Grupa Wielkiej Raczy

Grupa Wielkiej Raczy – pasmo górskie w Beskidzie Żywiecko-Kysuckim. Ciągnie się od Przełęczy Zwardońskiej na zachodzie do Przełęczy Glinka na wschodzie. Przełęcz Zwardońska oddziela pasmo od Międzygórza Jabłonkowsko-Koniakowskiego a Przełęcz Glinka od Grupy Pilska w Beskidzie Żywiecko-Orawskim. Główny grzbiet Grupy Wielkiej Raczy ma kształt szerokiej litery „U” otwartej ku północy, gdzie zamykają go doliny Soły i Wody Ujsolskiej (zlewnia Wisły). Granicę południowo-wschodnią stanowią doliny Kisucy i jej dopływów – Skaliczanki i Bystrzycy, a południowo-zachodnią – doliny Białej Orawy i jej dopływu Klinianki (zlewnia Dunaju).

Główny grzbiet pasma z Przełęczy Zwardońskiej kieruje się na południe i przez Kikulę (1087 m) dochodzi na Wielką Raczę (1236 m) i Orło (1119 m). Stąd odbija na wschód i mijając przełęcz Śrubitę (980 m) osiąga kulminacje Bani (1124 m) i Wielkiej Rycerzowej (1226 m). Następnie, dalej na wschód, schodzi na siodło Przysłopu (940 m) i przebiega garbem Beskidu Bednarów (1093 m), wznosząc się na niższy wierzchołek Oszusa (1147 m). Tu skręca na północ i przez kilka niewyraźnych wzniesień, m.in. Solisko (1031 m), obniża się stopniowo ku przełęczy Glinka. Od głównego grzbietu odchodzą rozległe ramiona boczne m.in. Oźnej (952 m), Bendoszki Wielkiej (1141 m) i Muńcuła (1165 m), co tworzy z Grupy Wielkiej Raczy jako całości charakterystyczny, widlasty układ grzbietów.

Grupa Wielkiej Raczy zbudowana jest z utwórów fliszu karpackiego należącego do płaszczowiny magurskiej. Jej podłoże tworzą naprzemianległe warstwy skał osadowych – głównie piaskowców, łupków ilastych oraz margli – które odłożyły się w dawnym basenie morskim na przełomie kredy i paleogenu, a następnie zostały sfałdowane i nasunięte ku północy podczas ruchów alpejskich.

O ostatecznym kształcie rzeźby terenu zdecydowała tzw. erozja selektywna. Gruboławicowe, odporne na wietrzenie piaskowce magurskie wypreparowały najwyższe grzbiety i szczyty pasma (m.in. Wielką Raczę czy Wielką Rycerzową). Z kolei miękkie i podatne na niszczenie łupki zostały łatwiej wycięte przez wodę, tworząc przełęcze oraz głębokie doliny rzeczne.

Istotnym elementem geologii tego obszaru są również powszechne procesy osuwiskowe. Naprzemienne ułożenie przepuszczalnych piaskowców i nieprzepuszczalnych łupków, w połączeniu ze znacznym nachyleniem stoków i obfitymi opadami, sprzyja powstawaniu licznych osuwisk, niszowych zagłębień oraz unikalnych form skałkowych.

Lasy w Grupie Wielkiej Raczy tworzą niemal ciągły, gęsty kompleks leśny porastający stoki od dna dolin aż po najwyższe szczyty. Ich układ ma charakter piętrowy: w niższych partiach (regiel dolny) dominują lasy mieszane z przewagą buka, jodły i świerka (buczyna karpacka), natomiast na najwyższych wierzchołkach, powyżej 1150 m n.p.m., występują czyste bory świerkowe (regiel górny).

Struktura tutejszych lasów uległa silnym przekształceniom w XIX i XX wieku, gdy pod uprawy świerka wycinano naturalne buczyny. Monokultury świerkowe okazały się jednak podatne na susze, silne wiatry i ataki kornika, co wymusiło prowadzoną obecnie stopniową przebudowę lasów w stronę ich pierwotnego, mieszanego składu.

Mimo przeszłych wycinek, w tak zwanym Worku Raczańskim przetrwały unikalne, puszczańskie fragmenty dawnego boru beskidzkiego. Najcenniejsze starodrzewy jodłowo-bukowe i świerkowe objęto ścisłą ochroną w rezerwatach przyrody – m.in. w słynnym rezerwacie Śrubita, Oszast oraz Dziobaki.

Najwyższym szczytem pasma jest Wielka Racza (1236 m n.p.m.).

Wędrówki powiązane z obiektem GRUPA WIELKIEJ RACZY: