Pasmo Pokrzywiańskie
Pasmo Pokrzywiańskie – pasmo wzgórz leżące między rzeką Pokrzywianka po zachodniej stronie a wsią Garbacz po wschodniej. Rozciąga się równoleżnikowo na długości około 10 km. Najwyższym szczytem jest Chełmowa Góra o wysokości 349 m n.p.m.
Pasmo Pokrzywiańskie, stanowiące północno-wschodnie przedłużenie głównego wału Gór Świętokrzyskich, charakteryzuje się dwudzielną budową geologiczną. Podobnie jak sąsiednie Pasmo Łysogórskie, należy ono do tzw. regionu łysogórskiego i odzwierciedla burzliwą historię tektoniczną tego obszaru. Jego współczesna rzeźba – z łagodnymi stokami i kilkoma wyraźnymi wzniesieniami, takimi jak Chełmowa Góra (348 m n.p.m.) czy Serwis (342 m n.p.m.) – jest bezpośrednim efektem zróżnicowanej odporności budujących je skał.
Twardy szkielet i rdzeń całego pasma tworzą paleozoiczne skały osadowe, pochodzące głównie z okresu dolnego dewonu (sprzed około 400 milionów lat). W strukturze tej dominują potężne ławice jasnych piaskowców kwarcytowych, przeławiających się z mułowcami i iłowcami. Te piaskowce kwarcytowe, ze względu na swoją ogromną zwięzłość i twardość, są niezwykle odporne na wietrzenie. W efekcie długotrwałych procesów denudacji i erozji, które przez miliony lat niszczyły miększe otoczenie, dewońskie piaskowce uformowały dzisiejszy grzbiet Pasma Pokrzywiańskiego, tworząc tak zwane twardzielce. W niektórych miejscach podłoże to odsłania się na powierzchni, a u podnóża stoków przechodzi w starsze osady syluru, reprezentowane przez podatne na niszczenie łupki sylurskie.
Na tym starym, paleozoicznym podłożu spoczywa gruba, znacznie młodsza pokrywa osadów czwartorzędowych, która w decydujący sposób wpływa na dzisiejszy krajobraz pasma. W okresie plejstocenu, podczas zlodowaceń, wiatry wiejące od czoła lądolodu zdeponowały na północnych i wschodnich stokach pasma potężne pokłady lessu. Ten drobnoziarnisty pył eoliczny pokrył starsze skały grubą warstwą, łagodząc ostre rysy dewońskiego podłoża. Obecność lessów sprawiła, że na terenie Pasma Pokrzywiańskiego wykształciły się bardzo żyzne gleby brunatne, które sprzyjają rozwojowi bogatych lasów mieszanych i liściastych z udziałem buków, jodeł oraz unikalnych, naturalnych stanowisk modrzewia polskiego.
Przez pasmo przebiegają znakowany na czarno szlak turystyczny im. Jerzego Kapuścińskiego Nowa Słupia – Piórków oraz znakowany na niebiesko szlak turystyczny im. Stanisława Jeżewskiego Tarłów – Święty Krzyż.
Wędrówki powiązane z obiektem PASMO POKRZYWIAŃSKIE:
