Magura Spiska
Magura Spiska – pasmo górskie w Polsce i na Słowacji wchodzące w skład Pogórza Spiskiego. Od północy sąsiaduje z Pieninami, od zachodu sąsiaduje z Pogórzem Przedtatrzańskim, Bruzdą Podtatrzańską i Tatrami, od południa sąsiaduje z Kotliną Podtatrzańską na Słowacji a od wschodu sąsiaduje ze Spišsko-šarišské medzihorie i Górami Lewockimi. Najwyższym szczytem jest Rzepisko (1259 m n.p.m.) znajdujący się po słowackiej stronie a w Polsce najwyższym szczytem jest Górków Wierch (1046 m n.p.m.) położony na granicy polsko-słowackiej.
Budowa geologiczna Magury Spiskiej jest niezwykle ciekawa, ponieważ mimo swojej nazwy i fliszowego charakteru pasmo to nie należy do Zewnętrznych Karpat Fliszowych, lecz wchodzi w skład Centralnych Karpat Zachodnich. Głównym budulcem tego regionu są skały osadowe zaliczane do tak zwanego fliszu podhalańskiego. Osadziły się one w erze kenozoicznej, a dokładniej w paleogenie, czyli około czterdzieści do trzydziestu milionów lat temu. Choć flisz kojarzy się powszechnie z Beskidami, ten budujący Magurę Spiską różni się od nich stopniem tektonicznego sfałdowania. Warstwy skalne leżą tutaj stosunkowo płasko lub są łagodnie nachylone, tworząc wielką strukturę geologiczną zwaną niecką podhalańską.
W profilu geologicznym Magury Spiskiej dominują dwa zasadnicze kompleksy skalne, które w różny sposób wpływają na rzeźbę terenu. W niższych partiach i dolinach występują starsze warstwy zakopiańskie, składające się głównie z ciemnych łupków ilastych i marglistych z jedynie cienkimi wkładkami piaskowców. Skały te są miękkie i podatne na wietrzenie, dlatego w procesie erozji uległy obniżeniu. Z kolei wyższe partię grzbietów oraz najwyższe szczyty pasma zawdzięczają swoją wysokość młodszym warstwom chochołowskim i ostryskim. Zbudowane są one z grubych, twardych ławic piaskowców naprzemiennie z łupkami. Ponieważ te piaskowce wykazują dużą odporność na niszczenie, to właśnie one formują najwyższe wzniesienia.
W lasach Magury Spiskiej ze względu na wysokość nad poziomem morza wykształciły się dwa główne piętra roślinne: regiel dolny oraz regiel górny. Naturalny układ leśny został jednak na przestrzeni wieków mocno zmieniony przez gospodarkę człowieka, co ukształtowało dzisiejszy, mozaikowy krajobraz tego regionu.
Większość obszaru Magury Spiskiej zajmują lasy regla dolnego. Pierwotnie dominowały tutaj żyzne buczyny karpackie z dużym udziałem jodły pospolitej oraz buka zwyczajnego. Współcześnie jednak w wyniku dawnej, intensywnej gospodarki leśnej, naturalne lasy liściaste i mieszane zostały w wielu miejscach zastąpione przez sztucznie nasadzone monokultury świerkowe. Świerczyny te okazują się mało odporne na silne wiatry oraz ataki korników, przez co lasy Magury Spiskiej przechodzą obecnie proces przebudowy i naturalnego odnowienia. Najlepiej zachowane, pierwotne fragmenty puszczy bukowo-jodłowej można spotkać w wyższych i trudniej dostępnych partiach po słowackiej stronie, a także w rejonach przełomowych dolin rzecznych.
Wyższe partie gór, przekraczające granicę około tysiąca dwustu metrów nad poziomem morza, porasta regiel górny. Jest to królestwo borów świerkowych, w których drzewa stają się niższe i bardziej odporne na surowe warunki klimatyczne. W runie tych lasów powszechnie występują borówki – zarówno czarna, jak i brusznica – a także liczne gatunki mchów i paproci, które dobrze znoszą kwaśne i wilgotne podłoże fliszowe.
Ukształtowanie terenu tworzą długie, obłe i wyrównane grzbiety górskie o kopulastych szczytach, które ciągną się kilometrami z zachodu na wschód. Stoki Magury Spiskiej opadają łagodnie ku szerokim dolinom rzecznym, co nadaje całemu pasmu spokojny, falisty charakter. Liczne potoki gęsto rozcinają zbocza, tworząc malownicze, zaciszne dolinki.
Niezwykle ważną cechą krajobrazu Magury Spiskiej są rozległe polany i łąki reglowe, powstałe w wyniku wielowiekowej działalności pasterskiej, zwanej tutaj szałaśnictwem. Te otwarte przestrzenie są miejscem występowania bogatych zbiorowisk roślinnych, w tym wielu gatunków storczyków, krokusów oraz rzadkich traw. Szczególną ciekawostką botaniczną są enklawy w północnej części pasma, na styku z Pienińskim Pasem Skałkowym. Na tamtejszych wapiennych wychodniach, gdzie podłoże ma odczyn zasadowy, wykształciła się zupełnie inna, ciepłolubna roślinność naskalna z udziałem rzadkich gatunków górskich i muraw kserotermicznych, co mocno kontrastuje z kwasolubną roślinnością fliszową głównego grzbietu.
Wędrówki powiązane z obiektem MAGURA SPISKA:
