Tag - Święty Krzyż

Święty Krzyż – zespół klasztorny założony przez benedyktynów, położony na Łysej Górze, w Górach Świętokrzyskich. Przechowywane są w nim relikwie Krzyża Świętego, od których opactwo i wzgórze wzięło swoją nazwę. Klasztor obecnie zamieszkuje Zgromadzenie Misjonarzy Oblatów Maryi Niepokalanej. W skład zabudowań klasztornych wchodzi Bazylika mniejsza pw. Trójcy Świętej i sanktuarium Relikwii Drzewa Krzyża Świętego. Jest to najstarsze polskie sanktuarium, miejsce szczególnego kultu w wieku XV.

Data założenia klasztoru benedyktynów na Łysej Górze nie jest znana, przypisuje się jego fundację Bolesławowi Chrobremu w 1006 roku.

Niewiele wiadomości przetrwało do naszych czasów z pierwszych wieków istnienia opactwa na Św. Krzyżu. Kroniki opisują tylko najazd Tatarów w 1259 roku. Był to II najazd na Polskę. Klasztor wtedy obrabowano, budynki spłonęły, część zakonników wymordowano. Relikwia Krzyża Św. ocalała, prawdopodobnie ukryta została w skałach gołoborza. Zniszczony klasztor został odbudowany przez księcia sandomierskiego Bolesława Wstydliwego przed 1270 rokiem.

Po dwuwiekowej przerwie nowe najazdy tatarskie nękały Polskę. Wyprawy te organizowane przez chanat krymski często pozostawały w związku z wojami polsko-tureckimi. Nie remontowane budynki ulegały dewastacji, a puls życia zakonnego osłabł. W 1592 roku bp krakowski kard. Jerzy Radziwiłł zyskał w Rzymie władzę wizytowania opactw benedyktyńskich. Zarządzeniami powizytacyjnymi starał się bp Radziwiłł zaradzić bezwładowi panującemu w klasztorze. Zapowiedzią odnowy zabudowań opactwa świętokrzyskiego było wzniesienie przez Mikołaja Oleśnickiego na początku XVII wieku kaplicy grobowej na miejscu dawnego kapitularza. W XV wieku tu pochowana została matka kardynała Dobruchna z Rosnowa i jej mąż Jan.

Właściwe dzieło odbudowy duchowej i materialnej podejmuje opat Sierakowski (1636-1662). Dawny regent kancelarii królewskiej rozpoczął od kościoła. Dwie nowe barokowe wieże zmieniają całkowicie fasadę kościoła. Również i wnętrze otrzymuje barokowy wystrój.

W 1655 roku na Św. Krzyżu zjawili się Szwedzi i Rakoczanie. Kościół i klasztor zostały złupione. Narobiono wtedy wiele spustoszenia poszukując ukrytych skarbów.

Ukazem carskim w 1849 roku przeznaczono zabudowania klasztorne dla księży demerytów. Od tej pory aż po rok 1942 Święty Krzyż, sławny i czcigodny klasztor, został naznaczony piętnem kary i odosobnienia. W dniu 12 lutego 1863 główny obóz wojsk powstańczych pod dowództwem Mariana Langiewicza i równocześnie klasztor zaatakowały wojska rosyjskie pod dowództwem pułkownika Czengierego. Atak odparto zadając duże straty Rosjanom. Nieprzyjaciel się wycofał.

Dnem poniżenia Św. Krzyża było zamienienie go na więzienie karne w 1882 roku. Kościół, kaplice i część budynków od wschodu zostały wyłączone i nadal pozostały pod władzą biskupa sandomierskiego. Jesienią 1884 r. otwarto więzienie pod nazwą: Opatowskie Więzienie Karne. W 1893 roku zmieniono nazwę na Kieleckie Więzienie Poprawcze. W okresie międzywojennym figurowało jako więzienie „ciężkie”. Więzienie przetrwało carat i II Rzeczpospolitą. Warunki, jakie tutaj panowały, przyniosły Św. Krzyżowi sławę najcięższego więzienia w Polsce.

We wrześniu 1939 r. pod naporem wojsk hitlerowskich wiezienie zostało zlikwidowane. Dnia 4 września o godz. 4 wyprowadzono około 800 więźniów do Nowej Słupi. Tuż przed wojną udało się dzięki pani Potockiej, zlikwidować niemiecką sieć szpiegowską z ośrodkiem w Wolnym Mieście Gdańsku. Szefa, Romana Wicherka, wykradziono z Gdańska i wraz z jego agentami osadzono na Św. Krzyżu.

W dniu 6.09.1939 r. podczas niemieckiego nalotu jedna z bomb rujnuje krużganek przylegający do kościoła, druga – północne skrzydło, dawną aptekę. Jesienią 1941 roku hitlerowcy urządzili w budynkach klasztornych zajmowanych poprzednio przez więzienie, obóz zagłady dla jeńców radzieckich. O warunkach jakie tu panowały świadczyły ostrzegawcze napisy umieszczone na ścianach l korytarzy: ludożerstwo będzie karane rozstrzelaniem. Wykańczano jeńców głodem! i chorobami zakaźnymi. Obóz jeniecki na Św. Krzyżu był z góry przeznaczony na wyniszczenie. Obóz zlikwidowano w II połowie 1942 roku, trwałym dowodem zbrodni niemieckich są mogiły na polanie Bielnik, gdzie spoczywa około sześciu tysięcy jeńców.

Po wojnie rozpoczęła się odbudowa zabytku. Wyremontowano dachy uszkodzone działaniami wojennymi. W 1946, zrekonstruowano gotyckie sklepienie w krużgankach i zabezpieczono przed dalszym zniszczeniem północny ryzalit, czyli dawną aptekę. Za zgodą konserwatora połączono w jedną całość starą gotycką część klasztoru, usuwając przegrody postawione przez więzienie. Odbudowa Św. Krzyża pod koniec lat czterdziestych i w I połowie lat pięćdziesiątych nie posuwała się naprzód ze względu na panujące warunki polityczne. W 1955 roku przeprowadzono remont dzwonnicy. W 1956 roku Konstanty i Stanisław Tuinowie rozpoczęli konserwację malatury w kaplicy Oleśnickich. W 1961 roku otynkowano północną ścianę budynku mieszkalnego, a w 1963 roku nastąpił remont XV-wiecznej bramy kościelnej. W 1967 r. przeprowadzono przebudowę wirydarza. Obniżono poziom do dawnej wysokości, zrobiono kanały odpływowe od rynien do dawnego zbiornika pośrodku wirydarza, a sam zbiornik wyremontowano. W dalszej kolejności podjęto kapitalny remont krużganków. Zakończenie odbudowy północnego skrzydła i uroczyste otwarcie zbiegły się ze zjazdem prowincjałów oblackich rejonu europejskiego w 1974 roku. W 1976 r. odnowiono chór organowy i przeprowadzono konserwację malowideł w kaplicy Oleśnickich. W 1983 roku odnowiono polichromię zakrystii i pozłocili relikwiarze.

Klasztor świętokrzyski w ciągu swej tysiącletniej historii był świadkiem radosnych chwil naszego narodu. Każde zwycięstwo oręża polskiego odbijało się tutaj wdzięcznym echem dziękczynnych modłów i cennych wotów. Każda też klęska narodowa była tutaj znaczona łuną pożarów, zniszczeniem budynków klasztornych, a nawet śmiercią zakonników i profanowaniem świętego miejsca. Święty Krzyż odzwierciedla dzieje Polski.

Źródło: www.swietykrzyz.pl

Wędrówki powiązane z tagiem ŚWIĘTY KRZYŻ: