczytem znajduje się stacja pośrednia kolei linowej z Kuźnic na Kasprowy Wierch. Z polany przy stacji rozpościera się widok na Giewont, Dolinę Goryczkową oraz Kalatówki. Przez Myślenickie Turnie przebiega zielony szlak turystyczny Kuźnice – Kasprowy Wierch. Wędrówki powiązane z tagiem MYŚLENICKIE TURNIE:
- [Dolina Kasprowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/dolina-kasprowa/) - Dolina Kasprowa – dolina w Tatrach Zachodnich będąca odgałęzieniem Doliny Bystrej w jej dolnej części. W górnej części Dolina Kasprowa dzieli się na Dolinę Stare Szałasiska oraz Dolinę Suchą Kasprową. W dolinie znajduje się Kasprowy Stawek oraz Kasprowe Wywierzysko. Dolinę charakteryzują różnorodne skały, w tym wapienie i piaskowce, a także liczne jaskinie. Obecnie Dolina Kasprowa jest obszarem ochrony ścisłej, zamkniętym dla turystów, porośniętym górnoreglowym świerkowym borem i kosodrzewiną. W przeszłości funkcjonowały tu kopalnie rudy żelaza. Wędrówki powiązane z tagiem DOLINA KASPROWA:
- [Starorobociański Wierch](https://hikingtrails.eu/obiekt/starorobocianski-wierch/) - Starorobociański Wierch – szczyt o wysokości 2176 m n.p.m. w Tatrach Zachodnich. Jest najwyższym szczytem w polskiej części Tatr Zachodnich. Znajduje się w głównym grzbiecie Tatr na granicy polsko-słowackiej. Od zachodu przez Starorobociańską Przełęcz sąsiaduje z Kończystym Wierchem, od wschodu przez Gaborową Przełęcz sąsiaduje z Siwym Zwornikiem. Północne stoki stromo opadają do kotła lodowcowego Doliny Starorobociańskiej. Na południe odchodzi krótki grzbiet, którego zachodnie stoki opadają do Doliny Zadnia Raczkowa a wschodnie stoki opadają do Doliny Gaborowej. Starorobociański Wierch zbudowany jest ze skał metamorficznych i granitoidów magmatycznych. Szczyt jest kamienisty, nieco poniżej stoki są porośnięte wysokogórską trawą. W zimie ze zboczy Starorobociańskiego Wierchu schodzą duże lawiny. Starorobociański Wierch znajduje się na terenie polskiego i słowackiego Tatrzańskiego Parku Narodowego. Ze szczytu roztacza się widok na Tatry Zachodnie, Tatry Wysokie, Niżne Tatry, Beskid Żywiecko-Orawski, Gorce, Beskid Wyspowy i Beskid Sądecki. Przez szczyt przebiega znakowany na czerwono szlak turystyczny Pyszniańska Przełęcz – Wołowiec. Wędrówki powiązane z tagiem STAROROBOCIAŃSKI WIERCH:
- [Kończysty Wierch](https://hikingtrails.eu/obiekt/konczysty-wierch/) - Kończysty Wierch – szczyt o wysokości 2002 m n.p.m. w Tatrach Zachodnich. Znajduje się w głównym grzbiecie Tatr na granicy polsko-słowackiej. Od południowego-zachodu przez Jarząbczą Przełęcz sąsiaduje z Jarząbczym Wierchem a od południowego-wschodu przez Starorobociańską Przełęcz sąsiaduje ze Starorobociańskim Wierchem. Na północ odchodzi boczny grzbiet ze szczytami Czubika i Trzydniowiański Wierch, oddzielający Dolinę Starorobociańską od Doliny Jarząbczej. Od północnego wschodu strome stoki opadają do niewielkiego kotła lodowcowego zwanego Dudową Kotliną, leżącego w górnej części Doliny Starorobociańskiej. Południowe zbocza opadają do Doliny Zadnia Raczkowa. Kończysty Wierch zbudowany jest ze skał krystalicznych, głównie granodiorytów rohackich. Wierzchołek jest kamienisty, zbocza porasta wysokogórska trawa z charakterystycznym sitem skuciną wybarwiającym się na czerwono. Ze szczytu roztacza się widok na Tatry Zachodnie, Tatry Wysokie, Niżne Tatry, Beskid Żywiecko-Orawski, Gorce, Beskid Wyspowy i Beskid Sądecki. Na szczycie krzyżują się polski czerwony szlak turystyczny Pyszniańska Przełęcz – Wołowiec, polski zielony szlak turystyczny Trzydniowiański Wierch – Kończysty Wierch oraz słowacki żółty szlak turystyczny Úzka dolina – Kończysty Wierch. Wędrówki powiązane z tagiem KOŃCZYSTY WIERCH:
- [Starorobociańska Przełęcz](https://hikingtrails.eu/obiekt/starorobocianska-przelecz/) - Starorobociańska Przełęcz (Raczkowa Przełęcz) – przełęcz na wysokości 1958 m n.p.m. w Tatrach Zachodnich. Znajduje się w głównym grzbiecie Tatr oddzielając Kończysty Wierch od Starorobociańskiego Wierchu. Południowe stoki opadają do Doliny Zadnia Raczkowa a północne opadają stromo do kotła lodowcowego Doliny Starorobociańskiej. Przełęcz zbudowana jest ze skał krystalicznych porośniętych niską murawą wysokogórską z bliźniczką psią trawką i sitem skuciną, którego rudziejące pędy zabarwiają stoki na czerwono. Z przełęczy roztacza się widok na Tatry Zachodnie, Tatry Wysokie, Niżne Tatry i Beskidy. Na przełęczy krzyżyją się polski czerwony szlak turystyczny Pyszniańska Przełęcz – Wołowiec oraz słowacki żółty szlak turystyczny Úzka dolina – Kończysty Wierch. Wędrówki powiązane z tagiem STAROROBOCIAŃSKA PRZEŁĘCZ:
- [Przełęcz nad Szyją](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-nad-szyja/) - Przełęcz nad Szyją – przełęcz na wysokości 1754 m n.p.m. w Tatrach Zachodnich oddzielająca szczyt Czubik od Trzydniowiańskiego Wierchu. Znajduje się w długim grzbiecie odchodzącym od Kończystego Wierchu w kierunku północnym, który oddziela Dolinę Starorobociańską od Doliny Jarząbczej. Zachodnie stoki przełęczy opadają do Doliny Jarząbczej, wschodnie do Doliny Starorobociańskiej. Teren przełęczy porasta trawa wysokogórska. Dawniej był to rejon był wypasu na Hali Starorobociańskiej od strony wschodniej i Hali Jarząbczej od strony zachodniej. Przez przełęcz przebiega zielony szlak turystyczny Trzydniowiański Wierch – Kończysty Wierch. Wędrówki powiązane z tagiem PRZEŁĘCZ NAD SZYJĄ:
- [Dudowa Przełęcz](https://hikingtrails.eu/obiekt/dudowa-przelecz/) - Dudowa Przełęcz – przełęcz na wysokości 1815 m n.p.m. w Tatrach Zachodnich oddzielająca Kończysty Wierch od szczytu Czubik. Znajduje się w długim grzbiecie odchodzącym od Kończystego Wierchu w kierunku północnym, który oddziela Dolinę Starorobociańską od Doliny Jarząbczej. Zachodnie stoki przełęczy opadają do Doliny Jarząbczej, wschodnie do Doliny Starorobociańskiej. Teren przełęczy porasta trawa wysokogórska z wybarwiającym się jesienią sit skucina. Przez przełęcz przebiega zielony szlak turystyczny Trzydniowiański Wierch – Kończysty Wierch. Wędrówki powiązane z tagiem DUDOWA PRZEŁĘCZ:
- [Trzydniowiański Wierch](https://hikingtrails.eu/obiekt/trzydniowianski-wierch/) - Trzydniowiański Wierch – szczyt o wysokości 1758 m n.p.m. w Tatrach Zachodnich. Znajduje się w długim grzbiecie odchodzącym od Kończystego Wierchu w kierunku północnym, który oddziela Dolinę Starorobociańską od Doliny Jarząbczej. Na północ od Trzydniowiańskiego Wierchu grzbiet rozgałęzia się na dwie odnogi, między którymi znajduje się Dolina Trzydniowiańska. Od południa przez Przełęcz nad Szyją Trzydniowiański Wierch sąsiaduje ze szczytem Czubik. Na wschodnich stokach Trzydniowiańskiego Wierchu znajdują się żleby: Mokry Żleb, Wydarty Żleb i Dwojakowy Żleb. Na zachodnich stokach znajduje się Szeroki Żleb oddzielony Pośrednią Kopą od Wąskich Żlebków. Trzydniowiański Wierch zbudowany jest ze skał metamorficznych, alaskitów przewarstwionych mylonitami. Na północnych zbocza rozciągała się dawna hala pasterska Trzydniówka i od niej pochodzi nazwa szczytu. Na zboczach zachodnich wypas odbywał się na Hali Jarząbczej. Obecnie górne partie szczytu porośnięte są murawą wysokogórską, w tym sitem skuciną wybarwiającym się jesienią na czerwono. Ze szczytu roztacza się widok na Tatry Zachodnie, Tatry Wysokie, Niżne Tatry, Beskid Żywiecko-Orawski, Gorce, Beskid Wyspowy i Beskid Sądecki. Na szczycie krzyżują się czerwony szlak turystyczny Polana Chochołowska – Polana Trzydniówka oraz zielony szlak turystyczny Trzydniowiański Wierch – Kończysty Wierch. Wędrówki powiązane z tagiem TRZYDNIOWIAŃSKI WIERCH:
- [Przełęcz pod Tarnicą](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-pod-tarnica/) - Przełęcz pod Tarnicą – przełęcz na wysokości 1285 m n.p.m. w Bieszczadach Zachodnich. Oddziela Tarnicę na południu od Tarniczki na północy. Zachodnie stoki przełęczy opadają do Potoku Zwór a wschodnie opadają do Rzeki Wołosatka w jej górnym biegu. Teren przełęczy jest trawiasty, roztacza się z niej widok na pobliskie szczyty Bieszczad. Na przełęczy krzyżują się szlaki turystyczne, znakowany na czerwono Główny Szlak Beskidzki, znakowany na niebiesko Szlak Karpacki Przylasek – Grybów oraz znakowany na żółto szlak Przełęcz pod Tarnicą – Tarnica. Wędrówki powiązane z tagiem PRZEŁĘCZ POD TARNICĄ:
- [Gaborowa Przełęcz](https://hikingtrails.eu/obiekt/gaborowa-przelecz/) - Gaborowa Przełęcz – przełęcz na wysokości 1940 m n.p.m. w Tatrach Zachodnich na granicy polsko-słowackiej. Znajduje się w głównym grzbiecie Tatr. Oddziela Starorobociański Wierch od zachodu od Siwego Zwornika od wschodu. Północne, skaliste zbocza stromo opadają do Doliny Starorobociańskiej, południowe zbocza opadają do Doliny Gaborowej na Słowacji. Teren przełęczy porośnięty jest murawą. Roztacza się z niej szeroki widok na Tatry Zachodnie, Tatry Wysokie, Niżne Tatry, Beskid Żywiecko-Orawski i Gorce. Doskonale widoczna jest na całej długości Dolina Starorobociańska. Przez przełęcz przebiega czerwony szlak turystyczny Pyszniańska Przełęcz – Wołowiec. Wędrówki powiązane z tagiem GABOROWA PRZEŁĘCZ:
- [Siwa Przełęcz](https://hikingtrails.eu/obiekt/siwa-przelecz/) - Siwa Przełęcz – przełęcz na wysokości 1913 m n.p.m. w Tatrach Zachodnich. Znajduje się w bocznym grzbiecie odbiegającym na północ od Siwego Zwornika, który przez Ornak opada do Iwaniackiej Przełęczy. Zachodnie zbocza opadają do Doliny Starorobociańskiej a wschodnie zbocza opadają do Doliny Pyszniańskiej. Teren przełęczy jest trawiasty, roztacza się z niej widok na Tatry Zachodnie, Tatry Wysokie, Beskid Żywiecko-Orawski i Gorce. Na przełęczy krzyżuje się zielony szlak turystyczny Iwaniacka Przełęcz – Siwy Zwornik oraz czarny szlak turystyczny Starorobociańska Dolina – Siwa Przełęcz. Wędrówki powiązane z tagiem SIWA PRZEŁĘCZ:
- [Siwe Stawki](https://hikingtrails.eu/obiekt/siwe-stawki/) - Siwe Stawki – dwa malownicze jeziora położone w Dolinie Pyszniańskiej, w Tatrach Zachodnich. Ukryte w Siwej Kotlince są to polodowcowe jeziora wytopiskowe powstałe podczas cofania się lądolodu. Charakteryzują się ciepłą wodą i zmiennym poziomem wody. Nie posiadają ani dopływu, ani odpływu. Są doskonale widoczne ze szlaku przez Siwą Przełęcz. Obszar wokół stawów powoli zmienia się, a kosodrzewina stopniowo zasłania jeziora. Wędrówki powiązane z tagiem SIWE STAWKI:
- [Siwy Zwornik](https://hikingtrails.eu/obiekt/siwy-zwornik/) - Siwy Zwornik – szczyt o wysokości 1964 m n.p.m. w Tatrach Zachodnich. Znajduje się w głównym grzbiecie Tatr na granicy polsko-słowackiej. Od zachodu przez Gaborową Przełęcz sąsiaduje ze Starorobociańskim Wierchem, od północy przez Siwą Przełęcz sąsiaduje z Kotłową Czubą a od południowego-wschodu przez Banistą Przełęcz sąsiaduje ze szczytem Błyszcz. Na północ odchodzi grzbiet Ornaka, który opada do Iwaniackiej Przełęczy. Północno-zachodnie zbocza opadają do Doliny Starorobociańskiej, północno-wschodnie zbocza opadają do Doliny Pyszniańskiej a południowe zbocza opadają do Doliny Gaborowej na Słowacji. Siwy Zwornik zbudowany jest ze skał metamorficznych i granitoidów magmatycznych. Od północnej i zachodniej strony jego zbocza są skaliste i dość stromo podcięte. Pozostałe zbocza porośnięte są niską murawą z sitem skuciną wybarwiającym się jesienią na czerwono. Ze szczytu roztacza się odległy widok na Tatry Zachodnie, Tatry Wysokie, Niżne Tatry, Beskid Żywiecko-Orawski i Gorce. Doskonale widoczna jest na całej długości Dolina Starorobociańska. Na szczycie krzyżuje się czerwony szlak turystyczny Pyszniańska Przełęcz – Wołowiec, biegnący po polskiej stronie zielony szlak turystyczny Iwaniacka Przełęcz – Siwy Zwornik i biegnący po słowackiej stronie zielony szlak turystyczny Pod Klinom – Siwy Zwornik. Wędrówki powiązane z tagiem SIWY ZWORNIK:
- [Wąwóz Smardzowicki](https://hikingtrails.eu/obiekt/wawoz-smardzowicki/) - Wąwóz Smardzowicki – wąwóz na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej, na terenie Ojcowskiego Parku Narodowego. Znajduje się w lewym zboczu Doliny Prądnika. Zaczyna się jako depresja po wschodniej stronie wzgórza Góra Okopy, na bezleśnej, pokrytej polami uprawnymi wierzchowinie w miejscowości Smardzowice. Następnie opada po południowej stronie Góry Okopy do Doliny Prądnika. Wąwóz zbudowany jest ze skał wapiennych. W prawych zboczach znajduje się kilka skał, w górnej części wąwozu jest to Lusikowa, niżej Podwójna i Skała Puchacza z Jaskinią Puchacza. Wylot wąwozu po prawej stronie obramowują Skały Kawalerskie. Z dna Wąwozu Smardzowickiego jest widoczny wylot Jaskini Borsuczej. Wąwóz jest całkowicie porośnięty lasem. Dno wąwozu jest suche, okresowo płynie nim woda po większych opadach deszczu. Przez wąwóz prowadzi znakowany na zielono Szlak Jaskini Ciemnej (Dolina Sąspowska – Wąwóz Smardzowicki). Wędrówki powiązane z tagiem WĄWÓZ SMARDZOWICKI:
- [Las Wolski](https://hikingtrails.eu/obiekt/las-wolski/) - Las Wolski – obszar leśny znajdujący się na wzgórzach Pomostu Krakowskiego, na lewym brzegu Wisły. Administracyjnie las znajduje się w zachodniej części Krakowa, na terenie Woli Justowskiej. Zajmuje powierzchnię 420 ha i stanowi fragment Lasów Miejskich Krakowa. Las Wolski porasta wzgórza Pasma Sowińca: Sowiniec 354 m n.p.m., Pustelnik 353 m n.p.m., Ostra Góra 348 m n.p.m., Srebrna Góra 322 m n.p.m. Znajduje się tu wiele zbudowanych z wapieni wychodni skalnych. Największe z nich to Panieńskie Skały, Bielańskie Skałki, Wolski Murek i Kawalerskie Skały. W skałach parowu Zielony Dół znajduje się Jaskinia w Lesie Wolskim, Jaskinia w Zielonym Dole i Schronisko w Zielonym Dole. W Kawalerskich Skałach znajduje się Szczelina przed Gajówką, a w niewielkich skałach na zachód od Kawalerskich Skał Szczelina pod Gajówką. Na Srebrnej Górze jest Kawerna Bielany i Schronisko pod wsią Bielany. Wzgórza Lasu Wolskiego porozcinane są licznymi wąwozami i jarami. Największe z nich to: Wolski Dół, Skowronków Dół, Łupany Dół, Poniedziałkowy Dół, Wroni Dół, Wilczy Dół, Zielony Dół, Mokry Dół, Gomółczy Dół. Skład gatunkowy drzewostanu jest zbliżony do naturalnego, przeważają drzewa liściaste, głównie buki, dęby i brzozy, a jako domieszki występują: jodły, graby, lipy, klony i jawory. Drzewa tworzą lasy brzozowo-dębowe, brzozowo-dębowo-bukowe, dębowe wielogatunkowe, lite buczyny, buczyny wielogatunkowe i brzeziny wielogatunkowe. Znajduje się tu kilka pomników przyrody: buki zwyczajne na polanie Juliusza Lea i daglezje zielone na Zakamyczu. W runie można spotkać rośliny chronione takie jak: wawrzynek wilczełyko, czy konwalia majowa. W lesie znajduje się kilka polan: Polana Juliusza Lea, Polana na Sowińcu, Polana im. Wincentego Wobra, Polana im. Jacka Malczewskiego, Polana Bielańska, Polana Harcerska, Polana Pod Klasztorem, Wesoła Polana. W Lesie Wolskim utworzono trzy rezerwaty przyrody. Rezerwat Bielańskie Skałki – rezerwat ścisły, florystyczny o powierzchni 1,73 ha, utworzony w 1957 w celu ochrony muraw kserotermicznych. Rezerwat Panieńskie Skały – rezerwat leśny i krajobrazowy o powierzchni 6,41 ha, utworzony w 1953 w celu ochrony jedynego pod Krakowem fragmentu lasu naturalnego z malowniczymi, występującymi na powierzchni skałami wapiennymi. Rezerwat Skałki Przegorzalskie – rezerwat ścisły, florystyczny o powierzchni 1,38 ha, utworzony w 1959 w celu ochrony rzadkich muraw naskalnych i kserotermicznych oraz ciepłolubnych zarośli. W lesie wytyczono ścieżki spacerowe i szlaki turystyczne: znakowany na czerwono Szlak Północ – Południe Chełm – Bielany, znakowany na zielono Szlak Dwóch Kopców Salwator – Kryspinów, znakowany na żółto szlak Wąwozy Lasu Wolskiego Wola Justowska – Polana pod Dębiną, znakowany na żółto Szlak Belwederski Przegorzały – Ogród Zoologiczny, znakowany na niebiesko Szlak Okrężny Kopiec Piłsudskiego – Ogród Zoologiczny, znakowany na czarno Szlak Sikornika Wola Justowska – Kozie Nogi, znakowany na czarno Szlak Wschód-Zachód Wola Justowska – Zakamycze i znakowany na czarno Szlak Łupanego Dołu Polana pod Dębiną – Bielany. Przez Las Wolski przebiega również odcinek pętli północnej Szlaku Twierdzy Kraków. Najważniejsze atrakcje turystyczne to Erem i Kościół Kamedułów na Srebrnej Górze, Ogród Zoologiczny, Willa Baszta w Przegorzałach, Zamek w Przegorzałach, Kopiec Józefa Piłsudskiego, Pawilon Okocimski. Wędrówki powiązane z tagiem LAS WOLSKI:
- [Rezerwat Panieńskie Skały](https://hikingtrails.eu/obiekt/rezerwat-panienskie-skaly/) - Rezerwat Panieńskie Skały – krajobrazowy rezerwat przyrody o powierzchni 6,41 ha, utworzony w 1953 roku położony na Pomoście Krakowskim. Znajduje się w północnej części Pasma Sowińca na terenie Lasu Wolskiego. Tereny te wchodzą w skład Bielańsko-Tynieckiego Parku Krajobrazowego. Celem ochrony w rezerwacie jest zachowanie ze względów naukowych, dydaktycznych i społeczno-kulturalnych jedynego pod Krakowem fragmentu lasu naturalnego z malowniczymi, występującymi na powierzchni skałami wapiennymi. Ochroną objęto dolną część długiego i głębokiego wąwozu zwanego Wolskim Dołem. Wapienne skały pochodzą z okresu górnej jury i tworzą w Wolskim Dole bramę. Oprócz tego można zaobserwować tu mioceńskie wapnie ostrygowe, wapienie i margle typu caliche oraz pokrywę lessową. Skały powstały podczas transgresji morskiej na skutek osadzania się węglanowych szczątków roślinnych i zwierzęcych na dnie jurajskiego morza. Wapienie mają jasną barwę i nierówny przełam. Są bardziej odporne na denudację dlatego utworzyły interesujące formy krasowe w postaci baszt skalnych, pionowych skał, jaskiń, schronisk, wnęk, spękań i kanałów krasowych. Rezerwat porośnięty jest w większości lasem naturalnym. Rosnący tu starodrzew jest reprezentowany przez grąd subkontynentalny, bór mieszany i buczynę karpacką. Wśród drzew przeważają buk, dąb, grab i sosna. W runie leśnym można spotkać zawilce gajowe i żółte, przylaszczki, konwalie majowe, paprocie orlicy i narecznicy. Na terenie rezerwatu występuje wiele gatunków objętych ochroną. Wśród nich wyróżniają się: kruszczyk szerokolistny, lilia złotogłów i kokorycz pusta. Przez teren rezerwatu wytyczono znakowany na zielono Szlak Dwóch Kopców Salwator – Kryspinów i znakowany na żółto szlak Wąwozy Lasu Wolskiego Wola Justowska – Polana pod Dębiną. Wędrówki powiązane z tagiem REZERWAT PANIEŃSKIE SKAŁY:
- [Łupany Dół](https://hikingtrails.eu/obiekt/lupany-dol/) - Łupany Dół – wąwóz na Pomoście Krakowskim w południowo-zachodniej części Pasma Sowińca. Wąwóz opada łukiem w kierunku południowym, jego lewe zbocza tworzą stoki Pustelnika a prawe zbocza tworzą stoki Ostrej Góry i Srebrnej Góry. Ma długość około 1100 m i uchodzi do Doliny Wisły w Przegorzałach. Łupany dół jest porośnięty lasem mieszanym z przewagą dębu i buka. U wylotu wąwozu, na zboczach Srebrnej Góry znajduje się Rezerwat przyrody Bielańskie Skałki, powstały w celu ochrony pierwotnych zbiorowisk roślinności kserotermicznej. Przez wąwóz wytyczono znakowany na czerwono Szlak Północ – Południe Chełm – Bielany, znakowany na żółto szlak Wąwozy Lasu Wolskiego Wola Justowska – Polana pod Dębiną, znakowany na niebiesko Szlak Okrężny Kopiec Piłsudskiego – Ogród Zoologiczny i znakowany na czarno Szlak Łupanego Dołu Polana pod Dębiną – Bielany. Wędrówki powiązane z tagiem ŁUPANY DÓŁ:
- [Skowronków Dół](https://hikingtrails.eu/obiekt/skowronkow-dol/) - Skowronków Dół – wąwóz o długości 600 m na Pomoście Krakowskim w południowej części Pasma Sowińca. Wąwóz opada od wzgórza Pustelnik w kierunku południowo-wschodnim do Doliny Wisły w Przegorzałach. Prawe zbocza wąwozu tworzą stoki wzgórza Pustelnik a lewe zbocza tworzą stoki grzbietu oddzielającego Skowronków Dół od wąwozu Wroni Dół. W górnej części wąwozu występują wychodnie skalne. Wąwóz porośnięty jest lasem liściastym z przewagą dębu i buka. Przez wąwóz prowadzi Chodnik Hanny, którym można dojść na polanę Juliusza Lea. W dolnej części wąwozu przez Mostek nad Skowronków Dołem przebiega znakowany na niebiesko Szlak Okrężny Kopiec Piłsudskiego – Ogród Zoologiczny. Wędrówki powiązane z tagiem SKOWRONKÓW DÓŁ:
- [Przełęcz Janasówki](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-janasowki/) - Przełęcz Janasówki – płytka przełęcz na wysokości 324 m n.p.m. w Paśmie Sowińca na Pomoście Krakowskim. Oddziela wzgórze Sowiniec na północy od wzgórza Ostra Góra na południu. Zachodnie stoki opadają do wąwozu Mokry Dół a wschodnie stoki opadają do wąwozu Wolski Dół. Teren przełęczy porośnięty jest lasem liściastym z przewagą dębu i buka. Przez przełęcz przebiega znakowany na czerwono Szlak Północ – Południe Chełm – Bielany i znakowany na zielono Szlak Dwóch Kopców Salwator – Kryspinów. Wędrówki powiązane z tagiem PRZEŁĘCZ JANASÓWKI:
- [Baba Jaga](https://hikingtrails.eu/obiekt/baba-jaga/) - Baba Jaga – miejsce dawnego kiosku gastronomicznego w Lesie Wolskim. Obecnie jest nazwa przystanku autobusowego. Po dawnym kiosku pozostał murowany taras i podmurówka. W 1928 r stanął w tym miejscu drewniany kiosk spożywczy, nazwany po II wojnie światowej „Babą Jagą”. Kiosk spłonął w 1998 r. i nie został odbudowany. Baba Jaga to kultowe miejsce dawniej często odwiedzane przez krakowian w drodze do Lasu Wolskiego i uwielbiane przez dzieci. Leszek Grabowski opisuje Babę Jagę w książce „Obraz Krakowa lat 60. we wspomnieniach z dzieciństwa”. Czytamy w niej: „Była to fikuśnie malowana, drewniana chałupka, na wzór bajkowej chatki, usytuowana przy wjeździe do lasu od strony ulicy Leśnej (Starej Woli). Tam zajadaliśmy się batonami czekoladowymi, piernikami bądź cukierkami orzechowymi, popijanymi oranżadą. Baba Jaga, postać z bajki Konopnickiej, zawsze kojarzyła mi się z jej domkiem zbudowanym z pierników i czekolady, umeblowanym różnymi pachnącymi słodkościami. Ten domek na skraju lasu dobrze oddawał klimat tej bajki i był bardzo lubianym przez małych krakowian obiektem; czemu więc zniknął?”. Wędrówki powiązane z tagiem BABA JAGA:
- [Poniedziałkowy Dół](https://hikingtrails.eu/obiekt/poniedzialkowy-dol/) - Poniedziałkowy Dół – wąwóz na Pomoście Krakowskim w środkowej części Pasma Sowińca. Prawe zbocza wąwozu tworzą stoki grzbietu oddzielającego wąwóz od Wroniego Dołu, lewe zbocza wąwozu tworzą stoki Łysej Góry. Poniedziałkowy Dół zaczyna się płytką depresją na wysokości około 320 m n.p.m. po północno-wschodniej stronie Ogrodu Zoologicznego. Opada w północno-wschodnim kierunku, czym niżej, tym głębiej wcinając się w zbudowane z wapieni zbocza Lasu Wolskiego. Fragmentem wąwozu wytyczono znakowany na zielono Szlak Dwóch Kopców Salwator – Kryspinów. Wędrówki powiązane z tagiem PONIEDZIAŁKOWY DÓŁ:
- [Pasmo Sowińca](https://hikingtrails.eu/obiekt/pasmo-sowinca/) - Pasmo Sowińca – pasmo wzniesień na Pomoście Krakowskim w zachodniej części Krakowa. Jest to izolowany zrąb tektoniczny od południa opływany przez Wisłę, od wschodu i od północy opływany przez Rudawę a od zachodu sąsiadujący z zalewami w Kryspinowie. Pasmo składa się z dwóch części. Po zachodniej stronie są to dwa masywy Sowińca a po wschodniej stronie masyw Wzgórze Świętej Bronisławy. Wschodnią i zachodnią część pasma oddziela Przełęcz Przegorzalska. Najwyższym szczytem pasma jest Sowiniec o wysokości 354 m n.p.m. W zachodniej części Pasma Sowińca znajdują się wzgórza: Sowiniec 354 m n.p.m., Pustelnik 353 m n.p.m., Ostra Góra 348 m n.p.m. i Srebrna Góra 322 m n.p.m. W wschodniej części pasma Wzgórze Świętej Bronisławy ma dwa szczyty: Sikornik 296 m n.p.m. i Góra Św. Bronisławy 300 m n.p.m. Pasmo Sowińca zbudowane jest ze skał mezozoicznych. Podczas mioceńskich ruchów tektonicznych te sztywne utwory zostały pocięte licznymi uskokami i poprzesuwane pionowo względem siebie, co przyczyniło się do utworzenia wielu zrębów tektonicznych. Zrąb Sowińca składa się głównie z górnojurajskich wapieni skalistych oraz ławicowych, których miąższość dochodzi nawet do 200 m. Rzeźba terenu pasma jest bardzo urozmaicona. Znajduje się tu wiele zbudowanych z wapieni wychodni skalnych. Największe z nich to Panieńskie Skały, Bielańskie Skałki, Wolski Murek i Kawalerskie Skały. W skałach parowu Zielony Dół znajduje się Jaskinia w Lesie Wolskim, Jaskinia w Zielonym Dole i Schronisko w Zielonym Dole. W Kawalerskich Skałach znajduje się Szczelina przed Gajówką, a w niewielkich skałach na zachód od Kawalerskich Skał Szczelina pod Gajówką. Na Srebrnej Górze jest Kawerna Bielany i Schronisko pod wsią Bielany. Stoki wzgórz porozcinane są głęboko wciętymi wąwozami i parowami. Największe z nich to: Wolski Dół, Skowronków Dół, Łupany Dół, Poniedziałkowy Dół, Wroni Dół, Wilczy Dół, Zielony Dół, Mokry Dół, Gomółczy Dół. Pasmo Sowińca w znacznej części porośnięte jest lasem. W zachodniej części jest to Las Wolski, którego drzewostan zbliżony jest do naturalnego. Przeważają drzewa liściaste, głównie buki, dęby i brzozy, a jako domieszki występują: jodły, graby, lipy, klony i jawory. Drzewa tworzą lasy brzozowo-dębowe, brzozowo-dębowo-bukowe, dębowe wielogatunkowe, lite buczyny, buczyny wielogatunkowe i brzeziny wielogatunkowe. Utworzono tu trzy rezerwaty przyrody. Rezerwat Bielańskie Skałki to rezerwat ścisły, florystyczny o powierzchni 1,73 ha, utworzony w 1957 w celu ochrony muraw kserotermicznych. Rezerwat Panieńskie Skały to rezerwat leśny i krajobrazowy o powierzchni 6,41 ha, utworzony w 1953 w celu ochrony jedynego pod Krakowem fragmentu lasu naturalnego z malowniczymi, występującymi na powierzchni skałami wapiennymi. Rezerwat Skałki Przegorzalskie to rezerwat ścisły, florystyczny o powierzchni 1,38 ha, utworzony w 1959 w celu ochrony rzadkich muraw naskalnych i kserotermicznych oraz ciepłolubnych zarośli. Przez Pasmo Sowińca wytyczono liczne szlaki turystyczne. W zachodniej części wzniesień znajduje się erem i kościół kamedułów na Bielanach, Kopiec Piłsudskiego na Sowińcu oraz Ogród Zoologiczny na Pustelniku. We wschodniej części znajduje się Kopiec Kościuszki na Górze Św. Bronisławy. Wędrówki powiązane z tagiem PASMO SOWIŃCA:
- [Wolski Dół](https://hikingtrails.eu/obiekt/wolski-dol/) - Wolski Dół – długi wąwóz na Pomoście Krakowskim w północnej części Pasma Sowińca. Wąwóz opada w kierunku północno-wschodnim, jego lewe zbocza tworzą stoki Sowińca a prawe zbocza tworzą stoki grzbietu opadającego od Pustelnika w kierunku północno-wschodnim. Wolski Dół jest holoceńskim wąwozem o stromych zboczach i płaskim dnie z wąską terasą, zbudowanym z białego żwiru i ostrego gruzu skalnego oraz żółtawego mułu lessowego, powstałych w wyniku erozji skał i gleby. W dolnej części odsłaniają się górnojurajskie wapienie, które następnie przechodzą w sposób ciągły w wapienie ławicowe. Występuje tu wiele kanałów krasowych, spękań oraz szczelin. W górnej części Wolskiego Dołu występuje przede wszystkim pokrywa lessowa. Jednakże w niektórych miejscach można natknąć się na pojedyncze formy skałkowe, odznaczające się dużym stopniem dezintegracji blokowej. Wąwóz porośnięty jest w większości lasem naturalnym. Rosnący tu starodrzew jest reprezentowany przez grąd subkontynentalny, bór mieszany i buczynę karpacką. Wśród drzew przeważają buk, dąb, grab i sosna. W runie leśnym można spotkać zawilce gajowe i żółte, przylaszczki, konwalie majowe, paprocie orlicy i narecznicy. Na terenie wąwozu występuje wiele gatunków objętych ochroną. Wśród nich wyróżniają się: kruszczyk szerokolistny, lilia złotogłów i kokorycz pusta. W dolnej części Wolskiego Dołu utworzono krajobrazowy rezerwat przyrody Panieńskie Skały. Przez wąwóz wytyczono znakowany na zielono Szlak Dwóch Kopców Salwator – Kryspinów i znakowany na żółto szlak Wąwozy Lasu Wolskiego Wola Justowska – Polana pod Dębiną. Wędrówki powiązane z tagiem WOLSKI DÓŁ:
- [Ostra Góra (Pasmo Sowińca)](https://hikingtrails.eu/obiekt/ostra-gora/) - Ostra Góra – wzgórze o wysokości 348 m n.p.m. na Pomoście Krakowskim, w zachodniej części Pasma Sowińca. Znajduje się w grzbiecie głównym pasma, od północy przez Przełęcz Janasówki sąsiaduje z Sowińcem a od południowego-wschodu sąsiaduje z Pustelnikiem. Południowe stoki opadają do wąwozu Łupany Dół, wschodnie stoki opadają do wąwozu Wolski Dół, północno zachodnie stoki opadają do wąwozu Mokry Dół a zachodnie stoki opadają do wąwozu Gomółczy Dół. Ostra Góra zbudowana jest ze skał mezozoicznych. Podczas mioceńskich ruchów tektonicznych te sztywne utwory zostały pocięte licznymi uskokami i poprzesuwane pionowo względem siebie, co przyczyniło się do utworzenia wielu zrębów tektonicznych. Ostra Góra składa się głównie z górnojurajskich wapieni skalistych oraz ławicowych, których miąższość dochodzi nawet do 200 m. Znajduje się tu wiele zbudowanych z wapieni wychodni skalnych. W wapieniach występują zjawiska krasowe i kilka jaskiń, schronisk i szczelin. Szczyt i zbocza Ostrej Góry porośnięte są lasem zbliżonym do naturalnego. Przeważają drzewa liściaste, głównie buki, dęby i brzozy, a jako domieszki występują: jodły, graby, lipy, klony i jawory. Drzewa tworzą lasy brzozowo-dębowe, brzozowo-dębowo-bukowe, dębowe wielogatunkowe, lite buczyny, buczyny wielogatunkowe i brzeziny wielogatunkowe. Przez szczyt przebiega odcinek północnej pętli Szlaku Twierdzy Kraków. Wędrówki powiązane z tagiem OSTRA GÓRA:
- [Sowiniec](https://hikingtrails.eu/obiekt/sowiniec/) - Sowiniec – wzgórze o wysokości 354 m n.p.m. na Pomoście Krakowskim, w północno-zachodniej części Pasma Sowińca. Jest najwyższym szczytem tego pasma, wraz z Kopcem Józefa Piłsudskiego osiąga wysokość 384 m n.p.m. Od północnego zachodu sąsiaduje z Górą Buźnicką, od południa przez Przełęcz Janasówki sąsiaduje z Ostrą Górą. Południowo-wschodnie zbocza opadają do wąwozu Wolski Dół, północno-wschodnie zbocza opadają do parowu Zielony Dół a zachodnie zbocza opadają do wąwozu Mokry Dół. Sowiniec zbudowany jest ze skał mezozoicznych. Podczas mioceńskich ruchów tektonicznych te sztywne utwory zostały pocięte licznymi uskokami i poprzesuwane pionowo względem siebie, co przyczyniło się do utworzenia wielu zrębów tektonicznych. Zrąb Sowińca składa się głównie z górnojurajskich wapieni skalistych oraz ławicowych, których miąższość dochodzi nawet do 200 m. Znajduje się tu wiele zbudowanych z wapieni wychodni skalnych. Największe z nich to Panieńskie Skały, Wolski Murek i Kawalerskie Skały. W wapieniach występują zjawiska krasowe i kilka jaskiń, schronisk i szczelin. W skałach parowu Zielony Dół znajdują się Jaskinia w Lesie Wolskim, Jaskinia w Zielonym Dole i Schronisko w Zielonym Dole. W Kawalerskich Skałach znajduje się Szczelina przed Gajówką, a w niewielkich skałach na zachód od Kawalerskich Skał Szczelina pod Gajówką. Zbocza Sowińca porośnięte są lasem zbliżonym do naturalnego. Przeważają drzewa liściaste, głównie buki, dęby i brzozy, a jako domieszki występują: jodły, graby, lipy, klony i jawory. Drzewa tworzą lasy brzozowo-dębowe, brzozowo-dębowo-bukowe, dębowe wielogatunkowe, lite buczyny, buczyny wielogatunkowe i brzeziny wielogatunkowe. Na szczycie wzgórza znajduje się rozległa Polana na Sowińcu. W centralnej części polany znajduje się, wzniesiony w latach 1934–1937 Kopiec Niepodległości im. Marszałka Józefa Piłsudskiego. Ze szczytu kopca roztacza się widok na Kraków a w kierunku południowym na Beskid Wyspowy, Beskid Makowski, Beskid Żywiecko-Orawski i Beskid Mały. Przy dobrej widoczności widać także Tatry. Przez szczyt Sowińca przebiega znakowany na czerwono Szlak Północ – Południe Chełm – Bielany, znakowany na zielono Szlak Dwóch Kopców Salwator – Kryspinów i znakowany na niebiesko Szlak Okrężny Kopiec Piłsudskiego – Ogród Zoologiczny. Wędrówki powiązane z tagiem SOWINIEC:
- [Obycz](https://hikingtrails.eu/obiekt/obycz/) - Obycz – szczyt o wysokości 788 m n.p.m. w zachodniej części Beskidu Niskiego, na granicy polsko-słowackiej. Znajduje się w Górach Hańczowskich, w paśmie Koziego Żebra, Jaworzynki i Obycza. Od północnego wschodu przez Przełęcz Regetowską sąsiaduje z Jaworzyną Konieczniańską. Od północnego zachodu sąsiaduje z Jaworzynką. Zachodnie stoki opadają do potoku Rosucká voda na Słowacji a południowe stoki rozcięte są przez dolinę okresowego strumienia będącego lewym dopływem potoku Rosucká voda. Szczyt jest całkowicie porośnięty lasem, dominuje tu buczyna karpacka. Na północnych zboczach rośnie las mieszany z licznie występującym modrzewiem i jodłą. Przez szczyt przebiega znakowany na niebiesko Szlak Karpacki Przylasek – Grybów oraz słowacki szlak znakowany na czerwono Východokarpatská magistrála Obručné – Nova Sedlica. Wędrówki powiązane z tagiem OBYCZ:
- [Wąwóz Ciasne Skałki](https://hikingtrails.eu/obiekt/wawoz-ciasne-skalki/) - Wąwóz Ciasne Skałki – wąwóz na Wyżynie Olkuskiej będący prawym odgałęzieniem Doliny Prądnika wcinającym się między Górę Rusztową i Górę Chełmową. U wylotu wąwozu do doliny znajduje się formacja skalna Brama Krakowska. Wąwóz ma przekrój w kształcie litery „V” i jest silnie zerodowany przez wodę. Na dnie zalegają liczne okruchy skalne, występują progi, kotły eworsyjne, rynny. Na ścianach można dostrzec silną erozję krasową w postaci kanalików i ospy krasowej. Wąwóz jest ciemny i wilgotny, dlatego występują w nim licznie rośliny cieniolubne – mchy, wątrobowce, paprocie (zanokcica skalna). Porasta go grąd i naturalna buczyna karpacka z domieszką jawora. Wąwóz opada stromo z różnicą wysokości wynoszącą 90 m. Zamykająca go brama powoduje gromadzenie się w nim zimnego powietrza z górnej części wąwozu. Prowadzi to do częstego występowania inwersji temperatury. Przez wąwóz prowadzi znakowany na niebiesko Szlak Warowni Jurajskich. Wędrówki powiązane z tagiem WĄWÓZ CIASNE SKAŁKI:
- [Jaworzynka (Jaworzynka Regietowska)](https://hikingtrails.eu/obiekt/jaworzynka-jaworzynka-regietowska/) - Jaworzynka (Jaworzynka Regietowska) – szczyt o wysokości 869 m n.p.m. w zachodniej części Beskidu Niskiego. Znajduje się w Górach Hańczowskich, w paśmie Koziego Żebra, Jaworzynki i Obycza. Od południowego-wschodu sąsiaduje ze szczytem Obycz, od północnego-zachodu sąsiaduje ze szczytem Kozie Żebro. Północno-schodnie zbocza opadają do doliny Potoku Regetówka a południowo-zachodnie zbocza opadają do Potoku Szuwniak. Szczyt i zbocza porośnięte są buczyną karpacką, od południowej strony z domieszką jodły i modrzewia. Szczyt nie oferuje żadnych widoków. Na grzbiecie ciągnącym się w stronę Obycza znajdują się dwa punkty widokowe. Północny (bliżej Jaworzynki) odsłania szeroki widok na Jaworzynę Konieczniańską a w oddali na Kamienny Wierch i Czerteż. Południowy (bliżej Obycza) odsłania widok na Lackową i Busov a przy dobrej pogodzie widać także Tatry. Na szczyt nie prowadzi żaden znakowany szlak turystyczny. Na szczyt można dojść od punktu węzłowego nr 22 znajdującego się przy niebieskim szlaku w pobliżu Obycza lub od węzła nr 21 znajdującego się przy szlaku rowerowym. Brak na mapie oznaczonej ścieżki. Od drugiego punku widokowego ciągną się na sam szczyt pozostałości okopów z czasów I wojny światowej. W dniach 27-28 marca 1915 r. rozegrała się tu krwawa bitwa pomiędzy wojskami austro-węgierskimi a wojskami carskimi. Wędrówki powiązane z tagiem JAWORZYNKA (JAWORZYNKA REGIETOWSKA):
- [Beskid Sądecki](https://hikingtrails.eu/obiekt/beskid-sadecki/) - Wędrówki powiązane z tagiem BESKID SĄDECKI:
- [Pasmo Łamanej Skały](https://hikingtrails.eu/obiekt/pasmo-lamanej-skaly/) - Pasmo Łamanej Skały – pasmo górskie we wschodniej części Beskidu Małego. Przebiega równoleżnikowo od Doliny Soły na zachodzie do Doliny Skawy na Wschodzie. Od północnej strony opada na Pogórze Śląskie a od południa sąsiaduje z Pasmami Pewelsko-Krzeczowskimi. Od Madohory w kierunku zachodnim odchodzi długi grzbiet Wielkiego Gibasów Gronia opadający do Rzeki Kocierzanka w miejscowości Kocierz Moszczanicki, od Potrójnej w kierunku północnym odchodzi krótki grzbiet Jawornicy opadający do Potoku Targaniczanka w miejscowości Targanice a od Gronia Jana Pawła II odchodzi długi grzbiet Gancarza opadający do Rzeki Wieprzówka w Andrychowie. Partie szczytowe Pasma Łamanej Skały porośnięte są dolnoreglowym lasem świerkowym z domieszką buka i jodły. Prawdziwą rzadkość przyrodniczą stanowi fragment górnoreglowego boru świerkowego rosnącego w rejonie szczytu Łamanej Skały, na nietypowej dla roślinności górnego regla wysokości ok. 900 m n.p.m. Ostatnie naturalne zbiorowiska buczyny karpackiej chronione są na obszarze rezerwatu Szeroka w rejonie Cisowych Grap oraz Zasolnicy. W pozostałej części przeważają lasy mieszane, w których występują graby, dęby, jesiony, wiązy górskie, olchy czarne, wierzby, brzozy, jarząby pospolite. Na grzbietach i zboczach znajduje się wiele dawnych polan pasterskich, które stopniowo zarastają lasem w wyniku zaprzestania na nich działalności pasterskiej. Najwyższe szczyty pasma to Łamana Skała (929 m n.p.m.), Madohora (910 m n.p.m.) i Leskowiec (918 m n.p.m.). Wędrówki powiązane z tagiem PASMO ŁAMANEJ SKAŁY:
- [Polana Bargłowa](https://hikingtrails.eu/obiekt/polana-barglowa/) - Polana Bargłowa – polana na południowych zboczach Gronia Jana Pawła II w Beskidzie Małym. Jest to dawna hala pasterska obecnie już nie wypasana i zarastająca stopniowo lasem. W 1932 r. została wykupiona przez Polskie Towarzystwo Tatrzańskie od mieszkańca Targoszowa o nazwisku Bargiel. W tym samym roku zbudowano na niej schronisko turystyczne. Obecnie jest to Schronisko PTTK Leskowiec. Z polany w kierunku południowym roztacza się szeroki widok na Beskid Żywiecko-Orawski, Gorce, Beskid Wyspowy, Beskid Makowski i Tatry. Na polanie pod schroniskiem krzyżują się znakowany na niebiesko szlak turystyczny Wadowice – Mucharz, znakowany na zielono szlak turystyczny Andrychów – Świnna Poręba, znakowany na żółto szlak turystyczny Targoszów Wieczorki – Czartak oraz znakowany na czarno szlak turystyczny Rzyki – Schronisko PTTK Leskowiec. Przez południową część polany przebiega znakowany na czerwono Mały Szlak Beskidzki Bielsko-Biała – Luboń Wielki. Wędrówki powiązane z tagiem POLANA BARGŁOWA:
- [Pasmo Niegowonicko-Smoleńskie](https://hikingtrails.eu/obiekt/pasmo-niegowonicko-smolenskie/) - Pasmo Niegowonicko-Smoleńskie – pasmo wzgórz w południowej części Wyżyny Częstochowskiej. Pasmo ciągnie się równoleżnikowo na długości około 22 km pomiędzy Niegowonicami (na zachodzie) a Smoleniem (na wschodzie). Najwyższym wzgórzem pasma jest Góra Janowskiego (516 m n.p.m.). Zbudowane jest z wapieni przykrytych osadami czwartorzędowymi: gliny zwietrzelinowe, piaski fluwioglacjalne, piaski eoliczne, lessy, osady jeziorne, osady rzeczne. W wielu miejscach, zwłaszcza na grzbietach wzgórz, spod osadów odsłaniają się wapienne skały i całe grupy skał, czasami tworzące skalne mury i baszty. W skałach dobrze rozwinięta jest rzeźba krasowa, w wyniku której powstały liczne jaskinie i schroniska. Wędrówki powiązane z obiektem PASMO NIEGOWONICKO-SMOLEŃSKIE:
- [Pasmo Klonowskie](https://hikingtrails.eu/obiekt/pasmo-klonowskie/) - Pasmo Klonowskie – pasmo w północnej części Gór Świętokrzyskich. Rozciąga się równoleżnikowo na długości około 19 km od Zagnańska w dolinie Bobrzy na zachodzie, po okolice Bodzentyna na wschodzie. Południowe zbocza pasma opadają do Doliny Wilkowskiej i do Doliny Lubrzanki a północne zbocza opadają do Doliny Bodzentyńskiej. Pasmo Klonowskie zbudowane jest głównie z odpornych piaskowców i kwarcytów dewońskich. We wschodniej jego części na Bukowej Górze znajdują się liczne bloki i monolity skalne o wysokości około 5 metrów. Na skałach można dostrzec wyraźnie ślady procesów erozji i wietrzenia. Rzeźbę skał urozmaicają pionowe rozpadliny i większe spękania skalne. Skały tworzyły się pierwotnie jako piaszczysty osad płytkiego zbiornika wodnego. W niektórych odmianach piaskowców budujących Pasmo Klonowskie można dostrzec odciśnięte ślady skorupek ramienionogów. Tam, gdzie skała składa się prawie wyłącznie ze szczątków i pozostałości ramienionogów, mamy do czynienia z tzw. piaskowcem spiriferowym. Pasmo w większości porośnięte jest lasem bukowo-jodłowym. Bukową Górę po wschodniej stronie porasta żyzna buczyna karpacka z żywcem gruczołowatym oraz buczyna sudecka, z nieco odmiennym składem gatunkowym roślin. Odmienny typ lasu do dominującej na tym terenie Puszczy Jodłowej spowodował, że w 1996 roku włączono tę część Pasma Klonowskiego do Świętokrzyskiego Parku Narodowego. W zachodniej części pasma w 1984 roku utworzono Rezerwat Barcza w celu ochrony odsłonięć skał dolnodewońskich, przede wszystkim tufitów, które stanowią cenny dowód wulkanizmu na terenie Gór Świętokrzyskich. Główne szczyty pasma: Bukowa Góra (484 m n.p.m.), Barcza (465 m n.p.m.), Czostek (429 m n.p.m.), Miejska Góra (426 m n.p.m.), Wasińskiego Górka (418 m n.p.m.), Psarska Góra (415 m n.p.m.), Góra Chełmowa (399 m n.p.m.), Jończykowa Górka (390 m n.p.m.). Przez pasmo przebiega znakowany na zielono Szlak im. Jerzego Głowackiego oraz znakowany na żółto szlak turystyczny Barcza – Bukowa Góra. Wędrówki powiązane z tagiem PASMO KLONOWSKIE:
- [Barcza](https://hikingtrails.eu/obiekt/barcza/) - Barcza – szczyt o wysokości 465 m n.p.m. w Górach Świętokrzyskich. Znajduje się w zachodniej części Pasma Klonowskiego. Od wschodu sąsiaduje z nienazwanym szczytem o wysokości 460 m n.p.m. a od zachodu ze wzgórzem o wysokości 410 m n.p.m., na obszarze którego utworzono Rezerwat Barcza. Północne stoki łagodnie opadają do Rzeki Kamionka w jej górnym biegu a południowe stoki stromo opadają do Rzeki Lubrzanka. Barcza zbudowana jest z dolnodewońskich piaskowców kwarcytowych. Szczyt jest całkowicie porośnięty lasem bukowo-jodłowym przez co nie dostarcza żadnych widoków. Od północno-wschodniej strony szczyt trawersuje znakowany na żółto szlak turystyczny Barcza – Bukowa Góra. Wędrówki powiązane z tagiem BARCZA:
- [Bukowa Góra (Góry Świętokrzyskie)](https://hikingtrails.eu/obiekt/bukowa-gora/) - Bukowa Góra – szczyt o wysokości 484 m n.p.m. w Górach Świętokrzyskich. Znajduje się w środkowej części Pasma Klonowskiego, którego jest najwyższym szczytem. Drugi, niższy wierzchołek Bukowej Góry znajduje się w odległości około 600 metrów na zachód. Od zachodu Bukowa Góra sąsiaduje ze szczytem Jończykowa Górka, na wschód jej grzbiet opada do Potoku Krupka. Północne zbocza stromo opadają do Potoku Psarka a południowe zbocza łagodnie opadają do miejscowości Klonów. Bukowa Góra tworzy grzbiet o długości około 8,5 km zbudowany z dolnodewońskich piaskowców kwarcytowych. Po północno-zachodniej stronie szczytu, na obszarze około 90 m2 znajdują się liczne bloki i monolity skalne o wysokości około 5 metrów. Jest to przykład ostańcowych skałek, które tworzyły się w okresie zlodowaceń jako efekt procesów zbliżonych do tych, które mają miejsce współcześnie na obszarach polarnych. Na skałach można dostrzec wyraźnie ślady procesów erozji i wietrzenia. Rzeźbę skał urozmaicają pionowe rozpadliny i większe spękania skalne. Skały tworzyły się pierwotnie jako piaszczysty osad płytkiego zbiornika wodnego. W niektórych odmianach piaskowców budujących Pasmo Klonowskie można dostrzec odciśnięte ślady skorupek ramienionogów. Tam, gdzie skała składa się prawie wyłącznie ze szczątków i pozostałości ramienionogów, mamy do czynienia z tzw. piaskowcem spiriferowym. Bukowa Góra porośnięta jest lasem bukowo-jodłowym z bogatym i zróżnicowanym runem, zawierającym chronione gatunki roślin. Oprócz buczyny karpackiej z żywcem gruczołowatym zaobserwować można również buczynę sudecką, z nieco odmiennym składem gatunkowym roślin. Odmienny typ lasu do dominującej na tym terenie Puszczy Jodłowej spowodował, że w 1996 roku włączono tę część Pasma Klonowskiego do Świętokrzyskiego Parku Narodowego. W pobliżu szczytu krzyżują się znakowany na zielono Szlak im. Jerzego Głowackiego oraz znakowany na żółto szlak turystyczny Barcza – Bukowa Góra. Wędrówki powiązane z tagiem BUKOWA GÓRA (GÓRY ŚWIĘTOKRZYSKIE):
- [Wasińskiego Górka](https://hikingtrails.eu/obiekt/wasinskiego-gorka/) - Wasińskiego Górka – szczyt o wysokości 418 m n.p.m. w Górach Świętokrzyskich. Znajduje się w środkowej części Pasma Klonowskiego. Od północy sąsiaduje ze szczytem Czostek. Zachodnie stoki opadają do nienazwanego potoku będącego dopływem Rzeki Lubrzanka, południowe i wschodnie stoki opadają do miejscowości Klonów. Wasińskiego Górka zbudowana jest z dolnodewońskich piaskowców kwarcytowych. Szczyt jest całkowicie porośnięty lasem mieszanym z przewagą sosny przez co nie dostarcza żadnych widoków. W pobliżu szczytu przebiega znakowany na żółto szlak turystyczny Barcza – Bukowa Góra. Wędrówki powiązane z tagiem WASIŃSKIEGO GÓRKA:
- [Czostek](https://hikingtrails.eu/obiekt/czostek/) - Czostek (Czostkowa Góra) – szczyt o wysokości 429 m n.p.m. w Górach Świętokrzyskich. Znajduje się w środkowej części Pasma Klonowskiego. Od południa sąsiaduje z Wasińskiego Górką, od zachodu sąsiaduje z Górą Gołą, północne stoki opadają do nienazwanego potoku a wschodnie stoki opadają do miejscowości Klonów. Czostek zbudowany jest z dolnodewońskich piaskowców kwarcytowych. Szczyt jest całkowicie porośnięty lasem mieszanym z przewagą buka przez co nie dostarcza żadnych widoków. Na szczyt nie prowadzi żaden szlak turystyczny, można na niego wejść od przebiegającego po południowej stronie żółtego szlaku turystycznego Barcza – Bukowa Góra. Wędrówki powiązane z tagiem CZOSTEK:
- [Buczyna (Góry Świętokrzyskie)](https://hikingtrails.eu/obiekt/buczyna-gory-swietokrzyskie/) - Buczyna – wzgórze o wysokości 450 m n.p.m. w Górach Świętokrzyskich. Znajduje się w środkowej części Pasma Klonowskiego. Południowe zbocza łagodnie opadają do nienazwanego potoku a północne zbocza zostały zniszczone przez kopalnię PCC Silicium S.A. Buczyna porośnięta jest lasem bukowo-jodłowym z bogatym i zróżnicowanym runem. Partie szczytowe nie dostarczają żadnych widoków. Od strony południowej szczyt trawersuje znakowany na zielono Szlak im. Jerzego Głowackiego. Na szczyt prowadzi oznaczona na mapie ścieżka. Wędrówki powiązane z tagiem BUCZYNA (GÓRY ŚWIĘTOKRZYSKIE):
- [Przysłopski Wierch](https://hikingtrails.eu/obiekt/przyslopski-wierch/) - Przysłopski Wierch (Zarębska Góra) – szczyt o wysokości 798 m n.p.m. w Beskidzie Makowskim. Znajduje się w zachodniej części Pasma Koskowej Góry. Od wschodu sąsiaduje z Koskową Górą a od zachodu sąsiaduje ze szczytem Ostrysz. Północne stroki stromo opadają do Potoku Jachówka a południowo-wschodnie stoki opadają do Potoku Kozia Głowa. Przysłopski Wiech zbudowany jest z odpornych na wietrzenie piaskowców magurskich, pod którymi znajdują się bardziej miękkie łupki. Szczyt oraz zbocza porasta las mieszany dolnego regla z przewagą jodły. Ma on charakter wtórny – powstał w wyniku sukcesji na dawnych pastwiskach i polach uprawnych. Szczyt od południowej strony trawersuje znakowany na żółto szlak turystyczny Maków Podhalański – Chełm Wschodni zwany Głównym Szlakiem Beskidu Średniego. Wędrówki powiązane z tagiem PRZYSŁOPSKI WIERCH:
- [Parszywka](https://hikingtrails.eu/obiekt/parszywka/) - Parszywka – szczyt o wysokości 842 m n.p.m. w Beskidzie Makowskim. Znajduje się we wschodniej części Pasma Koskowej Góry. Od zachodu sąsiaduje z Koskową Górą a od południa przez szeroką przełęcz sąsiaduje z Sołtysią Górą. Na wschód Parszywka opada krótkim grzbietem do Potoku Więcierza a północne stoki stromo opadają do Potoku Trzebuńka. Parszywka ma postać długiego, równego i szerokiego grzbietu o długości około 4 km i wznoszącym się na wysokość 800 m n.p.m. Grzbiet zbudowany jest z odpornych na wietrzenie piaskowców magurskich. Wierzchołek jest zalesiony lasem wtórnym powstałym w wyniku sukcesji na dawnych pastwiskach i polach uprawnych. Północne stoki są porośnięte lasem mieszanym z przewagą buka a południowe stoki zajmują pola uprawne podchodzące pod sam szczyt. Z bezleśnych obszarów po południowej stronie roztaczają się rozległe widoki na Beskid Makowski, Beskid Wyspowy, Gorce, Tatry i Beskid Żywiecko-Orawski z Pasmem Policy i Babią Górą. Przez szczyt przebiega znakowany na żółto Główny Szlak Beskidu Średniego łączący Maków Podhalański i Chełm Wschodni. Wędrówki powiązane z tagiem PARSZYWKA:
- [Kolanin](https://hikingtrails.eu/obiekt/kolanin/) - Kolanin – wybitny szczyt o wysokości 706 m n.p.m. w zachodniej części Beskidu Niskiego. Znajduje się w bocznym grzbiecie Pasma Magury Wątkowskiej, w jego południowo-wschodniej części. Południowo-wschodnie zbocza Kolanina stromo opadają do Potoku Kiczera, północne zbocza opadają do Potoku Ryj a od zachodu sąsiaduje ze szczytem Ostrysz (635 m n.p.m.). Kolanin jest zbudowany ze skał osadowych powstałych miliony lat temu na dnie dawnego oceanu. Należy do płaszczowiny magurskiej – największej i najwyższej jednostki strukturalnej w Karpatach Fliszowych. Tworzy go tzw. flisz, czyli naprzemianległe warstwy skał osadowych. Są to piaskowce magurskie, gruboławicowe, twarde i bardzo odporne na wietrzenie oraz erozję. To właśnie one budują najwyższe partie grzbietu Kolanina oraz odpowiadają za jego strome zbocza. Natomiast łupki ilaste i margliste występują na zmianę z piaskowcami, są znacznie miększe i podatniejsze na niszczenie, to w nich woda łatwiej żłobi doliny oraz przełęcze (jak pobliska Przełęcz Hałbowska). Kolanin, podobnie jak sąsiednia Świerzowa czy Wątkowa, zawdzięcza swoją wysokość zjawisku inwersji rzeźby. Pod względem tektonicznym grzbiet ten jest synkliną (czyli geologiczną niecką/wklęsłością). Ponieważ jednak w owej niecce odłożyły się grube i wyjątkowo odporne warstwy piaskowca magurskiego, erozja “oszczędziła” to miejsce. Sąsiednie antykliny (wypukłości), zbudowane z miększych łupków, zostały z czasem rozmyte przez rzeki i zamieniły się w doliny, a twarda synklina Kolanina pozostała w krajobrazie jako wysoki, stromy grzbiet górski. Szczyt Kolanina jest zalesiony. Porasta go las regla dolnego o charakterze pierwotnym. Po południowej stronie szczytu znajduje się niewielka przecinka, która odsłania widok na słowackie szczyty Beskidu Niskiego oraz na Góry Czerchowskie. Zbocza Kolania porasta buczyna karpacka, którą tworzą przede wszystkim buk zwyczajny, jodła pospolita i jawor. W jej runie rośnie głównie żywiec gruczołowaty, śnieżyczka przebiśnieg, czosnek niedźwiedzi i zawilec gajowy. Szczytowe partie Kolanina, gdzie gleba staje się uboższa, bardziej piaszczysta i zakwaszona, żyzna buczyna ustępuje miejsca kwaśnej buczynie górskiej. Drzewostan nadal tworzy głównie buk, ale drzewa są tu niższe, bardziej pokrzywione przez wiatr i szron. Po zachodniej stronie szczytu, na wysokości około 620 m n.p.m. znajdują się źródła Potoku Ryj. Płynie on początkowo przez zalesione obszary Magurskiego Parku Narodowego na północny wschód, a następnie na wschód, mijając wsie Jaworze oraz Desznica. Ostatecznie wpada jako lewy dopływ do Wisłoki w miejscowości Kąty. Południowe, bardzo strome stoki Kolanina są pocięte gęstą siecią mniejszych, bezimiennych potoków potoków źródliskowych oraz mniejszych cieków, które spływają bezpośrednio w kierunku południowym. Zasilają one potok Krempna (Krempanka) oraz wody samej Wisłoki w jej górnym biegu, niedaleko zalewu w Krempnej. Przez szczyt Kolanina przebiega znakowany na czerwono Główny Szlak Beskidzki. Wędrówki powiązane z obiektem KOLANIN:
- [Potok Świerzówka](https://hikingtrails.eu/obiekt/potok-swierzowka/) - Potok Świerzówka – potok o długości około 9 km w Beskidzie Niskim będący lewobrzeżnym dopływem Wisłoki. Swoje źródła ma na południowych zboczach Magury i uchodzi do rzeki Wisłoki w miejscowości Świątkowa Wielka. Potok spływa w kierunku południowo-wschodnim, żłobiąc głęboką, zalesioną i niezwykle urokliwą dolinę. Dolina ta oddziela główny grzbiet Magury Wątkowskiej (leżący na północ od niej) od odosobnionego masywu Mareszki oraz Uherca, które wznoszą się po jej południowej stronie. W dolinie leżała nieistniejąca już wieś Świerzowa Ruska. Wieś rozciągała się od źródeł potoku Świerzówka, aż do kolejnej wsi – Świątkowej Wielkiej. Otaczały ją góry – od północy były to stoki Magury Wątkowskiej, od zachodu Mareszki, natomiast po wschodniej stronie górowały szczyty Ostrysza i Kolanina. Nazwa wsi pochodzi prawdopodobnie od nazwiska jej zasadźcy – Świrża. Źródła historyczne traktujące o początkach miejscowości są bardzo skąpe. Nie wiadomo dokładnie kiedy wieś powstała, brak jest aktu lokacyjnego. Prawdopodobnie założona została w 1574 r., chociaż pierwsza historyczna wzmianka pochodzi dopiero z 1665 r. i znajduje się w spisie poborowym powiatu bieckiego. Zgodnie z ustnymi przekazami ludność wsi była pochodzenia ruskiego. Rusini do Świerzowej mieli przybyć z Zakarpacia, wypchnięci stamtąd przez Węgrów (Madziarów). Według innych przekazów (także ustnych) Rusini przybyli tu z Naddnieprza ratując się ucieczką w góry przed Tatarami. W 1680 r. były tu 4 gospodarstwa, a niecały wiek później, bo w 1765 r. wieś liczyła ich już 27, działał tartak, była też karczma. Ludność wsi zajmowała się głównie rolnictwem, chociaż tutejsze gleby były nieurodzajne, trudne do uprawy i wymagające dobrego nawożenia. Jednak prawdziwe bogactwo wsi stanowiły otaczające ją lasy jodłowo – bukowe. W dniu 21 lipca 1770 r. w górnej części wsi, na tzw. Majdanie, miała miejsce potyczka Rosjan i konfederatów, dowodzonych przez Kazimierza Pułaskiego. Potyczka zakończyła się klęską Pułaskiego, a on sam ledwo uszedł rosyjskiej niewoli. Świerzowa Ruska była wsią królewską, a od 1845 r. należała do Augusta Sternega, który zakupił te ziemie od Józefa Lewickiego. Następnie wieś nabyta została przez hrabiego Antoniego Mitrowskiego, a w 1880 r. poprzez Jana Lewickiego. Tenże w 1890 r. odsprzedał ją hrabinie Franciszce Potulickiej z Nowego Żmigrodu. W drugiej połowie XIX w. na Majdanie znajdował się folwark i znana na okolicę potażarnia, w której wyrabiano potaż (węglan potasu). W jego produkcji wykorzystywano popiół drzew liściastych, a on sam był surowcem niezbędnym do wyrobu szkła, mydła, farb i środków piorących. Właścicielem folwarku był Polak – Władysław Marek, który tak upodobał sobie tutejsze okolice i Świerzową, że kazał się pochować na tutejszym cmentarzu. Jego życzenie zostało spełnione. W okresie międzywojennym we wsi funkcjonowała szkoła powszechna, dwuklasowa. W latach 1919 – 1923 nauczycielem był Josyf Żwiryk – człowiek bardzo zasłużony dla wsi. Do 1933 r. w szkole uczyli nauczyciele Ukraińcy, ale w późniejszym okresie władze polskie w ramach akcji polonizacyjnej Łemków zarządziły przeniesienie ich na tereny Polski centralnej (ze Świerzowej do woj. kieleckiego), z kolei na ich miejsce przysyłano nauczycieli polskich. Działała też we wsi od 1928 roku Spółdzielnia „Nasz Trud” należąca do Związku Spółdzielni Ukraińskich we Lwowie. W 1933 r. założono tu wiejską czytelnię „Proświta”, wkrótce zamkniętą przez władze polskie pod zarzutem propagowania nacjonalizmu ukraińskiego. W 1945 r. wieś liczyła 73 gospodarstwa i około 450 mieszkańców. 20 czerwca tegoż roku mieszkańców wsi wysiedlono na Ukrainę. Wyjechali prawie wszyscy, pozostało zaledwie 9 osób, które także opuściły wieś dwa lata później w ramach „Akcji Wisła” – na Ziemie Odzyskane (głównie do woj. wrocławskiego). Mimo prób zasiedlenia wsi nie udało się sprowadzić tu osadników polskich. Tak zniknęła z powierzchni ziemi prężna kiedyś i tętniąca życiem wieś Świerzowa. Po 1947 r. ziemie byłej wsi leżały odłogiem, w niedługim czasie przekazano je miejscowemu PGR, który rozpoczął wypas bydła i owiec, a tutejsze łąki zaczęto kosić. Powoli teren dawnej wsi zaczął zarastać i dzisiaj trudno wyobrazić sobie ludną osadę na tym obszarze. Dziś Świerzowa jest całkowicie niezamieszkałą, zarosłą doliną, z nielicznymi tylko śladami dawnego życia: ukrytymi w zaroślach kamiennymi krzyżami, resztkami piwnic, zdziczałymi drzewami i widocznymi jeszcze miedzami. Źródło: Przewodnik po ścieżce przyrodniczo-kulturowej Świerzowa Ruska – Magurski Park Narodowy. Autorzy: Bolesław Bawolak, Magdalena Kuś, Jarosław Sochacki. Wędrówki powiązane z obiektem POTOK ŚWIERZÓWKA:
- [Magura (Beskid Niski)](https://hikingtrails.eu/obiekt/magura-beskid-niski/) - Magura – szczyt o wysokości 829 m n.p.m. w zachodniej części Beskidu Niskiego. Znajduje się w głównym grzbiecie Pasma Magury Wątkowskiej, w jego środkowej części. Od północnego zachodu sąsiaduje ze szczytem Wątkowa a od wschodu sąsiaduje ze szczytem Kornuty (wierzchołek wschodni). Południowe stoki opadają do Przełęczy Majdan, która łączy Magurę ze szczytem Mareszki. Północne stoki opadają do Potoku Kłopotnica. Magura, podobnie jak całe Pasmo Magury Wątkowskiej, zbudowana jest ze skał osadowych powstałych miliony lat temu na dnie dawnego oceanu. Należy do płaszczowiny magurskiej – największej i najwyższej jednostki strukturalnej w Karpatach Fliszowych. Tworzy go tzw. flisz, czyli naprzemianległe warstwy skał osadowych. Są to piaskowce magurskie, gruboławicowe, twarde i bardzo odporne na wietrzenie oraz erozję. To właśnie one budują najwyższe partie grzbietu Magury oraz odpowiadają za jej północne strome zbocza. Natomiast łupki ilaste i margliste występują na zmianę z piaskowcami, są znacznie miększe i podatniejsze na niszczenie, to w nich woda łatwiej żłobi doliny oraz przełęcze. Magura, podobnie jak sąsiednia Świerzowa czy Wątkowa, zawdzięcza swoją wysokość zjawisku inwersji rzeźby. Pod względem tektonicznym grzbiet ten jest synkliną (czyli geologiczną niecką/wklęsłością). Ponieważ jednak w owej niecce odłożyły się grube i wyjątkowo odporne warstwy piaskowca magurskiego, erozja “oszczędziła” to miejsce. Sąsiednie antykliny (wypukłości), zbudowane z miększych łupków, zostały z czasem rozmyte przez rzeki i zamieniły się w doliny, a twarda synklina Kolanina pozostała w krajobrazie jako wysoki, stromy grzbiet górski. Szczyt Magury jest zalesiony. Jedynie po jego zachodniej stronie znajduje się niewielka polana z widokiem na Lackową i na Magurę Małostowską a pomiędzy nimi przy dobrej widoczności widać Tatry. Partie szczytowe i zbocza Magury do wysokości około 550 m n.p.m. porasta las regla dolnego o charakterze pierwotnym. Dominuje tu żyzna buczyna karpacka, którą tworzą przede wszystkim buk zwyczajny, jodła pospolita i jawor. W runie rośnie głównie żywiec gruczołowaty, śnieżyczka przebiśnieg, czosnek niedźwiedzi i zawilec gajowy. Na południowych i południowo-wschodnich zboczach Magury swoje źródła mają potoki Świerzówka i Rzeszówka – lewobrzeżne dopływy Wisłoki. Natomiast na północnych stokach masywu swoje źródło ma potok Kłopotnica, również lewobrzeżny dopływ Wisłoki. Przez szczyt Magury przebiega znakowany na czerwono Główny Szlak Beskidzki oraz znakowany na zielono szlak turystyczny Gorlice – Kečkovce. Wędrówki powiązane z obiektem MAGURA (BESKID NISKI):
- [Rezerwat Góra Chełm (Wyżyna Częstochowska)](https://hikingtrails.eu/obiekt/rezerwat-gora-chelm-wyzyna-czestochowska/) - Rezerwat przyrody Góra Chełm – leśny rezerwat przyrody zlokalizowany w województwie śląskim, na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej, we wsi Hutki-Kanki. Obejmuje górne partie wzgórza, wznoszącego się nieco ponad 440 m n.p.m., znanego jako Góra Chełm lub Góra Chełmska, które jest jednym z najdalej wysuniętych na południowy zachód wzniesień Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Wzgórze ma formę ostańca, nieznacznie wyciągniętego w linii wschód-zachód i zwieńczonego licznymi formacjami skalnymi o dwóch wyraźnych kulminacjach (441 i 443 m n.p.m.). Zbudowane jest z jurajskich wapieni, mocno zerodowanych i pociętych licznymi szczelinami. W partiach szczytowych odsłaniają się lite skały wapienne. Północne stoki góry Chełm porasta las bukowy zaliczany do żyznej buczyny sudeckiej. Mimo, że centrum występowania tego zbiorowiska leśnego znajduje się w Sudetach, to również na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej można je spotkać. Wiele drzew osiągnęło wiek 100-200 lat. W 2003 roku w północnej części rezerwatu miał miejsce pożar. W jego wyniku spłonęło wiele drzew a pozostałe zostały osłabione. Silne wiatry łamią i przewracają osłabione drzewa. Ze względów bezpieczeństwa wstęp na górę Chełm jest obecnie zabroniony. Wędrówki powiązane z obiektem REZERWAT GÓRA CHEŁM (WYŻYNA CZĘSTOCHOWSKA):
- [Wyżyna Częstochowska](https://hikingtrails.eu/obiekt/wyzyna-czestochowska/) - Wyżyna Częstochowska – wyżyna w południowej Polsce, będąca północną częścią Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Mezoregion od północy sąsiaduje z Wyżyną Wieluńską, od wschodu sąsiaduje z Niecką Przyrowską, Progiem Lelowskim i Wyżyną Miechowską, od południa sąsiaduje z Wyżyną Olkuską a od zachodu sąsiaduje z Kotliną Siewierza i Obniżeniem Górnej Warty. Wyżyna Częstochowska ma wydłużony kształt wąskiego pasa (pasażu), który ciągnie się z północnego zachodu na południowy wschód. Zajmuje powierzchnię około 983 km². Powstała na terenie dawnego morza i zostala ukształtowana w wyniku procesów niszczenia skał. Ma budowę płytowo-warstwową (monoklinalną) – warstwy skalne są ułożone jedna na drugiej i lekko nachylone w kierunku północno-wschodnim. Najważniejszą rolę odgrywają tu potężne osady z okresu jury (sprzed około 160 milionów lat). Tworzą je trzy główne warstwy (patrząc od góry): – Jura Górna (Wapienie skaliste i płytowe): To one definiują krajobraz wyżyny. Powstały w ciepłym, płytkim morzu jurajskim z szkieletów gąbek, sinic i innych organizmów. Są niezwykle twarde i odporne na wietrzenie, tworząc dzisiejsze białe ostańce (pionowe skałki) oraz rozbudowane systemy jaskiń. – Jura Środkowa (Iły, piaski i piaszczyste wapienie): Leżą głębiej. Są znacznie miększe i mniej odporne na niszczenie. W miejscach, gdzie rzeki wcięły się głęboko, odsłaniają się brunatne iły (często bogate w skamieniałości, np. amonity). – Starsze podłoże (Trias, Perm i Paleozoik): Pod utworami jurajskimi kryją się jeszcze starsze warstwy – dolomity i wapienie triasowe, a głęboko w podłożu skały paleozoiczne (w tym m.in. twarde granity czy piaskowce), które nie decydują bezpośrednio o wyglądzie powierzchni. W ukształtowaniu terenu wyżyny najważniejsze znaczenie miały dwa zjawiska: – Kras jurajski: Ponieważ wapienie składają się głównie z węglanu wapnia (CaCO3​), są podatne na rozpuszczanie przez wodę opadową nasyconą dwutlenkiem węgla. Proces ten (krasowienie) doprowadził do powstania tysięcy jaskiń, schronisk skalnych, głębokich dolin (np. Dolina Wiercicy) oraz wywierzysk (czyli obfitych źródeł krasowych). – Powstanie kuesty: Ponieważ cała płyta jurajska jest lekko nachylona na wschód, jej zachodnia krawędź “urywa się” gwałtownie. Miękkie iły i piaski pod spodem zostały łatwiej wypłukane przez erozję, przez co twarde wapienie górnojurajskie tworzą dziś spektakularny, wysoki na kilkadziesiąt metrów próg skalny – tzw. kuestę jurajską. – Na samej górze cała ta konstrukcja pokryta jest cienką, „młodą” warstwą osadów z czwartorzędu – głównie piaskami i glinami polodowcowymi, a miejscami także lessem, na którym wykształciły się żyzne gleby. Wyżyna Częstochowska charakteryzuje się wyjątkowo urozmaiconym, pagórkowatym krajobrazem (tzw. jurajskim). Jej główną osią jest falisty płaskowyż wznoszący się na wysokość 350–450 m n.p.m. Cały ten teren ma asymetryczny kształt – od zachodu urywa się stromym, wyraźnym progiem skalnym (kuestą), natomiast w kierunku wschodnim obniża się bardzo łagodnie. Najbardziej rozpoznawalnym elementem krajobrazu są ostańce krasowe. To malownicze, samotne, białe skały wapienne o fantazyjnych kształtach iglic, baszt i maczug, które wyrastają wprost z pól i lasów (np. Góra Zborów czy Skały Rzędkowickie). Najwyższym punktem całej wyżyny jest Góra Zamkowa w Podzamczu, wznosząca się na 504 m n.p.m. Powierzchnia wyżyny jest mocno pocięta głębokimi dolinami i wąwozami. Co charakterystyczne, większość z tych mniejszych dolinek jest całkowicie sucha, ponieważ woda opadowa natychmiast wsiąka w szczelinowe podłoże wapienne i ucieka pod ziemię. Z tego powodu rzeki na wyżynie biorą swój początek głównie ze spektakularnych, wydajnych źródeł krasowych, zwanych wywierzyskami. Niezwykle bogata jest także rzeźba podziemna, będąca efektem rozpuszczania wapieni przez wodę. Pod powierzchnią wyżyny kryją się setki jaskiń, schronisk skalnych oraz głębokich pionowych studni (np. jaskinia Studnisko). Krajobraz uzupełniają lokalne obniżenia terenu wypełnione piaskami, tworzące gdzieniegdzie małe obszary pustynne (np. Pustynia Ryczowska). Roślinność Wyżyny Częstochowskiej jest niezwykle bogata, co wynika z obecności wapiennego podłoża, nasłonecznionych skał oraz wilgotnych dolin. Na tym terenie występuje około 1300 gatunków roślin, wśród których znajdują się unikalne relikty z dawnych epok geologicznych oraz liczne gatunki chronione. Wizytówką regionu są ciepłolubne murawy kserotermiczne i naskalne, które porastają suche, silnie nasłonecznione stoki. Przypominają one roślinność stepową – rosną tu m.in. zjawiskowe trawy ostnice, kostrzewy, aromatyczne macierzanki, rojniki oraz miłek wiosenny. Z kolei w zacienionych szczelinach pionowych skał królują rzadkie paprocie, takie jak zanokcica skalna. Większą część wyżyny pokrywają różnorodne lasy. Na żyznych, wapiennych zboczach rosną piękne buczyny (w tym bogate w rzadkie storczyki buczyny storczykowe) oraz świetliste dąbrowy. Miejsca piaszczyste porastają bory sosnowe. Obrzeża skał naturalnie porastają cierniste zarośla złożone z jałowców, głogów, tarniny i dzikiej róży. Współcześnie dużym wyzwaniem jest zarastanie otwartych skał przez krzewy i drzewa. Aby chronić unikalne, nasłonecznione murawy przed zacienieniem, na wyżynie stosuje się ochronę czynną. Polega ona na mechanicznym usuwaniu zarośli oraz regularnym, kontrolowanym wypasie owiec i kóz, które pomagają utrzymać ten wyjątkowy krajobraz. Najwyższym szczytem wyżyny jest Góra Zamkowa (Góra Janowskiego) o wysokości 516 m n.p.m. Na Wyżynie Częstochowskiej wytyczono wiele szlaków turystycznych: – Szlak Orlich Gniazd (pieszy, czerwony): Najsłynniejszy szlak w Polsce (ok. 164 km) łączący Częstochowę z Krakowem; prowadzi obok największych zamków (m.in. Olsztyn, Mirów, Bobolice, Ogrodzieniec). – Szlak Warowni Jurajskich (pieszy, niebieski): Alternatywna trasa (ok. 154 km) wiodąca przez mniej znane strażnice, głębokie lasy i rezerwaty przyrody (np. w okolicach Złotego Potoku). – Rowerowy Szlak Orlich Gniazd: Kultowa trasa dla cyklistów (ok. 190 km) łącząca asfaltowe drogi z piaszczystymi leśnymi duktami, idealna do szybkiego zwiedzania warowni. – Ścieżki wokół ostańców (Podlesice, Rzędkowice): Krótkie szlaki spacerowe i przyrodnicze wokół spektakularnych grup skalnych (Góra Zborów, Skały Rzędkowickie), popularne również wśród wspinaczy. – Dolina Wiercicy (Złoty Potok): Łatwe ścieżki dydaktyczne w rezerwacie „Parkowe”, wiodące obok ostańców (Brama Twardowskiego), stawów i zabytkowego Pałacu Raczyńskich. – Transjurajski Szlak Konny (pomarańczowy): Specjalna trasa jeździecka (ponad 250 km) przecinająca całą Jurę, z siecią stanic konnych oferujących noclegi i odpoczynek. Wędrówki powiązane z obiektem WYŻYNA CZĘSTOCHOWSKA:
- [Wielka Góra (Pogórze Wielickie)](https://hikingtrails.eu/obiekt/wielka-gora-pogorze-wielickie/) - Wielka Góra – wzgórze o wysokości 455 m n.p.m. położone w środkowej części Pasma Bukowca na Pogórzu Wielickim. Jest najwyższym szczytem tego pasma wzgórz. Od zachodu sąsiaduje ze wzgórzem Lisia Góra a od wschodu sąsiaduje ze wzgórzem Podgranicznik. Północne stoki opadają do Potoku Krzyszkowianka a południowe stoki opadają do Potoku Piegżówka. Wielka Góra porośnięta jest lasem mieszanym piętra pogórza. Po zachodniej stronie dominuje jodła a po wschodniej stronie dominuje sosna. Szczyt jest płaski i nie oferuje żadnych widoków. Na szczyt można dostać się leśną drogą oznaczoną na mapie. Wędrówki powiązane z obiektem WIELKA GÓRA (POGÓRZE WIELICKIE):
- [Lisia Góra](https://hikingtrails.eu/obiekt/lisia-gora/) - Lisia Góra – wzgórze o wysokości 438 m n.p.m. położone w zachodniej części Pasma Bukowca na Pogórzu Wielickim. Od zachodu sąsiaduje ze wzgórzem Kopaniec a od wschodu sąsiaduje ze wzgórzem Wielka Góra. Na północ odchodzi krótki grzbiet opadający do Rzeki Harbutówki a południowe stoki opadają do Potoku Na Dole będącego prawym dopływem Potoku Piegżówka. Lisia Góra porośnięta jest lasem mieszanym piętra pogórza. Na północnych stokach dominuje jodła a na południowych stokach dominuje sosna. Szczyt nie oferuje żadnych widoków, na południowo zachodnich zboczach odsłaniają się widoki na pobliskie Pasmo Barnasiówki na Pogórzu Wielickim i Pasmo Babicki w Beskidzie Makowskim. Na szczyt nie prowadzi żaden szlak turystyczny ani żadna oznaczona na mapie ścieżka. Od wschodniej strony szczyt trawersuje znakowany na niebiesko szlak turystyczny Skawina – Sułkowice. Wędrówki powiązane z obiektem LISIA GÓRA:
- [Środkowa Góra (Pogórze Wielickie)](https://hikingtrails.eu/obiekt/srodkowa-gora-pogorze-wielickie/) - Środkowa Góra – wzgórze o wysokości 413 m n.p.m. położone we wschodniej części Pasma Bukowca na Pogórzu Wielickim. Od zachodu sąsiaduje ze wzgórzem Podgranicznik a od północy przez nienazwaną przełęcz sąsiaduje ze wzgórzem Wilkówka. Południowe stoki opadają do Potoku Młynówka uchodzącego do Potoku Jaworniczanka a wschodnie stoki opadają do Potoku Bugaj będącego lewym dopływem Potoku Młynówka. Szczyt jest płaski i całkowicie porośnięty lasem mieszanym piętra pogórza. Na szczycie i w górnych partiach stoków dominuje sosna. Na szczyt można dostać się leśną drogą oznaczoną na mapie. Wędrówki powiązane z obiektem ŚRODKOWA GÓRA (POGÓRZE WIELICKIE):
- [Pasmo Bukowca](https://hikingtrails.eu/obiekt/pasmo-bukowca/) - Pasmo Bukowca – pasmo wzgórz położone w środkowej części Pogórza Wielickiego rozciągające się równoleżnikowo od Doliny Harbutówki na zachodzie po Dolinę Głogoczówki na wschodzie. Od głównego grzbietu w kierunku północno wschodnim odbiega krótki boczny grzbiet oddzielony od południowej części pasma doliną Potoku Krzyszkowianka. Stoki południowe opadają do dolin dwóch potoków spływających w przeciwne strony; jest to potok Jaworniczka uchodzący do Głogoczówki i Piegżówka (Rudnik) uchodzący do Harbutówki. Doliny tych potoków oddzielają Pasmo Bukowca od Pasma Barnasiówki. Północne stoki pasma opadają do doliny Rzeki Harbutówka. Najwyższym szczytem pasma jest wzgórze Wielka Góra o wysokości 455 m n.p.m. Pasmo Bukowca zbudowane jest z fliszu karpackiego – naprzemianległych warstw skał osadowych, które deponowane były na dnie dawnego oceanu (Tetydy) od kredy po paleogen, a następnie pofałdowane i nasunięte w postaci płaszczowin podczas orogenezy alpejskiej. Wyższe partie wzniesień, w tym sam grzbiet Bukowca zbudowane są piaskowców, które są skałami twardszymi i bardziej odpornymi na wietrzenie. W obniżeniach terenu i dolinach potoków otaczających pasmo występują łupki ilaste i margliste, będące skałami miękkimi i podatnymi na erozję. Pasmo Bukowca należy do płaszczowiny śląskiej, która została nasunięta na utwory leżące bardziej na północ. Struktura tektoniczna ma tu charakter fałdowy. Warstwy skalne są często silnie nachylone, spękane i pocięte uskokami, co ma bezpośredni wpływ na hydrologię oraz stabilność stoków. Roślinność Pasma Bukowca jest typowa dla piętra pogórza (do wysokości ok. 500–600 m n.p.m.) w Karpatach Zewnętrznych. Krajobraz roślinny ma charakter mozaikowy – pierwotna szata leśna została na przestrzeni wieków w dużym stopniu przekształcona przez człowieka, dlatego zalesione są głównie wyższe partię grzbietu i strome stoki, podczas gdy łagodniejsze zbocza zajmują pola uprawne i pastwiska. Lasy pokrywają zwłaszcza zachodnią oraz centralną, najwyższą część pasma. Najbardziej charakterystycznym zbiorowiskiem tych partii jest żyzna buczyna karpacka. Choć najlepiej zachowane płaty tego zespołu występują nieco dalej na południe, to w Paśmie Bukowca również znajdziemy fragmenty lasów z dominacją buka zwyczajnego oraz jodły pospolitej. W niższych i cieplejszych partiach stoków buczyny ustępują miejsca grądom subkontynentalnym. Są to wielogatunkowe lasy liściaste i mieszane, w których strukturze dominują grab pospolity oraz dąb szypułkowy i bezszypułkowy. Towarzyszy im domieszka lipy drobnolistnej, a także sosny zwyczajnej, która często była introdukowana w te rejony przez człowieka w ramach dawnej gospodarki leśnej. Zupełnie inny charakter mają dna dolin potoków, na przykład w otoczeniu Bęczarki czy u podnóża pasma w dolinie Głogoczówki. W tych wilgotnych i okresowo zalewanych miejscach wykształciły się nadrzeczne łęgi i olszyny. W ich skład wchodzą przede wszystkim gatunki szybkorosnące i odporne na wysoką wilgotność gleby, wśród których dominują olsza czarna, jesion wyniosły oraz różne gatunki wierzb. Przez zachodnią część pasma wytyczono niebieski szlak turystyczny Skawina – Sułkowice. Wędrówki powiązane z obiektem PASMO BUKOWCA:
- [Podgranicznik (Pogórze Wielickie)](https://hikingtrails.eu/obiekt/podgranicznik-pogorze-wielickie/) - Podgranicznik – wzgórze o wysokości 431 m n.p.m. położone we wschodniej części Pasma Bukowca na Pogórzu Wielickim. Od zachodu sąsiaduje ze wzgórzem Wielka Góra a od wschodu sąsiaduje ze wzgórzem Środkowa Góra. Północne stoki opadają do Potoku Krzyszkowianka a południowe stoki opadają do Potoku Jaworniczanka. Szczyt jest płaski i całkowicie porośnięty lasem mieszanym piętra pogórza. Na szczycie i w górnych partiach stoków dominuje sosna. Na szczyt można dostać się leśną drogą oznaczoną na mapie. Wędrówki powiązane z obiektem PODGRANICZNIK (POGÓRZE WIELICKIE):
- [Wilkówka](https://hikingtrails.eu/obiekt/wilkowka/) - Wilkówka – wzgórze o wysokości 374 m n.p.m. położone we wschodniej części Pasma Bukowca na Pogórzu Wielickim. Od południa sąsiaduje ze wzgórzem Środkowa Góra. Wschodnie stoki stromo opadają do Strumienia Zakrętek, północne stoki opadają do Potoku Krzyszkowianka a na wschód odchodzi grzbiet łagodnie opadający wzdłuż Potoku Krzyszkowianka do Rzeki Głogoczówka. Szczyt jest całkowicie porośnięty lasem mieszanym piętra pogórza. Na szczycie i na wschodnich stokach dominuje dąb. Na zachodnich stokach dominuje sosna. Na szczyt nie prowadzi żadna ścieżka. Wędrówki powiązane z obiektem WILKÓWKA:
- [Maniakówka](https://hikingtrails.eu/obiekt/maniakowka/) - Maniakówka – wzgórze o wysokości 429 m n.p.m. na Wyżynie Olkuskiej. Znajduje się w północno-zachodniej części wyżyny, w miejscowosci Jaroszowiec. Od zachodu sąsiaduje ze wzgórzem Cerkiewska Góra, od północnego zachodu sąsiaduje ze wzgórzem Spasie, od północy sąsiaduje ze wzgórzem Pod Wieżą a od północnego wschodu sąsiaduje ze wzgórzem Ostra Góra. Pod względem geologicznym trzon wzgórza tworzą utwory ery mezozoicznej, a dokładniej górnej jury (oksford), które powstały około 155–160 milionów lat temu na dnie ciepłego i płytkiego morza. Najważniejszym elementem wzgórza są potężne, dochodzące do 20 metrów wysokości trzy ostańce skalne wieńczące szczyt: Maniakówka, Maniak Pośredni i Maniak Zadni. Są to tzw. wapienie skaliste – bardzo twarde, masywne i odporne na wietrzenie skały. Stanowią one pozostałość dawnych struktur biohermowych, czyli starożytnych kolonii gąbek i sinic, które z czasem uległy silnemu scaleniu. Niższe partie wzgórza budują łatwiej wietrzejące, wyraźnie warstwowane wapienie uławicone. Dzisiejszy kształt Maniakówki to efekt procesów krasowych oraz tektoniki. Przez miliony lat woda opadowa rozpuszczała wapienie, wypłukując miększe warstwy i pozostawiając twarde, izolowane skały, z których słynie wzgórze. Woda wykorzystywała przy tym pionowe pęknięcia tektoniczne (szczeliny ciosowe), co doprowadziło do powstania malowniczych bram skalnych oraz mniejszych form jaskiniowych, takich jak Schronisko na Maniakówce. Najmłodsze piętro geologiczne stanowią osady czwartorzędowe zalegające u podnóża wzniesienia. Składają się na nie głównie piaski (powiązane genetycznie z pobliską Pustynią Błędowską), które w okresach zlodowaceń były nawiewane przez wiatr w obniżenia terenu, a także współczesny gruz wapienny powstały z odpadania fragmentów ścian skalnych. Wzgórze Maniakówka oraz otaczający je kompleks Stołowej Góry porasta przede wszystkim naturalny las bukowy, czyli buczyna. Teren ten wyróżnia się wyjątkową wartością przyrodniczą, co sprawiło, że w 2021 roku został objęty ścisłą ochroną w ramach Rezerwatu Przyrody „Góra Stołowa im. Ryszarda Malika”. Las ten ma charakter pierwotny i prezentuje pełne spektrum zespołów roślinnych typowych dla wapiennego podłoża Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Głównym zbiorowiskiem na stokach wzgórza jest żyzna buczyna, w której dominują potężne, wysokie buki. Las ten słynie z niezwykle bogatego runa leśnego, które budzi się do życia wczesną wiosną, jeszcze zanim na drzewach pojawią się liście. W tym okresie dno lasu zamienia się w gęsty, biało-fioletowy kobierzec złożony z masowo kwitnących zawilców, przylaszczek oraz chronionych śnieżyczek przebiśniegów. Bezpośrednio w wyższych partiach, na nasłonecznionych grzbietach oraz wokół samych ostańców skalnych Maniakówki, wykształciła się unikalna, ciepłolubna buczyna storczykowa. Jest to rzadki i świetlisty typ lasu, w którego runie występują dziko rosnące gatunki storczyków, doskonale radzące sobie na suchym, wapiennym podłożu. Z kolei w zacienionych, chłodniejszych zagłębieniach terenu, u podnóża skalnych ścian oraz w rejonie jaskiń, buki ustępują miejsca jaworom. Drzewa te tworzą tam specyficzny mikroklimat sprzyjający rozwojowi jaworzyn, w których runie można spotkać rzadką i bardzo charakterystyczną paproć o całobrzegich liściach – języcznik zwyczajny. Przez szczyt przebiega znakowana na niebiesko przyrodnicza ścieżka dydaktyczna “Góra Stołowa”. Wędrówki powiązane z obiektem MANIAKÓWKA:
- [Przełęcz Karkoszczonka](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-karkoszczonka/) - Przełęcz Karkoszczonka – głęboka przełęcz na wysokości 725 m n.p.m. w Beskidzie Śląskim pomiędzy Beskidem (860 m n.p.m.) na południu a Trzema Kopcami (1082 m n.p.m.) na północy. Wschodnie zbocza przełęczy opadają do Wilczego Potoku a zachodnie opadają do rzeki Brennica. Teren przełęczy odsłonięty jest od wschodniej strony. Rozciąga się z niej widok na pobliski szczyt Skalite w Beskidzie Śląskim a w oddali na Jałowiec i Policę w Beskidzie Żywiecko-Orawskim. Zachodnie zbocza porasta las mieszany z przewagą buka. Na przełęczy krzyżują się czerwony szlak turystyczny Bielsko-Biała, Mikuszowice – Malinowska Skała, żółty szlak turystyczny Szczyrk – Brenna i czarny szlak turystyczny Przełęcz Karkoszczonka – Jaskinia Dująca. Przebiega tęddy również Beskidzka Droga św. Jakuba. Przełęcz stanowi najniższy i najwygodniejszy punkt przejścia pomiędzy Szczyrkiem a Brenną. Wędrówki powiązane z obiektem PRZEŁĘCZ KARKOSZCZONKA:
- [Zubowe Skały](https://hikingtrails.eu/obiekt/zubowe-skaly/) - Zubowe Skały – grupa skał w rezerwacie przyrody Pazurek pomiędzy miejscowościami Pazurek i Jaroszowiec w województwie małopolskim. Zubowe Skały znajdują się w lesie w środkowej części rezerwatu. Zbudowane są z twardych wapieni skalistych. Mają wysokość do 18 m, ściany połogie, pionowe lub przewieszone i różnorodne kształty. Na niektórych z nich uprawiana była wspinaczka skalna i skałom tym wspinacze nadali nazwy: Babka I, Babka II, Biała, Boczny Mur, Główny Mur, Kwadratowa, Ostatnia, Zielona Ściana. Wędrówki powiązane z obiektem ZUBOWE SKAŁY:
- [Kornuty](https://hikingtrails.eu/obiekt/kornuty/) - Kornuty – szczyt o wysokości 830 m n.p.m. w Beskidzie Niskim, w paśmie Magury Wątkowskiej. Od południowego wschodu sąsiaduje z Magórą Jasielską. Na północny zachód zakręca główny grzbiet Magury Wątkowskiej, który przez Barwinok i Ferdel opada do rzeki Libuszanka. Południowo zachodnie zbocza opadają do rzeki Bartnianka a północno wschodnie zbocza opadają do potoku Kłopotnica. Szczyt i zbocza porośnięte są lasem z przewagą buczyny karpackiej. Na południowo-zachodnim zboczu utworzony został Rezerwat Przyrody Kornuty z wychodniami skalnymi i Jaskinią Mroczną. Przez szczyt przebiega znakowany na zielono szlak turystyczny Gorlice – Kečkovce. Wędrówki powiązane z obiektem KORNUTY:
- [Pasmo Pokrzywiańskie](https://hikingtrails.eu/obiekt/pasmo-pokrzywianskie/) - Pasmo Pokrzywiańskie – pasmo wzgórz leżące między rzeką Pokrzywianka po zachodniej stronie a wsią Garbacz po wschodniej. Rozciąga się równoleżnikowo na długości około 10 km. Najwyższym szczytem jest Chełmowa Góra o wysokości 349 m n.p.m. Pasmo Pokrzywiańskie, stanowiące północno-wschodnie przedłużenie głównego wału Gór Świętokrzyskich, charakteryzuje się dwudzielną budową geologiczną. Podobnie jak sąsiednie Pasmo Łysogórskie, należy ono do tzw. regionu łysogórskiego i odzwierciedla burzliwą historię tektoniczną tego obszaru. Jego współczesna rzeźba – z łagodnymi stokami i kilkoma wyraźnymi wzniesieniami, takimi jak Chełmowa Góra (348 m n.p.m.) czy Serwis (342 m n.p.m.) – jest bezpośrednim efektem zróżnicowanej odporności budujących je skał. Twardy szkielet i rdzeń całego pasma tworzą paleozoiczne skały osadowe, pochodzące głównie z okresu dolnego dewonu (sprzed około 400 milionów lat). W strukturze tej dominują potężne ławice jasnych piaskowców kwarcytowych, przeławiających się z mułowcami i iłowcami. Te piaskowce kwarcytowe, ze względu na swoją ogromną zwięzłość i twardość, są niezwykle odporne na wietrzenie. W efekcie długotrwałych procesów denudacji i erozji, które przez miliony lat niszczyły miększe otoczenie, dewońskie piaskowce uformowały dzisiejszy grzbiet Pasma Pokrzywiańskiego, tworząc tak zwane twardzielce. W niektórych miejscach podłoże to odsłania się na powierzchni, a u podnóża stoków przechodzi w starsze osady syluru, reprezentowane przez podatne na niszczenie łupki sylurskie. Na tym starym, paleozoicznym podłożu spoczywa gruba, znacznie młodsza pokrywa osadów czwartorzędowych, która w decydujący sposób wpływa na dzisiejszy krajobraz pasma. W okresie plejstocenu, podczas zlodowaceń, wiatry wiejące od czoła lądolodu zdeponowały na północnych i wschodnich stokach pasma potężne pokłady lessu. Ten drobnoziarnisty pył eoliczny pokrył starsze skały grubą warstwą, łagodząc ostre rysy dewońskiego podłoża. Obecność lessów sprawiła, że na terenie Pasma Pokrzywiańskiego wykształciły się bardzo żyzne gleby brunatne, które sprzyjają rozwojowi bogatych lasów mieszanych i liściastych z udziałem buków, jodeł oraz unikalnych, naturalnych stanowisk modrzewia polskiego. Przez pasmo przebiegają znakowany na czarno szlak turystyczny im. Jerzego Kapuścińskiego Nowa Słupia – Piórków oraz znakowany na niebiesko szlak turystyczny im. Stanisława Jeżewskiego Tarłów – Święty Krzyż. Wędrówki powiązane z obiektem PASMO POKRZYWIAŃSKIE:
- [Chełmowa Góra](https://hikingtrails.eu/obiekt/chelmowa-gora/) - Chełmowa Góra – szczyt o wysokości 349 m n.p.m. w Górach Świętokrzyskich, położony w zachodniej części Pasma Pokrzywiańskiego. Od wschodu sąsiaduje z nienazwanym szczytem o wysokości 318 m n.p.m. znajdującym się w miejscowości Pokrzywianka. Zachodnie stoki opadają do rzeki Pokrzywianka, północne stoki opadają do miejscowości Cząstków a południowe stoki opadają do rzeki Słupianka. Chełmowa Góra charakteryzuje się dwudzielną budową geologiczną. Główny zrąb i całą masę skalną tego wzniesienia tworzy głęboko ukryty, paleozoiczny rdzeń pochodzący z okresu dolnego dewonu, czyli sprzed około 400 milionów lat. W strukturze tej dominują jasne piaskowce kwarcytowe, które odznaczają się wyjątkową twardością oraz ogromną odpornością na niszczące działanie czynników atmosferycznych. To właśnie dzięki tej odporności, w trakcie milionów lat procesów niszczenia i zrównywania terenu, twardsze skały ostały się w krajobrazie jako wyraźne wzniesienie, podczas gdy otaczające je miększe osady uległy erozji. Na tym starym, twardym fundamencie spoczywa znacznie młodsza, powierzchniowa pokrywa utworów czwartorzędowych, która ostatecznie ukształtowała współczesne oblicze góry. Składa się ona z grubych pokładów lessu, czyli drobnoziarnistej skały osadowej, która została tu zdeponowana w plejstocenie. Wiatr nawiewał ten pył z obszarów podlegających zlodowaceniom, kiedy w regionie świętokrzyskim panował surowy, arktyczny klimat peryglacjalny. Obecność lessu ma kluczowe znaczenie dla dzisiejszego ekosystemu Chełmowej Góry, ponieważ na tym podłożu wykształciły się wyjątkowo żyzne gleby. To właśnie te zasobne w składniki odżywcze warstwy ziemi stworzyły idealne warunki dla rozwoju unikalnej szaty roślinnej enklawy Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Doskonałym tego przykładem są słynne, naturalne stanowiska modrzewia polskiego, który od wieków znajduje tu doskonałe warunki do życia. W ten sposób pierwotna, surowa rzeźba dewońskich kwarcytów została złagodzona i wzbogacona przez żyzny, polodowcowy pył. Las na Chełmowej Górze to jeden z najcenniejszych przyrodniczo kompleksów leśnych w całej Polsce. Ze względu na swoją unikalność już w 1920 roku utworzono tutaj pierwszy w kraju rezerwat przyrody, który trzydzieści lat później wszedł w skład Świętokrzyskiego Parku Narodowego jako osobna enklawa. Tym, co decyduje o wyjątkowości tego miejsca, jest naturalne, pierwotne stanowisko modrzewia polskiego (Larix polonica). Drzewo to przetrwało tu w niezmienionej formie od czasów ostatniego zlodowacenia, stając się żywym pomnikiem historii naturalnej regionu. Głównym czynnikiem sprzyjającym tak bujnemu rozwojowi modrzewia jest wspomniane wcześniej podłoże lessowe. Żyzne, głębokie i dobrze przewietrzane gleby brunatne wytworzone na tym polodowcowym pyle zapewniły drzewom idealne warunki wegetacji. Modrzew polski osiąga tu imponujące rozmiary – najstarsze, potężne okazy liczą sobie ponad 300 lat, a ich pnie nierzadko przekraczają metr średnicy. Charakteryzują się one grubą, głęboko spękaną korą oraz nieco delikatniejszymi igłami i mniejszymi szyszkami niż powszechny modrzew europejski. Patrząc w górę na Chełmowej Górze, można podziwiać ich strzeliste sylwetki dominujące nad niższymi piętrami lasu. Samo zbiorowisko leśne Chełmowej Góry ma charakter wielogatunkowy, w którym modrzew współtworzy unikalny ekosystem z innymi drzewami liściastymi i iglastymi. W strukturze lasu istotną rolę odgrywa buk zwyczajny oraz jodła pospolita, a uzupełniają je dęby szypułkowe i bezszypułkowe, jawory oraz graby. Tak bogaty skład gatunkowy sprawia, że las ten przypomina dawne, pierwotne puszcze, które niegdyś porastały całe Góry Świętokrzyskie. Duża ilość martwego drewna, powalonych pni i wiekowych drzew stwarza ponadto doskonałe warunki dla rozwoju mchów, porostów oraz licznych gatunków ptaków i owadów. Profesor Marian Raciborski odegrał kluczową rolę w odkryciu i ochronie modrzewia polskiego na Chełmowej Górze. Na przełomie XIX i XX wieku poddał on szczegółowym badaniom tutejszy starodrzew, udowadniając, że tutejsze okazy wyraźnie różnią się od odmiany alpejskiej. Botanik wyodrębnił ich unikalne cechy morfologiczne, wśród których najważniejszą była budowa szyszek – były one znacznie mniejsze, bardziej kuliste, a ich łuski charakteryzowały się brzegami zagiętymi do wewnątrz. Te pionierskie prace badawcze dały solidną podstawę do naukowego wyróżnienia nowego taksonu. W klasyfikacji botanicznej nazwisko wybitnego profesora zostało na zawsze uwiecznione w oficjalnej, łacińskiej nazwie tego unikalnego drzewa, która brzmi Larix polonica Racib. Zachwycony pięknem i rzadkością świętokrzyskiego lasu, Raciborski stał się również głównym orędownikiem jego ratowania przed wycięciem. Jego płomienne apele o ochronę tego stanowiska odniosły skutek i doprowadziły do utworzenia na Chełmowej Górze w 1920 roku jednego z pierwszych w Polsce rezerwatów przyrody, będącego dziś cenną enklawą Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Dla upamiętnienia tych wielkich zasług, na samym szczycie wzniesienia wznosi się obecnie kamienny obelisk poświęcony pamięci uczonego. Przez szczyt Chełomowej Góry przebiega znakowany na czarno szlak turystyczny im. Jerzego Kapuścińskiego Nowa Słupia – Piórków. Wędrówki powiązane z obiektem CHEŁMOWA GÓRA:
- [Gwarkowa Perć](https://hikingtrails.eu/obiekt/gwarkowa-perc/)
- [Garb Gielniowski](https://hikingtrails.eu/obiekt/garb-gielniowski/) - Garb Gielniowski – mezoregion fizycznogeograficzny w północnej części Wyżyny Kieleckiej. Obejmuje pas wzniesień, ciągnących się z południowego wschodu (od Skarżyska-Kamiennej) ku północnemu zachodowi (do Gielniowa). Na zachodzie graniczy ze Wzgórzami Opoczyńskimi, na południu z Płaskowyżem Suchedniowskim, na wschodzie z Przedgórzem Iłżeckim, natomiast na północy z Równiną Radomską. Zajmuje powierzchnię około 515 km². Najwyższym szczytem Garbu Gielniowskiego jest wzgórze Altana, które wznosi się na wysokość 408 m n.p.m. Pod względem geologicznym Garb Gielniowski stanowi północno-zachodni element mezozoicznego obrzeżenia Gór Świętokrzyskich, a jego współczesna rzeźba terenu jest bezpośrednim odzwierciedleniem zróżnicowanej odporności budujących go skał. Trzon strukturalny tego regionu tworzą osady pochodzące z przełomu triasu i jury, datowane na około 200 milionów lat wstecz. Dominują tutaj potężne serie piaskowców retycko-liasowych, które przeplatają się z warstwami iłów oraz łupków ilasto-piaszczystych. Utwory te powstawały w specyficznych warunkach lądowych i deltowych, jako osady dawnych rzek, jezior oraz przybrzeżnych rozlewisk, czego dowodem są widoczne w skałach struktury dawnego warstwowania. Struktura tektoniczna Garbu Gielniowskiego charakteryzuje się łagodnym zapadaniem warstw skalnych w kierunku północno-wschodnim. Od strony wschodniej region odcina się od sąsiedniego Przedgórza Iłżeckiego wyraźnym progiem tektonicznym, którego wysokość względna osiąga nawet ponad sto metrów. Ponieważ twarde piaskowce liasowe wykazują dużą odporność na procesy niszczące, w miejscach podatnych na wietrzenie doszło do wypreparowania iłów, co doprowadziło do odsłonięcia widowiskowych form skalnych i ostańców, czego klasycznym przykładem są Skałki Piekło pod Niekłaniem. W obniżeniach terenu to starsze, mezozoiczne podłoże bywa silnie przysłonięte młodszymi osadami czwartorzędowymi, takimi jak gliny zwałowe, piaski polodowcowe czy lokalne płaty utworów lessowych. Specyfika tutejszych skał osadowych wywarła ogromny wpływ na historię i rozwój gospodarczy regionu. Dolnojurajskie formacje obfitują w syderytowe konkrecje, czyli bogate w żelazo rudy, które przez stulecia stanowiły bazę surowcową dla Staropolskiego Okręgu Przemysłowego. Ślady po dawnym górnictwie odkrywkowym i szybowym w postaci dawnych hałd czy zapadlisk są do dzisiaj doskonale czytelne w tutejszych kompleksach leśnych. Ponadto tutejsze osady liasowe posiadają unikalną wartość paleontologiczną, ponieważ w bagnistych środowiskach z początku jury doskonale utrwaliły się ślady bytowania dinozaurów, czego spektakularnym przykładem są tropy odkryte w sąsiadującym z regionem rezerwacie w Sołtykowie. Garb Gielniowski charakteryzuje się bardzo wysokim wskaźnikiem lesistości, a tutejsze kompleksy leśne stanowią bezpośrednie przedłużenie dawnej Puszczy Świętokrzyskiej. Największe zwarte obszary leśne rozciągają się w zachodniej i południowej części regionu, tworząc malownicze Lasy Przysuskie oraz Lasy Koneckie. Ze względu na zróżnicowane podłoże geologiczne oraz urozmaiconą rzeźbę terenu, szata roślinna tego obszaru jest niezwykle bogata, łącząc w sobie elementy nizinne z gatunkami o charakterze podgórskim i górskim. Dominującym typem zbiorowisk są lasy mieszane, w których składzie gatunkowym kluczową rolę odgrywa jodła pospolita oraz buk zwyczajny. Drzewa te znajdują tutaj optymalne warunki rozwoju, osiągając imponujące rozmiary i wyznaczając północną granicę swojego zwartego zasięgu w Polsce. W drzewostanie masowo występuje również sosna zwyczajna, dąb szypułkowy i bezszypułkowy, a w wilgotniejszych dolinach rzecznych oraz obniżeniach terenu wykształciły się lasy łęgowe i olsy z udziałem olszy czarnej i jesionu wyniosłego. Wyjątkowym elementem tutejszej flory jest modrzew europejski polski, którego naturalne stanowiska są chronione w tutejszych rezerwatach. W warstwie podrostu i runa leśnego Garbu Gielniowskiego występuje wiele gatunków chronionych i rzadkich. Na suchych, piaszczystych wzniesieniach dominują ubogie bory szpilkowe z dywanami mchów i borówki czarnej. Z kolei na żyźniejszych glebach brunatnych, związanych z wychodniami skał ilastych, rozwijają się bogate florystycznie grądy oraz żyzne buczyny, w których wiosną masowo zakwitają zawilce gajowe, przylaszczki pospolite, wawrzynek wilczełyko oraz kopytnik pospolity. W wilgotnych dnach dolin spotkać można także rzadkie widłaki, parzydło leśne oraz liczne gatunki paproci. Krajobraz Garbu Gielniowskiego ma charakter wyżynno-pagórkowaty z dużą dynamiką rzeźby terenu, która wyraźnie kontrastuje z sąsiednimi nizinami. Głównym elementem regionu jest wydłużony wał wzniesień, z najwyższym szczytem Altaną, porozcinany siecią dolin rzecznych, wąwozów i parowów. Ponieważ twarde piaskowce liasowe opierają się erozji silniej niż miękkie iły, na stokach wzgórz wypreparowały się malownicze, naturalne formacje skalne oraz ostańce. Wizualną dominantą tego obszaru są potężne, zwarte kompleksy leśne dawnej Puszczy Świętokrzyskiej, które pokrywają większość wzniesień. Ciemna zieleń borów jodłowych miesza się tu z jaśniejszymi buczynami i dąbrowami, co nadaje tutejszym wyższym partiom unikalny, podgórski charakter. W obniżeniach terenu krajobraz leśny ustępuje miejsca mozaice pól i łąk skupionych wokół dolin rzecznych Radomki, Drzewiczki czy Czarnej Koneckiej. Dopełnieniem przestrzeni są liczne ślady antropogeniczne po dawnym górnictwie Staropolskiego Okręgu Przemysłowego, takie jak ukryte w lasach zroby, hałdy oraz dawne stawy staszicowskie, które dziś stanowią naturalny element środowiska. Wędrówki powiązane z obiektem GARB GIELNIOWSKI:
- [Rezerwat Ciechostowice](https://hikingtrails.eu/obiekt/rezerwat-ciechostowice/) - Rezerwat Przyrody Ciechostowice – rezerwat leśny w południowej części Garbu Gieleniowskiego. Administracyjne znajduje się w gminie Bliżyn, w powiecie skarżyskim, w województwie świętokrzyskim. Został utworzony w 1953 roku i aktualnie zajmuje powierzchnię 7,72 ha. Celem utworzenia rezerwatu było zachowanie ze względów naukowych i dydaktycznych fragmentu lasu mieszanego ze znaczną domieszką endemicznego modrzewia polskiego. Rezerwat znajduje się na obszarze naturalnego występowania modrzewia polskiego, jodły, buka, cisa, świerka pospolitego oraz lip drobnolistnej i szerokolistnej. W pierwszej połowie XIX wieku modrzew polski stanowił intensywne zainteresowanie w kręgu polskich botaników i leśników. Główny obszar występowania tego gatunku w Polsce do dnia dzisiejszego znajduje się na terenach okolic Majdowa. Modrzewie należą, podobnie jak nasze pozostałe pospolite drzewa iglaste, do rodziny sosnowatych, podrodziny modrzewiowych. Różnią się od innych drzew z rodziny sosnowatych, a także pozostałych naszych gatunków iglastych tym, że zrzucają igły na zimę. Jesienią igły przebarwiają się na jasny, żółtobrązowy kolor. W ciechostowickich lasach mieszanych, w których występują modrzewie robi się bardziej kolorowo, a i wolno stojące drzewa są wówczas bardzo piękne. Wiosną modrzewie wyróżniają się barwą jasnozieloną, seledynową. Latem zachowują żywo zieloną barwę igieł. Wszystkie modrzewie są drzewami, o charakterystycznym pokroju z nieregularnie rozmieszczonymi konarami, rozłożonym prawie poziomo. Zasięg rodzaju obejmuje strefę klimatu chłodnego na półkuli północnej, poszczególne gatunki występują w Europie, Azji i Ameryce, niektóre osiągają koło podbiegunowe na północy lub Himalaje na południu. W Polsce występują dwa modrzewie, które dawniej uznawane były jako dwa gatunki, obecnie zaś mają rangę podgatunków w obrębie jednego gatunku – modrzewia europejskiego Larix decidua. Na zróżnicowanie naszych modrzewi pierwszy zwrócił uwagę M. Raciborski pod koniec ubiegłego wieku, lecz nie nadał nazwy wyróżnionemu przez siebie modrzewiowi polskiemu, u którego zauważył cechy zbliżające go do modrzewia syberyjskiego. Dopiero Z. Wóycicki w 1912 roku nazwał modrzewie rosnące na Górze Chełmowej w Górach Świętokrzyskich, za zgodą Raciborskiego, Larix polonica Racib. Rok później W. Szafer podał diagnozę gatunkową tego taksonu oraz wskazał różnice w stosunku do pokrewnych modrzewi europejskiego i syberyjskiego. Takie ujęcie w systematyce zostało przyjęte w 1919 roku w l tomie fundamentalnego, XV-tomowego dzieła „Flora polska”, zredagowanego przez Raciborskiego i Szafera. Również w powojennym wydaniu najpopularniejszej książki z kluczami i opisami do rozpoznawania roślin „Rośliny Polskie” W. Szafera, S. Kulczyńskiego i B. Pawłowskiego z 1953 roku, nasze modrzewie przedstawiono jako dwa gatunki. Dlatego przez wiele lat oba modrzewie były omawiane w innych publikacjach jako odrębne gatunki. Dopiero ostatnio w wyniku rozwoju badań i ujednolicania nazewnictwa z innymi krajami, oraz w najnowszych podręcznikach dendrologii nasze modrzewie figurują jakoLarix decidua subsp. decidua czyli modrzew europejski typowy, oraz Larix decidua subsp. polonica, czyli modrzew europejski polski. Drewno modrzewiowe jest bardzo cenne. Wartość tego drewna wynika przede wszystkim z jego wyjątkowej trwałości, oraz właściwości fizykochemicznych, którymi modrzewie przewyższają wszystkie inne nasze drzewa iglaste. Zawiera ono żywicę, jest podzielone na wąską, jasnobrązową biel i szeroką czerwonobrązową twardziel. Słoje przyrostów rocznych dobrze widoczne na wszystkich przekrojach, promienie drzewne natomiast niewidoczne gołym okiem. Na zalety tego drewna zwrócono uwagę już w starożytności polecając je szczególnie do budowy mostów. W Średniowieczu drewno modrzewi, odznaczające się dużą trwałością i odpornością na paczenie, stosowano do specjalnego wyrobu desek przeznaczonych do malowania obrazów. W rezerwacie Ciechostowice stwierdzono występowanie tylko 106 gatunków roślin naczyniowych (łącznie z gatunkami synantropijnymi) i 52 gatunki mszaków. Ukształtowały się tu zbiorowiska leśne o charakterystycznym składzie i strukturze. Siedlisko leśne zaliczone zostało do lasu mieszanego wyżynnego. Obecnie drzewostany mieszane zbudowane są z: jodły pospolitej z udziałem sosny zwyczajnej, modrzewia europejskiego polskiego oraz dębu bezszypułkowego. Rzadziej występuje buk zwyczajny, świerk pospolity), jarząb pospolity. Pozostałe gatunki drzew występują nielicznie, a z krzewów pojawia się kruszyna pospolita i bez koralowy. Pokrycie runa jest ubogie, jeśli chodzi o liczbę występujących gatunków roślin. Warstwa ta jest słabo zróżnicowana zależnie od warunków świetlnych i wilgotnościowych. Przeważają tu gatunki borowe a głównie borówka czarna , oraz konwalijka dwulistna, orlica pospolita, trzcinnik leśny, jeżyna gruczołowata. Wysoką stałość występowania a niewielki udział ilościowy mają ponadto: siódmaczek leśny, nerecznica szerokolistna i szczawik zajęczy. Warstwę mszystą budują głównie płonnik strojny i rokietnik pospolity. Ze świata grzybów możemy znaleźć: borowiki, maślaki, koźlarze, kurki, muchomory, huby. Przez rezerwat przebiega znakowany na niebiesko Szlak im. Stanisława Malanowicza oraz znakowany na zielono szlak turystyczny Przysucha – Mroczków, Zapowiedź. Wędrówki powiązane z obiektem REZERWAT CIECHOSTOWICE:
- [Magura Spiska](https://hikingtrails.eu/obiekt/magura-spiska/) - Magura Spiska – pasmo górskie w Polsce i na Słowacji wchodzące w skład Pogórza Spiskiego. Od północy sąsiaduje z Pieninami, od zachodu sąsiaduje z Pogórzem Przedtatrzańskim, Bruzdą Podtatrzańską i Tatrami, od południa sąsiaduje z Kotliną Podtatrzańską na Słowacji a od wschodu sąsiaduje ze Spišsko-šarišské medzihorie i Górami Lewockimi. Najwyższym szczytem jest Rzepisko (1259 m n.p.m.) znajdujący się po słowackiej stronie a w Polsce najwyższym szczytem jest Górków Wierch (1046 m n.p.m.) położony na granicy polsko-słowackiej. Budowa geologiczna Magury Spiskiej jest niezwykle ciekawa, ponieważ mimo swojej nazwy i fliszowego charakteru pasmo to nie należy do Zewnętrznych Karpat Fliszowych, lecz wchodzi w skład Centralnych Karpat Zachodnich. Głównym budulcem tego regionu są skały osadowe zaliczane do tak zwanego fliszu podhalańskiego. Osadziły się one w erze kenozoicznej, a dokładniej w paleogenie, czyli około czterdzieści do trzydziestu milionów lat temu. Choć flisz kojarzy się powszechnie z Beskidami, ten budujący Magurę Spiską różni się od nich stopniem tektonicznego sfałdowania. Warstwy skalne leżą tutaj stosunkowo płasko lub są łagodnie nachylone, tworząc wielką strukturę geologiczną zwaną niecką podhalańską. W profilu geologicznym Magury Spiskiej dominują dwa zasadnicze kompleksy skalne, które w różny sposób wpływają na rzeźbę terenu. W niższych partiach i dolinach występują starsze warstwy zakopiańskie, składające się głównie z ciemnych łupków ilastych i marglistych z jedynie cienkimi wkładkami piaskowców. Skały te są miękkie i podatne na wietrzenie, dlatego w procesie erozji uległy obniżeniu. Z kolei wyższe partię grzbietów oraz najwyższe szczyty pasma zawdzięczają swoją wysokość młodszym warstwom chochołowskim i ostryskim. Zbudowane są one z grubych, twardych ławic piaskowców naprzemiennie z łupkami. Ponieważ te piaskowce wykazują dużą odporność na niszczenie, to właśnie one formują najwyższe wzniesienia. W lasach Magury Spiskiej ze względu na wysokość nad poziomem morza wykształciły się dwa główne piętra roślinne: regiel dolny oraz regiel górny. Naturalny układ leśny został jednak na przestrzeni wieków mocno zmieniony przez gospodarkę człowieka, co ukształtowało dzisiejszy, mozaikowy krajobraz tego regionu. Większość obszaru Magury Spiskiej zajmują lasy regla dolnego. Pierwotnie dominowały tutaj żyzne buczyny karpackie z dużym udziałem jodły pospolitej oraz buka zwyczajnego. Współcześnie jednak w wyniku dawnej, intensywnej gospodarki leśnej, naturalne lasy liściaste i mieszane zostały w wielu miejscach zastąpione przez sztucznie nasadzone monokultury świerkowe. Świerczyny te okazują się mało odporne na silne wiatry oraz ataki korników, przez co lasy Magury Spiskiej przechodzą obecnie proces przebudowy i naturalnego odnowienia. Najlepiej zachowane, pierwotne fragmenty puszczy bukowo-jodłowej można spotkać w wyższych i trudniej dostępnych partiach po słowackiej stronie, a także w rejonach przełomowych dolin rzecznych. Wyższe partie gór, przekraczające granicę około tysiąca dwustu metrów nad poziomem morza, porasta regiel górny. Jest to królestwo borów świerkowych, w których drzewa stają się niższe i bardziej odporne na surowe warunki klimatyczne. W runie tych lasów powszechnie występują borówki – zarówno czarna, jak i brusznica – a także liczne gatunki mchów i paproci, które dobrze znoszą kwaśne i wilgotne podłoże fliszowe. Ukształtowanie terenu tworzą długie, obłe i wyrównane grzbiety górskie o kopulastych szczytach, które ciągną się kilometrami z zachodu na wschód. Stoki Magury Spiskiej opadają łagodnie ku szerokim dolinom rzecznym, co nadaje całemu pasmu spokojny, falisty charakter. Liczne potoki gęsto rozcinają zbocza, tworząc malownicze, zaciszne dolinki. Niezwykle ważną cechą krajobrazu Magury Spiskiej są rozległe polany i łąki reglowe, powstałe w wyniku wielowiekowej działalności pasterskiej, zwanej tutaj szałaśnictwem. Te otwarte przestrzenie są miejscem występowania bogatych zbiorowisk roślinnych, w tym wielu gatunków storczyków, krokusów oraz rzadkich traw. Szczególną ciekawostką botaniczną są enklawy w północnej części pasma, na styku z Pienińskim Pasem Skałkowym. Na tamtejszych wapiennych wychodniach, gdzie podłoże ma odczyn zasadowy, wykształciła się zupełnie inna, ciepłolubna roślinność naskalna z udziałem rzadkich gatunków górskich i muraw kserotermicznych, co mocno kontrastuje z kwasolubną roślinnością fliszową głównego grzbietu. Wędrówki powiązane z obiektem MAGURA SPISKA:
- [Kurasówka](https://hikingtrails.eu/obiekt/kurasowka/) - Kurasówka (Kuraszowski Wierch) – szczyt o wysokości 1037 m n.p.m. na Magurze Spiskiej. Znajduje się w grzbiecie odchodzącym na północ od szczytu Kopylec (Holowiec) i opadającym do doliny Potoku Łapszanka w miejscowości Łapsze Wyżne. Od południa sąsiaduje ze szczytem Dudasowski Wierch a od północy ze szczytem Gacków Wierch. Zachodnie stoki łagodnie opadają do Potoku Łapszanka a wschodnie stoki stromo opadają do Potoku Kotarne. Kurasówka zbudowana jest z fliszu podhalańskiego, który pod względem regionalnym zalicza się do struktur Centralnych Karpat Zachodnich (w przeciwieństwie do Beskidów należących do Karpat Zewnętrznych). Skały te powstały w erze kenozoicznej (dokładniej w paleogenie) jako osady dawnego morza. Szczyt jest zalesiony lasem regla dolnego z dominującym tu sztucznie nasadzonym świerkiem. Znajduje się tu niewielka kapliczka przymocowana do drzewa. Na szczyt nie prowadzi żaden szlak turystyczny, w pobliżu przebiega oznaczona na mapie droga. Wędrówki powiązane z obiektem KURASÓWKA:
- [Gacków Wierch](https://hikingtrails.eu/obiekt/gackow-wierch/) - Gacków Wierch – szczyt o wysokości 896 m n.p.m. na Magurze Spiskiej. Znajduje się w grzbiecie odchodzącym na północ od szczytu Kopylec (Holowiec) i opadającym do doliny Potoku Łapszanka w miejscowości Łapsze Wyżne. Od południa sąsiaduje ze szczytem Kurasówka a od północy ze szczytem Dalnia Góra (Bliźnia Góra). Zachodnie stoki łagodnie opadają do Potoku Łapszanka a wschodnie stoki opadają do Potoku Smyrek. Na szczycie znajduje się rozległa polana z widokiem na Tatry. Zachodnie stoki zajmują pola uprawne i pastwiska a wschodnie stoki porośnięte są lasem mieszanym o charakterze wtórnym. Na szczyt nie prowadzi żaden szlak turystyczny, w pobliżu przebiega oznaczona na mapie droga. Wędrówki powiązane z obiektem GACKÓW WIERCH:
- [Kopylec](https://hikingtrails.eu/obiekt/kopylec/) - Kopylec (Holowiec) – szczyt o wysokości 1035 m n.p.m. położony w głównym grzbiecie Magury Spiskiej. Na północ odchodzi od niego grzbiet opadającyy do doliny Potoku Łapszanka w miejscowości Łapsze Wyżne. Od północy sąsiaduje ze szczytem Dudasowski Wierch, od wschodu sąsiaduje ze szczytem Pieskowy Wierch, zachodnie zbocza opadają do Przełęczy nad Łapszanką. Na południe, na słowacką stronę, spod Kopylca spływa potok, na którym znajduje się Wielkie Osturniańskie Jezioro. Szczyt jest zalesiony jednak tuż pod szczytem zjadują się pola uprawne i pastwiska, z których roztacza się szeroki widok na Tatry Od północnej strony szczyt trawersuje żółty szlak turystyczny Falsztyn – Magurka a od południowej strony szczyt trawersuje niebieski szlak turystyczny Brzeźnica – Kacwin. Wędrówki powiązane z obiektem KOPYLEC:
- [Dudasowski Wierch](https://hikingtrails.eu/obiekt/dudasowski-wierch/) - Dudasowski Wierch – szczyt o wysokości 1038 m n.p.m. na Magurze Spiskiej. Znajduje się w grzbiecie odchodzącym na północ od szczytu Kopylec (Holowiec) i opadającym do doliny Potoku Łapszanka w miejscowości Łapsze Wyżne. Od południa sąsiaduje ze szczytem Kopylec a od północy ze szczytem Kurasówka (Kuraszowski Wierch). Zachodnie stoki łagodnie opadają do Potoku Łapszanka a wschodnie stoki stromo opadają do Potoku Kotarne. Dudasowski Wierch zbudowany jest z fliszu podhalańskiego, który pod względem regionalnym zalicza się do struktur Centralnych Karpat Zachodnich (w przeciwieństwie do Beskidów należących do Karpat Zewnętrznych). Skały te powstały w erze kenozoicznej (dokładniej w paleogenie) jako osady dawnego morza. Na szczycie znajduje się rozległa polana jednak ze względu na otaczające lasy widoki są ograniczone. Zbocza Dudasowskiego Wierchu porasta las regla dolnego z dominującym tu sztucznie nasadzonym świerkiem. Naturalny układ leśny został tu na przestrzeni wieków mocno zmieniony przez gospodarkę człowieka, co ukształtowało dzisiejszy, mozaikowy krajobraz tego regionu. Przez szczyt nie przebiega żadne szlak turystyczny. Wędrówki powiązane z obiektem DUDASOWSKI WIERCH:
- [Przełęcz nad Łapszanką](https://hikingtrails.eu/obiekt/przelecz-nad-lapszanka/) - Przełęcz nad Łapszanką – przełęcz na wysokości 940 m n.p.m. na Magurze Spiskiej, na granicy polsko-słowackiej. Znajduje się w głównym grzbiecie Magury Spiskiej pomiędzy szczytem Kopylec (Holowiec) na wschodzie a szczytem Pusty Wierch na zachodzie. Południowe stoki opadają do Osturniansky potok na Słowacji a północne stoki opadają do Potoku Łapszanka w Polsce. Teren przełęczy jest bezleśny, roztacza się z niej rozległy widok na Tatry. Przez przełęcz prowadzi droga z Łapsz Wyżnych do Jurgowa. Na przełęczy krzyżuje się żółty szlak turystyczny Falsztyn – Magurka i niebieski szlak turystyczny Brzeźnica – Kacwin. Wędrówki powiązane z obiektem PRZEŁĘCZ NAD ŁAPSZANKĄ:
- [Piłatówka](https://hikingtrails.eu/obiekt/pilatowka/) - Piłatówka – szczyt o wysokości 1004 m n.p.m. na Magurze Spiskiej. Znajduje się w grzbiecie ciągnącym się od Przełęczy nad Łapszanką i opadającym do Potoku Łapszanka w miejscowości Łapsze Wyżne. Od północy sąsiaduje ze szczytem Pawlików Wierch, od zachodu ze szczytem Szyszków Wierch a od południowego wschodu ze szczytem Pusty Wierch. Zachodnie stoki opadają do Potoku Bryjów a wschodnie stoki opadają do doliny potoku Łapszanka. Szczyt jest bezleśny, roztacza się z niego szeroki widok na Tatry i Beskid Żywiecko-Orawski. Stoki w większości pokryte są polami uprawnymi i pastwiskami. W pobliżu szczytu przebiega niebieski szlak turystyczny Brzeźnica – Kacwin. Wędrówki powiązane z obiektem PIŁATÓWKA:
- [Pawlików Wierch](https://hikingtrails.eu/obiekt/pawlikow-wierch/) - Pawlików Wierch – szczyt o wysokości 1016 m n.p.m. na Magurze Spiskiej. Znajduje się w grzbiecie ciągnącym się od Przełęczy nad Łapszanką i opadającym do Potoku Łapszanka w miejscowości Łapsze Wyżne. Od południa sąsiaduje ze szczytem Piłatówka, od zachodu ze szczytem Wierchowina a od północy ze szczytem Kuśnierzów Wierch. Wschodnie stoki Pawlików Wierchu opadają do doliny potoku Łapszanka, natomiast zachodnie ku dolinie potoku Trybska Rzeka (zasilającego Białkę). Pawlików Wierch zbudowany jest z fliszu podhalańskiego, który pod względem regionalnym zalicza się do struktur Centralnych Karpat Zachodnich (w przeciwieństwie do Beskidów należących do Karpat Zewnętrznych). Skały te powstały w erze kenozoicznej (dokładniej w paleogenie) jako osady dawnego morza. Szczyt jest bezleśny, roztacza się z niego szeroki widok na Tatry i Beskid Żywiecko-Orawski (z dominującą Babią Górą). Stoki w większości pokryte są polami uprawnymi i pastwiskami. Od zachodu szczyt trawersuje czerwony szlak turystyczny Chochołów – Przełęcz Trzy Kopce a od południa szczyt trawersuje niebieski szlak turystyczny Brzeźnica – Kacwin. Wędrówki powiązane z obiektem PAWLIKÓW WIERCH:

## Series

- [Twierdza Kraków](https://hikingtrails.eu/series/twierdza-krakow/) - Twierdza Kraków – unikalny zespół obiektów militarnych zbudowanych przez austriackiego zaborcę w latach 1848-1916 na terenie Krakowa i jego okolicach. Zadaniem twierdzy była obrona granic monarchii austro-węgierskiej przed wojskami carskiej Rosji. Twierdza składała się z kilkuset obiektów militarnych, takich jak forty, schrony bojowe, schrony amunicyjne, kawerny, baterie artyleryjskie oraz z obiektów zaplecza twierdzy, takich jak systemy komunikacji i łączności (w tym sieć dróg rokadowych), magazyny, koszary, ujeżdżalnie, szpitale, warsztaty produkcyjne i wiele innych. Obecnie istnieje około 100 obiektów, część z nich odnowiona i zagospodarowana. W celu popularyzacji Twierdzy Kraków powstał krajoznawczy „Szlak Twierdzy Kraków” łączący większość jego obiektów.